เศร้า หดหู่ กลัว โกรธ หรือสิ้นหวังกับภาพของการต่อสู้ที่ยังเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ไม่ใช่เรื่องผิดหากคุณจะรู้สึกกับเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ แบบนั้น เพราะเราคงไม่มีทางลบเรื่องราวที่เกิดขึ้นให้หายไปจากหน้าประวัติศาสตร์ได้ แต่ถ้าคุณพอมีเวลาสักนิด ในช่วงสัปดาห์แห่งการรำลึกเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ ที่กำลังจะเวียนมาครบ 45 ปี เราก็อยากชวนคุณมาทำความรู้จักกับเหตุการณ์ในครั้งนั้นใหม่ ด้วยมุมมองและความรู้สึกที่ต่างไปจากเดิม

‘5 ตุลาฯ ตะวันจะมาเมื่อฟ้าสาง’ คืองานรำลึกถึงเหตุการณ์ในวันที่ 6 ตุลาคม 2519 ที่ไม่ได้บอกเล่าวิธีการเสียชีวิตของนักสู้ หรือจำนวนศพที่เรามักได้ยินได้ฟังกันจนชิน แต่กลับย้อนไปพูดถึงช่วงเวลา 3 ปีก่อนหน้า นับตั้งแต่ชัยชนะหลังวันที่ 14 ตุลาคม 2516 ก่อนถึงวันที่เสียงปืนจะดังในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์–ช่วงเวลาที่ได้ชื่อว่าประชาธิปไตยเบ่งบานอย่างแท้จริง 

เพราะทีมงานทุกคนเชื่อว่าช่วงเวลาเหล่านั้นคือไฟแห่งความหวัง การรวมตัวกันของเหล่านักเล่าเรื่องในแขนงต่างๆ มากกว่า 30 ชีวิตจึงเกิดขึ้น โดยมี มินนี่–เมธาวจี สาระคุณ หนึ่งในทีมผู้สร้างเว็บไซต์อินเตอร์แอ็กทีฟ Deadline Always Exists, โย–อริสา พลโยธา จาก Mob Fest ผู้จัดม็อบด้วยพลังของคนรุ่นใหม่ช่วงปีที่ผ่านมา และทีมงานอีกหนึ่งชีวิตเป็นแกนนำหลักในการจัดงาน และได้ เบสท์–วรรจธนภูมิ ลายสุวรรณชัย จาก Eyedropper Fill ที่เราคุ้นเคยกันดีจากผลงานเทพประทานเพลง ในงาน Bangkok Design Week 2020 มาช่วยออกแบบ ‘กล่องฟ้าสาง’ นิทรรศการที่เราสามารถมีส่วนร่วมได้จากที่บ้าน หนึ่งในไฮไลต์ของงานครั้งนี้ด้วย

“มันถึงเวลาแล้วที่เราจะพลิกมุมมองของ 6 ตุลาฯ ให้คนรุ่นใหม่ได้เห็น มันน่าจะเป็นมุมที่อินสไปร์การต่อสู้ให้คนยุคปัจจุบัน มันคือประวัติศาสตร์ภาคประชาชนของคนที่อยากลุกขึ้นมาต่อสู้ ซึ่งไม่เคยถูกเล่ามาก่อนเลย” มินนี่เกริ่น ก่อนเธอจะชวนเราย้อนกลับไปสู่จุดเริ่มต้นของวันฟ้าสางวันนั้น

เรื่องราวของชีวิตที่ไม่เคยถูกเล่า

“จากที่เราได้ไปคุยกับคนเดือนตุลาฯ มา ไม่มีใครคิดว่าเหตุการณ์ในวันนั้นจะรุนแรงขนาดนี้” โยเปิดประเด็น

นี่อาจเป็นสาเหตุให้การจัดงานรำลึก 6 ตุลาฯ ตลอดหลายปีที่ผ่านมามักโฟกัสไปที่ประเด็นอย่าง ‘how they die’ ผู้คนในยุคนั้นตายยังไง ใส่ชุดอะไร หรือโดนกระทำยังไงบ้าง แน่นอนว่าทั้งหมดนั้นเป็นข้อมูลที่แบบเรียนประวัติศาสตร์ไทยส่วนใหญ่ไม่อนุญาตให้เรารับรู้

“แม้เวลาผ่านไป เราจะมีแหล่งข้อมูลให้เข้าถึงเยอะขึ้น ได้รับรู้เรื่องราวเกี่ยวกับ 6 ตุลาฯ มากขึ้น เพราะคนรุ่นใหม่เริ่มหาข้อมูลนอกตำราเรียนได้แล้ว แต่น่าแปลก พวกเขากลับมีความหวังน้อยลง  

“ในมุมมองของคนอินกับเหตุการณ์หรือรับรู้เรื่องนี้มาเยอะ ก็อาจจะรู้สึกว่าพี่ๆ เขาเหมือนวีรบุรุษที่สละชีวิตเลยนะ เหมือนพี่จารุพงษ์ ทองสินธุ์ ที่คอยดูแลเพื่อนๆ ระหว่างหนีออกจากตึก กว่าพ่อแม่จะมาเจอศพก็ผ่านไปเป็นสิบๆ ปีแล้ว 

“แต่พอเรามองเขาเป็นฮีโร่ที่เสียสละ เราก็อาจจะมองตัวเองไกลจากพวกเขา ทั้งๆ ที่เราทุกคนต่างก็เป็นคนธรรมดาที่เรียกร้องประชาธิปไตยเหมือนกันนี่แหละ” ทีมงาน ‘5 ตุลาฯ ตะวันจะมาเมื่อฟ้าสาง’ สมทบ

ด้วยเหตุนี้ทีมงานทุกคนจึงเห็นพ้องต้องกันว่า เรื่องราวเกี่ยวกับเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ ควรถูกเล่าในรูปแบบที่ต่างไปจากเดิมบ้าง นั่นคือการหันไปพูดถึงมุม ‘how they live’ หรือเรื่องราวในชีวิตของพี่ๆ เดือนตุลาฯ ซึ่งน่าจะทำให้คนรุ่นใหม่รู้สึกใกล้ชิดกับพวกเขามากขึ้น และกลายเป็นแรงผลักดันให้คนในวันนี้ยังมีหวังกับการขับเคลื่อนประชาธิปไตย เหมือนที่พี่ๆ ในวันนั้นไม่เคยสิ้นหวัง 

จนเป็นที่มาของชื่องาน ‘5 ตุลาฯ ตะวันจะมาเมื่อฟ้าสาง’

“หลายคนอาจจะงงว่าทำไมไอ้เด็กพวกนี้มันใช้ชื่อนี้วะ แต่สิ่งที่เราอยากพูดถึงมันไม่ใช่แค่เรื่องของวันที่ 5 อย่างเดียว แต่มันคือช่วงเวลา 3 ปีแห่งความหวัง ซึ่งคนในยุคนั้นเขามีหวังจริงๆ นะ เพราะการขับเคลื่อนของพวกเขาใหญ่มากและมีทุกภาคส่วนเลย แต่ก็ดันเกิดจุดตัดคือวันที่ 5 ก่อนฟ้าสางที่มีการล้อมยิงขึ้นมาก่อน

“ประชาธิปไตยเลยเหมือนกับพระอาทิตย์ที่กำลังจะขึ้นอยู่แล้ว มันคือแสงแห่งความหวังที่ประชาชนจะเป็นใหญ่ในแผ่นดิน แต่วันนั้นพี่ๆ เขากลับไม่มีโอกาสได้เห็น กระทั่งวันนี้เราก็ยังยืนมองท้องฟ้าอันดำมืดนั้นอยู่เหมือนเดิม แล้วก็ได้แต่หวังว่าเราจะได้เห็นแสงตะวันในยุคของเราสักที” 

ความทรงจำบรรจุกล่อง

เมื่อพูดถึงการใช้ชีวิต สิ่งหนึ่งที่จะช่วยให้เราเห็นภาพและรู้สึกใกล้ชิดได้มากที่สุดคงหนีไม่พ้นสิ่งของที่เป็นตัวแทนที่ดีที่สุดของผู้คนในยุคนั้น 

โดยสิ่งของเหล่านี้จะถูกรวบรวมไว้ใน ‘กล่องฟ้าสาง’ กล่องเก็บความทรงจำที่ออกแบบโดยทีมงาน Eyedropper Fill ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดนิทรรศการเชิงประสบการณ์ ซึ่งถูกชักชวนมาร่วมเป็นส่วนหนึ่งในงานนี้ด้วย แต่กว่าจะมาเป็นกล่องนี้ได้ ทีม Eyedropper Fill ก็ต้องคิดแก้ปัญหากันอยู่หลายตลบ

“ความจริงเราตั้งใจว่าจะจัดนิทรรศการที่ธรรมศาสตร์นี่แหละ แต่ด้วยข้อจำกัดหลายอย่าง เราก็ไม่สามารถไปจัดงานที่นั่นได้ เลยต้องตีความนิทรรศการกันใหม่หมดว่าจะทำอะไรแทนดี พอทีมเสนอไอเดียมาว่างั้นลองทำนิทรรศการที่ไปหาคนที่บ้านแทนไหม เป็นพัสดุหรือกล่องส่งไปให้คนเล่น เราก็สนใจเลย เพราะมันมีความ manual เหมือนคนยุคนั้น” เบสท์เล่า

ถึงจะมีไอเดียตั้งต้นเป็นกล่องแล้ว แต่ทีมรีเสิร์ชจาก Eyedropper Fill ก็ต้องลงไปหาข้อมูลเพิ่มเติมอีก เพื่อออกแบบกล่องที่ว่าให้น่าสนใจ และสะท้อนธีมของการใช้ชีวิตให้ได้มากที่สุด

“เราลองไปเก็บอินไซต์กับแม่ซึ่งเป็นคนยุคนั้น ว่าตอนนั้นเขาใช้ชีวิตกันยังไง จนไปเจอว่าแม่เราและคนสมัยก่อนหลายคนชอบเก็บของใส่กล่องไว้ ในนั้นจะมีรูปถ่าย มีเหรียญ หรือมีของสะสมสมัยที่เขาเป็นวัยรุ่น เราเลยคิดว่างั้นทำเป็นกล่องเก็บความทรงจำบ้างดีกว่า โดยรวบรวมของที่คนเดือนตุลาฯ ใช้กันจริงๆ มาเป็นตัวเล่าเรื่อง”

เนื้อหาหลักที่ทีม Eyedropper Fill เลือกมาเล่าจึงแบ่งออกเป็น 3 ประเด็น ได้แก่ หนึ่ง–เรื่องของฝ่ายต่างๆ ในม็อบ ซึ่งทำให้เราได้เห็นว่าคนในยุคนั้นทำงานกันยังไง และแต่ละฝ่ายมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนประชาธิปไตยยังไงบ้าง สอง–เรื่อง 3 ประสาน หรือการรวมตัวกันของนิสิตนักศึกษา ชาวนา และกรรมกร และสาม–เรื่องราวเชิงศิลปวัฒนธรรม ซึ่งถือเป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนการเรียกร้องในเดือนตุลาฯ

ย้อนเวลากลับไปในวันฟ้าสาง

“จากที่เราลองไปคุยกับคนรุ่นใหม่หลายคน เราพบว่าคนส่วนใหญ่รับข้อมูลกันจนโอเวอร์โหลดแล้ว ครั้งนี้เราเลยอยากให้คนรู้สึกมากกว่ารับรู้ เพราะถ้ากล่องนี้จะมีพลัง มันต้องทำให้คนเกิดความรู้สึกอยากกลับไปสู้ใหม่ และรู้สึกร่วมกับเรื่องราวของคนเดือนตุลาฯ จริงๆ

“เราอยากให้กล่องอิมแพกต์กับคนยุคนี้มากที่สุด กล่องมันเลยต้องมีความเป็นมนุษย์มากๆ แม้มันจะไม่มีตัวตนของมนุษย์อยู่ในนั้นเลย เราเลยเลือกหยิบ 3 ปัจจัยหลักที่มีผลต่อการสร้างประสบการณ์มาเป็นตัวตั้งคือ สิ่งของ กลิ่น และเสียง” เบสท์ว่า

ปัจจัยแรกแน่นอนเลยว่าคือ ‘สิ่งของ’ ซึ่งถือเป็นหลักฐานการต่อสู้ชิ้นสำคัญ หากเราแกะกล่องออกมาจะพบของหลากหลาย ทั้งหนังสือ ช้อน เครื่องสำอาง ถุงพยาบาล และกาวแป้งเปียก 

เพื่อให้ของทุกอย่างออกมาสมจริงมากที่สุด Eyedropper Fill จึงไปชักชวน Rackscene Collective ทีมพร็อพผู้อยู่เบื้องหลังหนังอินดี้หลายเรื่อง มาช่วยออกแบบสิ่งของและประสบการณ์ในกล่องให้เหมือนได้ย้อนกลับไปสู่ยุคนั้นจริงๆ

“เราอยากให้คนได้เห็นว่าอาวุธในการต่อสู้ของคนเดือนตุลาฯ ไม่ใช่อะไรที่ทำร้ายคนได้เลย แต่มันคืออาวุธทางความคิด ซึ่งมันไม่สมควรถูกกล่าวหาว่าเป็นการต่อสู้ที่รุนแรง

“อย่างยุคนั้นจะมีฝ่ายศิลปะ คล้ายๆ กับนักวาดในยุคนี้แหละ แต่ตอนนั้นยังไม่มีเฟซบุ๊ก เขาก็จะใช้การแปะโปสต์เตอร์ เมื่อปรินต์โปสเตอร์ออกมาจากโรงพิมพ์แล้วก็จะมีทีมทาแป้งเปียกไปทาแป้งเปียกตามพื้นที่ต่างๆ ทั่วกรุงเทพฯ แล้วก็มีทีมออกไปแปะโปสเตอร์ การทำงานของเขาเป็นทีมเวิร์กมาก ในกล่องเราเลยใช้ขวดแป้งเปียกเป็นตัวแทนของคนฝ่ายนี้ ซึ่งมันทำให้เด็กยุคนี้ได้เรียนรู้การเคลื่อนไหวของคนยุคนั้นไปในตัวด้วย”

ปัจจัยที่สองซึ่งสำคัญไม่แพ้สิ่งของคือ ‘ประสบการณ์ร่วม’ จากของเหล่านั้น นอกจากความสมจริงของของทุกชิ้นแล้ว กล่องใบนี้ยังมีกลิ่นเก่าที่ช่วยพาเราย้อนเวลากลับไปในอดีตด้วย เพราะในเชิงวิทยาศาสตร์ กลิ่นถือเป็นตัวช่วยระลึกความทรงจำของเราได้ดีที่สุด ทีม Rackscene Collective จึงลงไปร่วมงานกับนักออกแบบกลิ่น แล้วช่วยกันสร้างกลิ่นพิเศษให้กล่องใบนี้เหมือนหลุดมาจากยุคนั้นจริงๆ

“อีกส่ิงที่เราว่าสำคัญมากก็คือเสียง เพราะสิ่งที่เราได้จากการไปสัมภาษณ์คนเดือนตุลาฯ มาไม่ใช่ข้อมูลที่หาอ่านได้จากหนังสือ แต่มันคือเกร็ดเล็กเกร็ดน้อยจากการต่อสู้ เราเรียกมันว่า unnecessary facts ยกตัวอย่างเช่น ช่วงนั้นคนที่หนีเข้าป่าเล่าว่าเขาเกลียดหนูมากเลย แต่เพื่อเอาชีวิตรอดในป่าเขาจึงจำเป็นต้องกินหนู มันสะท้อนให้เห็นว่าการต่อสู้ในยุคนั้นก็ลำบากเหมือนกันนะ

“เราเลยพยายามดีไซน์เสียงไม่ให้เป็นแค่การสัมภาษณ์เฉยๆ แต่อยากให้เป็นเหมือนละครวิทยุ ซึ่งเชื่อมโยงกับคนยุคนั้นที่ชอบฟังวิทยุด้วย เราเลยชักชวน พี–วิศรุต ศรีพุธสมบูรณ์ ผู้กำกับรุ่นใหม่ที่ทำหนังไปฉายตามเทศกาลมาเยอะมาก มาช่วยกำกับเสียง เวลาที่คนสแกนเนื้อหาในกล่องก็จะเหมือนได้หลุดเข้าไปฟังละครวิทยุเรื่องหนึ่ง”

นอกจากเรื่องราวความทรงจำที่อัดแน่นยามเราเปิดกล่องฟ้าสางแล้ว กล่องใบนี้ยังมาคู่กับสูจิบัตรดีไซน์สวยที่ได้ Studio Dialogue มาช่วยออกแบบ โดยสูจิบัตรสามารถดัดแปลงไปเป็นโปสเตอร์แปะผนังบ้านได้อีก และที่สำคัญคือทุกการอุดหนุนยังเป็นการระดมทุนกลับไปช่วยโครงการบันทึก 6 ตุลาด้วย (ส่วนใครที่ซื้อไม่ทัน อดใจรออีกนิด เดี๋ยวจะมีคลิปอันบอกซ์มาให้ดูกันนะ)

บันทึกประวัติศาสตร์เก่า ด้วยนักเล่าเรื่องรุ่นใหม่

“ตอนเราฟังเรื่องราวของคนเดือนตุลาฯ มันมีอะไรหลายอย่างที่คล้ายกับคนยุคนี้เลย เราเลยอยากให้กล่องฟ้าสางบอกทุกคนว่าเราไม่ได้เคลื่อนไหวอยู่แค่พวกเรากันเองนะ มันเคยมีคนที่ทำสิ่งนี้เหมือนกัน แต่น่าเสียดายที่ช่วงเวลา 3 ปีนั้นมันช่างสั้นเหลือเกิน ภาพนั้นเลยเป็นภาพที่เราอยากเห็นอีกครั้ง เพราะถ้าวันนั้นมันเกิดขึ้นได้ วันนี้มันก็เกิดขึ้นได้เหมือนกัน” เบสท์ออกความเห็น ก่อนทีมงานอีกคนจะขยายความต่อว่า

“ทุกคนในยุคนั้นเชื่อว่าตัวเองสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้ ไม่ว่าเราจะเป็นนักศึกษาแพทย์ เป็นกรรมกรในโรงงาน เป็นคนขายของสำหรับคนไปม็อบ หรือแม้กระทั่งเป็นเด็กเรียนที่บ้านไม่ให้ออกไปบู๊กับเพื่อนๆ พวกเขาก็ยินดีช่วยติวเด็กกิจกรรมให้สอบได้ ไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่เขาเชื่อว่าตัวเองจะทำให้ประเทศนี้ก้าวไปสู่ประชาธิปไตยอย่างแท้จริงได้”

และเพื่อให้ภาพความหวังในวันนั้นกลับมาฉายชัดอีกครั้ง ทีมงานเลยชักชวนนักเล่าเรื่องอีกมากมายมาช่วยถ่ายทอดเรื่องราว ไม่ว่าจะเป็นกลุ่ม UNMUTE PEOPLE ที่จะมาส่งต่อบทเพลงในช่วง 3 ปีทอง, กลุ่มศิลปะปลดแอกที่จะมาเล่าเรื่องผ่านงานศิลปะ, หอภาพยนตร์ที่จะฉายภาพยนตร์และสารคดีพร้อมกับจัดเสวนาการเคลื่อนไหวของนักศึกษา ชาวนา และแรงงานในยุคนั้น และทีมงาน Deadline Always Exists ที่มาช่วยทำเว็บไซต์อินเตอร์แอ็กทีฟให้เราร่วมกันพิมพ์ความหวังในวันนี้ เก็บไว้เปิดในวันที่เราจะได้เห็นฟ้าอันสดใสอีกครั้ง

“สิ่งที่เราทำตอนนี้ไม่ใช่แค่เรียกร้องให้เรื่องราวในแง่มุมอื่นของ 6 ตุลาฯ ถูกจารึกในประวัติศาสตร์อย่างเดียว แต่มันคือการพูดถึงประวัติศาสตร์ภาคประชาชนด้วย แต่การจะเกิดสิ่งนั้นได้เราต้องเรียนรู้ที่จะมีความหวังก่อน” มินนี่ออกความเห็นก่อนที่โยจะสมทบ

“และเอาเข้าจริงคนในยุคนั้นเขาก็ยังสู่กับเราอยู่เหมือนกันนะ คนเดือนตุลาฯ ที่เราคุยด้วยหลายคนกลายมาเป็นนักวิชาการเพื่อมาแก้ไขความรู้เรื่อง 6 ตุลาฯ โดยเฉพาะ อย่างอาจารย์สุรชาติ บำรุงสุข มาเป็นนักวิชาการเรื่องทหาร เข้าไปสอนทหาร เพราะเขาไม่อยากให้ทหารทำแบบนั้นอีก หรืออาจารย์ธงชัย วินิจจะกูล ที่พยายามคืนความเป็นธรรมให้คนเดือนตุลาฯ และอีกหลายคนไปเป็นนักการเมืองเพื่อเอาความฝันที่เขาทำไม่ได้ในตอนนั้นมาทำให้เป็นจริงในวันนี้

“เราว่ามันคือแรงเสริมให้เราเห็นว่าทุกคนไม่ได้โดดเดี่ยว คนเดือนตุลาฯ ไม่ได้โดดเดี่ยว และคุณเองก็ไม่ได้โดดเดี่ยวเช่นกัน มันอาจจะมีคนที่สู้แล้วล้มหายตายจากไปบ้าง เปลี่ยนความคิดไปบ้าง แต่สุดท้ายมันจะมีคนหน้าใหม่เข้ามาเสมอ และคนหน้าเก่าก็ยังอยู่ซัพพอร์ตคนหน้าใหม่นะ เรากำลังสู้ไปด้วยกัน ไม่ว่าคุณจะสู้ด้วยเหตุผลอะไรก็ตาม” 

หากมีความหวัง ตะวันจะมาเมื่อฟ้าสาง

เราเองคงตอบไม่ได้ว่าแสงตะวันที่ใครๆ อยากเห็นจะปรากฏขึ้นในอีกหนึ่งปี สิบปี หรืออีกหลายสิบปีข้างหน้า แต่ตราบใดที่ ‘คนยังคงยืนเด่นโดยท้าทาย’ เหมือนอย่างที่ทีมงานทุกคนเชื่อ ความหวังนี้ก็คงเป็นจริงได้สักวัน

“เรามองว่าทุกคนในประเทศนี้เกิดมาเพื่อสู้ เพราะสิทธิและสวัสดิการพื้นฐานของเราไม่ได้ดีมาตั้งแต่เกิด แต่เรากำลังสู้เพื่อมันอยู่ และการต่อสู้นี้ไม่ใช่ one shot kill ดังนั้นเราคงคาดหวังว่างานนี้จะสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ไม่ได้หรอก เพราะเราต้องสู้กันอีกยาว

“แต่ตอนนี้คุณกำลังสร้างประวัติศาสตร์ และกำลังจะทำให้หน้าประวัติศาสตร์ไทยเปลี่ยนผ่านไปสักที เราอยากให้คุณรู้ว่าไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น ประวัติศาสตร์จะจารึกไปแล้วว่าคนยังคงยืนเด่นโดยท้าทาย” มินนี่ว่า

แค่เหตุการณ์ในช่วงเวลา 3 ปีอันสดใสนี้ถูกส่งต่อไปสู่ผู้คนไม่ว่าจะน้อยเพียงหลักสิบหรือมากเป็นหลักหมื่น ทีมงานทุกคนก็ถือว่านี่คือความสำเร็จของพวกเขาแล้ว เพราะนั่นหมายความว่าในอนาคตเรื่องราวของคนเดือนตุลาฯ จะถูกพูดถึงในมุมที่หลากหลายและมีประโยชน์มากขึ้น

“หัวใจสำคัญคือการส่งต่อพลังบวกออกไปให้ไกลที่สุด การทำให้วันนี้ได้ไปต่อและไม่ถูกลืมเป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะถ้าลองไปฟังเสียงของคนรุ่นนั้น คุณจะเห็นเลยว่าเขาดีใจและมีหวังกับการเคลื่อนไหวในปัจจุบันมากเลยนะ

“ในอีกมุมหนึ่ง เรื่องนี้คือสิ่งที่ภาครัฐไม่อยากให้เราจำ การสร้างทางเลือกในการจำเหตุการณ์นั้นใหม่จึงเป็นทางที่จะทำให้มันอยู่ต่อได้ เพราะบางทีเวลาเราพูดถึงเหตุการณ์ทางการเมือง เราก็มักจะจำเป็นวันๆ แต่จริงๆ วันเหล่านั้นล้วนมีเหตุและผล มีปัจจัยที่ทำให้เกิดเหตุการณ์นั้นๆ อยู่เสมอ

“แน่นอน เราไม่ควรลืมความรุนแรงที่เกิดขึ้น แต่ช่วงเวลาก่อนหน้านั้นมันเคยมีพลังขนาดไหน เราก็ไม่ควรลืมเหมือนกัน” เบสท์ปิดท้าย

The post ‘กล่องฟ้าสาง’ นิทรรศการในกล่องบรรจุความทรงจำของนักสู้เดือนตุลาฯ ที่บอกว่าเราทุกคนยังมีหวัง appeared first on a day magazine.

หน้าต่างมี ____ ประตูมี ____

เส้นผมบัง ____

รักวัวให้ ____ รักลูกให้ ____

ช่องว่างของสุภาษิตไทยเหล่านี้น่าจะเป็นสิ่งที่เราอ่านปุ๊บตอบปั๊บได้อย่างไม่ลังเล

แต่ยังมีเด็กไทยในระบบการศึกษาอีกหลายหมื่นชีวิตที่ไม่สามารถตอบได้ถูกต้อง

ปัญหาอันเรื้อรังของระบบการศึกษาไทยที่สะท้อนผ่านไวรัลในอินเทอร์เน็ต คือจุดเริ่มต้นที่ทำให้มูลนิธิร้อยพลังการศึกษาและทีม Glow Story ลุกขึ้นมาต่อยอดแคมเปญระดมทุนลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาอย่าง Limited Education (ที่เราคุ้นเคยกันดีด้วยภาพลายมือเด็กน้อยโย้เย้และคำสะกดผิดในปีก่อนๆ) ซึ่งในปีนี้ก็นับว่าเป็นการทำงานต่อเนื่องเข้าสู่ปีที่ 5 เข้าไปแล้ว

เพราะหลายคำตอบที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้มาจากจินตนาการล้ำเลิศของเด็กๆ แต่เกิดจากการได้รับการศึกษาที่ขาดคุณภาพ จึงเป็นที่มาของธีม ‘Imagine or Limited Education? จินตนาการหรือคุณภาพการศึกษาไม่เท่าเทียม’ ในปีนี้

ไม่ง่ายเลยกับการทำโปรเจกต์ที่เติบโตมาถึง 5 ปี ให้แปลกใหม่และไม่จำเจ ทั้งยังต้องคงเอกลักษณ์อันโดดเด่นของแคมเปญนี้เอาไว้ไม่ให้หายไป ก็คงเหมือนที่ นัด–ณัฐชยา จรรยาพาณิชย์ คอมมิวนิเคชั่นดีไซเนอร์ และ แพง–นงนภัส ศรีสุข ครีเอทีฟและดีไซเนอร์ประจำแคมเปญนี้ว่าไว้ 

“ทำงานนี้ก็เหมือนออกอัลบั้ม แน่นอนว่าซิงเกิลแรงมักจะปังที่สุด ดังนั้นโจทย์ของเราก็คือ จะทำยังไงให้การออกอัลบั้มครั้งที่ 5 ปังเหมือนกัน”

ลำพังเราเองคงไม่สามารถแก้โจทย์ข้อนี้เองได้ จึงอยากขอชวนคุณนั่งลงเพื่อฟังนัดและแพงเล่าว่าพวกเธอและทีมงานทุกๆ คนทำอะไรและผ่านอะไรกันมาบ้างกว่าจะกลายมาเป็นแคมเปญ Limited Education ที่สดใหม่อย่างที่เห็นในปีนี้

ดูช้างให้ดูหาง ดูระบบการศึกษาให้ดูเด็ก

ไอเดียตั้งต้นของแคมเปญนี้มีที่มาจากโพสต์เฟซบุ๊กเกี่ยวกับคำตอบผิดๆ ในสมุดการบ้านของเด็กๆ ซึ่งกลายเป็นที่พูดถึงอย่างแพร่หลายบนโลกออนไลน์จนทีมรีเสิร์ชไปพบเข้า

สำหรับหลายคน คำตอบประเภท ‘ปลาปิรันปู่’ คือปลาที่คู่กับ ‘ปลาปิรันยา’ หรือการเรียงประโยคจนออกมาเป็น ‘ยายบัวเก็บดอก’ คงเรียกเสียงฮาและรอยยิ้มเอ็นดูได้ตั้งแต่แรกเห็น

“แล้วถ้าคำตอบเหล่านั้นไม่ได้มาจากการเขียนเล่นๆ แต่มาจากการที่ระบบการศึกษาไม่มีคุณภาพล่ะ” นัดชวนเราตั้งคำถาม 

และนั่นกลายเป็นจุดเริ่มต้นให้ทีมลองหยิบเอาสุภาษิตไทยที่เราคุ้นเคยดี มาตั้งเป็นโจทย์ให้เด็กๆ ลองเติมคำที่หายไป

“ที่เราเลือกหยิบสุภาษิตไทยมาเป็นโจทย์ เพราะคนทั่วไปส่วนใหญ่รู้จักสุภาษิตไทยกันอยู่แล้ว พอมาเจอสุภาษิตที่เขียนผิด หรือไม่เป็นอย่างที่คุ้นเคย ก็อาจเกิดการตั้งคำถามว่าทำไมสุภาษิตพวกนี้ถึงเป็นแบบนี้ ซึ่งเราก็จะโยงไปให้เขาเห็นว่า คำตอบเหล่านี้น้องๆ ไม่ได้ตอบกันเล่นๆ นะ แต่มันเกิดจากการที่เขาไม่รู้ว่าคำตอบคืออะไร แน่นอนว่ามันยังโยงไปที่ภาพใหญ่อีกว่านี่คือปัญหาด้านการศึกษานี่แหละ” แพงอธิบายต่อ ก่อนที่นัดจะเสริม

“จริงๆ แล้วสิ่งที่เราต้องการสื่อสารมันมากกว่าการเติมคำที่หายไปในสุภาษิตนะ เพราะการเติมช่องว่างเหล่านี้ก็เหมือนการเติมช่องว่างของน้องๆ ด้วย ทั้งช่องว่างเรื่องความรู้รอบตัว เรื่องโอกาสในอนาคต หรือแม้กระทั่งความฝันที่เขาวางไว้ พอสิ่งที่น้องๆ เติมไปไม่ใช่คำตอบที่ถูก มันก็สะท้อนได้ว่าเขาเองก็อาจจะไม่รู้เหมือนกันว่า คำตอบที่เขาอยากเติมในช่องเกี่ยวกับอนาคตของตัวเองจะเป็นคำตอบที่ถูกต้องและเป็นจริงได้หรือเปล่า” 

คบเด็กสร้างสรรค์

เมื่อเลือกใช้ข้อมูลจริงจากเด็กๆ เป็นตัวเล่าเรื่อง อีกหนึ่งขั้นตอนสำคัญจึงหนีไม่พ้นการลงไปเก็บข้อมูลกับกลุ่มทดลอง แต่ด้วยสถานการณ์โควิด-19 ทำให้ทีมไม่สามารถลงไปเก็บข้อมูลในสถานที่จริงได้เหมือนปีที่ผ่านๆ มา พวกเขาจึงต้องจัดกิจกรรมแบบออนไลน์ 

ซึ่งทีมงานทุกคนต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า การทำงานในปีนี้ยิ่งสะท้อนให้เห็นข้อจำกัดทางการศึกษาเข้าไปใหญ่

“พอไปลงที่จริงไม่ได้เราเลยต้องทำเวิร์กช็อปออนไลน์ด้วย Zoom conference ให้เด็กๆ ชั้น ม.ต้นมาร่วม ซึ่งเด็กกลุ่มนี้เป็นเด็กทุนของมูลนิธิร้อยพลังการศึกษาที่ได้รับการสนับสนุนอินเทอร์เน็ตและอุปกรณ์การเรียนเบื้องต้นอยู่แล้ว แต่ถึงอย่างนั้นเราก็ยังเจอข้อจำกัดพอสมควรเลย 

“จากตอนแรกเรามองว่าอยากได้น้องๆ มาร่วมสัก 40-50 คน แต่สุดท้ายเราก็ได้คนที่สะดวกและพอจะเข้าถึงอุปกรณ์ต่างๆ มาได้แค่ประมาณ 20 คนเอง” นัดเล่า

เพราะไม่อยากให้การลงไปเก็บข้อมูลกลายเป็นงานจริงจังเกินไป กิจกรรมออนไลน์ครั้งนี้จึงแบ่งออกเป็นสองช่วงง่ายๆ คือช่วงละลายพฤติกรรมผ่านเกมสนุกๆ เพื่อทำความรู้จักเพื่อนๆ พี่ๆ ร่วมเวิร์กช็อป และช่วงที่สองซึ่งเป็นการเล่นเกมอีกครั้ง แต่เกมในรอบนี้คือการเติมคำลงในสุภาษิตไทย ที่คำตอบทั้งหมดจะถูกนำใปใช้ในแคมเปญ

แน่นอนว่าทั้งทีม Glow Story และมูลนิธิร้อยพลังการศึกษาต่างก็ตระหนักถึงสิทธิของเด็กๆ ทุกคนที่เข้าร่วมกิจกรรม และพยายามรักษาความเป็นส่วนตัวของพวกเขาอย่างเคร่งครัด

“ด้วยความที่คำตอบของน้องๆ หลายคนเป็นคำตอบที่ไม่ถูกต้อง ทางมูลนิธิร้อยพลังการศึกษาจึงย้ำกับเรามาตลอดว่าเราต้องแจ้งน้องๆ ก่อนเสมอว่าคำตอบเหล่านี้จะเอาไปใช้ทำอะไรบ้าง” นัดเล่า ก่อนอธิบายต่อ

“เพื่อปกปิดตัวตนของน้องๆ อีกที เราเลยไม่ได้ใช้ลายมือจริงที่น้องๆ เขียนตอบเราตอนเล่นเกม แต่จะนำข้อมูลที่ได้มาเข้าคู่กับฟอนต์ลายมือเด็กที่เคยทำไว้ในปีก่อนๆ ซึ่งเป็นฟอนต์ CI ของเรา” โปรเจกต์เมเนเจอร์สาวว่า พร้อมชวนให้เราแวะเข้าไปดูตัวอย่างคำตอบของน้องๆ ที่ถูกนำไปต่อยอดด้วยการหยอดความครีเอทีฟเข้าไปอีกนิด และเติมกิมมิกน่ารักๆ ลงไปอีกหน่อยในเพจเฟซบุ๊กของ Limited Education

หลายแบรนด์ ดีกว่าแบรนด์เดียว

“ถึงเราจะเราทำสิ่งนี้มา 5 ปีแล้ว แต่เราก็อยากทำให้คนสนใจแคมเปญนี้อยู่ และหวังว่าพวกเขาจะจดจำแคมเปญของเรามากขึ้นด้วย” นัดยิ้มหลังอธิบายสิ่งที่เธอคิดว่าท้าทายที่สุดในการทำงาน

“พูดตรงๆ ช่วงที่ผ่านมามีหลายสิ่งที่ต้องการการบริจาคเนอะ แต่ในมุมมองของเรา ปัญหาด้านการศึกษาคือสิ่งที่อยู่กับเรามาตลอด และด้วยสถานการณ์ในตอนนี้ก็มีเด็กๆ มากมายที่เสี่ยงจะหลุดออกจากระบบการศึกษาไปเลย เราจึงคิดว่าแคมเปญนี้คือสิ่งที่ควรทำต่อไป เพื่อให้น้องๆ ได้มีโอกาสเรียนหนังสือต่อในอนาคต”

และการจะขับเคลื่อนแคมเปญที่ว่าให้สมบูรณ์ นอกจากทีมงานที่พร้อมลุยแล้ว อีกหนึ่งฟันเฟืองสำคัญที่ขาดไม่ได้เลยก็คือแบรนด์ต่างๆ ที่จะมาร่วมส่งต่อโอกาสทางการศึกษาให้เด็กๆ ไปพร้อมกับพวกเราทุกคน

“เราไม่มีข้อจำกัดเลยว่าแบรนด์ที่มาร่วมแคมเปญจะต้องเป็นแบบไหน อย่าง 8 แบรนด์ในปีนี้ บางแบรนด์ก็เคยร่วมงานกับเรามาแล้ว พอเรากลับไปชักชวนอีก เขาก็ยินดีมาร่วมงานกับเราเลย หรือบางแบรนด์ก็เป็นแบรนด์ที่ติดต่อเข้ามาใหม่ เราก็จะมาคุยกันว่าในปีนี้แต่ละแบรนด์สะดวกร่วมมือกับเราในรูปแบบไหนบ้าง” นัดเล่า ก่อนแพงจะเสริมต่อว่างานนี้พวกเธอต้องทำสไลด์ขายงานลูกค้ากันเฉพาะแบรนด์เลยทีเดียว เพื่อให้แต่ละแบรนด์พอเห็นภาพว่าสุภาษิตต่างๆ จะเข้ากับแบรนด์ของพวกเขาได้อย่างไร และแบรนด์จะสามารถนำสิ่งนี้ไปเป็นกิจกรรมพีอาร์สนุกๆ กับลูกค้า ช่วยในการขายของในแนวไหนได้บ้าง

ปีนี้เราเลยได้เห็นแบรนด์ใหม่ๆ อย่าง PAPA SHABU FARM กับเมนูที่ช่วยสนับสนุนแคมเปญนี้โดยเฉพาะ รวมถึงซาลาเปา Phoenix Lava, วิตามิน I-Kids และยาสระผมเขาค้อทะเลภู ที่มาพร้อมแพคเกจจิ้งใหม่ ออกแบบด้วยลายมือโย้เย้ของเด็กๆ รอให้เราไปอุดหนุน แถมเงินส่วนหนึ่งจากการสนับสนุนยังช่วยส่งต่อไปลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาด้วย

นอกจากนี้ยังมีแบรนด์ใหม่ๆ ที่มาช่วยพีอาร์อย่างช้างดาว รวมถึงแบรนด์เจ้าประจำอย่าง BBQ Plaza และ After You โดยรายหลังออกเมนูพิเศษอย่าง ‘เข็นโทสต์ขึ้นภูเขา’ ที่น่าจะสร้างความฮือฮาไม่แพ้ขนมปังเนยโสดเลย

และที่ขาดไม่ได้เลยก็คือเสื้อสุดลิมิเต็ด ซึ่งปีนี้มาในไอเดียการเติมชื่อของเราลงในสุภาษิตไทย โดยได้ห่านคู่มารับผิดชอบการผลิตตลอดกระบวนการโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย ทำให้เงินทุกบาททุกสตางค์ของการซื้อเสื้อเข้าถึงมูลนิธิร้อยพลังการศึกษาแบบเต็มๆ

“เสื้อยืดเป็นโปรดักต์ที่อยู่กับ Limited Education มาตั้งแต่แรก ซึ่งเราว่าเสื้อเป็นสินค้าที่ไม่จบในตัวด้วยนะ เพราะถ้าคุณใส่ออกไปเดินข้างนอก มันก็เหมือนบิลด์บอร์ดเคลื่อนที่ มันได้สร้าง awareness เพิ่มเติม ความคิดนี้ค่อนข้างคล้ายกับแนวคิดของแบรนด์ห่านคู่ที่เชื่อว่าเสื้อคือ blank canvas ที่เราจะเล่าอะไรผ่านเสื้อก็ได้” นัดอธิบาย จากนั้นแพงจึงรับช่วงเสริมต่อ

“การร่วมงานกับแบรนด์ต่างๆ ทำให้เราได้ฐานคนติดตามมากขึ้นด้วย บางแบรนด์ที่เป็นที่รักมาก ออกสินค้าอะไรมาลูกค้าก็อยากช่วยอุดหนุน การระดมทุนของเราก็ง่ายขึ้น คนรับรู้ปัญหาก็เยอะขึ้น

“หรือต่อให้คุณยังไม่ซื้อเสื้อของเราในตอนนี้ แต่การที่บางคนลองแวะเข้าไปเติมชื่อตัวเองในเว็บไซต์ จนรู้ว่ามันสามารถพลิกไปเติมคำตลกๆ ได้ พอเขาแชร์ลิงก์ออกไปในหน้าเฟซบุ๊กของตัวเอง ก็ถือเป็นการสร้างการรับรู้ในวงสังคมของเขาแล้วว่า ตอนนี้ประเทศไทยมีปัญหาเกี่ยวกับการศึกษาที่กำลังรอการแก้ไขอยู่นะ” 

เพราะหัวใจสำคัญของแคมเปญนี้ไม่ใช่แค่การระดมทุนอย่างเดียว แต่คือการส่งต่อปัญหาที่เกิดขึ้นให้ผู้คนรอบข้างได้รู้ เพื่อให้การช่วยเหลือรวดเร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้นในอนาคต

ความพยายามอยู่ที่ไหน การศึกษาที่ดีอยู่ที่นั่น

“สิ่งที่เราทำอาจแก้ปัญหาทั้งหมดในตอนนี้ไม่ได้ หรือคงเปลี่ยนแปลงอะไรไม่ได้มาก แต่ว่าสิ่งที่เราทำได้คือการเข้าไปช่วยอุดช่องว่างที่มีอยู่ให้เกิดความเท่าเทียมมากขึ้น” แพงกล่าว 

แน่นอนว่าท้ายที่สุดแล้วต้นตอของปัญหาการศึกษาคือระบบโครงสร้างที่ไม่เท่าเทียม ซึ่งจำเป็นต้องผลักดันให้เกิดการแก้ไขโดยไวที่สุด แต่กว่าจะไปถึงจุดนั้นได้ การเพิ่ม awareness ในสังคมที่โครงการนี้ตั้งใจทำมาตลอดหลายปีก็มีแนวโน้มที่น่าพอใจไม่น้อย

“เรารู้สึกว่าคนรับรู้ปัญหาเหล่านี้มากขึ้นนะ อย่างปีที่ผ่านๆ มาก็มีหลายแบรนด์ที่เข้ามาติดต่อขอร่วมงานกับเราเอง บางทีเราก็เจอกลุ่มแฟนคลับศิลปินที่ขอบริจาคเงินในนามศิลปิน นี่เป็นสิ่งที่เราไม่เคยเห็นมาก่อนเลย และในวันที่ awarness เรื่องนี้กว้างขึ้น เราก็หวังว่ามูลนิธิจะเติบโตได้อย่างมั่นคงด้วย” นัดว่า

เพื่อจะยืนระยะของโครงการนี้ให้มั่นคงต่อไป Limited Education จึงเริ่มต้นด้วยการจับมือกับแบรนด์ต่างๆ เพื่อออกผลิตภัณฑ์หรือทำกิจกรรมที่อยู่กับตัวโครงการไปได้เรื่อยๆ ไม่ได้มีเพียงแคมเปญรายปีที่ผ่านมาแล้วผ่านไปเหมือนอย่างเคย 

โดยเงินทุกบาททุกสตางค์จากการบริจาคจะถูกนำไปสนับสนุนการศึกษาในอีกหลายด้าน พร้อมทำงานร่วมกับกลุ่มภาคีด้านการศึกษาอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็น บริษัท Learn Education ที่เข้ามาช่วยส่งเสริมอุปกรณ์การเรียนออนไลน์ กลุ่ม a-chieve ที่เข้าไปช่วยแนะแนวเด็กๆ ให้ได้เห็นโลกกว้าง และ Teach For Thailand ที่เข้ามาช่วยพัฒนาครูรุ่นใหม่ เพราะพวกเขาเชื่อว่าการได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพและทัดเทียมกับเด็กในเมือง นั้นสำคัญไม่แพ้การเข้าถึงการศึกษาเลย

“อย่างเราเองเพิ่งมาทำงานกับ Glow Story ได้ไม่นาน ตอนไปเก็บข้อมูล พอเราเห็นว่าคนที่จะมาร่วมเวิร์กช็อปเป็นเด็ก ม.ต้น เรายังคิดอยู่เลยว่าเด็กๆ คงตอบคำถามกันถูกหมดจนไม่เหลือตัวอย่างมาให้เราทำงานต่อแน่ จนไปทำจริงถึงได้รู้ว่ามีเด็กหลายคนเลยที่ไม่สามารถตอบคำถามเหล่านั้นได้ สิ่งที่ใครหลายๆ คนคิดว่าง่าย ใครๆ ก็ตอบได้ เด็กกลุ่มนี้กลับไม่สามารถตอบได้จริงๆ และนี่คือปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในสังคมเรา” แพงอธิบายสิ่งที่เธอพบให้เราฟัง

“ในสังคมนี้ยังมีเด็ก ม.2 ที่ไม่สามารถสะกดชื่อตัวเองได้ มีครอบครัวของใครหลายคนที่รายได้ของพ่อและแม่ต่อเดือนรวมกันยังไม่ถึง 2,000 บาทเลย แล้วเขาต้องใช้เงินส่วนนั้นจ่ายค่าเทอมอีก ดังนั้นคนกลุ่มยากจนพิเศษเหล่านี้แทบจะไม่มีสิทธิในการเข้าถึงการศึกษาที่ดีเลยด้วยซ้ำ 

“การศึกษาไม่ควรเป็นสิ่งที่ถูกจำกัดจากตัวเงิน แต่ควรเป็นสิ่งที่ทุกคนได้รับอย่างเท่าเทียม ทุกคนควรมีความเท่าเทียมในการเข้าถึงการสอบ การเรียนหนังสือ รวมไปถึงการตามความฝันของตัวเอง ที่เราพยายามผลักดันสิ่งนี้ ก็เพราะเราอยากให้ช่องว่างในการศึกษาตรงนี้หายไป” 

เช่นเดียวกับที่นัดเชื่อ เราว่าช่องว่างขนาดใหญ่นี้คงค่อยๆ ถูกเติมเต็มได้สักวัน ด้วยพลังของทุกคน

ตามไปทำความรู้จักโปรเจกต์นี้ให้มากขึ้นได้ที่เว็บไซต์ limitededucation.org

The post Limited Education เติมเต็มช่องว่างทางการศึกษาไทย ด้วยแคมเปญเติมคำในสุภาษิตที่คุ้นเคย appeared first on a day magazine.

ย้อนกลับไปเมื่อหลายปีก่อน ชายชาวเบลเยียมผู้นี้ตัดสินใจเดินทางมาเป็นอาจารย์ประจำหลักสูตรนานาชาติ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเลือกใช้ความรักในหนังสือการ์ตูนมาต่อยอดเป็นงานวิจัยของตนเอง

4 ปีให้หลัง งานวิจัยชิ้นนั้นกลายเป็นหนังสือเล่มโตตรงหน้าเรา บนหน้าปกระบุชื่อไว้ว่า การ์ตูนไทย ศิลปะ และประวัติศาสตร์ หรือ The Art of Thai Comics ซึ่งรวบรวมเรื่องราวในวงการการ์ตูนไทยไว้อัดแน่นกว่า 100 ปี ชนิดที่คนอ่านการ์ตูนส่วนใหญ่ก็คงไม่เคยเห็นข้อมูลเหล่านี้มาก่อน!

บางคนอาจถอดใจเมื่อได้ยินว่านี่คืองานวิจัยระดับอาจารย์ แต่เชื่อเถอะว่าหนังสือเล่มนี้อ่านง่ายและเป็นมิตรมากกว่าที่คุณคิด เพราะเนื้อหาทั้งหมดถูกพัฒนาอย่างดีจากนิโคลาสและทีมงานคุณภาพที่ช่วยกันบรรณาธิกรจนอ่านได้อย่างลื่นไหล แถมยังได้ พี–พีรพัฒน์ กิตติสุวัฒน์ นักวาดการ์ตูนและดีไซเนอร์ฝีมือเยี่ยมมาช่วยออกแบบรูปเล่มให้หนังสือน่าอ่านเข้าไปอีก

ก่อนที่จะไปย้อนประวัติศาสตร์การ์ตูนไทยในหนังสือ ชวนไปย้อนฟังเส้นทางการปลุกปั้นหนังสือเล่มนี้ ซึ่งมีทั้งอุปสรรคและเรื่องสนุกตลอดเวลา 5 ปี แอบสปอยล์ให้ฟังก่อนเลยก็ได้ว่าเบื้องหลังงานนี้เข้มข้นและสนุกไม่แพ้หนังสือการ์ตูนบางเล่มเลยทีเดียว!

CHAPTER 1 : พื้นที่ที่เราจะสื่อสารอะไรก็ได้

นิโคลาสในวัยเด็กเริ่มอ่านหนังสือการ์ตูนตั้งแต่ยังไม่คล่องแกรมมาร์ภาษาอังกฤษด้วยซ้ำ เขาอาศัยเพียงรูปภาพและช่องที่เรียงต่อกันในการปะติดปะต่อเรื่องราว กระทั่งเติบโตขึ้นถึงวัยที่ใครหลายคนเริ่มแพ็กหนังสือการ์ตูนเล่มโปรดเก็บใส่กล่องหรือห้องเก็บของ นิโคลาสผู้เรียนจบปริญญาโทมาหมาดๆ ตัดสินใจทำงานต่อในร้านหนังสือที่บรัสเซลส์ ที่ทำให้เขาได้เข้าถึงหนังสือที่รักตลอดเวลา

และช่วงวัยที่การ์ตูนอาจกลายเป็นเพียงเศษเสี้ยวความทรงจำ นิโคลาสตัดสินใจออกจากงานที่ร้านหนังสือเพื่อย้ายรกรากมาอยู่เมืองไทยและทำงานเป็นอาจารย์ประจำคณะนิเทศศาสตร์ การมาอยู่เมืองไทยทำให้เข้าได้ขยายความสนใจออกไปรู้จักการ์ตูนและนักวาดชาวไทยอีกมากมาย จนเขาตัดสินใจเลือกทำงานวิจัยหัวข้อ Thai Comics in the Twenty-First Century: Identity and Diversity of a New Generation of Thai Cartoonists เพื่อศึกษาเกี่ยวกับการ์ตูนไทยอย่างจริงจัง

“หลายคนมองว่าการ์ตูนเป็นสื่อที่ไร้สาระ แต่ความจริงในการ์ตูนมีเรื่องราวซ่อนอยู่มากมาย ผมเคยเห็นหนังสือกราฟิกเกี่ยวกับเด็กผู้หญิงอิหร่านในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 การ์ตูนเกี่ยวกับผู้ป่วยโรคมะเร็ง การ์ตูนที่ผู้เขียนพยายามถ่ายทอดความเป็นตัวเอง เล่าเรื่องการ come out ของเพศที่หลากหลาย ดังนั้นการ์ตูนจึงเป็นพื้นที่ที่เราจะสื่อสารอะไรก็ได้”

อาจเพราะช่วงปี 1950 ในยุคที่งานศิลปะฝั่งตะวันตกยังมีการแบ่งชนชั้น งานศิลปะที่แท้จริงถูกจำกัดไว้ว่าต้องเป็นงานที่มีแต่ภาพเท่านั้น ส่งผลให้งานที่ผสมระหว่างคำพูดและภาพไม่ได้รับการยอมรับว่าเป็นงานศิลปะแท้จริง จนเกิดภาพจำว่าการ์ตูนคือสื่อที่ไม่มีประโยชน์และไร้แก่นสาร

แต่ในอีกฟากของโลกพบว่าการผสมกันของภาพและคำพูดกลับทำให้เกิดวัฒนธรรมอันยิ่งใหญ่อย่าง ‘มังงะ’ หรือหนังสือการ์ตูนญี่ปุ่น ซึ่งทำให้ภาพของวงการการ์ตูนค่อยๆ เปลี่ยนแปลงไป

“การ์ตูนเกิดขึ้นบนโลกได้เกือบ 2 ศตวรรษแล้ว แม้ว่าที่ผ่านมาจะยังไม่ค่อยมีใครสนใจศึกษาอย่างจริงจัง แต่ผมมองว่าทุกวันนี้แนวคิดของผู้คนต่อการ์ตูนกำลังเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้น

“ลูกศิษย์ของผมหลายคนบอกว่าพวกเขาดีใจที่ได้เห็นคอมิกอย่าง Batman และ Superman จากช่วงปลายยุค 40s ซึ่งถือเป็นยุคทองของวงการการ์ตูน แต่ผมว่ายุคทองคือตอนนี้ต่างหาก ทุกวันนี้เรามีนักเขียนการ์ตูนหญิงเกิดขึ้นมากมาย ทั้งที่แต่ก่อนพื้นที่นี้มีแต่ผู้ชายทั้งนั้น และเรายังมีการ์ตูนหลายรูปแบบ มีงาน experimental ให้เข้าถึงได้ง่ายๆ แม้แต่มหาวิทยาลัยหลายแห่งก็เริ่มเปิดสอนเกี่ยวกับการ์ตูนมากขึ้น เพราะสุดท้ายพวกเขาก็พบว่าการ์ตูนคือรูปแบบการสื่อสารอย่างหนึ่งนั่นแหละ”

CHAPTER 2 : เรื่องของการ์ตูนไทย ที่คนไทยอาจไม่รู้

“สิ่งที่ผมพบจากการทำวิจัยมีเยอะมาก ผมเล่าได้เป็นชั่วโมงเลย” นิโคลาสออกปาก แต่มากไปกว่านั้นคือเรื่องราวเกี่ยวกับการ์ตูนไทยที่เขาเล่าแต่ละข้อกลับเป็นสิ่งที่คนไทยอย่างเราไม่เคยรู้แทบทั้งสิ้น! ทั้งหมดคือผลจากการฝังตัวในแหล่งข้อมูลเพื่อทำวิจัยถึง 1 ปีเต็ม 

“สิ่งที่น่าตื่นตาตื่นใจสำหรับผมคือการเห็นการ์ตูนไทยหยิบยืมเอกลักษณ์จากการ์ตูนของหลายๆ ประเทศมาใช้ เช่น สไตล์การวาดแบบอเมริกัน การเล่าเรื่องแบบมังงะ เรามีกระทั่งตัวการ์ตูนอย่าง ‘ลิงกี้’ ของวิตตมิน ที่เป็นการผสมกันของ Popeye และ Mickey Mouse 

“ในช่วงปี 1930 การ์ตูนเป็นสื่อที่แพร่กระจายได้เร็วที่สุด เพราะการ์ตูนไม่เหมือนภาพยนตร์หรือหนังสือที่คุณต้องรอให้มีการแปลก่อนถึงจะเข้าใจ เด็กไทยจึงสามารถอ่านการ์ตูนไทยที่มีการเอาความเป็นลิเกเข้ามาผสมของ ‘ประยูร จรรยาวงษ์’ นักเขียนชื่อดังในยุคนั้น และอ่านป๊อปอายกับมิกกี้เมาส์ในหนังสือพิมพ์อเมริกันไปด้วย

“อีกสิ่งหนึ่งที่ผมว่าน่าสนใจมากคืองานของ ‘เตรียม ชาชุมพร’ ผมเคยเห็นงานในปี 1980 ของเขา ผมทึ่งมากที่เขาเลือกเล่าประเด็นทางสังคมเกี่ยวกับผู้คนในภาคอีสาน ซึ่งผมว่ามันสร้างสรรค์มาก เขาทำในสิ่งที่แม้แต่นักวาดการ์ตูนของอเมริกาและญี่ปุ่นก็ยังไม่เคยทำด้วยซ้ำ”

CHAPTER 3 : ตามหาประวัติศาสตร์ที่หายไป

การตามหาข้อมูลเกี่ยวกับการ์ตูนเก่าๆ เมื่อหลายสิบปีก่อนเพื่อทำวิจัยนั้นฟังดูไม่ใช่เรื่องง่าย ชนิดที่ต่อให้เป็นคนไทยที่คุ้นเคยกับภาษาและแหล่งข้อมูลในไทยเองก็อาจต้องใช้เวลาหลายเดือนหรือหลายปี เราจินตนาการภาพไม่ออกเลยว่านิโคลาสทำทั้งหมดนี้ได้ยังไง ทั้งที่เขามีทักษะภาษาไทยในระดับที่ ‘พออ่านออก’ เท่านั้น

คำตอบก็คือทีมงานคนสำคัญที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของหนังสือเล่มนี้อย่าง เบิร์ด–ธันย์ชนก รื่นถวิล ผู้ช่วยทำวิจัยที่คอยเช็กและแนะนำข้อมูลที่น่าสนใจให้เขา และ นุช–ชนิดา อรวัฒนานนท์ นักแปลผู้คอยเปลี่ยนข้อมูลภาษาไทยยากๆ ให้กลายเป็นภาษาอังกฤษเข้าใจง่าย (และเธอยังเป็นคนแปลหนังสือฉบับภาษาไทยด้วย)

แม้จะมีผู้ช่วยคอยรับหน้าที่แปลและค้นคว้า แต่นิโคลาสเองก็ยังให้ความสำคัญกับการเข้าหาแหล่งข้อมูลที่มากไปกว่าอินเทอร์เน็ตและห้องสมุด

“ผมออกตามหาข้อมูลทั้งจากร้านหนังสือเก่า เข้าไปสอบถามจากกลุ่มคนสะสมหนังสือการ์ตูน ตลาดออนไลน์ และได้ทำความรู้จักกับผู้เชี่ยวชาญในวงการนี้มากมาย แต่ก็น่าเสียดายที่ยังมีข้อมูลอีกหลายส่วนที่ไม่สามารถหาได้ อย่างช่วงปี 1950-1960 เป็นช่วงที่ผมหาผลงานต่างๆ ได้ยากมาก” เมื่อลองคำนวณปี พ.ศ.แล้วนึกเทียบเคียงกับประวัติศาสตร์การเมืองไทยดู ก็พอจะคาดเดาสิ่งที่นิโคลาสจะเล่าต่อไปได้ไม่ยากนัก

“อย่างงานของประยูร ผมคิดว่าช่วงนั้นรัฐบาลอาจขอให้เขาเลิกเขียนงานเกี่ยวกับการเมือง เพราะรัฐบาลเผด็จการไม่ชอบการ์ตูน พวกเขาเชื่อว่าการ์ตูนสามารถเปลี่ยนความคิดคนได้ง่าย ก็เหมือนกับที่รัฐบาลเผด็จการหลายประเทศชอบใช้การ์ตูนเป็นเครื่องมือชวนเชื่อนั่นแหละ ดังนั้นการ์ตูนเลยเป็นเครื่องมือที่อาจสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ดีที่สุดหรือแย่ที่สุดก็ได้”

โชคดีที่ลูกหลานของอาจารย์ประยูรเก็บรวบรวมงานเก่าๆ ของเขาไว้อย่างดีเยี่ยม และมีมูลนิธิประยูร จรรยาวงษ์ ซึ่งกลายเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการทำวิจัย ทำให้การตามหาข้อมูลส่วนนี้ยังไม่ยากนักเมื่อเทียบกับการหาข้อมูลของนักเขียนบางคนในบางยุค เช่น การ์ตูนของนักศึกษาในยุค 14 ตุลาฯ ซึ่งเขาหาเจอเพียงแค่หน้าเดียวเท่านั้น

“อีกปัจจัยที่อาจทำให้การ์ตูนไทยในช่วงหนึ่งหายสาบสูญไปคือปัญหาเรื่อง ‘ความเป็นไทย’ โดยเฉพาะในมุมมองของหน่วยงานราชการที่ดูแล ซึ่งมักจะใช้การตัดสินถูก-ผิดกับงานศิลปะ และคอยกีดกันว่าอันนี้เป็นญี่ปุ่น อันนี้เป็นอเมริกัน ส่วนการ์ตูนเกี่ยวกับผีหรือความเชื่อเหนือธรรมชาติในช่วง 1960 เขาก็มองว่าไม่ดีกับคนไทยและควรให้เลิกเขียน”

หากสรุปง่ายๆ งานวิจัยของนิโคลาสจึงเป็นพื้นที่รวบรวมประวัติศาสตร์วงการการ์ตูนไทยแบบละเอียดยิบชนิดที่ไม่น่าจะมีใครเคยทำมาก่อน ทั้งเรื่องราวของนักเขียนในแวดวงอิสระและกระแสหลักตลอดหลายสิบปี รวมถึงผลงานที่มีความสำคัญและสร้างการเปลี่ยนแปลงในยุคต่างๆ ซึ่งข้อมูลในหลายยุคสมัยได้กลายเป็นเครื่องมือบันทึกประวัติศาสตร์และสะท้อนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในสังคม ไม่ใช่แค่ที่ไทยเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงอิทธิพลของต่างชาติที่มีต่อไทยด้วย

CHAPTER 4 : หนังสือจากงานวิจัยที่ไม่น่าเบื่อ

หลังจากที่งานวิจัยของนิโคลาสจบลง หนึ่งปีต่อจากนั้นเขาได้จัดงานเสวนา The Sleep of Reason: V for Vendetta & David Lloyd ที่คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่นั่นเขาได้พบกับ Sarah Rooney บรรณาธิการของสำนักพิมพ์ River Books ที่ชักชวนให้เขานำงานวิจัยมาแปลงเป็นหนังสือ

“ผมตอบตกลงไปเพราะคิดว่าคงง่าย แต่ปรากฏว่าเราใช้เวลากันนานมาก จากตอนแรกที่คิดว่าน่าจะใช้เวลาสักปีในการหาข้อมูลเพิ่มเติม แต่มันก็เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ” นิโคลาสหัวเราะแล้วอธิบายถึงข้อมูลส่วนที่หายไป เพราะงานวิจัยชิ้นเดิมของเขาจะเน้นแค่ 3 ทศวรรษสำคัญในวงการการ์ตูนไทยเท่านั้น แต่ภายในหนังสือปกสีแดงเล่มนี้ได้รวบรวมข้อมูลไว้มากถึง 100 ปี!

“เมื่อได้ข้อมูลมา ผมจะเขียนเป็นบทๆ แล้วส่งให้ซาร่าห์และกองบรรณาธิการดู เขาจะฟีดแบ็กกลับมาว่าอันนี้น่าเบื่อนะ หรืออันนี้วิชาการเกินไป ให้ปรับหน่อย

“มันยากเหมือนกันสำหรับคนที่พูดภาษาฝรั่งเศสอย่างผม เพราะภาษาเขียนของฝรั่งเศสโดยมากมักจะใช้ประโยคยาวๆ และซับซ้อน พอเขียนเป็นภาษาอังกฤษมันจึงกลายเป็นฝันร้ายของกอง บ.ก.เลยล่ะ” นิโคลาสพูดติดตลก พร้อมบอกว่าสุดท้ายแล้วเขาก็เรียนรู้ที่จะทำงานเขียนให้ซีเรียสน้อยลงและสนุกไปกับแต่ละบทมากขึ้น ซึ่งทั้งหมดทั้งมวลนี้จะขอบคุณใครไปไม่ได้นอกจากทีมงานทุกๆ คนที่ช่วยกันแนะนำและผลักดันงานชิ้นนี้ให้เกิดขึ้นจริง

CHAPTER 5 : การเจอกันที่ดีที่สุด

“ผมเคยคิดว่าแค่หนังสือเล่มนี้สำเร็จออกมาได้ก็เป็นรางวัลของผมแล้ว แต่การที่ผมได้ร่วมงานกับพีรพัฒน์ถือเป็นสิ่งที่ดีที่สุดในกระบวนการทั้งหมด” นิโคลาสยิ้มกว้างเมื่อเอ่ยชื่อพีรพัฒน์ นักวาดการ์ตูนและดีไซเนอร์มากฝีมือ

ซึ่งผลงานหนังสือที่เราเห็นตรงหน้าก็ยืนยันได้ว่านิโคลาสไม่ได้พูดเกินจริงเลยสักนิด

“จริงๆ จะให้ผมไปจ้างดีไซเนอร์ที่ไหนมาทำก็ได้ แต่ผมคิดว่าการทำหนังสือเกี่ยวกับการ์ตูนมันสำคัญที่จะต้องมีคนที่มีความรู้เรื่องนี้ด้วย เพราะนักเขียนการ์ตูนจะมีทักษะในการผสมตัวหนังสือและภาพในสัดส่วนที่ลงตัว ซึ่งเป็นทักษะที่จำเป็นต่อหนังสือเล่มนี้”

ขณะที่กองบรรณาธิการกำลังวุ่นวายกับการทำข้อมูลเพิ่มเติมจนหนังสืองอกจาก 200 เป็นเกือบ 300 หน้า หากพีรพัฒน์ผู้รับหน้าที่อาร์ตไดเรกเตอร์และดีไซเนอร์กลับยิ้มยินดี

“เราชอบจัดการข้อมูลเยอะๆ อยู่แล้ว เพราะฉะนั้นนี่ไม่ใช่เรื่องที่เรากังวลเลย ยิ่งเป็นเรื่องเกี่ยวกับประวัติศาสตร์การ์ตูนไทยก็ยิ่งเข้าทาง เพราะเราก็โตมากับการอ่านการ์ตูนอยู่แล้ว การติดตามข่าวสารในวงการการ์ตูนไทยมาเรื่อยๆ มันก็ยิ่งทำให้เราอยากทำงานนี้มากขึ้นไปอีก” พีรพัฒน์ยิ้ม

CHAPTER 6 : งานออกแบบที่สะท้อนประวัติศาสตร์ไทย

จากระยะเวลา 5 ปีของการพัฒนาหนังสือเล่มนี้ให้เป็นรูปเป็นร่าง 2 ปีในนั้นเป็นช่วงเวลาที่พีรพัฒน์ใช้สำหรับการออกแบบรูปเล่ม 

และส่ิงที่สะดุดตาเราที่สุดคงหนีไม่พ้นเจ้าเสือตัวโตที่กระโดดออกมาจากปกสีแดงสด

“เพราะเสือคือสัตว์ที่ปรากฏอยู่ในการ์ตูนไทยเยอะมาก อีกอย่างคือในมุมมองฝรั่งอย่างนิโคลาสที่มองเข้ามา เมื่อพูดถึงประเทศแถบนี้ก็จะมีสัตว์สองอย่าง ไม่เสือก็ช้าง” พีรพัฒน์เล่า ก่อนที่นิโคลาสจะเสริม

“นอกจากเสือเป็นตัวๆ แล้วเราก็ยังเห็นเสืออยู่บนชุดของฤาษีซึ่งเป็นตัวละครสำคัญในวัฒนธรรมไทยด้วย อีกเหตุผลคือเสือเป็นสัตว์ที่สามารถพรางตัวตามต้นไม้ได้ แล้วอยู่ๆ มันก็จะกระโดดออกมาหาคุณ ก็เหมือนการ์ตูนไทยที่กำลังเฝ้ารอให้คุณไปค้นพบ”

โจทย์สำคัญที่พีรพัฒน์ตั้งให้ตัวเองในการออกแบบหน้าปกหนังสือเล่มนี้ก็คือ ต้องเป็นปกที่ชวนให้คนเปิดอ่าน ไม่ใช่หยุดดูเฉยๆ และเป็นปกที่ใครๆ ก็อยากลองอ่าน ไม่ใช่แค่คนที่สนใจประวัติศาสตร์เท่านั้น

“จริงๆ ก่อนหน้านี้เราเคยมีปกที่ค่อนข้างเรียบกว่านี้ หลายคนก็ชอบเวอร์ชั่นนั้นแล้ว แต่เราว่ามัน traditional ไปหน่อย เราจึงตั้งใจว่าจะทำปกใหม่ แต่ด้วยความที่ตัวเล่มด้านในก็ยังไม่เสร็จสักทีจนจะต้องปิดเล่มแล้ว เราก็ไปบอกกับทางสำนักพิมพ์ว่าเราจะทำปกใหม่นะ เขาก็ตกใจกันว่าเราจะทำทันเหรอ แต่จากโจทย์ที่เราตั้งไว้ให้ตัวเองก็ต้องถือว่าการเปลี่ยนปกคือการตัดสินใจที่ถูกต้องมาก” พีรพัฒน์เล่า

เมื่อพลิกหน้าปกสีแดงเปิดเข้าสู่เนื้อหาภายใน เราจะเห็นความตั้งใจของพีรพัฒน์ที่ดีไซน์ภายในเล่มให้เป็นเครื่องมือบันทึกและส่งต่อประวัติศาสตร์การ์ตูนแบบง่ายๆ ด้วย

“หากลองสังเกตหน้าเปิดของแต่ละบทจะเห็นว่าเราใช้การเล่าเรื่องแบบต่อเนื่อง​ ที่คล้ายกับหนังสือ in-between ของเราซึ่งนิโคลาสชอบมาก มันคือการรีแคปเนื้อหาของแต่ละบทในตัวเอง แต่ถ้าอ่านจนจบคุณจะรู้ว่าหน้าเปิดทุกบทนั้นร้อยเรียงกันเป็นเรื่องเดียว

“และถ้าสังเกตดูตรงหน้านักวาด เราก็แปลงให้รูปของพวกเขากลายเป็นการ์ตูน เพราะมันไม่ง่ายเลยที่เราจะหารูปนักวาดเก่าๆ มาใส่ในเล่ม” นอกจากจะเป็นการคงคอนเซปต์และจัดการกับข้อจำกัดแล้ว ภาพเล็กๆ เหล่านี้ยังช่วยให้คนอ่านอย่างเราได้เห็นหน้าของนักวาดแต่ละคนอย่างชัดเจนและใกล้เคียงที่สุด

“นักวาดหลายคนที่เห็นในเล่มนั้นแทบจะถูกลืมไปแล้วในปัจจุบัน แต่เราก็อยากให้คนอ่านรู้ว่าเขาควรได้รับการยกย่องเช่นเดียวกับผลงานของเขา สำหรับเราการที่ได้วาดพวกเขาจึงเหมือนเป็นการไหว้ครูไปในตัว”

CHAPTER 7 : บทสรุปและจุดเริ่มต้น (อีกครั้ง)

ใครที่ได้อ่านหนังสือแล้ว คุณอาจเคยอ่านถ้อยคำของนิโคลาสที่อธิบายว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ใช่ประวัติศาสตร์ทั้งหมดของการ์ตูนไทย เพราะนี่เป็นเพียงบทแรกของหนังสือการ์ตูนเรื่องยาวที่เขียนโดยเหล่านักวาดการ์ตูนชาวไทย และเขายังคงรอให้นักเขียนรุ่นต่อไปมาช่วยกันต่อเติมเรื่องราวของวงการนี้ให้สนุกขึ้นเรื่อยๆ

“ผมเป็นฝรั่งที่เป็นเพียงแค่แขกของประเทศนี้ แต่ผมก็ทำเต็มที่ที่สุดแล้ว ผมอยากให้พวกคุณภูมิใจที่ประเทศนี้มีงานของยอดฝีมือเต็มไปหมด ทั้งๆ ที่นักเขียนการ์ตูนไทยต้องเจอปัญหามากมายทั้งการปิดกั้นสื่อ รายได้ที่ไม่เป็นธรรม หรือกระทรวงวัฒนธรรมเองก็ไม่ได้ใส่ใจคนกลุ่มนี้เท่าไหร่นัก

“ผมหวังว่าผู้อ่านจะเห็นอะไรที่น่าสนใจจากหนังสือเล่มนี้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ การเมือง ความเชื่อ หรือแม้แต่ปัญหาบางอย่างในสังคมที่นักวาดรุ่นใหม่หลายคนพยายามจะลุกขึ้นมาหยุดสิ่งเหล่านั้นด้วยผลงานของเขา

“และหากคุณเป็นนักวาดรุ่นใหม่ ผมอยากให้หนังสือเล่มนี้ทำให้พวกคุณได้รู้ว่าพวกคุณไม่ได้อยู่ตัวคนเดียว ก่อนหน้านี้เคยมีกลุ่มคนที่ต้องผ่านเรื่องราวการต่อสู้คล้ายกับคุณมาเหมือนกัน ร้อยปีที่ผ่านมามีคนทำงานศิลปะที่ทรงคุณค่าไว้เยอะมาก ผมอยากให้คุณภูมิใจและได้รู้ว่าคุณก็จะเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์นี้เช่นกัน ท้ายเล่มผมเลยทำโชว์เคสของนักเขียนการ์ตูนไทยรุ่นใหม่ไว้เพื่อให้พื้นที่กับพวกเขาด้วย” นิโคลาสปิดท้ายพร้อมรอยยิ้ม

The post เบื้องหลัง The Art of Thai Comics หนังสือประวัติศาสตร์การ์ตูนไทยดีไซน์สนุกที่เขียนโดยคนเบลเยียม appeared first on a day magazine.

ลี่ พรชนัน

ในอีพีแรก ลี่คือหนึ่งในผู้เข้าแข่งขันที่ตกรอบออดิชั่น แต่ด้วยโอกาสและความพยายามครั้งใหม่ ลี่ได้กลับเข้าสู่ครัว MasterChef อีกครั้ง ก่อนจะกลายเป็นผู้เข้าแข่งขันที่ครองสถิติจานที่ดีที่สุดมากขึ้นเรื่อยๆ และกลายเป็นหนึ่งคนที่แฟนๆ รายการต่างบอกว่าน่าจับตามองเป็นที่สุด จนไม่น่าแปลกใจนักเมื่อในอีพีสุดท้ายเราจะได้เห็นเธอในฐานะผู้ครอบครอง MasterChef Trophy ประจำซีซั่น

มองเผินๆ เส้นทางสู่การเป็นสุดยอดเชฟของลี่อาจดูราบรื่นเหมือนเธอเกิดมาเพื่อสิ่งนี้ แต่หากได้ลองฟังเรื่องราวของเธออย่างตั้งใจ คุณจะได้รู้ว่าความสำเร็จที่ว่าแลกมาด้วยระยะเวลาเกินครึ่งชีวิต ที่ลี่ทุ่มเททั้งแรงกายแรงใจเพื่อฝึกทักษะฝีมือและศึกษาหาความรู้เรื่องอาหารอย่างจริงจัง ลี่ พรชนัน

และบทสนทนาอันเต็มไปด้วยรอยยิ้มแห่งความสุขของลี่ในคราวนี้ ก็พอจะเป็นข้อสรุปได้แล้วล่ะว่าสิ่งที่เธอพยายามมาตลอดนั้นคุ้มค่าขนาดไหน

ย้อนกลับไปคุณชอบทำอาหารตั้งแต่ตอนไหน

ตั้งแต่เด็กแล้ว คุณยายเราเป็นแม่ค้าขายขนมเก่า ท่านจะชอบทำพวกข้าวต้มมัด ลอดช่องให้ทาน แต่ตอนนั้นน่าจะเรียกว่าชอบกินมากกว่า ไม่ได้ชอบทำหรอก จนอยู่กับมันไปเรื่อยๆ ก็เริ่มรู้สึกผูกพัน เริ่มอยากเก่งเหมือนคุณยายบ้าง เลยอยากทำขนมตั้งแต่นั้นมา

ตอนนั้นคุณเริ่มจากฝึกทำอะไร

ทำลอดช่องสิงคโปร์กับข้าวต้มมัด แต่ทำแบบงูๆ ปลาๆ นะ แล้วก็ไปเป็นลูกมือคุณยายบ้างตอนท่านทำบ๊ะจ่าง ช้อยกอน จนช่วง ป.4 รู้สึกชอบทำอาหารมาก เลยเริ่มไปหาหนังสืออ่าน ไปศึกษามากขึ้น เราจะชอบไปยืนดูพวกรถขายอาหารข้างทาง ไปดูว่าเขาทำอะไรกัน ไปคุยกับเขา ไปชิม เพราะเราคิดว่าเทคนิคเหล่านี้หาไม่ได้ในหนังสือ การออกไปเรียนจากสถานที่จริง หรือคนที่ทำจริงได้อะไรเยอะกว่ามาก

อย่างตอนนั้นเคยอ่านหนังสือเรื่องการทำกล้วยปิ้ง เขาก็บอกแค่ว่าให้ปิ้งกล้วยไม่นานบนเตาถ่าน แต่พอไปดูจริงๆ มันไม่ได้ง่ายอย่างที่คิดเลย มันมีเรื่องอุณหภูมิ กล้วยก็ต้องไม่สุกไม่ดิบเกินไป ผงเตาถ่านก็สำคัญ เราไปยืนคุยกับลุงคนขายเลย ลุงแกก็น่ารักอธิบายทุกอย่าง จนเรากลับมาลองทำที่บ้าน ตอนแรกก็ไม่สำเร็จหรอก แต่ก็ได้ฝึกไปเรื่อยๆ สนุกดี

เหมือนได้รับอิทธิพลจากทั้งคุณยายและนอกบ้าน

คุณยายทำให้เรารักการทำอาหาร เวลาได้ทำอาหารเราจะรู้สึกเหมือนมีคุณยายอยู่ใกล้ๆ แต่ด้านความรู้เราได้จากสิ่งรอบตัว ทั้งการออกไปคุยกับพ่อค้าแม่ค้าโดยตรง และการอ่านหนังสือ

เราเห็นคุณทำขนมยุโรปมากกว่าขนมไทย คุณเริ่มสนใจด้านนี้ตอนไหน

ต้องบอกว่าเราเริ่มจากทำขนมไทยก็จริง แต่เราชอบทำขนมยุโรปมากที่สุด น่าจะเป็นตอนมัธยม ช่วงนั้นเราเริ่มลองทำชูส์ แรกๆ ก็ไม่ประสบความสำเร็จหรอก ทำเป็น 10-20 ครั้งเลยกว่ามันจะขึ้นฟู ทำจนท้อเหมือนกันนะ แต่คิดว่าชอบแล้วก็ท้อไม่ได้

แล้วเราก็ชอบทำขนมปังมาก แต่ขนมปังเป็นอะไรที่ทำยากมากเลย เราต้องศึกษาให้ดีว่าจะใช้ยีสต์อะไร นวดแค่ไหนถึงจะเหมาะ ทำยังไงให้แป้งขึ้นฟิล์มโดยไม่ต้องใส่สาร ทำเสร็จก็จะไปบังคับให้คนที่บ้านกิน เขาก็ซัพพอร์ตเราดีมากเลยนะ จะบอกว่าอร่อยตลอด เราก็รู้แหละว่าบางทีมันไม่อร่อย (หัวเราะ)

เพราะชอบทำอาหารมาก คุณเลยตัดสินใจไปเรียนต่อด้านการทำอาหารที่สวิตเซอร์แลนด์เหรอ

ใช่ แต่จริงๆ เราซิ่วมา ก่อนหน้านี้เราเรียน Food Science 

ทำไมตอนแรกคุณถึงเลือกเรียน Food Science

ตอนแรกคิดว่าคณะนี้เป็นเรื่องเคมีในอาหาร คงได้ทำอาหารเยอะ คิดแค่นั้นเลยไม่ได้ศึกษาข้อมูลอะไรมาก ปรากฎว่าพอไปเรียนจริงๆ มันไม่มีอะไรเกี่ยวกับการทำอาหารเลย น่าจะมีน้องหลายคนที่คิดเหมือนเรา เลยอยากบอกว่า ตอนเลือกคณะก็ศึกษาให้ดีๆ นะ (หัวเราะ) 

ตอนตัดสินใจซิ่ว คุณคิดหนักไหม

คิดหนักเหมือนกัน เพราะเท่ากับเราต้องเรียนช้ากว่าเพื่อนไปหนึ่งปี แต่ถ้าเทียบกับทั้งชีวิตมันก็ไม่มีอะไรสายไปหรอก เพราะเราไม่มีทางรู้เลยว่าอนาคตจะเป็นยังไง จะดีหรือไม่ดี เราเลยตัดสินใจทำไปก่อน คิดว่าเดี๋ยวก็มีหนทางของมันเองถ้าเราขยันและพยายามมากพอ เราว่าเราคิดรอบคอบที่สุดแล้วในตอนนั้น ยิ่งมองไปข้างหน้า เราก็อยากให้การทำงานของเราเป็นงานที่มีความสุข เราสนุกและอยู่กับมันได้นาน

ที่บ้านก็ถามนะว่าอยากออกจริงเหรอ เกรดเราก็ไม่แย่นี่ แต่เขาก็ไม่ได้มาอะไรกับเราเยอะแยะ เพราะเรายืนยันหนักแน่นว่ายังไงก็ไปต่อไม่ได้ ถึงเราเรียนไป จนทำงาน สุดท้ายก็จะกลับไปเรียนทำอาหารอยู่ดี 

แล้วพอได้ไปเรียนทำอาหารจริงๆ เป็นยังไงบ้าง

โฮมซิก! คิดถึงบ้านมาก ถึงตอนมัธยมเราจะไปอยู่นิวซีแลนด์มา แต่พอมาอยู่ที่นี่ เราทั้งเรียน ทั้งฝึกงาน ทำงานเสริมด้วย มันกลายเป็นความรู้สึกรวมๆ ว่าเหงา ไม่มีใคร ตอนนั้นสภาพแวดล้อมก็ใหม่ ภาษาฝรั่งเศสก็ไม่ได้ ตอนไปทำงานเลยคุยกับเขาไม่ค่อยรู้เรื่อง กดดันเหมือนกันนะ ทั้งๆ ที่ตอนแรกคิดว่าคงง่าย ไปแป๊บเดียวเดี๋ยวก็จบแล้ว 

แต่การไปอยู่ที่นั่นก็ทำให้เราได้เรียนรู้เรื่องอาหารเยอะมากเหมือนกัน เราได้เห็นมุมองของเชฟจากหลายประเทศ ได้เห็นความหลากหลายของอาหารชาติต่างๆ ได้เรียนรู้เทคนิคการทำอาหารที่แปลกใหม่ขึ้น พอจบมามันก็คุ้ม เราแข็งแกร่งมากจนคิดว่านั่นคือจุดที่เราเหนื่อยและร้องไห้เยอะที่สุดแล้วล่ะ

ตอนนั้นอะไรเป็นสิ่งที่ทำให้คุณฮึดสู้จนจบมาได้

เสียเงินมาแล้ว (หัวเราะ) แล้วเราก็อยากทำให้ตัวเองภูมิใจ เพราะเราซิ่วมาตั้งหนึ่งปี เคยอยากเป็นอะไรมาก็หลายอย่าง จนสุดท้ายมาลงเอยที่อยากทำอาหาร เราคิดว่าเราชอบมันมากจริงๆ ถ้าเราตั้งใจอ่านหนังสือ ตั้งใจฝึกฝน เราก็ต้องทำได้แน่ๆ 

ทำไมคุณถึงมีแพสชั่นกับการเข้าครัวมากขนาดนี้

เหมือนที่เราบอกในรายการเลยว่า เวลาเราทำขนมเรารู้สึกสวย (หัวเราะ) การทำขนมเปลี่ยนให้เรากลายเป็นอีกคน มันทำให้เราอะเลิร์ตขึ้น มีความสุขขึ้น เหมือนได้ระบายอารมณ์ตลอดเวลา แล้วแต่ก่อนเราขี้อายมาก แต่การทำขนมทำให้เราต้องสื่อสารกับคนอื่น กับคนที่ทำครัวด้วยกัน เพราะถึงจุดหนึ่งถ้าเราไม่รู้จักแสดงความรู้สึกหรือโต้ตอบอะไร แม้เราจะเก่งแค่ไหนมันก็ไม่มีประโยชน์

พอได้เรียนตามที่ฝันแล้ว ตอนเรียนจบกลับมาคุณวางแผนทำอะไรต่อ

ตอนนั้นเรามีเงินเก็บกลับมาด้วยก้อนหนึ่งจากการทำงาน พอมาถึงไทย เราก็เปิดร้านขนมเลย เสร็จแล้วก็ตู้ม! เจ๊ง (หัวเราะ) เราคิดว่าเรารักในการทำอาหารก็จริง แต่เราลืมคิดเรื่องต้นทุน เรื่องการจัดการ หลายๆ อย่างทำให้เราประมาท พอผ่านไปปีกว่าก็เริ่มไม่ไหว ตอนนั้นเราเสียใจมากเพราะเราอุตส่าห์อยากกลับมาตั้งใจทำสิ่งที่เราฝัน แต่มันก็ไม่เป็นอย่างที่เราคิด

เราทำขนมไม่ได้ไปพักใหญ่เลยนะ เพราะเงินที่เราเก็บมาหายไปต่อหน้าต่อตา สะเทือนใจมาก ระหว่างนั้นก็ผันตัวไปทำอย่างอื่นเยอะแยะ ไปทำงานออฟฟิศที่ไม่ได้เกี่ยวกับอาหาร แต่สุดท้ายชีวิตเราก็ต้องทำอาหารอยู่ดี อย่างน้อยก็ทำกับข้าวให้ที่บ้านกิน เราเลยมาคิดว่าเราจะหนีสิ่งที่ทำไม่สำเร็จไปทำไมนะ ทำไมไม่เรียนรู้จากความผิดพลาด หลังจากนั้นเลยฮึดสู้กลับมาทำขนมอีกครั้ง ถ้าพลาดอีกก็ไม่เป็นไรหรอก จะพลาดอีกกี่ครั้งก็ต้องมีครั้งที่ดีเองแหละ

ตอนไปทำงานออฟฟิศเป็นยังไงบ้าง

อึดอัดมาก (เน้นเสียง) เพราะเราเป็นสายทำอาหาร ให้ไปนั่งหน้าคอมฯ นั่งจิ้มๆ คืองง มันยากกว่าการทำอาหารอีก พอทำไปสักระยะใหญ่ก็เริ่มรู้สึกว่าไม่ใช่แล้ว เราชอบลงแรงเยอะๆ ชอบไปเลือกวัตถุดิบ ชอบคุยกับคนทำอาหาร ชอบทำขนม จนเราคิดว่าถ้ามาเสียเวลากับสิ่งที่เราชอบมันคุ้มกว่าการมานั่งฝืนตัวเองเยอะเลย แบบนี้แค่ต้องทำอีกวันเดียวก็ไม่คุ้มกับเวลาที่เสียไปแล้ว

นี่ทำให้คุณตัดสินใจมาสมัคร MasterChef Thailand เหรอ

จริงๆ ตอนนี้เราก็มีงานประจำอยู่ ทำงานเสริมเป็นการขายขนมออนไลน์ ส่วน MasterChef Thailand นี่อยากมาตั้งแต่ซีซั่นแรกแล้ว แต่ว่าเรายังไม่พร้อม ตอนนั้นความรู้ยังน้อย หลายๆ อย่างในชีวิตก็วุ่นวาย ถ้ามาก็คงไม่ชนะหรอก 

หลายคนอาจจะคิดว่าเราทำของคาวไม่ได้ แต่ความจริงเราทำของคาวได้เหมือนกัน แค่ไม่ใช่สิ่งที่ชอบหรือถนัดที่สุด เพราะฉะนั้นเราไม่กลัวเลย เราคิดว่าเราฝึกมาแล้ว หาความรู้มารอบด้าน เราพร้อมที่สุดเพื่อการแข่งขันครั้งนี้ ฉะนั้นเราจะบอกตัวเองตลอดว่าถ้าได้เข้ามาแข่งแล้วห้ามเครียดนะ ให้เหมือนมาทำขนมกับคุณยาย สนุกกับมันทุกอีพี

แสดงว่าคุณกะมาชนะเลยใช่ไหม

ใช่ คาดหวังไว้ถึงแชมป์เลย คิดเมนูวันไฟนอลไว้แล้วด้วยนะ (ยิ้ม) เราเตรียมตัวมาก่อนนานมาก ทุกสิ่งที่เราแสดงออกไปคือสิ่งที่เรามั่นใจแล้ว สิ่งที่เราพูดคือสิ่งที่เราคิดว่าเราทำได้ ถ้าเราทำไม่ได้เราจะไม่พูดออกมา หรือถ้าเราพูดแล้วมันไม่เป็นอย่างที่เราคิดเราก็จะหาทางทำให้มันเป็นไปให้ได้แบบนั้น

แต่คุณกลับตกรอบตอนออดิชั่นครั้งแรก ตอนนั้นรู้สึกยังไง เฟลไหม

ตอนนั้นเสียใจมาก ร้องไห้ฟูมฟายเลย อุตส่าห์เตรียมตัวมาเป็นปีๆ หาความรู้มาตลอดเพื่อการนี้โดยเฉพาะ สำหรับเรามันเป็นการเดินทางที่ยาวนาน แต่มาตกรอบเฉย แต่พอเขาประกาศว่ามีรอบแก้ตัวนะ ให้ผ้ากันเปื้อนอีก 3 ผืน ตอนนั้นเราคิดแค่ว่าหนึ่งในนั้นต้องเป็นของเรา เราจะใส่ไม่ยั้งแล้ว ห้ามตื่นเต้น ทำสุดฝีมือเพื่อผ้ากันเปื้อนผืนนั้น พอได้กลับมาจริงๆ เลยภูมิใจมาก ขั้นต่อไปก็กลับไปหวังแชมป์เหมือนเดิม (หัวเราะ)

ที่คุณบอกว่าคุณเตรียมตัวมาตั้งแต่ซีซั่นแรก คุณทำอะไรบ้าง

เราดูยูทูบแล้วก็อ่านหนังสือเยอะๆ ฝึกทำบ่อยๆ อันไหนทำไม่ได้ก็จะจินตนาการเอา เราชอบอ่านพวกหนังสือจับคู่อาหาร เช่น เนื้อสัตว์กับสมุนไพรอันไหนคู่กันได้บ้าง กล้วยกินกับอะไรแล้วอร่อย เครื่องในเอาไปทำอะไรได้ดี เราจะหลับตาคิดไปเรื่อย แล้วก็แวะไปดูของจริงบ้าง ดูปลา ดูหมู คือศึกษาให้ได้เยอะที่สุด เราจะชอบจำทุกอย่างจากภาพก่อนแล้วค่อยไปดูของจริง มันทำให้เราจำแม่นขึ้น พอเจอโจทย์ที่ท้าทายเราเลยคิดได้เร็ว แล้วก็สามารถจับคู่วัตถุดิบกับรสชาติได้อย่างลงตัว

แสดงว่าคุณก็น่าจะจับทางได้ ว่าจะไปเจออะไรในรายการ

ไม่นะ เดาทางไม่ออกหรอก ซีซั่นนี้ต่างจากซีซั่นก่อนๆ มาก สิ่งที่เราคิดกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริงต่างกันราวฟ้ากับเหวเลย เหมือนคิดว่าจะได้ทำหนู แต่ปรากฏว่าเป็นงูเฉยเลย (หัวเราะ) มันช็อกมากเหมือนกัน ถ้าเราไม่เตรียมตัวรับมือดีๆ ทั้งเรื่องความรู้สึก ความกลัว ความตื่นเต้น เข้าไปเจอกล้องในสตูดิโอ ไปเจอกรรมการอีก ถ้าสติเตลิดหมดเราคงทำไม่ได้แน่นอน 

เราคิดว่าอยู่บ้านเราได้ฝึกทำอาหาร แต่เรื่องการจัดการอารมณ์นี่มาจากชีวิตประจำวันล้วนๆ ตอนเจอลูกค้า เจอหัวหน้า พอไปเจอสถานการณ์ในสตูดิโอที่คล้ายกันเราก็เลยพอจัดการกับความรู้สึกตรงนั้นได้ 

อีกอย่างเวลาทำอาหารเราต้องเน้นความคิดเยอะๆ คุยกับตัวเองมากๆ ตอนทำอะไรแต่ละอย่างต้องคิดให้ดีเสมอว่าองค์ประกอบจะดีไหม ยิ่งเราเป็นคนเยอะ เวลาคิดเยอะมันก็ยิ่งออกมาทางจาน ถ้าเกิดสังเกตจะเห็นว่าจานเรามีองค์ประกอบหลายอย่างมาก เพราะฉะนั้นเราต้องคิดเสมอว่าอะไรเข้ากันบ้าง food paring โอเคไหม ถ้าจัดออกมาหน้าตาจะสวยไหม ต้องคิดรอบด้านมากๆ กว่ามันจะออกมาเป็นจานจานหนึ่ง 

คุณคิดว่าการแข่งขันครั้งไหนโหดที่สุดสำหรับคุณ

เราคิดว่าตอนแล่แซลมอน คืองูเห่าก็ยากเหมือนกัน แต่ที่ทำให้เราเกือบตกรอบคือแซลมอน เพราะเราไม่ถนัดใช้มีดจนเกือบถอดใจแล้ว ก็ได้แต่คิดว่าถึงมันจะไม่สมบูรณ์ หรือหน้าตาน่าเกลียดแค่ไหนก็ต้องทำไปก่อน ไม่งั้นจะเอาอะไรไปเสิร์ฟกรรมการล่ะ

แล้วคุณมีจานหรือโจทย์การแข่งขันที่ชอบที่สุดไหม

เราชอบหมด เพราะตอนแข่งเราเต็มที่กับทุกจาน ไม่มีจานไหนที่ชอบมากกว่าจานอื่น

เรามักจะเห็นคอมเมนต์ในยูทูบที่ชมว่าคุณพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ ทุกสัปดาห์เลย

ขอบคุณมาก (ยิ้ม) อาจเพราะเราอ่านเยอะมากแล้วก็ดูยูทูบเยอะด้วย เราดู MasterChef แทบจะทุกประเทศแล้ว มันเหมือนเราได้ไปอยู่ในเหตุการณ์นั้นจริงๆ พอไปเจอกับตัวเลยรู้ว่าจะเป็นยังไง แล้วเราก็ฝึกมาเยอะ เลยประยุกต์ได้เยอะ

เหมือนคุณจะชอบทำอาหารที่ผสมของคาวกับของหวานเข้าด้วยกัน นี่เป็นจุดเด่นของจานคุณเลยหรือเปล่า 

ใช่ เพราะเราอยากเอาสิ่งที่เราถนัดมาทำ ดังนั้นเราจะใช้ความถนัดของเรามาประยุกต์เป็นอาหารคาวซะมาก บางทีเราก็อยากทำให้อาหารคาวเป็นเค้ก เราก็ต้องคิดว่าจะใส่อะไรบ้าง เปลี่ยนจากแป้งเค้กมาเป็นแป้งข้าวเจ้าหรือแป้งข้าวเหนียวแทนได้ไหม เรารู้สึกว่าขนมกับของคาวไม่ได้มีคำจำกัดความขนาดนั้น ถ้าเราดึงจุดเด่นของการทำอาหารหวานมาใช้ในอาหารคาวได้เราจะทำอะไรก็ได้ ยิ่งเราฝึกฝนมา รู้เบสิกของทั้งสองอย่างลึกซึ้งพอ เราก็จะต่อยอดไปได้เรื่อยๆ

พอเก่งขึ้น ได้เป็นจานที่ดีที่สุดมากขึ้นเรื่อยๆ ความรู้สึกในการแข่งขันของคุณเปลี่ยนไปไหม หรือคุณกดดันตัวเองเพิ่มขึ้นหรือเปล่า

ไม่กดดันตัวเองขนาดนั้น เรายังสนุกอยู่ ถึงโจทย์จะประเทืองสมองไปหน่อยก็ตาม เราไม่ได้ชอบแข่งขัน แต่ชอบประยุกต์ เวลาได้คิดเมนูใหม่ๆ ก็เหมือนได้ทำการทดลอง เราเลยสนุกกับมันตลอด

แต่พอได้เป็นจานที่ดีที่สุดเราก็มีความมั่นใจมากขึ้น มันทำให้เรารู้ว่าเรามาถูกทางแล้ว อีกแค่นิดเดียวจะได้ MasterChef Trophy แล้ว จากเดิมที่ใส่ร้อยเราก็ใส่พัน จากพันเราก็ใส่หมื่น เราให้มันเยอะขึ้นเรื่อยๆ ถึงจะมีคำติให้เอามาแก้ไขบ้างก็ไม่เคยเสียใจ เราคิดแค่ว่าสิ่งที่กรรมการบอกเรามาเราต้องเอาไปปรับให้ดีขึ้น

ถึงคุณจะบอกว่าคาดหวังมาเอาแชมป์ แต่ตอนที่ได้เป็น 3 คนสุดท้ายจริงๆ รู้สึกยังไง

ตอนแรกๆ เข้ามาก็หวังแชมป์อยู่แล้ว ไม่งั้นคงไม่มาแข่งหรอก แต่พอมาอยู่ตรงหน้าจริงๆ ความรู้สึกก็เปลี่ยนนะ ตอนนั้นเราคิดว่าได้หรือไม่ได้ก็ไม่เป็นไร เพราะเราได้โชว์สิ่งที่เราตั้งใจแล้ว เราอยากให้คนเห็นว่าเรามีความสามารถ แล้วเราก็ทำให้ตัวเองภูมิใจได้ว่าเรามีความสามารถพอจะกลับมาเปิดร้านขนมได้ การมาถึงจุดนี้ทำให้เราเห็นว่าเราสู้มากกว่าเดิม เราโตขึ้น มันมากกว่าคำว่าชัยชนะในรอบไฟนอลไปแล้ว

ยิ่งตอนแข่งเราว่าเราไม่มีอะไรจะเสียแล้วล่ะ เพราะฉะนั้นเราไม่กลัวเลย เรารู้สึกว่าตลอดการแข่งขันเราเจอความท้าทายมาหลายรูปแบบมาก แล้วรอบไฟนอลเป็นเมนูที่คิดมาตั้งนานแล้ว เราถนัดที่สุด เป็นตัวเราที่สุด เราจะไปกลัวสิ่งที่รู้ว่าทำได้ทำไมกัน

แล้วพอได้ MasterChef Trophy คุณรู้สึกยังไงบ้าง

(นิ่งคิด) ที่เราอยากมารายการนี้เพราะเป็นแฟนคลับรายการนี้ เรามีไอดอลที่อยากเป็นแบบเขา เราเลยอยากเป็นแรงบันดาลใจให้น้องรุ่นหลังๆ ที่รักการทำอาหารเหมือนกัน เราอยากให้เขารู้ว่าถ้าตั้งใจยังไงเราก็ทำได้ ทุกอย่างมันอยู่ที่ความพยายามของเรา ทุกอย่างหล่อหลอมความรู้ให้เราเป็นเรา เป็นจานอาหารที่มีลายเซ็นของเราอยู่ในนั้น 

ดังนั้นพอทำได้เราดีใจมากที่หลายคนมองเราเป็นไอดอล เรามีแฟนคลับเด็กๆ เยอะมาก เคยเจอคนทักมาในไอจีบอกว่า ‘พี่ช่วยอวยพรผมหน่อย ผมจะขึ้น ป.3’ (หัวเราะ) มันทำให้เรารู้ว่าสิ่งที่เราทำมันน่าภูมิใจนะ แล้วทุกวันนี้เรามาได้เท่านี้ วันข้างหน้าน้องๆ จะต้องไปได้ไกลกว่าเราแน่นอน 

ความฝันของคุณสำเร็จไปอีกขั้นแล้ว หลังจากนี้คุณมองอนาคตไว้ยังไง

ตอนนี้เรายังขายขนมออนไลน์อยู่ หลังจากนี้คงเปิดสอนทำขนมด้วย และในอนาคตคงมีร้านแน่ๆ แต่กว่าจะถึงจุดนั้นเราคงต้องไปเรียนก่อน ต้องไปศึกษาหาความรู้ให้มากพอ ตอนนี้เราวางแผนเรียนปริญญาโทด้านบัญชีไว้ เพราะเราต้องรู้ให้รอบด้าน ถึงเราจะไม่ถนัดทุกด้านแต่ความรู้เหล่านี้เป็นความรู้เบสิก เวลาเกิดอะไรขึ้นมาเราจะได้ไม่ตื่นตูมเหมือนตอนแรก แล้วร้านขนมของเราคงจะเป็นร้านเล็กๆ พ่อแม่พาลูกมากินขนมกัน แค่นี้แหละ เราคิดว่าถ้าคราวนี้เราได้เริ่มจากอะไรที่เราชอบ และเราศึกษามันอย่างจริงจัง เราจะทำมันได้นานและทำได้ดีด้วย

The post ลี่ พรชนัน ในวันที่ความพยายาม ความรัก และความตั้งใจพาเธอไปสู่แชมป์ MasterChef Thailand appeared first on a day magazine.

หากใครมีโอกาสได้แวะไปเยี่ยมงาน Bangkok Design Week 2020 เมื่อปีก่อน อาจพบว่าเคยมีกลุ่มคนที่ลุกขึ้นมาใช้งานออกแบบแก้ปัญหามลพิษในเมืองกรุงอย่างจริงจังไปแล้ว ด้วยการสร้าง ‘หลุมหลบภัยทางอากาศ’ หรือ Bangkok #Safezone Shelter ซึ่งตั้งเด่นเป็นสง่าอยู่ที่ไปรษณีย์กลาง บางรัก

แต่ในเมื่อปัญหาฝุ่นควันยังไม่หมดไปจากกรุงเทพฯ เสียที ในงาน Bangkok Design Week 2021 ปีนี้พวกเขาจึงกลับมาอีกครั้ง กับ ‘Common Air-rea’ พื้นที่อากาศสะอาดแห่งใหม่บริเวณหน้าสามย่านมิตรทาวน์ ซึ่งมีขนาดใหญ่ขึ้น ฟังก์ชั่นเยอะขึ้น และพัฒนาคุณภาพให้ดีขึ้นกว่างานครั้งที่แล้ว พร้อมความหวัง (อีกครั้ง) ว่างานออกแบบชิ้นนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นสู่การพัฒนาคุณภาพอากาศของกรุงเทพ​ฯ ที่จริงจังขึ้นในอนาคต

แน่นอน เมื่อพูดถึงการออกแบบพื้นที่อากาศสะอาด จะขาดทีมเดิมอย่าง แนท–ณัฏฐวีร์ แตงน้อย Senior Creative City Development Officer ประจำ CEA และ ผศ. ดร. ประพัทธ์ พงษ์เกียรติกุล หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรีไปไม่ได้ แถมคราวนี้พวกเขายังชวน ฟิวส์–นัฐพงษ์ พัฒนโกศัย นักออกแบบจาก Cloud–floor สตูดิโอที่เคยสร้างสวนต้นไม้ในร่ม Office-Terrarium เข้ามาช่วยดีไซน์งานชิ้นนี้ให้เป็นรูปเป็นร่างอย่างที่เราเห็น

ความหวังครั้งใหม่สู่เมืองปลอดฝุ่นจะหน้าตาเป็นยังไง เราขอชวนทีมงานผู้สร้าง Common Air-rea ทั้งสามคนมาคุยกันสักนิด แล้วลองตามไปดูกันว่าพื้นที่อากาศสะอาดในรอบนี้จะเจ๋งแค่ไหน

ปัญหาฝุ่นที่ไม่ได้เล็กเท่าฝุ่น

“เราน่าจะรู้กันอยู่แล้วว่าฝุ่น PM2.5 อยู่กับเรามานานมากๆ ตั้งแต่ปี 2019 ตอนนั้นเป็นช่วงแรกที่คนเริ่มตื่นตัวเรื่องฝุ่น เราพบว่ามันทำให้คนกลัวที่จะมา Bangkok Design Week เหมือนกันนะ พอปี 2020 ค่าฝุ่นก็ยิ่งสูงขึ้นอีก จนมาปีนี้เราพบข้อมูลใหม่ที่น่าสนใจมาก เพราะปกติทุกปีค่าฝุ่น PM2.5 จะสูงแค่ช่วงฤดูหนาวเท่านั้น แต่ตอนนี้แม้จะเลยช่วงฤดูร้อนมาแล้วก็ยังสูงอยู่”

แนทเล่าย้อนกลับไปว่าหลังได้ลองทำ Bangkok #Safezone Shelter ไปเมื่อปีที่แล้วจนเห็นความเป็นไปได้ในงานออกแบบเพื่อพัฒนาคุณภาพอากาศของเมือง ทีมงานทุกคนก็ไม่หยุดการทำงานอยู่แค่นั้น แต่ยังคงเก็บข้อมูลและทดลองออกแบบชิ้นงานอื่นๆ ออกมา จนได้โมเดลชิ้นที่สอง นั่นคือป้ายรถเมล์ฟอกอากาศ แต่แพลนการติดตั้งงานชิ้นดังกล่าวก็ถูกพับเก็บไปด้วยความยุ่งยากหลายอย่าง พวกเขาจึงเดินหน้าพัฒนาไอเดียมาสู่โมเดลชิ้นที่สาม นั่นคือ Common Air-rea ในงาน Bangkok Design Week ปีนี้ ซึ่งมีฟังก์ชั่นการทำงานแบบ 3 in 1

“เรายังตั้งใจทดสอบแนวคิดเรื่องการพัฒนาคุณภาพอากาศอยู่ ดังนั้นฟังก์ชั่นแรกของ Common Air-rea ก็คือการฟอกอากาศ ซึ่งปีนี้เราได้พัฒนาการออกแบบและระบบฟิลเตอร์ใหม่จากคราวที่แล้วเพื่อให้พื้นที่นี้ปลอดฝุ่นมากกว่าเดิม 

“ฟังก์ชั่นที่สอง เรามองว่าที่ที่มีอากาศสะอาดและค่าฝุ่นน้อยน่าจะทำอะไรได้มากกว่าการเป็นพื้นที่ทดลองคุณภาพอากาศเพียงอย่างเดียว เราเล็งเห็นว่าพื้นที่นี้น่าจะเป็นจุดพักของคนที่มาดูงาน Bangkok Design Week ได้ด้วย เลยนำข้อมูลเกี่ยวกับเทศกาลมารวบรวมไว้ในนี้ ทำให้เป็น information center ที่คนจะเข้ามาอ่านข้อมูลและใช้เวลาอยู่ในนี้ได้เลย

“ฟังก์ชั่นสุดท้าย เราพบว่าการฟอกอากาศจำเป็นต้องใช้ไฟฟ้า แต่การหาปลั๊กในพื้นที่เอาต์ดอร์ก็ลำบากเหมือนกัน คราวนี้เราเลยปรับมาใช้ระบบไฮบริดที่ส่วนหนึ่งยังคงใช้ไฟฟ้าของอาคารอยู่ แต่อีกส่วนเราหันมาใช้พลังงานแสงอาทิตย์ช่วย โดยเราเลือกใช้โซลาร์เซลล์พิเศษซึ่งสามารถสร้างกระแสไฟฟ้าได้แม้แดดจะน้อย ทำให้การทำงานคราวนี้สะดวกมากกว่าเดิม และอาจเป็นโมเดลที่ดีสำหรับนำไปปรับใช้ในที่อื่นๆ ต่อในอนาคต”

แนทเสริมว่าเพื่อให้ผลงานนี้เกิดประโยชน์คุ้มค่าที่สุด พวกเขายังเก็บโซลาร์เซลล์จากงานนี้ส่วนหนึ่งไปใช้ต่อที่ดาดฟ้าและ rooftop garden ของ TCDC ไปรษณีย์กลางเพื่อไม่ให้เสียของอีกด้วย

ถอดบทเรียนสู่พื้นที่ปลอดฝุ่นที่ดีขึ้นกว่าเดิม

เมื่อตั้งใจว่า Common Air-rea จะต้องเป็นพื้นที่อากาศสะอาดที่ใหญ่และดีขึ้นกว่าเดิม แนทและ ผศ. ดร. ประพัทธ์ จึงชักชวนฟิวส์และทีมสถาปนิก Cloud-floor ผู้เชี่ยวชาญเรื่องการออกแบบพื้นที่สาธารณะมาช่วยกันสานต่อโปรเจกต์ โดยพวกเขาตั้งต้นการทำงานจากการนำข้อบกพร่องที่เจอในโปรเจกต์ก่อนมาพัฒนาให้ดีขึ้น

“จริงๆ เราถอดหลักการสร้างอาคารมาจากงานเมื่อปีที่แล้ว แค่พัฒนาโครงสร้างและระบบการทำงานใหม่ อย่างระบบต้นไม้ดักจับฝุ่นก็ยังอยู่แต่จะถูกนำไปใช้เป็นเลเยอร์ด้านนอกที่ล้อมอาคารแทน เพราะเราพบว่าต้นไม้มีคุณสมบัติในการดักจับฝุ่นได้ดีมากๆ ทั้งฝุ่นขนาดเล็กและขนาดใหญ่ เมื่อนำมาใช้เป็นตัวกรองชั้นแรก ฝุ่นที่หลงเหลือเข้าไปในระบบกรองอากาศของอาคารก็จะลดลง” ฟิวส์เล่า

“ส่วนต่อมาที่เราพัฒนาคือเรื่องการเข้า-ออกอาคาร เนื่องจากความตั้งใจของเราคือการสร้างอาคารกึ่งสาธารณะ ดังนั้นการเข้า-ออกต้องสะดวก ไม่อึดอัด เราจึงไม่ทำประตูเปิด-ปิด แต่ใช้เทคโนโลยีม่านอากาศหรือการใช้ลมกันอากาศภายนอกไม่ให้ฝุ่นเข้ามาในอาคารแทน เพราะคราวที่แล้วเราไม่ได้จัดการตรงนี้อย่างเหมาะสมจึงมีฝุ่นจากข้างนอกเล็ดลอดเข้าไปในอาคารได้มากกว่าที่คิด ฝุ่นเลยไปอุดตันในเครื่องกรองเยอะมาก”

ในการทำงานที่ว่านี้ ทีม Cloud-floor จะต้องร่วมวางแผนไปพร้อมกับ ผศ. ดร. ประพัทธ์ ผู้เข้ามารับหน้าที่คำนวณพลศาสตร์การไหลเวียนของอากาศในอาคาร

“ในฝั่งผมซึ่งเป็นวิศวกร เรามีหน้าที่ทำยังไงก็ได้ให้พื้นที่นี้ไม่มีฝุ่นละออง โดยใช้หลักการคำนวณทางวิศกรรมให้รู้ว่าเราต้องติดตั้งอุปกรณ์อะไรและติดตรงไหนถึงจะช่วยบำบัดฝุ่นได้ดีที่สุด

“เราพยายามล็อกให้ห้องนี้ไม่มีอากาศวิ่งเข้ามา แล้วใช้การบำบัดอากาศด้านในด้วยระบบกรองสองชั้น ชั้นที่หนึ่งจะใช้ไฟฟ้าดักจับฝุ่นด้วยการจ่ายไฟฟ้าผ่านแผงโลหะ พอฝุ่นเจอไฟฟ้าฝุ่นจะกลายเป็นประจุลบเข้าไปติดกับเครื่องดักฝุ่น ส่วนฝุ่นที่เหลือจะไปเจอกับเครื่องกรองชั้นสองซึ่งคอยดักจับและฟอกอากาศให้สะอาดยิ่งขึ้น การมีเครื่องกรองสองชั้นจะช่วยให้ฝุ่นขนาดใหญ่โดนดักออกไปตั้งแต่ต้นทาง เครื่องกรองอากาศจึงทำงานได้ดีกว่าคราวก่อน” ผศ. ดร. ประพัทธ์อธิบายต่อ

จากการร่วมกันวางแผนและออกแบบระบบฟอกอากาศ จึงสามารถทำให้อากาศในพื้นที่ทดลองสะอาดได้มากขึ้นถึง 90 เปอร์เซ็นต์ พร้อมเปิดต้อนรับผู้มาเยี่ยมชมงาน Bangkok Design Week 2021 อย่างเต็มประสิทธิภาพ

ทดลองแล้วทดลองอีก

กว่าจะมาเป็นความรู้ที่พวกเขาอธิบายอย่างเข้าใจง่ายในทุกวันนี้ การทำงานทุกขั้นตอนล้วนต้องผ่านกระบวนการทดสอบกันอย่างละเอียด เพื่อให้แน่ใจว่าการคำนวณและออกแบบทั้งหมดจะแก้ปัญหาฝุ่นได้ดีขึ้นจริงๆ

“ก่อนหน้านี้เราทดสอบในอาคารไซส์เล็กกว่านี้ เพราะอย่างที่เห็นว่าพื้นที่ของจริงมันใหญ่มาก เรียกว่าเป็นไซส์ XL เลยก็ได้ เราเลยทำห้องจำลองไซส์ M ขึ้นมาเพื่อทดสอบระบบภายในก่อน ให้แน่ใจว่าสิ่งที่เราคิดกันมาเวิร์กจริงๆ” แนทอธิบาย

“เราให้อาจารย์ประพัทธ์ช่วยทำ airflow analysis คำนวณค่าฝุ่นก่อนและหลังมีเครื่องกรองอากาศ ว่าอากาศในห้องนั้นดีขึ้นหรือไม่ หลังจากนั้นเรายังต้องมาทดสอบหน้างานกันอีกที แน่นอนว่ามันอาจมีความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยจากห้องทดลองด้วยสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป ซึ่งการทดลองลักษณะนี้เป็นสิ่งที่เสริมเข้ามาและเราไม่เคยทำในงานชิ้นก่อนๆ เลย” ฟิวส์เล่าก่อนที่ ผศ. ดร. ประพัทธ์จะเสริมต่อว่า

“ความยากของงานนี้คือเราจะทำยังไงให้คนไม่รู้สึกอึดอัดเวลาเข้ามา จริงๆ การทำพื้นที่ให้โปร่งแต่สภาพอากาศด้านในยังควบคุมได้เป็นเรื่องค่อนข้างยาก แต่ถ้าเราไม่ลองทำก็คงไม่รู้หรอกว่างานคราวก่อนจะพัฒนามาได้ถึงขนาดนี้ ณ วันนี้เราก็ไม่ได้บอกว่านี่คือวิธีที่ดีที่สุด ยังไงเราก็ยังต้องการการพัฒนาต่อไปในอนาคตอีกแน่นอน”

จุดเริ่มต้นสู่การสู้ฝุ่น

แม้นี่จะเป็นการทดสอบแนวคิดเรื่องสภาพอากาศครั้งที่สามของ CEA ถัดจากหลุมหลบภัยทางอากาศและป้ายรถเมล์กรองอากาศ (ที่ยังพัฒนาไม่เสร็จสิ้น) แต่ทีมงานและนักออกแบบทุกคนก็เชื่อว่า Common Air-rea เป็นเพียงก้าวแรกสู่การพัฒนาคุณภาพอากาศในเมืองกรุงอย่างจริงจังเท่านั้น

“ต้องบอกก่อนว่างานออกแบบไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทุกอย่าง มันเป็นแค่การแก้ปัญหาบางส่วนเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาในขั้นต่อไปเท่านั้น ยกตัวอย่างเช่น เมื่อเมืองมีฝุ่น วิศวกรก็ช่วยออกแบบรถยนต์ที่มีระบบเผาไหม้ดีขึ้น หรือในเชิงพื้นที่เราก็ออกแบบห้องให้คนสามารถเข้ามาสูดอากาศที่สะอาดปลอดภัยกว่าด้านนอก Common Air-rea จึงเป็นเพียงจุดเล็กๆ ของการแก้ปัญหาเท่านั้น” ฟิวส์ออกความเห็น เพราะแม้งาน Bangkok Design Week 2021 จะจบลง คนเมืองก็ยังต้องต่อสู้กับค่าฝุ่น PM2.5 และมลภาวะที่มีแนวโน้มจะพุ่งสูงขึ้นเรื่อยๆ อยู่ดี

“อย่างที่ฟิวส์บอกว่าการออกแบบไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทั้งหมด แต่เราเชื่อว่าอย่างน้อยมันก็บรรเทาได้ CEA เองก็พยายามจะใช้งานออกแบบช่วยแก้และบรรเทาปัญหาต่างๆ อยู่ตลอด แต่มันจะดีกว่านี้มากถ้าทุกหน่วยงานหันมาให้ความสำคัญกับสิ่งนี้มากขึ้นหรือช่วยกันไปแก้ปัญหาที่ต้นตอ” แนทเสริม

“เรามองว่างานนี้จะทำให้พลเมือง ทั้งผู้มีอำนาจและผู้ใช้เมืองอย่างเราได้เห็นว่าในเมืองนี้ยังมีอีกหลายๆ คนที่ใส่ใจเรื่องนี้ มันทำให้เราเห็นความเป็นไปได้ว่าถ้าคนหลากหลายอาชีพ หลากหลายความสามารถมารวมตัวกันแบบนี้ เราก็สามารถแก้ปัญหานี้ด้วยวิธีอื่นๆ ได้เช่นกัน

“Common Air-rea เป็นแค่การแก้ปัญหาเชิงสถาปัตยกรรมที่ผสมผสานเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ถ้าหากที่นี่กลายเป็นพื้นที่ให้คนที่หลากหลายกว่านี้ ทั้งนักเศรษฐศาสตร์ รัฐศาสตร์ กราฟิกดีไซเนอร์ หรือแม้แต่ศิลปินเข้ามานั่งรวมกันแล้วคิดแก้ปัญหาบนโจทย์เดียวกันได้ ปัญหาเรื่องอากาศน่าจะกลายเป็นสิ่งที่ทุกคนช่วยกันแก้ไขได้จริง” ฟิวส์ปิดท้าย

The post Common Air-rea โมเดลพื้นที่สาธารณะอากาศสะอาด ที่คนเมืองหายใจได้แบบไม่บาดปอด appeared first on a day magazine.

และเป็นชื่อของนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกในชีวิตของ TUNA Dunn หรือ ตุล–ตุลยา ตุลย์วัฒนจิต นักวาดการ์ตูนสาวผู้ฝากลายเส้นอันเรียบง่ายและเป็นเอกลักษณ์ไว้ในการ์ตูนของตัวเองและสื่อมากมาย

เพราะนิทรรศการครั้งนี้คือบทสนทนาที่ตุลตั้งใจจะสื่อสารกับทุกคนจริงๆ นี่จึงเป็นครั้งแรกที่เธอเลือกเล่าเรื่องราวจากประสบการณ์ชีวิตของตนเอง โดยไม่ผ่านการวางโครงเรื่อง หรือการหาแรงบันดาลใจจากสิ่งรอบตัวเหมือนที่ผ่านมา ที่สำคัญนิทรรศการครั้งนี้ไม่ได้มีแค่การ์ตูนสองมิติลายเส้นมินิมอลอย่างที่เราเคยเห็นกันเท่านั้น แต่มันคือการทดลองครั้งใหญ่ในชีวิตของตุล

ก่อนจะไปเริ่มสนทนากับผลงานศิลปะในงาน เราจึงขอชวนตุลมาเปิดบทสนทนาสั้นๆ เกี่ยวกับเส้นทางสู่การสร้างสรรค์นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของตัวเอง โดยมี โบว์–พัทธมน นิศาบดี เจ้าของสารัตถะ อาร์ตสเปซจัดแสดงงานศิลปะแห่งใหม่ และร้านขายผลงานสกรีนปรินต์ผู้ริเริ่มไอเดียการจัดนิทรรศการครั้งนี้ มาช่วยเล่าเรื่องผ่านมุมมองของผู้ร่วมจัดนิทรรศการด้วย

เมื่อได้ฟังเรื่องราวของตุลมากขึ้น เชื่อเถอะว่าคุณจะได้ยินเสียงของเธอสะท้อนออกมาจากผลงานทุกชิ้นในงาน แล้วการเปิดบทสนทนากับเธอจะไม่ใช่เรื่องยากอีกต่อไป

บทสนทนาสู่การเริ่มต้น

ตุลเล่าว่าเธอเริ่มทำนิทรรศการนี้จากคำชักชวนของโบว์ ทั้งคู่เจอกันเมื่อตุลกลับไทยมาหลังเรียนจบปริญญาโทที่อังกฤษ และหอบแมตทีเรียลและไอเดียที่เหลือจากการเรียนมาจำนวนมาก–มากพอที่จะต่อยอดไปทำชิ้นงานอื่นๆ เธอจึงตกลงใจเริ่มต้นทำนิทรรศการในครั้งนี้

“เราว่างานของตุลเป็นตัวแทนพูดสิ่งที่อยู่ในใจของใครหลายๆ คน ลายเส้นของตุลก็สวยและต่อเนื่อง เห็นพัฒนาการมาเรื่อยๆ เรายังแปลกใจเลยว่าทำไมตุลถึงไม่มีนิทรรศการเดี่ยวสักที ทั้งๆ ที่งานของตุลตอนนี้ก็กลมกล่อมพอสำหรับการทำนิทรรศการแล้วนะ เราเองก็เริ่มสนใจด้านงานอาร์ตมากขึ้นด้วย หลังจากทำนิทรรศการที่ให้ข้อมูลเยอะๆ มาหลายปีก็เลยต้องเริ่มที่ตุลนี่แหละ” โบว์พาเราย้อนกลับไปยังวันแรกสุดของการเจรจาร่วมงานกัน

หลังจากวันนั้น ตุลจึงนำงานที่เคยทำสมัยเรียนอยู่ที่อังกฤษมาต่อยอดเป็นผลงานชิ้นใหม่ ทั้งหมดตั้งต้นจากความรู้สึกในใจที่เธอระบายออกมาเป็นการ์ตูนบนกระดาษแผ่นยาว แต่ที่พิเศษกว่านั้นคือเสียงในใจของตุลบางส่วนยังถูกนำไปต่อยอดเป็นชิ้นงานอีกหลายรูปแบบที่เธอเพิ่งทำเป็นครั้งแรกเพื่อนิทรรศการนี้

บทสนทนาที่เกิดจากความสับสนในห้องเรียนที่อังกฤษ

“ตอนอยู่อังกฤษปรับตัวยากมากเพราะเราอยู่ในระบบไทยมาตลอด เราเรียนคณะศิลปกรรมศาสตร์ที่จุฬาฯ ซึ่งตอนนั้นเป็นศิลปะเชิงพาณิชย์มาก เราถูกสั่งให้เขียนดีไซน์บรีฟตั้งแต่ปีหนึ่ง พอเรียนจบมาก็รับงานลูกค้า ทุกอย่างในชีวิตมีโจทย์มาตลอด แต่พอไปถึงอังกฤษ เขาบอกให้เราเททุกอย่างทิ้งหมดเลย

“ช่วงเข้าเทอมสองเขาปล่อยให้เราทำงานของตัวเอง ตอนนั้นเหมือนโดนปล่อยเกาะเลย  เราเครียดมาก เพราะเขาไม่ให้โจทย์อะไรสักอย่าง เราต้องหาทางทำยังไงก็ได้ให้ได้งานมา พอคิดอะไรไม่ออก เลยใช้วิธีการระบายความเครียดด้วยการเขียนการ์ตูนออกมาเป็นเส้นยาวๆ เพื่อคุยกับตัวเอง เรานั่งทำทั้งคืนแบบไม่ได้ร่างเลย พอทำเสร็จมันดูเหมือนจะเวิร์ก เลยลองเอาไปให้อาจารย์ดู”

การคุยกับอาจารย์ของตุลในวันนั้นลุล่วงไปได้ด้วยดี นี่จึงกลายเป็นจุดเริ่มต้นของงานชิ้นแรกในนิทรรศการ tête–a–tête อย่าง ‘Breath’ กองกระดาษขนาดยาวขยับได้ ซึ่งภายในสอดแทรกเรื่องราวความกดดันและสับสนของตุลสมัยเรียนอยู่ที่อังกฤษเอาไว้ (ตุลกระซิบว่าชิ้นที่อยู่ในนิทรรศการเป็นเวอร์ชั่น 2.0 ที่พัฒนาให้ดีขึ้นแล้ว) 

เมื่อมาถึงไทยตุลใช้การระบายสิ่งที่อยู่ในใจในแต่ละช่วงเวลามาพัฒนาเป็นชิ้นงานอื่นๆ เราเลยได้เห็นงานที่สะท้อนความล่องลอยของชีวิตในช่วงโควิด-19 รวมไปถึงเรื่องในครอบครัวของตุลเอง และหากสังเกตให้ดี เราอาจจะเจอคาแร็กเตอร์น้องหมาซ่อนอยู่ในงานบางชิ้น ซึ่งตุลบอกว่านี่คือร่างแยกของเธอที่คอยโผล่มาตามภาพเพื่อบอกให้เธอหยุดบ่นได้แล้ว!

“เราไม่ได้ตั้งใจให้ทุกเรื่องในนิทรรศการนี้เกี่ยวข้องกันหมดนะ คุณจะดูงานจากตรงไหนก่อนก็ได้ เพราะนี่ก็เป็นแค่มุมมองของคนที่มีความคิดเยอะมากๆ ในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น ความคิดนั้นทำให้เราอยากแตกกระจาย อัดอั้นจนต้องระบายออกมาผ่านการเขียน ซึ่งเป็นการเยียวยาตัวเองวิธีหนึ่ง หรือเวลาเราเองย้อนกลับมามองความรู้สึกพวกนี้มันก็สะท้อนอะไรหลายๆ อย่างในตอนนั้นเหมือนกัน”

บทสนทนาที่เข้าใจได้โดยไม่มีคำพูด

งานประติมากรรมไม้หลากหลายไซส์ งานสกรีนปรินต์รายละเอียดชัด และการ์ตูนความยาวเกือบ 20 นาที นี่คือสิ่งอื่นๆ ที่คุณจะได้เห็นเมื่อมาเยือนนิทรรศการของตุล 

ตุลบอกว่าทั้งหมดนี้คือการทดลองทำในสิ่งที่ไม่มีคำว่าผิดหรือถูก เพราะเมื่อทุกอย่างกลายเป็นชิ้นเป็นอัน ผลลัพธ์ที่ได้ออกมาก็คือความภูมิใจที่เธอได้ทำในสิ่งที่อยากทำมาตลอด

“เราคิดว่าทั้งนิทรรศการเหมือนการโชว์ให้เห็นว่าการ์ตูนของเราสามารถต่อยอดไปเป็นอะไรได้บ้าง อย่างงานที่ชื่อว่า ‘Break Apart’ ก็แตกออกมาจากการ์ตูนที่เราเขียนว่าอยากถูกหักให้กระจายออกเป็นเศษๆ เราคิดว่ามันน่าสนใจดี เลยเอามาขยายเป็นประติมากรรมไม้ เพราะเราว่างานไม้มีเสน่ห์ของมัน ตอนแรกตั้งใจจะทำเป็นเวอร์ชั่นที่ตั้งได้ทั้งสองอันเลย แต่คิดว่าทำให้เห็นตอนแตกหักด้วยดีกว่าเลยได้ออกมาเป็นงานสองชิ้นที่มีฟอร์มต่างกัน (Break Apart (Seperated), Break Apart no.2) พอทำงานนี้แล้วก็อยากทำงานชิ้นใหญ่ด้วย เลยไปทำชิ้นที่กินพื้นที่ด้านนอกอีกอัน” ตุลอธิบาย

“การเล่าเรื่องด้วยวิธีการที่ไม่ใช่คอมิก จริงๆ มันคือการเปลี่ยนผ่านของเราเหมือนกัน เพราะปกติเราจะเสพลายเส้นของตุลซึ่งเป็นงานที่สื่อสารในตัว แต่ตอนนี้มันกลายเป็นการสื่อสารที่ไม่มีคำพูด บางทีเรามองงานของตุลเรายังถามตุลเลยว่าทำไมงานนี้เสียงดังจัง ทั้งๆ ที่มันไม่มีตัวหนังสือเลย” โบว์ขยายความในฐานะคนดู

“เรารู้สึกว่างานของคนที่ทำภาพประกอบส่วนใหญ่มักจะเป็นงานที่ถูกเผยแพร่ออกไปโดยสื่อต่างๆ อีกที แต่ถ้าย้อนกลับมามองจริงๆ งานพวกนี้ก็มี original piece นะ นิทรรศการครั้งนี้น่าจะทำให้คนดูได้เห็นว่าความจริงแต่ละงานมีวิธีคิด มีกระบวนการสร้างสรรค์ และมีรายละเอียดเล็กๆ ที่เราคงไม่เห็นถ้าไม่ได้มาดูของจริง เหมือนเป็นการมองตุลที่เป็นตุลจริงๆ ไม่ใช่การรู้จักตุลผ่านสื่ออื่นอีกที”

บทสนทนาถึงวันนี้และวันต่อไปของ TUNA Dunn

ถึงตุลจะมีประสบการณ์ในวงการศิลปะมานานหลายปี แต่เมื่อพูดถึงการทำนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของตัวเอง เธอก็ยอมรับตรงๆ ว่านี่ไม่ใช่เรื่องง่ายเท่าไหร่

“เรากลัวงานพังมาก เพราะเราไม่ใช่คนทำงานคราฟต์และไม่เคยทำงานสามมิติจริงจังมาก่อน เราเลยชอบคิดแพลนบีว่าถ้าทำแบบที่ตั้งใจไม่ได้ ก็จะเปลี่ยนไปทำอย่างอื่น แต่พอมีพี่โบว์กับทีมมาช่วยให้คำแนะนำก็ทำให้เรารู้ว่าจริงๆ เราทำได้ หลายอันที่อยู่ในนี้ตอนแรกจะตัดออก ปรากฏว่าก็ทำได้หมดเลย” ตุลหัวเราะ 

ตุลเล่าต่อว่าอีกหนึ่งความท้าทายคือการหาจุดกึ่งกลางระหว่างสิ่งที่อยากทำกับสเปซที่มี การทำงานครั้งนี้ของเธอกับทีมสารัตถะจึงละเอียดยิบ วางแผนแล้ววางแผนอีก เมื่อได้งานมาก็จัดแล้วจัดอีก บวกกับสถานการณ์ที่ทำให้มีความจำเป็นต้องจำกัดจำนวนคนเข้าต่อรอบ บรรยากาศในงานจึงเหมือนการได้มาเริ่มต้นบทสนทนาอันเป็นส่วนตัวกับตุลอย่างแท้จริง

“แค่งานนี้เกิดขึ้นมาได้มันก็ดีมากแล้ว” ตุลกล่าว

“ในภาวะความหม่นหมองในชีวิตตอนนี้ของทุกคน ได้มาอ่านงานเราก็น่าจะเหมือนได้มาเจอคนที่คิดเหมือนกัน ตอนแรกเราก็แอบกลัวนะว่าสิ่งที่เราเล่าจะเป็นด้านลบไปหรือเปล่า เดินเข้ามาเจอคนตัวแตกสลายแบบนี้ แต่เราว่างานเรามันเป็นสีเทาอุ่นๆ นะ คือไม่ได้อ่านแล้วหม่นหมอง แต่เป็นการแชร์ความรู้สึกระหว่างกันมากกว่า

“หรือสำหรับคนที่ติดตามเราอยู่ เขาก็น่าจะได้รู้ว่าจริงๆ การ์ตูนมันกลายเป็นอะไรได้อีกเยอะ แล้วเราก็อยากให้พวกเขาได้รู้ว่านี่คือสิ่งที่เรากำลังทำอยู่ในระยะเวลาที่ผ่านมา และมันจะเป็นสิ่งที่เรากำลังจะไปต่อด้วย” ตุลย์ปิดท้ายบทสนทนาระหว่างเรา

tête-à-tête จัดแสดงตั้งแต่วันที่ 29 พฤษภาคม – 11 กรกฎาคม ที่ Saratta Space ซอยเกษมสันต์ 1 Reno Hotel

The post ตามไปดู tête–a–tête นิทรรศการระบายความในใจของ TUNA DUNN appeared first on a day magazine.

และหากนำชื่อนี้ไปเสิร์ชในเฟซบุ๊ก คุณจะเจอกับเพจขายและรีวิวบอร์ดเกมอ่านเพลิน เข้าใจง่าย ขนาดคนไม่มีประสบการณ์เข้าไปอ่านแป๊บเดียวก็ยังเก็ต! 

ไม่ว่าคุณจะรู้จักกับพยัคฆ์อรุณบอร์ดเกมในฐานะไหนก่อน ทั้งหมดนี้ก็คือจักรวาลเล็กๆ ของสองแฟนคลับบอร์ดเกมตัวยงอย่าง ปุ้ม–นุวดี เกตุเรืองโรจน์ และ บอส–นเรศ ลิมาภรณ์วณิชย์ ผู้ตัดสินใจกระโดดออกจากงานประจำมาทำสิ่งที่พวกเขาหลงใหลอย่างจริงจัง

ลองมาดูกันดีกว่าว่าสองผู้เล่นสำคัญในเกมกระดานธุรกิจนี้เลือกเดินเกมกันยังไงให้พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกมครองใจผู้เล่นทั้งมือใหม่และมือโปรได้ไม่ยาก

พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกม’s Facts

Label : พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกม

Founder : นุวดี เกตุเรืองโรจน์ และ นเรศ ลิมาภรณ์วณิชย์

Founded : เพจเฟซบุ๊ก 3 ปี / บอร์ดเกมคาเฟ่ 11 เดือน

Challenge : การเติบโตไปพร้อมผู้เล่นบอร์ดเกมที่เก่งขึ้นเรื่อยๆ

Industry : บอร์ดเกม

Target Group : คนเล่นบอร์ดเกมวัยทำงาน

Vision : หยิบ pain point มาต่อยอดให้เป็นธุรกิจ

Mission : ทำให้บอร์ดเกมกลายเป็นเรื่องเข้าใจง่าย และสร้างพื้นที่ให้นักเล่นบอร์ดเกมวัยทำงาน

Belief : ค่อยๆ ทำในสเกลเล็กให้เติบโตอย่างมั่นคง

Top 3 Popular Products :

1. เกม Side Effects

2. เกม Outfoxed

3. เกม Pan Am

Creative Execution

ร้านบอร์ดเกมที่ชัดเจนทั้งออนไลน์และออฟไลน์

“เมื่อก่อนเราสองคนทำงานบริษัท แต่ด้วยความชอบเล่นบอร์ดเกมทำให้มีบอร์ดเกมเป็นกิจกรรมหลังเลิกงาน เล่นไปดื่มไป สุดท้ายเราพบว่าการดื่มให้น้อยลงแล้วเล่นบอร์ดเกมให้มากขึ้นมันช่วยผ่อนคลายและสร้างปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนฝูงได้มากจริงๆ”

ปุ้มเล่าถึงจุดเริ่มต้นของความหลงใหลในบอร์ดเกมซึ่งเกิดขึ้นเมื่อราว 5 ปีก่อน จากที่มีบอร์ดเกมหนึ่งกล่องในครอบครอง ปุ้มและบอสเริ่มขยับขยายคลังสะสมจนมีบอร์ดเกมเกินร้อย พร้อมกับความรู้ในวงการที่แน่นขึ้นทุกวัน 

2 ปีต่อจากนั้นทั้งคู่จึงตัดสินใจเปิดเพจ ‘พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกม’ ขึ้นเพื่อรีวิวบอร์ดเกมที่พวกเขาเคยเล่น พื้นที่ออนไลน์แห่งนี้ถือเป็นสนามเตรียมความพร้อมให้พวกเขาได้สำรวจตลาด และแลกเปลี่ยนข้อมูลอินไซต์กับเพื่อนๆ ในวงการบอร์ดเกม จนช่วยปูทางไปสู่การทำร้านในฝันอย่างบอร์ดเกมคาเฟ่ในเวลาต่อมา

“เราใช้กลยุทธ์แบบ Kinfolk คือเลือกทำออนไลน์ก่อน ให้คนเห็นภาพเรา รู้สึกสนิทกับเราทั้งๆ ที่เราไม่มีตัวตน” ปุ้มเล่าพร้อมเสียงหัวเราะ

เมื่อสั่งสมข้อมูลได้มากพอพร้อมเก็บหอมรอมริบจนทุกอย่างลงตัว พวกเขาจึงไม่รอช้า ตัดสินใจลาออกจากงานประจำเพื่อมาเปิดบอร์ดเกมคาเฟ่เล็กๆ ของตัวเองเมื่อกลางปีที่แล้ว

แม้ความนิยมของบอร์ดเกมจะเติบโตอย่างรวดเร็วในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จนทำให้ร้านบอร์ดเกมน้อยใหญ่เกิดขึ้นมากมายทั้งบนโลกออนไลน์และออฟไลน์ แต่พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกมกลับแตกต่างออกไป เพราะพวกเขาตั้งต้นธุรกิจเล็กๆ นี้จากสายตาของคนเล่นบอร์ดเกมวัยทำงาน ซึ่งเห็นช่องว่างและโอกาสในจุดที่ยังไม่มีใครไปถึงในตลาดบอร์ดเกมของไทย

ตั้งต้นธุรกิจจาก pain point ส่วนตัว

ถึงจะบอกว่าร้านบอร์ดเกมมีให้เห็นอยู่ทั่วไป แต่ถ้าสังเกตให้ดีร้านเหล่านี้มักจะมีทำเลอยู่ตามย่านมหาวิทยาลัย คอยรองรับผู้เล่นวัยเรียนเป็นส่วนใหญ่ หรือหากเป็นร้านขึ้นห้างฯ ก็มักจะเน้นปริมาณคนเข้าเพื่อให้ตั้งราคาค่าบริการที่ย่อมเยาได้ บางครั้งบรรยากาศร้านที่ควรจะเป็นสถานที่ผ่อนคลายความเครียดจึงออกจะโหวกเหวกและวุ่นวายกว่าที่ควร

“ช่วงที่เราทำงานประจำ ถ้าไม่เดินห้างฯ เราก็อยากไปนั่งเล่นบอร์ดเกม แต่คาเฟ่ส่วนใหญ่ที่เราเจอบรรยากาศร้านไม่ค่อยน่าประทับใจ บางร้านเสียงดัง คนเยอะ หรือตั้งใจทำเมนูอาหารที่เจาะกลุ่มเด็กวัยรุ่น ในขณะที่คนในวัย 30-40 อย่างเราซึ่งโตแล้วบางครั้งก็อยากได้อะไรที่มีคุณภาพขึ้น ผ่อนคลายขึ้น อยากมีร้านที่ไปนั่งเล่นได้ทุกวันจริงๆ”

เมื่อเจอ pain point ของนักเล่นบอร์ดเกมวัยทำงานแล้ว ปุ้มและบอสจึงเลือกที่จะเปิดบอร์ดเกมคาเฟ่ซึ่งตอบโจทย์คนวัยนี้โดยเฉพาะ ด้วยการเลือกทำร้านให้โล่งโปร่งสบาย มีโต๊ะแค่ 3 ตัวเพื่อความเป็นส่วนตัวของผู้เล่น เปิดเพลงเพราะ มีเมนูอาหารจริงจัง รวมไปถึงการเลือกโต๊ะเก้าอี้ที่ตอบโจทย์มนุษย์ออฟฟิศปวดหลังง่าย ทั้งหมดนี้ส่งผลให้ราคาเข้าใช้บริการของพยัคฆ์อรุณบอร์ดเกมคาเฟ่สูงกว่าร้านอื่นๆ เล็กน้อย แต่พวกเขาเชื่อว่านี้คือการจ่ายเพื่อแลกกับการเล่นเกมที่ผ่อนคลาย ทำให้ผู้มาเยือนรู้สึกเหมือนได้นั่งเล่นอยู่ที่บ้านจริงๆ

สร้างฐานแฟนคลับด้วยการเปิดแฟนเพจ

แม้การเปิดบอร์ดเกมคาเฟ่สำหรับผู้เล่นวัยทำงานดูจะเป็นตลาดที่เฉพาะเจาะจงเหลือเกินเมื่อเทียบกับประชากรผู้เล่นซึ่งเป็นนักเรียนนักศึกษา แต่การมีเพจเฟซบุ๊กกลับเป็นตัวช่วยสำคัญในการกวาดแฟนบอร์ดเกมวัยรุ่นเหล่านี้ซึ่งเป็นกลุ่มลูกค้าที่บอร์ดเกมคาเฟ่ไม่สามารถไปถึงได้

ปุ้มเล่าว่าพวกเขาตั้งใจวางเพจให้เป็นเหมือนเพื่อนของทุกคน กลุ่มคนที่พวกเขาเลือกคุยในเพจจึงเป็นใครก็ได้ที่สนใจเรื่องนี้ ไม่เกี่ยงเพศ วัย หรือความสามารถ เพราะพวกเขาอยากให้นี่เป็นพื้นที่ที่คนหลงเสน่ห์บอร์ดเกมสามารถแวะเข้ามาได้อย่างสบายใจ

“ด้วยความที่กลุ่มเป้าหมายของร้านกับเพจมีช่วงวัยที่ค่อนข้างต่างกัน คนจากเพจที่มาที่ร้านเลยเหมือนแวะมาให้รู้มากกว่า บางทีก็อยากมาเจอเรา มาทำความรู้จักกัน เสร็จแล้วก็เป็นเพื่อนคุยกันในออนไลน์ต่อไป ส่วนคนที่มาประจำก็จะเป็นคนวัยทำงานที่บ้านอยู่แถวนี้ หรือบางทีเสิร์ชกูเกิลเจอเลยแวะมา แต่ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหนเราก็จะคงความเฟรนด์ลี่แบบพยัคฆ์อรุณไว้ เพราะทุกคนสำคัญกับเรามาก พวกเขาให้ข้อมูลดีๆ ที่ช่วยพัฒนาร้านเราได้เยอะเลย” บอสสมทบ

เล่าเรื่องให้ว้าวเหมือนได้แกะกล่องด้วยกัน

สิ่งที่ยากที่สุดในการเปิดร้านบอร์ดเกมออนไลน์คือการขายบอร์ดเกมให้คนรู้สึกอยากเล่นแม้จะไม่เคยเห็นเกมของจริงมาก่อน 

ทั้งสองบอกว่าวิธีการทำคอนเทนต์ให้เข้าใจง่ายที่สุดคือการเล่าเรื่องผ่านอัลบั้ม เน้นใช้ภาพสวยๆ มากกว่าเขียนอธิบาย เพราะจุดสำคัญคือการทำให้คนทางบ้านเห็นความน่าสนใจของเกมและรู้สึกว้าวเหมือนตอนที่ปุ้มและบอสได้แกะกล่องเกมเหล่านั้นครั้งแรก

อย่างเกม Pan Am หนึ่งในสินค้าขายดีของร้าน พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกมก็นำมารีวิวในแบบที่เห็นแล้วจะไม่อยากซื้อยังไงไหว เพราะทั้งคู่เล่าย้อนไปถึงเรื่องราวของสายการบิน Pan America ซึ่งเป็นต้นแบบของเกมนี้ แล้วแกะกล่องให้ดูกันทีละชิ้นไปเลยว่ามีอะไรบ้าง ยาวไปจนถึงรายละเอียดต่างๆ ในเกม ตั้งแต่ตอนเริ่มเล่นจนถึงสถานการณ์จำลองหากหยิบการ์ดใบต่างๆ ขึ้นมา เรียกว่าละเอียดทุกกระบวนการจนเหมือนได้ไปนั่งเล่นเกมพร้อมกัน

“หนึ่งปัญหาที่เราเจอเวลาไปอ่านเรื่องบอร์ดเกมคือ คนมักจะเขียนรีวิวเกมเหมือน rulebook เล่าวิธีการเล่นตรงๆ เลย แต่สุดท้ายซื้อเกมมาคุณก็ได้ rulebook อยู่ดี ดังนั้นสิ่งที่เราเลือกเล่าจึงเป็นการดำเนินเรื่องในเกม ความสนุกของเกมนี้อยู่ตรงไหน ภาพเป็นยังไงมากกว่า เพื่อคนดูจะได้จินตนาการร่วมไปได้ และเกิดความรู้สึกอยากเล่นเหมือนเรา” ปุ้มขยายความ 

สร้างพื้นที่สบายใจของมือใหม่และมือโปร

การหันมาจริงจังกับตลาดบอร์ดเกมทำให้ปุ้มและบอสพบว่าไม่เพียงผู้เล่นหน้าใหม่จะเพิ่มขึ้นตลอดเวลาเท่านั้น แต่ผู้เล่นที่เข้าวงการแล้วก็สามารถผันตัวไปเป็นมือโปรได้ในระยะเวลาไม่กี่เดือน ทั้งคู่จึงต้องหาจุดกึ่งกลางในการขายของให้ทั้งคนที่เพิ่งก้าวเข้าวงการและคนที่กลายเป็นเซียนบอร์ดเกมไปแล้วสนใจได้พร้อมๆ กัน

“ในเมื่อเราตั้งใจให้เพจของเราต้อนรับผู้เล่นหน้าใหม่อยู่เสมอ การขายเกมให้คนอินทั้งมือใหม่และมือโปรจึงต้องมีจุดร่วม เราเลยเลือกนำเสนอด้วยการแนะนำเกมที่แปลกใหม่ไปเลย แต่ภาษาที่ใช้ทุกครั้งต้องง่าย เหมือนเพื่อนคุยกัน คนแรมต่ำมาอ่านก็เข้าใจ”

บอสเล่าต่อว่าสิ่งสำคัญที่สุดคือการทำการบ้านรายวัน เพื่อให้พวกเขามีข้อมูลในวงการบอร์ดเกมที่สดใหม่และน่าสนใจเสมอ นี่จะช่วยดึงดูดผู้เล่นหน้าใหม่และสร้างวงสนทนาสนุกๆ ให้กับผู้เล่นที่มีประสบการณ์แล้ว แถมบางครั้งพวกเขายังนำเกมที่เพื่อนๆ แนะนำมาทำคอนเทนต์เพิ่มเติม ด้วยพวกเขาเชื่อว่าข้อมูลหลายอย่างไม่สามารถหาได้ในอินเทอร์เน็ต คำแนะนำจากเพื่อนๆ จึงทำให้ทั้งคู่ได้รู้จักกับเกมแปลกๆ ที่หลุดเรดาร์ไปและยังไม่ค่อยมีใครเคยเล่น

ต่อยอดสู่สินค้าของตัวเอง

แม้ทั้งคู่จะรีบออกปากว่าคงต้องใช้เวลาอีกนานโขกว่าพยัคฆ์อรุณบอร์ดเกมจะสามารถพัฒนาไปถึงขั้นขายบอร์ดเกมของตัวเองได้ แต่ร้านบอร์ดเกมเล็กๆ นี้ก็สามารถสร้างรายได้จากการผลิตสินค้าเอาใจคนรักบอร์ดเกมในชื่อแบรนด์ของตัวเองได้แล้ว โดยสินค้าที่ว่าก็คือ playmat หรือแผ่นรองกระดานเกม ซึ่งเกิดมาเพื่อแก้ปัญหายามเล่นเกมแล้วการ์ดติดโต๊ะ กว่าจะหยิบได้การ์ดเกมพังไปเลยก็มี

“จริงๆ ในวงการนี้มีสินค้าประเภทนี้อยู่นะ แต่ไม่มีอันไหนที่หน้าตาถูกใจเราเลย ยิ่งมองกลับไปที่ตัวร้าน เราก็อยากให้สินค้าของเราดูโต เข้ากับร้านและกลุ่มลูกค้าของเรา หรือคนเล่นเกมหยิบสิ่งนี้มาใช้แล้วรู้สึกว่าเท่จัง เหมือนหลุดออกมาจาก Monocle เลย playmat ของเราเลยถือเป็นสินค้าเสริมหล่อ ช่วยสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้กับคนเล่น แล้วยังมีประโยชน์ด้วย”

นอกจากความพิเศษเรื่องหน้าตาแล้ว playmat ของพยัคฆ์อรุณยังไม่มีแผ่นหนังเหลือทิ้ง เศษหนังที่เหลือจากการทำ playmat จะถูกนำไปทำเป็นถ้วยใส่โทเคนอีก 4 ใบ ทำให้ลูกค้าที่จ่ายเงินซื้อได้ของกลับไปแบบเต็มเม็ดเต็มหน่วย พร้อมคุณภาพแน่นในราคาเอื้อมถึง เป็นทางเลือกใหม่ๆ ในตลาดบอร์ดเกมที่หาสินค้าที่ดูโตเหมาะกับวัยทำงานได้ยากเหลือเกิน

สมดุลของแพสชั่นและธุรกิจ

“เราไม่อยากบอกว่าเราเป็น SME เพราะเราอยากเป็นแค่ successful small shop” ปุ้มกล่าวปิดท้าย

แม้ทุกวันนี้พวกเขาทั้งสองคนจะยังเป็นมือใหม่สุดๆ ในวงการธุรกิจ ร้านยังใหม่ รายได้ยังไม่คงตัว แต่ด้วยความที่พวกเขาเลือกนำงานอดิเรกมาทำให้จริงจัง การคงไว้ซึ่งความรักในการเล่นบอร์ดเกมจึงเป็นเรื่องที่สำคัญไม่แพ้การเติบโตไปข้างหน้า 

“การที่เราจะรักงานของเราได้ คือการวาง position ของเราให้ดี หากวันหนึ่งเรามองสิ่งนี้เป็นธุรกิจไปหมด ต้องขายในปริมาณที่เยอะขึ้นเพื่อให้ต้นทุนถูกลง วันนั้นเราอาจจะไม่รักบอร์ดเกมแล้วก็ได้ ดังนั้นเมื่อเราเลือกมาทางเล็ก จุดสำคัญเลยคือการตอบโจทย์ลูกค้าที่มีให้ได้ ราคาและบริการต้องเหมาะกับกลุ่มเป้าหมาย เราอยากรักษาความเล็กแบบนี้ไว้แต่ก็ยังประสบความสำเร็จด้วย สำหรับมือใหม่อย่างเราทุกวันนี้มันก็คือการทดลองรายวันเพื่อหาข้อสรุปที่แท้จริงในอนาคตต่อไป” ปุ้มสรุป

Creative Shortcut

เริ่มต้นจากแวดวงที่ตัวเองสนใจและมีความรู้เชิงลึก มองหา pain point หรือช่องว่างในทางธุรกิจ แล้วลองคิดหาทางออกที่ตอบโจทย์และสร้างรายได้ในระดับที่เลี้ยงตัวเองได้

Brand Reflect

KPI ที่ใช้วัดความสำเร็จของแบรนด์

ในแง่แบรนด์เราใช้เอนเกจเมนต์ของคนในเพจเป็นตัววัด แต่ในขณะที่ร้านซึ่งตอนนี้มีแค่ 3 โต๊ะรายได้จึงไม่ค่อยนิ่งเท่าไหร่ จุดนี้ก็น่าจะต้องพัฒนากันต่อไป ตอนนี้เราเลยใช้การขายน้ำขายอาหารเพื่อเพิ่มรายได้ต่อโต๊ะเข้าไป

แบรนด์ที่เป็นต้นแบบในการทำธุรกิจ

เราชอบแนวคิดของร้านเล็กๆ ในญี่ปุ่น คือไม่ต้องใหญ่ก็อยู่ได้ มันดีต่อใจมาก ให้ร้านแบบนี้เป็นต้นแบบของทุกร้านเลยแล้วกัน

สิ่งที่ต้องตอบตัวเองให้ได้ก่อนทำธุรกิจ

คนที่อยากออกมาทำธุรกิจ ถ้าบ้านไม่ได้รวยก็ต้องมีแผนแน่นหนานะ เช่น จะต้องเก็บเงินตั้งแต่ตอนไหนถึงจะพอให้ออกไปทำธุรกิจ แล้วก็ต้องปักธงด้วยว่าจะให้เวลาตัวเองเรียนรู้และเจ็บกับการล้มลุกคลุกคลานนานแค่ไหน แล้วเรามีแผนสำรองไหมถ้าสิ่งที่ทำมันยังไม่เข้าที่แม้ว่าจะเลยกำหนดที่เราตั้งไว้แล้ว

สิ่งที่ควรลงทุนเมื่อเริ่มต้นธุรกิจ

ลงแรงมากกว่า เราต้องตั้งใจฟังลูกค้าเยอะๆ ฟังสิ่งที่เขาพูดออกมาให้หมด นี่จะเป็นแนวทางให้เรารู้ว่าเราจะพัฒนาอะไรได้อีก แล้วก็ลงแรงในการหาข้อมูลด้วย เพราะเราต้องศึกษาตลาดไปเรื่อยๆ เพื่อให้เข้าใจความต้องการของกลุ่มลูกค้า

Do & Don’t ในการทำธุรกิจ

สิ่งที่ไม่ควรทำคืออย่ามักง่าย บางคนคิดเรื่องกำไรมากไป จริงๆ ร้านบอร์ดเกมทำง่ายมาก มีเกม โต๊ะ เก้าอี้ก็จบแล้ว แต่เราว่าแบบนี้ให้คุณค่ากับคนเล่นเกมน้อยไปหน่อย จริงๆ ก็กับทุกธุรกิจแหละ เราควรให้คุณค่ากับลูกค้าและบริการของเรา ส่วนสิ่งที่ควรทำคือทำไปเลย (หัวเราะ)

‘creative entrepreneur : online brands’ คือซีรีส์บทความประจำเดือนมิถุนายนที่ต่อยอดจาก a day ฉบับ creative entrepreneur ซึ่งจะชวนคุณไปเรียนรู้เบื้องหลังการทำงานของ 4 แบรนด์ออนไลน์ที่ใช้ความครีเอทีฟรันธุรกิจให้โดดเด่นไม่ซ้ำใคร

The post ‘พยัคฆ์อรุณบอร์ดเกม’ จากเพจออนไลน์สู่ร้านบอร์ดเกมนั่งสบาย หายปวดหลัง ถูกใจวัยทำงาน appeared first on a day magazine.

แต่หากใครเคยแวะไปเยี่ยมชมผลงานในหน้าฟีดอินสตาแกรมของเจ้าตัว แล้วเพลิดเพลินกับการไถฟีดลงไปเรื่อยๆ อาจพบว่าก่อนหน้าจะเป็นฟีดภาพสีสันสดสไตล์ชัดนี้ ภาพส่วนใหญ่ในอดีตของเธอกลับเป็นงานสเกตช์รายละเอียดยิบด้วยปากกาเสียมากกว่า

ดูโพสต์นี้บน Instagram

โพสต์ที่แชร์โดย Lili Tae (@lili.tae)

และการเปลี่ยนแปลงทั้งหมด จากหน้ากระดาษขาวสู่แคนวาสดิจิทัลนี้ ล้วนเกิดขึ้นพร้อมกับตัวตนของลิลี่ที่เติบโตและเปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ เช่นกัน

ไม่ต่างจากเรื่องราวการเป็นศิลปินของใครหลายๆ คน ลิลี่เองก็ชอบวาดรูปมาตั้งแต่ยังจำความได้ และด้วยความที่ทุกเย็นเด็กหญิงลิลี่จะต้องไปรอคุณป้าซึ่งเป็นผู้จัดการแบรนด์เสื้อแบรนด์หนึ่งที่บริษัทเพื่อกลับบ้านพร้อมกัน เธอจึงมีโอกาสได้เห็นงานออกแบบประเภทต่างๆ ทั้งงานดีไซน์ตัดเย็บ งานคอลเล็กชั่นบุ๊ก ซึ่งแตกต่างไปจากการวาดรูปเฉยๆ อย่างที่เธอคุ้นเคย และนั่นทำให้เธอได้รู้ว่าแท้จริงแล้วโลกของศิลปะนั้นกว้างขวางมากแค่ไหน

ประจวบเหมาะกับที่คณะ Communication Design ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเพิ่งจะเปิดได้ไม่นาน ลิลี่จึงไม่ลังเลที่จะเลือกเรียนในด้านนี้ เพราะเธอเชื่อว่าหลักสูตรที่เปิดกว้างของคณะจะทำให้เธอได้ทดลองทำอะไรใหม่ๆ ในแบบที่เธอไม่เคยทำมาก่อน

“เราเริ่มมาวาดรูปจริงจังตอนเรียนมหาวิทยาลัย ยิ่งมาเรียนด้านดีไซน์ เราก็อยากตั้งใจกับการวาดรูปมากขึ้น พอตั้งเป้าว่าอยากทำงานแบบตั้งใจ เราเลยลองวาดรูปแบบเส้นละเอียดๆ เพราะเรามองว่ามันเป็นการฝึกตัวเองแบบหนึ่ง ที่นี้พอเรียนจบไม่นาน เราก็ทำงานเลย ไม่ได้มีเวลามาค้นหาตัวเองหรอกว่าเราทำอะไรได้อีกบ้าง พอทำงานไปได้ปีหนึ่ง เลยตัดสินใจออกจากงานไปเรียนต่อ 

“ระหว่างนั้นเราได้มีโอกาสไปร่วมงาน Unknown Asia ที่โอซาก้า เราก็ทำงานลายเส้นไปแสดงนี่แหละ แต่พอไปถึงที่นั่น เราเห็นคนเอางานมาวางหลากหลายเต็มไปหมดเลย มันทำให้เราเริ่มรู้สึกว่างานของเราไม่ได้เป็นตัวเราขนาดนั้น เพราะจริงๆ เราชอบสีสันมาก แต่บางทีมันก็ติดว่าเราเพนต์ไม่เก่ง เลยไม่กล้าลองอะไรจริงจังเสียที”

ดูโพสต์นี้บน Instagram

โพสต์ที่แชร์โดย Lili Tae (@lili.tae)

การตัดสินใจไปเรียนต่อในด้าน Sequential Design/Illustration ที่ University of Brighton จึงถือเป็นจุดเปลี่ยนครั้งยิ่งใหญ่ของลิลี่ ที่นั่นเธอได้พบกับผู้คนหลากหลายวัฒนธรรม หลายช่วงอายุ และได้เห็นตัวอย่างงานดีๆ จากศิลปินท้องถิ่นมากมาย

บทเรียนในห้องทำให้ลิลี่เริ่มหันมาจับงานดิจิทัลแบบจริงจัง จนพบว่าการแก้ไขได้แม้จะพลาดสักกี่ครั้ง ทำให้เธอกล้าลองใช้สี กล้าประยุกต์เทคนิคต่างๆ เข้ากับงาน และทำให้เธอได้ให้โอกาสตัวเองมากขึ้น จากภาพลายเส้นละเอียดในตอนนั้นจึงค่อยๆ พัฒนามาเป็นภาพวาดประยุกต์ ที่หยิบเอาความเป็นญี่ปุ่น มาผสมกับความแฟนตาซี ซึ่งเป็นสไตล์ที่เธอออกปากว่าเป็นตัวเองมากที่สุด

“เราเริ่มเอาสิ่งที่เราชอบเสพมาใช้กับงานของเรา อย่างงานภาพพิมพ์จีนที่ครูชอบเปิดให้เราวาดสมัยเรียนภาษาจีนตอนเด็กๆ งานภาพพิมพ์เก่าๆ ที่ติดในบ้าน แล้วก็พวกเรื่องผีญี่ปุ่นที่มีความแปลก มีความอธิบายไม่ได้ ซึ่งเราชอบมากจนหยิบมาเป็นแรงบันดาลใจในการทำงาน

“พอหันมาทำงานที่มีสีสันสดใส เป็นตัวเองมากขึ้น มันทำให้เรารู้สึกเลยว่าเรามีความสุขกับการทำงานจริงๆ เราสามารถทำงานไปได้เรื่อยๆ โดยไม่ต้องฝืนทำงานให้เสร็จ แล้วสิ่งนี้ก็น่าจะออกมาจากภาพของเราด้วย มันทำให้คนที่มาเห็นงานเรามีความสุขตามไปด้วยเหมือนกัน”

ความสุขและเอกลักษณ์ที่ฉายชัดออกมาจากงาน ทำให้ผู้คนเริ่มชักชวนลิลี่ไปทำงานที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งการไปร่วมสกรีนเสื้อกับศิลปินท้องถิ่นที่ไบรตัน แบรนด์ Moress ที่หยิบเอาภาพวาดสองมิติของเธอไปขึ้นเป็นงานลูกปัดขนาดจิ๋ว หรือ The Archivist สตูดิโอสกรีนปรินต์ที่มักจะชักชวนเธอไปทำงานสกรีนอยู่เรื่อยๆ  

เราเลยขอชวนลิลี่มาแนะนำ 5 ผลงานที่เธอชื่นชอบมากที่สุด และน่าจะบอกความเป็นลิลี่ได้ชัดเจนที่สุดด้วยเช่นกัน

Bombsai 

เทคนิค : สกรีนปรินต์

“ตรงตามชื่อภาพเลย ภาพนี้เป็นภาพระเบิดนิวเคลียร์ผสมกับต้นไม้ มันเป็นงานที่เราวาดเพราะอยู่ๆ ก็นึกขึ้นมาได้ว่าระเบิดมันก็เหมือนต้นไม้อยู่นะ แต่ความจริงระเบิดกับต้นไม้ก็แตกต่างกันมากเช่นกัน เป็นเรื่องที่คิดแล้วรู้สึกว่าน่าสนใจดี 

“ตอนนั้นเราเองก็ชอบทำงานสกรีนเป็นภาพพิมพ์อยู่แล้ว เลยมักจะเอางานไปสกรีนที่ The Archivist บ่อยๆ พอพี่ๆ ที่นั่นมาเห็นภาพนี้ของเราด้วย เขาก็ชวนเราเอาภาพนี้ไปสกรีนเพิ่ม งานนี้เลยน่าจะเป็นงานที่สีแปร๋นที่สุดเท่าที่เราเคยทำมาแล้วมั้ง”

Cat Person

เทคนิค : สกรีนปรินต์

“ภาพนี้ก็เป็นภาพที่เราทำแล้วไปสแกนที่ The Archivist เหมือนกัน มันไม่ได้มีคอนเซปต์อะไรพิเศษเลย แค่แมวกับลูกแก้ว คือสมัยก่อนมันจะมีลูกแก้วที่เราเล่นตอนเด็กๆ เรียกว่า cat eye marble ซึ่งมันทำให้เรานึกถึงตาแมวจริงๆ เลยลองเอาแมวกับลูกแก้วตาแมวมาผสมกัน ถึงภาพนี้จะไม่มีอะไรพิเศษ แต่ก็เป็นภาพที่เราชอบมาก เราชอบฟอร์ม ชอบภาพรวม ชอบการใช้สี เราเลือกใช้สีขาวทำให้ลูกแก้วสะท้อน และทำให้ขนแมวดูฟู”

Koisen

เทคนิค : ดิจิทัล

“เราชอบบรรยากาศของการขึ้นรถไฟมาก ไม่ว่าจะเป็นรถไฟอะไรก็ตาม ตอนเรากลับมาจากอังกฤษก็กะว่าจะไปเที่ยวญี่ปุ่นต่อด้วย แต่ดันมาเจอโควิดเสียก่อน พอไม่ได้ไปเลยนึกถึงญี่ปุ่นขึ้นมา แล้วพอพูดถึงญี่ปุ่น สิ่งแรกๆ ที่เรานึกถึงก็คือรถไฟ เราเลยหยิบรถไฟมาทวิสต์ด้วยไอเดียของเรา ภาพนี้เลยเป็นการผสมกันระหว่างปลากับรถไฟ

“ถ้าสังเกตดูจะเห็นว่าเราชอบวาดรูปสัตว์ เพราะเรารู้สึกว่าสัตว์มีฟอร์มที่น่าสนใจ แล้วเราก็ชอบธรรมชาติอยู่แล้ว เลยอยากหยิบพวกปลา แมลง ต้นไม้มาใส่ไว้ในงานด้วย”

Swiggle 02

เทคนิค : ดิจิทัล

“จริงๆ งานชุดนี้มีสองภาพ แต่เราชอบภาพนี้มากกว่า ซึ่งเราได้แรงบันดาลใจมาจากตอนที่เราเล่นเลเซอร์กับแมวที่บ้าน แล้วอยู่ๆ ก็คิดขึ้นมาว่าถ้าเราเอาเลเซอร์ไปติดไว้กับแมวแล้วปล่อยให้มันวิ่งไปเรื่อยๆ มันคงได้ภาพของเส้นที่วุ่นวายดีเหมือนกันนะ พอนึกได้แบบนั้นก็เลยวาดภาพนี้ออกมาเลย”

Skydiving

เทคนิค : ดิจิทัล

“ภาพนี้เป็นภาพที่เราทำสมัยเรียนอยู่ที่อังกฤษ เป็นงานที่เราลองทำการ์ตูนแบบหน้าเดียวจบ เป็นเรื่องราวของผู้หญิงคนหนึ่งที่กระโดดลงน้ำ แล้วว่ายน้ำลึกลงไปเรื่อยๆ แต่ว่ายไปว่ายมาดันมาโผล่บนฟ้าอีกที งานชิ้นนี้เป็นงานทดลองที่เราชอบมาก แล้วในอนาคตก็อยากจะลองทำงานแนวนี้อีกเยอะๆ เหมือนกัน”

ติดตามผลงานของ lili.tae ได้ที่อินสตาแกรม

The post lili.tae นักวาดผู้แปลงความหลงใหลในภาพพิมพ์เอเชียให้เป็นภาพแฟนตาซีสีสดบนแคนวาสดิจิทัล appeared first on a day magazine.

ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าตลอดเวลากว่า 2 ทศวรรษที่ผ่านมา บทเพลงของ POTATO ได้ทำหน้าที่เป็นดั่งเพื่อนที่อยู่เคียงข้างและเติบโตมาพร้อมกับผู้ฟังอย่างพวกเราหลายๆ คน ทั้งในวันที่ต้องรวบรวมความกล้าไปสารภาพรักครั้งแรก ในวันที่อยากโยกหัวร้องเพลงเสียงดังในร้านเหล้า หรือในยามอกหัก เพลงของพวกเขาก็เป็นเหมือนเพื่อนตบบ่าคอยปลอบโยน (หรือไม่ก็คอยซ้ำเติมให้เจ็บจี๊ดขึ้นไปอีก)

และในปีที่ 20 นี้ POTATO ก็ขอกลับมาทวงตำแหน่งเพื่อนยอดเยี่ยมอีกครั้ง ด้วยอัลบั้มล่าสุดชุดที่ 8

‘Friends’ ที่แน่นอนว่าไม่ใช่การกลับมาแบบธรรมดาเหมือนอย่างเคย เพราะนอกจากเพลงเพราะติดหูที่สื่อมาถึงใจพวกเราได้ไม่ยากแล้ว พวกเขายังขนเพื่อนๆ ในวงการสร้างสรรค์มาร่วมกันสร้างซีน จากเพลง คนตัวเล็ก ซิงเกิลแรกของอัลบั้ม เพื่อมอบเป็นของขวัญให้กับแฟนเพลงที่อยู่เคียงข้าง POTATO มาอย่างยาวนานด้วย

“การกลับมาคราวนี้ของเราเป็นไปตามชื่ออัลบั้มเลย คือการร่วมงานกับเพื่อนๆ ซึ่งเรามองว่าการทำงานกับคนในสายงานอื่นๆ ก็เป็นสิ่งที่น่าสนใจเหมือนกันนะ ยิ่งก้าวเข้าสู่ปีที่ 20 ด้วยแล้ว ยิ่งถือเป็นวาระสำคัญเลย

“POTATO เองก็อยากจะอยู่เป็นเพื่อนคนฟังต่อไปเรื่อยๆ อยากเล่นดนตรีไปอีกยาวๆ คราวนี้แค่ปล่อยเพลงใหม่อย่างเดียวเลยไม่พอ เราคิดว่าต้องมองหาสิ่งใหม่ๆ เพิ่มเติมด้วย เพื่อให้งานของเรามีความสร้างสรรค์อยู่เสมอ” ขจรศักดิ์ ศิริรัตนพิทยากุล label director of genie records หนึ่งในผู้ริเริ่มโปรเจกต์เล่าถึงความตั้งใจแรก 

เมื่อตั้งใจอยากให้การกลับมาครั้งนี้สดใหม่ ขจรศักดิ์และทีมจึงส่งต่อไอเดียนี้ไปยังเพื่อนๆ กลุ่มแรก นั่นคือ a day เพื่อให้พวกเขาช่วยกันนำบทเพลง คนตัวเล็ก ออกมาตีความเป็นสื่อที่มีความแปลกใหม่ สอดแทรกประสบการณ์การฟังเพลงที่ไม่มีทางหาได้จากการสตรีมมิง

“a day ได้รับโจทย์จากทางค่าย ginie records มาว่าอัลบั้มครบรอบ 20 ปีของ POTATO อยากทำอะไรที่พิเศษกว่าการปล่อยเพลงเฉยๆ ด้วยความที่ a day ถนัดทำคอนเทนต์หลากหลายรูปแบบอยู่แล้ว” จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ บรรณาธิการบริหาร a day ย้อนเล่าถึงจุดเริ่มต้นโปรเจกต์

“ตอนแรกทางค่ายเห็นว่า a day เพิ่งทำฉบับรวมเรื่องสั้นชื่อ สถาน ณ กาล ไม่ปกติ เลยอยากให้พวกเราโปรโมตซิงเกิลใหม่ในรูปแบบที่ POTATO ไม่เคยทำมาก่อน นั่นคือการโปรโมตเพลงผ่านเรื่องแต่งไปยังกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่ติดตาม a day

“เมื่อหนึ่งในโจทย์สำคัญคืออยากสื่อสารกับคนรุ่นใหม่ เราจึงอยากใช้เครื่องมือที่ร่วมสมัยและน่าสนใจกว่าการเล่าด้วยท่วงท่าปกติอย่างหนังสือเล่ม ซึ่งสิ่งที่พวกเรานึกถึงคือ zine หรือจะเรียกให้เข้าใจง่ายก็คือหนังสือทำมือ เพราะช่วงไม่กี่ปีหลังเราเห็นว่างานที่เกี่ยวกับซีนโดยตรงอย่างเช่น Bangkok Art Book Fair ก็ได้รับผลตอบรับอย่างดีจากคนรุ่นใหม่ เราเห็นความเป็นไปได้มากมายในการเล่าเรื่องผ่านเครื่องมือนี้นอกจากการเล่าผ่านแค่ตัวอักษร”

หลังจากมีธงในการสร้างซีนที่แข็งแรงมากพอ ทีมงาน a day ก็เริ่มมองหานักเขียนที่ทีมเชื่อในฝีไม้ลายมือ และรู้ว่าสามารถผสมผสานสไตล์การเขียนของตนเองให้เข้ากับภาพรวมของซีนได้ ซึ่งนักเขียนทั้ง 5 คนที่เปรียบเสมือนจิ๊กซอว์ตัวสำคัญ ช่วยให้ซีนเล่มนี้ลงตัวได้ดั่งที่ตั้งใจ ประกอบไปด้วย จักรพันธุ์ ขวัญมงคล, จิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท, ธนชาติ ศิริภัทราชัย, วิรชา ดาวฉาย และ Sy Chonato

โดยโจทย์ที่นักเขียนทั้ง 5 คนจะได้รับเหมือนๆ กันคือการไปฟังเพลง คนตัวเล็ก แล้วนำเนื้อหาในเพลงออกมาตีความอย่างอิสระ จนออกมาเป็น 5 เรื่องสั้น ที่มีรูปแบบการเล่าเรื่องและรูปเล่มที่หลากหลาย ไม่จำกัดกระบวนท่าในการเล่า เพื่อให้แต่ละคนได้ใช้ศักยภาพของความเป็นกระดาษได้อย่างเต็มที่ ไม่ต้องยึดติดกับความเป็นรูปเล่มแบบเดิมๆ

วัชรพงศ์ แหล่งหล้า บรรณาธิการศิลปกรรมของ a day ผู้เป็นคนออกแบบรูปแบบของ zine บอกว่า “เราไม่ได้ตีความอะไรจากเพลงมากเป็นพิเศษ แต่อย่างที่ว่าไว้ว่าพวกเรามีสิ่งที่คิดไว้ตั้งแต่แรกแล้วคือ อยากให้ซีนเล่มนี้มีวิธีการเล่าที่หลากหลาย แม้จะเป็นบุ๊กเล็ตเหมือนกัน แต่เลย์เอาต์และการจัดวางของบุ๊กเล็ตแต่ละเล่มต้องไม่เหมือนกัน ซึ่งเราว่านี่แหละคือความพิเศษของซีน” 

หลังจากนั้นเนื้อหาทั้งหมดจะถูกส่งต่อไปให้เพื่อนคนสำคัญอีกหนึ่งคนอย่าง ธนวัต ศักดาวิษรักษ์ หรือนักวาดภาพประกอบเอกลักษณ์ชัด ที่เราคุ้นเคยกันในนาม Bloody Hell Big Head ช่วยตีความเรื่องราวเหล่านั้นออกมาเป็นภาพอีกที

“ส่วนที่เราทำจะมีปกและภาพประกอบด้านใน ส่วนของปกเราตีความจากความรู้สึกตัวเองหลังจากฟังเพลงนี้ เราเรียกภาพนี้ว่า ‘Lost in Ocean of Star’ คือเป็นซีนของเมืองแห่งหนึ่งที่ผู้คนต่างออกมาเดินตามหาสิ่งที่ตัวเองทำหายไป เราเลือกใช้เมืองที่มีลักษณะบิดไปบิดมา เพื่อสื่อถึงความไม่ราบรื่น การหลงทาง การหาทางออกไม่ได้ ซึ่งจะเห็นว่ามีบางคนที่นั่งเหม่อ นั่งพัก และกำลังถามตัวเองว่าสิ่งที่พวกเขากำลังตามหาอยู่คืออะไรกันแน่

“ภาพประกอบของแต่ละเรื่อง เราเริ่มตีความจากเนื้อหาก่อน คือเลือกช่วงเวลาที่เราอยากวาดขึ้นมา โดยเราจะไม่สปอยล์เนื้อหาที่อยู่ถัดไปเลย ภาพประกอบของเราจะทำหน้าที่เป็นเพียงการจับประเด็นเรื่องราวเบื้องต้นที่ผู้อ่านกำลังอ่านอยู่เท่านั้น แต่ความสนุกที่แท้จริงของซีนเล่มนี้ เราเชื่อว่ายังไงก็ต้องมาจากการอ่านเนื้อหาทั้งหมดของเล่มอยู่ดี”

ผลที่ออกมาคือซีนเซตที่ชื่อเดียวกับซิงเกิลที่บรรจุซีนหลากท่าเล่าสุดสร้างสรรค์ ไม่ว่าจะเป็นโปสเตอร์ที่อ่านได้ฉีกได้, บุ๊กเล็ตพกพาสะดวก, เกมบันไดงูที่เล่นได้จริงแถมเล่าเรื่องไปด้วย หรือเรื่องเล่าผ่านจดหมายพร้อมซองและโปสต์การ์ด รวมถึงซีดีซิงเกิลไว้ให้เปิดฟังเคล้าคลอไปกับการอ่านซีนแต่ละชุด 

บทเพลงของคนตัวเล็ก / จักรพันธุ์ ขวัญมงคล   คนตัวเล็ก

โปสเตอร์ คนตัวเล็ก

“เราสื่อสารเรื่องคนตัวเล็กๆ ที่ทำในหน้าที่ของตัวเองอย่างซื่อสัตย์และเต็มที่กับมันมามากพอแล้ว ตอนแรกเลยหนักใจเหมือนกัน เพราะเราไม่ได้อยากเล่าแค่เรื่องคนตัวเล็กที่ทำในสิ่งที่ตัวเองเชื่อเพียงมิติเดียว เราอยากตั้งคำถามต่ออีกว่าแล้วมีอะไรอีกไหมที่ทำให้คนเหล่านั้นยังเป็นคนเล็กๆ ได้อีก อยากชวนคิดเรื่องประมาณนี้ ซึ่งมันก็ทะยานไปจากตัวเพลงมากพอสมควร คงต้องกราบขออภัยวง Potato และผู้แต่งเพลงมา ณ ที่นี้ด้วย

“แรงบันดาลใจจริงๆ ของเราไม่ได้มาจากเพลงโดยตรง แต่มาจากการที่วันหนึ่งเราไปนิทรรศศการศิลปะที่มีพี่บัณฑิต จันทร์โรจนกิจ อดีตบรรณาธิการนิตยสารวิภาษาเป็น curator นิทรรศการนั้นว่าด้วยผลกระทบจากการรัฐประหาร และประเด็นเสรีภาพต่างๆ เราไปสะดุดตากับภาพภาพหนึ่งซึ่งมีบางอย่างกระทบใจเรามาก ดูแล้วชวนให้สงสัยไปหมด จนทนไม่ไหวต้องเดินไปถามพี่วิโรจน์ว่าภาพนี้มีที่มายังไง พี่วิโรจน์จึงเล่าที่มาของภาพ เมื่อฟังจบ เรานิ่งไปหลายวินาที และตัดสินใจบอกแกว่า “ผมขอเอาเรื่องที่พี่เล่าไปเขียนนะ” แม้ว่าตอนนั้นจะยังไม่รู้จะเขียนที่ไหน เขียนไปทำไมก็ตาม ไม่รู้แม้กระทั่งว่าจะเขียนได้หรือไม่ด้วยซ้ำ พี่วิโรจน์ยิ้มแทนคำตอบ ไม่รู้ว่าแปลว่าอะไรเหมือนกัน”

อย่างที่มันเคยเป็นในตอนที่ทุกสิ่งทุกอย่างเริ่มต้นขึ้น / จิดานันท์ เหลืองเพียรสมุท  คนตัวเล็ก

บุ๊กเล็ต

“ตอนที่ได้อ่านเนื้อเพลง จินตนาการไม่ออกเลยว่าทำนองจะเป็นแบบไหนค่ะ ตอนแรกนึกว่า POTATO จะทำเพลงช้าสบายๆ แต่พอได้ฟังทำนองจริงแล้วรู้สึกว้าวมาก เพลงนี้มันไม่ใช่เพลงของเด็กวัย 18 แน่ๆ มันเป็นเพลงของคนที่ผ่านชีวิตมาในระดับหนึ่ง หรืออาจถึงขั้นประสบความสำเร็จในระดับหนึ่งแล้ว แต่กลับรู้สึกว่าตัวเองมาผิดทางหรือเปล่า รู้สึกได้ถึงความเศร้าลึกๆ ในนั้น 

“เรื่องนี้จะเกี่ยวกับผู้หญิงคนหนึ่งที่ชอบทำอาหาร จนกระทั่งกลายเป็นเจ้าของช่องยูทูบทำอาหาร แต่แล้วความสำเร็จกลับนำเธอไปไกลมากขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งเธอกลายเป็นคนหลงทาง เราคิดว่าบางครั้งชีวิตก็เป็นแบบนั้น คือเมื่อเราเติบโต ทำงานมาเรื่อยๆ เราก็มักจะอยากคว้าทุกโอกาสที่เข้ามา จนบางทีก็พบว่า ‘นี่ฉันกำลังทำสิ่งที่ตัวฉันในตอนเด็กๆ ไม่เคยคิดจะทำเลยนะ มันไม่ใช่ความฝันของฉันเลย’ 

“บางครั้งสิ่งที่ไม่ใช่ความฝันแต่เกิดขึ้นจริงก็เป็นประสบการณ์แสนดีของชีวิต แต่ในบางคราวมันคือการหลงทางที่น่ากลัวอย่างที่สุด เนื้อเรื่องจะทาบไปกับท่อนที่บอกว่า “ฉันเคยคิดว่าฉันต้องฝัน ต้องทำตามใคร จนทำตัวเองให้หล่นหาย” จนกระทั่งมาจบลงตรงที่ตัวเอกได้รู้ว่า “แค่พอดีข้างในหัวใจ ไม่ต้องฝืนไม่ต้องตามใคร” คือสิ่งที่เหมาะกับตัวเองที่สุดค่ะ”

คนตัวเล็ก / ธนชาติ ศิริภัทราชัย

บุ๊กเล็ต

“เรารู้สึกว่าในเนื้อเพลงมันน่ารักและลงตัวดีอยู่แล้ว แต่เราอยากบิดให้มันไปไกลมากกว่าเนื้อเพลงที่เป็นเรื่องของความสุข เลยใช้แค่คำว่าคนตัวเล็ก มานึกต่อว่าจากคำนี้จะเป็นอะไรได้บ้าง ซึ่งมันมายากตอนที่เราเริ่มคิดกวนตีน พยายามจะบิดเรื่องนี่แหละ ถ้าเขียนตามเนื้อเพลงคงเสร็จไปนานแล้ว จนมานึกถึงเรื่องราวของคนที่มันชอบทำตัวใหญ่ ชอบถามคนอื่นว่า “รู้มั้ยกูเป็นใคร รู้มั้ยพ่อของกูเป็นใคร” เพราะจริงๆ ยิ่งเราโต เราก็จะยิ่งรู้สึกว่าเราตัวเล็กมากในสังคมนี้ เราเป็นแค่ฟันเฟืองหนึ่งเท่านั้นเอง แต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าเราไม่ได้ไม่มีความหมายอะไรในสังคมนะ

“เรื่องสั้นของเรามาจากคนที่ชอบทำตัวเก๋าๆ ในผับ ที่เดินเข้าไปแล้วจะแบบ “มึงรู้หรือเปล่าว่าพ่อกูเป็นใคร มึงรู้หรือเปล่ากูเป็นใคร” แล้วปรากฏว่าคนที่มีปัญหากับมันเสือกรู้ว่ามันเป็นใคร เป็นคนที่ห่วยแตกแค่ไหน กลายเป็นว่าการที่ไอ้คนนี้มันเดินไปในผับแล้วทำตัวแบบนั้นคือการบำบัดตัวมันเองเท่านั้น ไม่ได้จะโชว์เก๋าอะไรได้หรอก สถานการณ์ในผับเราก็เอามาจากช่วงที่เราโตมามันชอบมีปัญหาคนเหยียบตีนกันในผับหรือมีปัญหากับคนตรวจบัตรหน้าผับ แค่รู้สึกว่าพอมีปัญหาในผับทำไมต้องถามคำถามพวกนี้ คือใครจะไปรู้มึงวะ มึงถามทำไมวะ”

คนตัวเล็ก / วิรชา ดาวฉาย 

เกมบันไดงู

“เราเชื่อว่าคนจะใหญ่จะเล็กขึ้นอยู่กับขนาดของความฝัน และปริมาณของความพยายาม ที่เราตัวเล็กก็เพราะเราไปเทียบกับขนาดของความสำเร็จที่มันใหญ่ แต่หากเราพอใจในสิ่งนั้น จริงๆ แล้วเราจะเป็นคนตัวเล็กหรือใหญ่ก็ไม่สำคัญหรอก

“เราเลือกเอาท่อนหนึ่งในเพลงมาออกแบบเป็นการเดินทาง สิ่งที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่ตอนเริ่มต้นหรือทำสำเร็จ แต่มันคือกระบวนการทั้งหมด เพลงนี้ทำให้เราได้คิดว่าเราควรมีความสุขกับทุกๆ ก้าว และความจริงมันยังมีเพื่อนอีกตั้งหลายคนที่เดินตามความฝันอยู่กับเรา แต่เราก็ไม่ควรฝืนไปตามใคร เดินก้าวใครก้าวมัน ไม่ว่าจะตกช่องดีหรือร้ายในเกมกระดานนี้ โชคชะตาจะทำให้คุณต้องทอยเต๋าออกมาเป็นยังไง จงมีความสุขในทุกๆ ช่อง เหมือนตอนที่เรากำลังเล่นเกม”

Coconut in the Cassette / Sy Chonato

จดหมายและโปสต์การ์ด

“ตอนเราอ่านเนื้อเพลง เราคิดว่าเพลงนี้เหมือนเพลงให้กำลังใจ ให้ความหวัง แต่เราอยากลองหยิบมุมของการเป็นมนุษย์ที่เป็นปัจเจกออกมา เลยคิดพล็อตมาสองสามเรื่อง แต่ช่วงนั้นเราไปทะเลมาพอดี แล้วเห็นลูกมะพร้าวลอยน้ำดูสบายใจ ล่องลอยไร้ทิศทาง จนคิดว่ามันคงสามารถข้ามมหาสมุทรไปเกิดในดินแดนใหม่ได้เลยนะ เลยนึกไปถึงชีวิตหลังความตายที่เราอยากเป็นตัวเอง สบายใจในร่างกายของตัวเองจริงๆ

“เรื่องของเราเลยแรนด้อมมาก เป็นเรื่องของมนุษย์น้องสาวคนหนึ่งที่ใช้ชีวิตเหมือนคนทั่วไป กับผีชายร่างหนึ่งที่ไม่ได้ทำอะไรหวือหวาน่ากลัวเลย ออกกำลังกาย โยคะ ใช้ชีวิตเรียบง่ายไปวันๆ ช่วงนั้นเราฟังเดอะโกสต์เยอะด้วย จนเรารู้สึกว่าคนที่เล่าเรื่องผีทุกคนแค่อยากรู้ว่าผีเป็นใคร ตายยังไง แต่ไม่มีใครสนใจเรื่องที่อยู่ในใจของพวกเขาเลย ผีอาจจะแค่อยากใช่ชีวิตไปเรื่อยๆ ก็ได้ อยากฟังเพลงบอดี้สแลม เพลง POTATO ใช้ชีวิตเหมือนเราแหละ พวกเขาไม่ได้ต้องการทำลายบรรยากาศคนที่มีชีวิตอยู่เสียหน่อย แค่โลกมันซ้อนทับกันไปเฉยๆ”

คนตัวเล็ก Special Zine Set

ซีดีซิงเกิล คนตัวเล็ก ของวง Potato พร้อมเซตซีนบรรจุ 5 เรื่องเล่าหลากหลายลีลาว่าด้วยชีวิตคนตัวเล็กที่ตีความจากเพลง คนตัวเล็ก ของวง Potato ที่จะชวนให้ทุกคนนึกถึงเรื่องราวทั้งชีวิตของตัวเองในโลกที่เราต่างเป็นคนตัวเล็กคนหนึ่ง โดย 5 นักเขียนไทยร่วมสมัยราคาเซตละ 599 บาท สามารถสั่งซื้อได้ที่เพจ GMM Music Store และ Shopee

The post ‘คนตัวเล็ก’ ซีนจากปลายปากกาของ 5 นักเขียนที่ได้แรงบันดาลใจจากเพลงใหม่ล่าสุดของ POTATO appeared first on a day magazine.

เจ้าเมียร์แคตตัวจิ๋วปากคาบไปป์พร้อมหนังสือพิมพ์ในมือตบไหล่เรียกเราเข้าสู่วงสนทนามันๆ ในวงเหล้าว่าด้วยเรื่องสุดเนิร์ดอย่างสังคม การเมือง และสิ่งที่เกิดขึ้นรอบโลก

หัวข้อคุยสนุกในวงเหล้าคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้กลุ่มเมียร์แคต (เราขอเรียกพวกเขาด้วยชื่อนี้) ซึ่งเป็นเพื่อนกันมายาวนาน ตั้งแต่ในรั้วคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตัดสินใจจับมือกันเปิดเพจ THE MEERKAT เพจสำนักข่าวก็ไม่ใช่ อินโฟกราฟิกก็ไม่เชิง ที่คอยอัพเดตเรื่องราวรายตามใจฉันผ่านรูปภาพและวิดีโอดีไซน์ดี เล่าเนื้อหาครบในประเด็นที่พวกเขาสนใจ วันหนึ่งคุณอาจจะเปิดเข้าไปเจอเทคโนโลยีการปลูกพืชบนดาวอังคาร แต่อีกวันอาจจะเป็นเรื่องสวนรอบอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย หรือยาวไปจนถึงเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ เลยก็ได้

ไม่ง่ายที่เราจะรวบรวมเหล่าเมียร์แคตให้มาอยู่พร้อมหน้าพร้อมตากันได้ ด้วยต่างคนต่างก็มีงานประจำต้องรับผิดชอบ แต่ในเมื่อมีโอกาสพอเหมาะ เราเลยขอชวนเมียร์แคต DAVID ผู้ดูแลภาพรวมของเพจ, เมียร์แคต SORA พี่ใหญ่ผู้เป็นที่ปรึกษาประจำกลุ่ม และเมียร์แคต TIZood นักตัดต่อวิดีโอ หนึ่งในกลุ่มผู้ก่อตั้งเพจ THE MEERKAT มาสนทนาเรื่องเพจนอกวงเหล้ากันบ้าง

คนทำตึกสู่คนทำสื่อ

“สิ่งที่เราทำอยู่ตอนนี้เป็นเรื่องที่เราสนใจอยู่แล้ว เหมือนเป็นสาระที่บางทีเราชวนกันคุยในวงเหล้า อาจเพราะเราอ่านหนังสือกันเยอะ แล้วทุกคนก็พอทำกราฟิกกันได้ เราเลยมาคุยกับเพื่อนๆ ว่าลองรวมสองสิ่งที่พวกเราถนัดเข้าด้วยกันแล้วทำเพจเลยดีไหม” SORA เล่าให้ฟังถึงจุดกำเนิดเพจที่เริ่มขึ้นอย่างง่ายๆ แต่ปัจจุบันด้วยอายุเพียงขวบนิดๆ THE MEERKAT กลับมีผู้ติดตามเหยียบหลักหมื่นแล้ว

เมื่อแวะเข้าไปในเพจ เราจะพบอินโฟกราฟิกขนาดใหญ่ มีตัวอักษรบรรยายเนื้อหาแต่ละส่วนละเอียดยิบ พร้อมกราฟิกและภาพประกอบล้ำๆ แบบที่เราไม่ค่อยจะเห็นในเพจเล่าข่าวไหน SORA บอกว่าไอเดียการนำเสนอแบบนี้เป็นสกิลที่ติดตัวมาจากการเรียนสถาปัตยกรรมที่ทำให้มองอะไรๆ เป็นภาพ หรือตอนสอบพวกเขาก็ชอบนำเนื้อหาทั้งหมดมาสรุปให้เห็นภาพรวมในหน้าเดียว 

ด้วยวิธีการแบบนี้ พวกเขาพบว่าเพื่อนๆ อีกหลายคณะก็ทำเหมือนกันจนอาจตีความได้ว่าคนส่วนใหญ่ให้ความสนใจกับภาพมากกว่าข้อความยาวเป็นพรืด

แล้วทำไมถึงเลือกเมียร์แคตมาเป็นตัวแทนของเพจนี้ล่ะ–เราถามต่อ

หลายคนอาจจะคิดว่าเพราะเจ้าเมียร์แคตเป็นสัตว์ตัวเล็กน่ารักที่ช่วยทำให้เนื้อหาหนักๆ ในเพจดูซอฟต์ลง แต่นั่นเป็นเพียงเหตุผลเล็กๆ จากเบื้องหลังสุดล้ำลึกเท่านั้น

“เมียร์แคตเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่ในโพรงแต่มันชอบยืดหัวขึ้นมาเตือนคนนู้นคนนี้ คล้ายๆ กับสังคมไทยที่ผู้คนมักจะอยู่แต่ในรู ถ้ามีโอกาสเราก็อยากเป็นเมียร์แคตที่ชะโงกหัวขึ้นมาบอกคนอื่นว่าตอนนี้รอบโลกมันเกิดอะไรขึ้นบ้าง

“แต่หลักๆ เราเลือกเมียร์แคตเพราะมันเป็นสัตว์สังคม และเป็นสัตว์ที่มีประชาธิปไตยมาก ถ้าดูตามสารคดี พวกมันจะไปไหนมาไหนกันเป็นกลุ่ม เวลาต้องเลือกเดินไปทางซ้ายหรือขวามันจะส่งเสียงโหวตกัน เสียงด้านไหนเยอะกว่าก็ไปทางนั้น เราเลยมองว่ามันเป็นตัวแทนของประชาธิปไตยรูปแบบหนึ่ง” DAVID อธิบาย

เนิร์ดให้สุดในสิ่งที่สนใจ

DAVID ออกตัวกับเราว่าแม้เพจ THE MEERKAT จะเป็นการอัพเดตสิ่งที่เกิดขึ้นรอบโลก แต่พวกเขาไม่สามารถนิยามได้เต็มปากว่านี่คือสำนักสื่อ โดยเฉพาะในยุคนี้ที่คนคาดหวังให้สื่อรายงานแบบนาทีต่อนาที เพราะอยู่ๆ ทุกคนในทีมก็อาจยุ่งจนเพจขาดการอัพเดตไปเป็นเดือนเลยก็ได้

“ถ้าให้นิยามตัวเอง เราขอเรียกว่าเป็นเพจที่เล่าประเด็นที่อิมแพกต์กับสังคม เพราะแม้เราจะเน้นไปที่ประเด็นที่เราสนใจก่อนแต่สิ่งนั้นก็ต้องเป็นประโยชน์กับสังคมด้วย

“เราพยายามให้แต่ละโพสต์มีเนื้อหาต่างกัน อย่างโพสต์แรกเราเล่าเรื่องสตาร์ลิงก์หรือเทคโนโลยีปลูกต้นไม้ที่ดาวอังคาร แต่เดี๋ยวก็อาจมีเรื่องสังคม เรื่องผู้คน ต่อไปเรายังจะทำเรื่องสนามซ้อมใหม่ของลิเวอร์พูลเลย แค่ที่ผ่านมาประเด็นสังคมในบ้านเรามันเยอะ ก็เลยอาจจะเห็นเรื่องพวกนี้ในเพจเยอะหน่อย

“หรือประเด็นกษัตริย์ Juan Carlos ที่เพิ่งลงในเพจไปก็ไม่ได้เป็นข่าวขนาดนั้น แถมเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นประมาณ 1-2 ปีแล้วด้วยซ้ำ แต่เราเห็นว่ามันน่าสนใจดี เป็นการพูดถึงกษัตริย์ในอีกรูปแบบหนึ่งเราเลยเลือกเอาเรื่องนี้มาเล่าให้ฟัง”

DAVID ขยายความต่อว่าเนื้อหาในเพจแบ่งเป็น 5 ประเภทหลักๆ นั่นคือ people–เล่าเรื่องราวของคนที่น่าสนใจ, global update–เรื่องราวใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นบนโลก, analysis–วิเคราะห์ที่มาที่ไปของประเด็นทางสังคมในโลก, idea–สิ่งที่พวกเขาคิดขึ้นมาแล้วอยากนำเสนอให้ลูกเพจได้ดู และสุดท้าย what if–หรือเรื่องราวที่เป็นไปไม่ได้แต่เป็นสิ่งที่พวกเขาตั้งคำถาม หรือจำลองขึ้นมาโดยตั้งต้นจากประเด็นที่พวกเขาสนใจ

ประเด็นทั้งหมดนี้จะถูกดัดแปลงออกมาเป็นงานภาพในรูปแบบต่างๆ ทั้งภาพกราฟิกและวิดีโอ โดยมีทีมงานเมียร์แคตทั้งหมดช่วยกันประกอบร่างเนื้อหาต่างๆ (หรือที่พวกเขาบอกเราว่าร่วมกันตะลุมบอน) ออกมาจนเป็นชิ้นเป็นอันแบบที่เราเห็นกันในเพจ

visual journalism ครบ จบ เข้าใจในแผ่นเดียว

“จริงๆ แล้วงานของเราไม่ได้โฟกัสไปที่อินโฟกราฟิกนะ เพราะถ้าเป็นงานอินโฟกราฟิกที่ดีไซเนอร์เขาทำกันจริงๆ มันต้องถอดความจากเรื่องราวเยอะๆ ให้กลายเป็นกราฟิกเสพง่ายที่สุด หรือที่เรียกว่า information visualization

“แต่สิ่งที่เราทำเรียกว่าเป็นส่วนหนึ่งของ visual journalism แล้วกัน คือการเอาภาพหลายๆ ภาพมาประกอบกันเป็นหนึ่งเรื่องเพื่อให้คนเห็นภาพรวมแบบครบถ้วน เสร็จแล้วค่อยไปอ่านคอนเทนต์ต่อ มันจึงเป็น visual anatomy มากกว่าอินโฟกราฟิก” SORA ชวนเราแยกความแตกต่างระหว่างอินโฟกราฟิกที่เราคุ้นเคยกับคอนเทนต์ในเพจ THE MEERKAT ให้ฟัง

ใครที่อ่านมาถึงตรงนี้แต่ยังไม่มีโอกาสแวะเข้าไปดูงานในเพจอย่างจริงจัง คงเผลอคิดไปไกลว่างานแต่ละชิ้นจะต้องลึกลับซับซ้อนจนอ่านยังไงก็ไม่รู้เรื่อง เราจึงขอออกตัวให้ก่อนว่าไม่ใช่เลยสักนิด! เพราะข้อมูลทั้งหมดที่ทีมงานทุกคนตั้งใจทำกันขึ้นมา แม้จะมาจากการสืบค้นละเอียดยิบจากสำนักข่าวหลายสิบแห่ง เปิดอ่านเปเปอร์อีกหลายสิบเล่ม แต่พวกเขาจะยึดมั่นคติหนึ่งอยู่เสมอไม่ว่าข้อมูลจะเยอะแค่ไหนก็ตาม เนื้อหาทั้งหมดจะต้องไม่มากเกินไป และทุกอย่างจะต้องถูกจัดเรียงให้สื่อสารออกมาเข้าใจง่าย ครบ จบในภาพเดียว

“อีกสิ่งที่ทำให้เราไม่เหมือนสื่ออื่นๆ คือภาพบางภาพที่เราทำจะมีความเซอร์เรียล เอาเข้าจริงเราคงไม่สามารถไปถ่ายภาพอะไรแบบนี้ในชีวิตจริงได้อยู่แล้ว มันเลยทำให้เราไม่สามารถนิยามตัวเองว่าเป็นสำนักข่าวได้ เพราะถ้าทำข่าวจริงจังนักข่าวจะต้องไปเก็บฟุตเทจที่สถานที่จริง แต่ทุกอย่างในเพจนี้เราสร้างมันขึ้นมาเอง

“ตอนเราทำเรื่องสิ่งของจำเป็นสำหรับพระสงฆ์ เราก็ขึ้นไปสัมภาษณ์พระที่เชียงใหม่จริงๆ แต่กลับมาเราก็เอารูปมาแต่งให้มันไม่เหมือนจริงอยู่ดี เพราะเราอยากให้คนเห็นภาพในสิ่งที่เราเล่าชัดๆ แล้วเราก็อยากให้มันสนุกกว่าข่าวทั่วไปด้วย” DAVID กล่าว

SORA เสริมต่อขึ้นมาทันทีว่า เพราะพวกเขาไม่ได้อยากเป็นนักข่าวยังไงล่ะ

“เราแค่อยากเอาประเด็นที่สนใจมาชวนคนคุยต่อมากกว่า เราจะออกตัวเสมอว่าเรามีไอเดียแบบนี้ เราเลยอยากสื่อมันด้วยวิธีนี้ คุณจะเห็นด้วยหรือไม่ก็ได้”

“มาดูเพจเราก็เหมือนได้ดูรายการมดดำผสมรายการ คุยกับหมอบ้าน ประมาณนั้น” DAVID เสริมพร้อมเสียงหัวเราะ

จุดประเด็น แล้วรอคนมาต่อเส้นให้เป็นรูปเป็นร่าง

ถามว่าทั้งอ่านเปเปอร์ ตามเก็บรีเสิร์ช กว่าจะได้ข้อมูลมาเขียนสักบรรทัดนั้นเหนื่อยไหม เหล่าเมียร์แคตตอบเป็นเสียงเดียวกันเลยว่า “มาก”

“เราทำงานกันนานมากนะ กว่าจะเป็นวิดีโอแต่ละชิ้นเราอ่านหนังสือกันเป็นวันๆ อย่างตอนทำเรื่อง 6 ตุลาฯ พูดได้เลยว่าอ่านหนังสือจนแทบอ้วก” DAVID อธิบายจนเราเห็นภาพ

“ล่าสุดเรากำลังจะอ่าน medical journal กันแล้วเพราะจะทำเรื่องวัคซีนโควิด-19” TIZood สมทบ

แต่เมื่อถามว่ายากไหม พวกเขาก็ตอบเราได้ทันทีอีกเช่นกันว่า ‘ไม่’ แถมยังบอกอีกว่านี่เป็นเรื่องที่สนุกมากๆ ด้วยซ้ำ

“อาจเพราะเรื่องราวในเพจเป็นเรื่องที่เราชอบอยู่แล้ว แค่เรื่องที่เราชอบมันอาจจะเนิร์ดหน่อย เป็นเรื่องสังคม การเมือง และเทคโนโลยีเท่านั้นเอง ซึ่งเราว่าด้วยเนเจอร์ของเด็กสถาปัตย์ เรามักจะสนใจเรื่องคนและสังคมกันอยู่แล้วเพราะต้องสังเกตคนเวลาออกแบบบ้าน สิ่งนี้ก็เหมือนกัน แค่เปลี่ยนจากการสนใจคนในมุมตึกรามบ้านช่องมาเป็นคนในมุมสังคมจริงๆ แทน

“ถ้าสังเกตดูจะพบว่าประเด็นที่เราสนใจอาจจะไม่ใช่ประเด็นที่อยู่ในกระแสหลักร้อยเปอร์เซ็นต์ อย่างเรื่องการเมืองเราก็หยิบเรื่องบ้านสี่เสาเทเวศร์มาเล่า หรือพูดเรื่องนายก 40 คนแทนที่จะเล่าเรื่องการเมืองตรงๆ ไปเลย” SORA อธิบาย

นี่คือสิ่งที่ทีมเมียร์แคตเรียกว่าการสร้างจุดเชื่อม เพราะพวกเขาหวังว่าจากข้อมูลหนึ่งชุดที่พวกเขาสร้างขึ้นจะทำให้คนอ่านเกิดความสงสัยใคร่รู้เรื่องราวอื่นๆ ที่เกี่ยวโยงกันในจักรวาลนั้น จนเริ่มต้นออกไปหาข้อมูลด้วยตัวเอง และสามารถนำข้อมูลชุดอื่นๆ ของเรื่องมาปะติดปะต่อจนเกิดเป็นภาพใหญ่ที่ชัดเจนยิ่งขึ้นได้

“เราทำหน้าที่เป็นคนสร้างจุดเริ่มต้นให้ แต่การลากเส้นต่อจุดเรื่องราวต้องเป็นหน้าที่ของผู้อ่าน ดังนั้นเราจะดีใจมากเลยถ้าคนอ่านไปหาข้อมูลเรื่องนี้เพิ่มเติมกันต่อเอง หรือพออ่านเสร็จ หาข้อมูลแล้วจะกลับมาแลกเปลี่ยนในเพจของเราก็ได้ เพราะบางทีเราคุยกันเองก็เบื่อเหมือนกัน

“เราพบว่ามีเรื่องอีกเยอะมากที่น่าสนใจในไทย แต่สังคมตอนนี้เรายังต้องมานั่งเถียงกันเรื่องสิทธิมนุษยชนอยู่เลย ต้องกังวลว่าทำยังไงถึงจะเอาตัวรอดในประเทศนี้ได้ เราเลยไม่สามารถถกกันเรื่องบทกวี เรื่องควอนตัมฟิสิกส์อะไรได้เลย ทั้งๆ ที่เมืองนอกเขาคุยเรื่องนี้กันเป็นปกติแล้ว เราเลยคิดว่าอย่างน้อยเราก็อยากสร้างสังคมแห่งการแลกเปลี่ยนและการถกเถียงแบบนั้นขึ้นมาในเพจของเราบ้าง” DAVID ออกความเห็น

เป็นเมียร์แคตก็สร้างการเปลี่ยนแปลงได้

เพื่อจะไปถึงจุดนั้นทีมเมียร์แคตเลยไม่เคยอยู่เฉย แม้จะมีงานประจำรัดตัวกันขนาดไหน พวกเขาก็ยังยืนยันกับเราว่า ในอนาคตจากแค่งานวิชวลกราฟิกและวิดีโอสั้นๆ พวกเขาก็ฝันอยากจะต่อยอดเพจไปทำคอนเทนต์ที่หลากหลายขึ้นไม่ว่าจะเป็นงานแอนิเมชั่น อัลบั้มภาพ หรืออะไรก็ตามที่อยู่ภายใต้คำจำกัดความของคำว่า visual journalism (กระซิบด้วยว่าพวกเขายินดีมากๆ ถ้าจะมีใครชวนไปร่วมสร้างสรรค์ผลงานเจ๋งๆ ด้วยกัน)

และในปีนี้ก็เตรียมจับตามองโปรเจกต์ใหญ่ยักษ์ระดับนานาชาติของพวกเขาเอาไว้ให้ดี

“เรากำลังสร้างโปรเจกต์เกี่ยวกับการเมืองร่วมกับกลุ่มศิลปิน ชื่อโปรเจกต์ว่า Lost and Found เพื่อเล่าเรื่องราวของผู้สูญหายและสูญเสียในประเด็นทางการเมืองตลอดระยะเวลา 1-2 ปีที่ผ่านมา งานนี้จะเป็น online exhibition จัดแสดงผลงานของศิลปินกว่าร้อยชีวิต โดยเราจะใช้สกิลกราฟิกที่มีสร้างสถานที่จัดนิทรรศการขึ้นมาใหม่ในเว็บ อาจจะเป็นบ้านสี่เสาเทเวศร์หรืออนุสาวรีย์ประชาธิปไตยที่เราจำลองขึ้นมา หรือที่ไหนก็ได้ โดยหวังว่าโปรเจกต์นี้จะทำให้เรื่องของผู้สูญหายไปได้ไกลในระดับประเทศ

“ที่เลือกเรื่องนี้มาทำกันเป็นโปรเจกต์ยิ่งใหญ่เพราะเราคิดว่าประเด็นนี้เป็นเรื่องชายขอบของสังคมมากเลยนะ เอาเข้าจริงคนในประเทศไม่ได้สนใจเรื่องการสูญหายเลย คนจะคิดว่าหายก็หาย มึงซวยนี่ ทำบุญมาน้อย ดังนั้นถ้าเราช่วยสร้างความเข้าใจเรื่องนี้ได้บ้างก็ดีเหมือนกัน บางทีเรายังแอบคิดเลยนะว่าพะยูนยังมีคนสงสารเยอะกว่าคนเหล่านี้อีก

“เป็นความโชคดีของเราที่พอไปชวนศิลปินหลายคนคุยแล้วเขาก็สนใจ เราเลยวางแผนว่าจะจัดแสดงงานแล้วก็ขายผลงานเพื่อระดมทุนให้กับมูลนิธิผสานวัฒนธรรมที่เป็นแบ็กอัพให้กับ ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน อีกที” DAVID อธิบาย

แม้พวกเขาจะออกตัวอยู่ตลอดระหว่างที่คุยกันว่าพวกเขาไม่ใช่เซียนกราฟิกที่ไหน แค่มีฝีมือพอใช้ได้ตามพื้นฐานที่นักเรียนสถาปัตย์พึงมี แต่พวกเขาต่างก็เชื่อว่าสกิลในระดับพอไปวัดไปวา (ตามที่พวกเขาบอก) จะช่วยสร้างการเปลี่ยนแปลงในสังคมได้ไม่มากก็น้อย

“เราคิดว่าถ้าเรานั่งด่าเฉยๆ อย่างเดียวมันคงไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลงหรอก เราเลยอยากทำอะไรที่สร้างการขับเคลื่อนจริงๆ บ้าง” SORA กล่าว

“เราไม่ได้เป็นเหมือนเพนกวินหรือรุ้ง ฉะนั้นเราทำอะไรได้หรือถนัดตรงไหนเราก็อยากช่วย เอาเข้าจริงยังมีคนที่เสียสละมากกว่าเราอีกเยอะแยะเลย เราทำได้แค่นี้เราก็อยากทำให้มันดีที่สุด” DAVID สมทบ

งานประจำก็มี ทำไมถึงต้องมาจริงจังกับการทำอะไรพวกนี้ด้วย–เราสงสัย

“คงเพราะอยากให้มันจบในรุ่นเรามั้งครับ” DAVID ตอบพร้อมรอยยิ้ม

The post THE MEERKAT สำนักสื่อที่เล่าประเด็นสังคมได้ครบ จบในอินโฟกราฟิกภาพเดียว appeared first on a day magazine.