สำหรับใครที่ยังไม่คุ้นชื่อ PDM คือแบรนด์เฟอร์นิเจอร์ของแต่งบ้านสัญชาติไทย ซึ่งเป็นที่รู้จักจากการหยิบเอาของพื้นบ้านอย่างเสื่อมารีดีไซน์ใหม่ให้มีฟังก์ชั่นคล้ายพรม จนเกิดเป็นเสื่อกราฟิกลายสวยที่มีคุณสมบัติทนแดด ทนฝน ไม่อมฝุ่น ดูแลรักษาง่าย ขวัญใจของเหล่าแม่บ้าน พ่อบ้าน และอินทีเรียร์ดีไซเนอร์แทบทั้งวงการ

โจทย์ล่าสุดของ PDM คือการถ่ายทอดกลิ่นอายของจังหวัดน่านผ่านโปรดักต์สุดเก๋อย่างเสื่อพับรุ่น ‘NIK-NIK’ ซึ่งเป็นหนึ่งในสามไอเทมจากโปรเจกต์ ‘โชว์เหนือ’ ที่ a day ร่วมมือกับการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ซึ่ง ดิว–ดุลยพล ศรีจันทร์ ดีไซเนอร์และผู้ก่อตั้ง PDM ก็ได้ชวน โน๊ต–ขนิษฐา นวลตรณี นักออกแบบสิ่งทอประจำมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ และเจ้าของสตูดิโออย่าง Kaniit.Textile มารับหน้าที่ในการออกแบบ 

ผลลัพธ์ของโจทย์ดังกล่าวออกมาเป็น NANN เสื่อพับลายสวยที่โน๊ตตั้งใจยกภูเขาออกจากน่านมาไว้บนเสื่อ แถมเธอยังใช้รอยพับของเสื่อ NIK-NIK ให้เป็นประโยชน์ จากที่ดูเหมือนจะเป็นข้อเสียเมื่อเทียบกับเสื่อผืนใหญ่ที่โชว์ลวดลายได้แบบเต็มๆ เมื่อโน๊ตตั้งใจออกแบบลายให้ล้อไปกับรอยพับจึงเกิดเป็นลวดลายที่มีเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร

เบื้องหลังวิธีคิดและการทำงานเหล่านี้เองที่ถักทอรวมกันจนกลายเป็นเสื่อ NANN NIK-NIK พวกเขาทำได้ยังไง ปูเสื่อนั่งฟังโน๊ตและดิวเล่าได้เลย

PDM x Kaniit.Textile 

โดยปกติแล้ว ลายเสื่อส่วนใหญ่ของ PDM จะมีหัวเรือด้านการออกแบบและวางทิศทางหลักๆ คือ Sini Henttonen ดีไซเนอร์ชาวฟินแลนด์ เพื่อนของดิว ผู้จุดประกายให้ดิวสนใจนำเสื่อมาออกแบบให้เป็นของตกแต่งในบ้านและเริ่มต้นทำแบรนด์ PDM 

แต่ด้วยเป้าหมายของดิวเองที่อยากให้สินค้าของ PDM ผ่านการคิดจากดีไซเนอร์หลากหลายสาขา เขาจึงชวนนักออกแบบที่น่าสนใจมาทำงานด้วยกัน ซึ่งโน๊ตเป็นหนึ่งในดีไซเนอร์ที่เคยร่วมโปรเจกต์กับ PDM มาแล้วในการออกแบบเสื่อรุ่น AAMU 

“ในมุมผมการทำงานดีไซน์ของโน๊ตแตกต่างจากดีไซเนอร์คนอื่นๆ เพราะเขาไม่ได้เริ่มต้นจากการออกแบบลายก่อน แต่เริ่มจากศึกษาเทคนิคที่จะทำงานนั้นขึ้นมาแล้วค่อยออกแบบลายตามเทคนิคนั้นๆ อย่างการดีไซน์ AAMU ที่เคยทำก็เกิดจากการไปดูว่าวิธีการทำงานของเครื่องจักรเป็นยังไง แล้วโน๊ตก็เกิดไอเดียว่าอยากออกแบบลายที่ค่อยๆ วางเส้นที่จะสานเป็นเสื่อทีละเส้น ซึ่งมันเป็นวิธีการแบบนักออกแบบสิ่งทอเลย” ดิวเล่าถึงความประทับใจที่เขามีต่อดีไซเนอร์ผ้าทอ

“ทีนี้พอคอนเซปต์ของเราคือการท่องเที่ยวและภาคเหนือ เมื่อได้รับโจทย์มาปุ๊บ โน๊ตเป็นคนเดียวที่เรานึกถึง” ดิวเกริ่น ก่อนจะอธิบายต่อ

“ถ้าไปดูเส้นทางการทำงานของโน๊ต เขาผูกพันกับภาคเหนือมาตลอดแม้ว่าจะไม่ใช่คนเหนือ ก่อนหน้านี้เขาเคยฝึกงานที่ดอยตุง ตอนนี้ทำงานอยู่มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ แล้วก็มีความเข้าใจเรื่องพื้นถิ่นแถวนี้ รวมถึงการทอผ้าที่เขาเชี่ยวชาญเป็นอย่างดี พอรวมส่วนผสมในตัวของโน๊ตแล้วผมคิดว่าเขาตรงโจทย์ที่สุด เรานึกคนอื่นไม่ออกเลย”

ยกภูเขาออกจากน่าน (มาไว้บนเสื่อ)

แม้จะคุ้นเคยกับภาคเหนือมากแค่ไหน แต่โจทย์นี้ก็ไม่ใช่งานง่ายสำหรับโน๊ตอยู่ดี เธอจึงใช้เวลาไปไม่น้อยเพื่อตามหาคอนเซปต์ที่ใช่และลายที่เหมาะสม โดยเริ่มต้นจากการถามตัวเองง่ายๆ ก่อนว่าอะไรคือสิ่งที่เราจะนึกถึงเมื่อต้องเดินทางไปจังหวัดน่าน Longer text and then longer and longer and longer text. In conclusion we need longer text

“ส่วนตัวเรานึกถึงภูเขา โดยเฉพาะเวลาที่ขึ้นไปอยู่ตรงยอดเขาจะเห็นลักษณะภูเขาเรียงซ้อนกันไปมา ซึ่งไม่ใช่แค่สำหรับน่านเท่านั้น เพราะความจริงแล้วเวลาพูดถึงภาคเหนือ เกือบทุกคนก็จะนึกถึงวิวภูเขาซ้อนต่อกันแบบนี้” หลังจากได้คอนเซปต์หลักแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการรีเสิร์ชข้อมูลและทำแบบร่าง

“เราหาข้อมูลด้วยการไปถามเพื่อนที่ชอบเดินป่า เดินเขา ซึ่งก็ได้ข้อมูลว่า หนึ่ง–ภูมิศาสตร์ของน่านกว่า 85 เปอร์เซ็นต์เป็นป่าและภูเขา สอง–มีสภาพอากาศแบบชื้น บรรยากาศเย็นๆ ครึ้มๆ หมอกเยอะ แต่ก็มีทั้งป่าทึบผสมกับพื้นที่เกษตรกรรม และสาม–ถ้าเดินลึกเข้าไปอีกจะได้บรรยากาศเหมือนป่าในเทพนิยายซึ่งมีเสน่ห์มากๆ ทั้ง 3 ข้อที่ว่าคือการตีความภูเขาของจังหวัดน่านในแบบของเรา” 

โน๊ตออกตัวว่าเธอเป็นคนที่มักจะสลับโหมดการทำงานไปมาระหว่างการออกแบบลายในคอมพิวเตอร์และการสเกตช์ด้วยมือ แต่หนึ่งในภาพร่างที่เตะตาเป็นพิเศษก็คือรูปทรงภูเขาสีดำมากมายบนกระดาษ

“เราพยายามจะหา motif หรือแม่ลายภูเขาที่ไม่แข็งจนเกินไป คือถ้าให้เราวาดมันก็อาจจะดูไม่ค่อยธรรมชาติเท่าไหร่ เราเลยใช้การฉีกกระดาษเพื่อให้ได้เส้นที่ดูเป็นธรรมชาติจริงๆ ฉีกไปเรื่อยๆ เหมือนกับที่ครูฝรั่งชอบบอกเราว่า ‘ลองเลย ไม่ต้องไปคิดหรือกะเกณฑ์อะไรมาก’ ซึ่งก็มีหลายอันที่น่าสนใจ เราจึงนำไปสแกนเข้าคอมพิวเตอร์เพื่อทำงานต่อ” 

เปลี่ยนข้อจำกัดของเสื่อพับเป็นเอกลักษณ์ของ NANN

ในบรรดาเสื่อหลากรุ่นหลายไซส์ของ PDM สิ่งที่ดิวเลือกมาให้โน๊ตออกแบบคือ NIK-NIK เสื่อพับได้พกพาสะดวกที่เปิดพรีออร์เดอร์กี่รอบก็ขายดีเป็นเทน้ำเทท่า

“เรารู้สึกว่ามันเหมาะกับพฤติกรรมคนไทยที่ชอบเอาเสื่อติดรถหรือหิ้วไปไหนก็ได้ ยิ่งโปรเจกต์นี้ตั้งใจพูดถึงการท่องเที่ยวมันก็ยิ่งตอบโจทย์สำหรับใครที่ชอบเอาเสื่อไว้หลังรถ” ดิวบอกกับเรา

มาถึงตรงนี้ ใช่ว่าโน๊ตจะนำคอนเซปต์เรื่องป่าเขาที่ได้จากการรีเสิร์ชไปออกแบบลายในทันที เพราะเธอเลือกที่จะย้อนกลับไปศึกษาโครงสร้างและการใช้งานเสื่อรุ่น NIK-NIK อย่างลงลึก เพื่อให้การออกแบบลายเป็นไปอย่างราบรื่นและลงตัวที่สุด

“เราพยายามศึกษาว่าแพตเทิร์นของ NIK-NIK เป็นยังไง อธิบายง่ายๆ คือมันเป็นเสื่อที่จะมีรอยพับ 3 ทบตามแนวยาว ซึ่งจะมีผลต่อการออกแบบของเรา เพราะเราคิดว่าถ้าดีไซน์เป็นลายใหญ่เลยแล้วตอนใช้จะต้องมาพับอาจจะไม่เหมาะเท่าไหร่” โน๊ตอธิบายถึงข้อจำกัดก่อนที่ดิวจะเสริมต่อ Longer text and then longer and longer and longer text. In conclusion we need longer text

“NIK-NIK ถือว่าเป็นเสื่อที่มีความซับซ้อนในระดับหนึ่ง ต้องยอมรับว่าช่วงแรกที่เราพัฒนาดีไซน์เสื่อให้ใช้งานแทนพรมมันสวยจริง แต่พอจะต้องพับไปใช้ที่อื่นแล้วมันไม่ได้เลย ต้องดีไซน์ใหม่ตลอด” 

โชคดีที่โน๊ตจัดการกับอุปสรรคข้อนี้ได้อย่างชาญฉลาด Longer text and then longer and longer and longer text. In conclusion we need longer text

“เราคิดว่าอยากใช้รอยพับให้เป็นข้อดี โดยใช้การออกแบบลายที่คล้ายกับ patchwork หรือศิลปะการเย็บปะติดปะต่อผ้า” โน๊ตเล่า และดิวเองก็เห็นด้วยที่เธอตัดสินใจใช้รอยพับเป็นหนึ่งในการดีไซน์ ไม่ใช่แค่วิธีการเก็บเสื่อ

แต่การจะทำให้คอนเซปต์ที่คิดไว้กลายมาเป็นลายบนเสื่อก็ไม่ใช่เรื่องง่าย ยิ่งการต้องแยกออกมาเป็นภาพปะติดปะต่อเพื่อเล่นกับรอยพับแล้วดูจะเป็นสิ่งที่ท้าทายอยู่ไม่น้อย 

“ความยากของมันคือเราคิดไม่ออกเลย” โน๊ตยอมรับพลางหัวเราะ “พอเราอยากทำให้มันเป็น patchwork เราต้องแบ่งลายกราฟิกที่ออกแบบเป็นช่อง แล้วแบ่งช่องแบบไหนถึงจะดูสวย นอกจากนี้มันยังมีเรื่องเชิงเทคนิคด้วย อันไหนทำไม่ได้เราก็ต้องค่อยๆ ลดทอนลงมา”

จากตอนแรกโน๊ตตั้งใจจะออกแบบลายให้เห็นภูเขาทั้ง 3 ระดับ แต่การออกแบบเสื่อทำให้เธอต้องคำนึงถึงโครงสร้างการทอระหว่างออกแบบด้วย ซึ่งเทคนิคการทอแบบ jacquard ของ PDM ก็ทำให้บางอย่างที่โน๊ตออกแบบไว้ต้องลดทอนไปตามสเกลของเครื่องจักร 

สีเขียวของป่าเขาที่ไม่ได้มีแค่เฉดเดียว

นอกจากลวดลายแล้ว เครื่องจักรและเทคนิคการทอแบบ jacquard ยังสร้างข้อจำกัดอีกอย่างหนึ่งให้กับนักออกแบบนั่นคือ ‘สี’ ซึ่งโน๊ตสามารถเลือกใช้ได้เพียง 4 สี แล้วจึงค่อยวางแผนให้ลายออกมาได้ตามภาพที่วางไว้

เรียกได้ว่าเป็นงานออกแบบที่ยากราวกับแก้สมการเลยทีเดียว

“โครงสร้างพื้นฐานของการทอเสื่อคือเราจะดูว่าอยากให้ลายมันมาจากการเรียงตัวกันเป็นเส้นเดียวหรือจะให้มีสองสีสลับกัน” โน๊ตอธิบายวิธีการทำงานพร้อมโชว์ภาพประกอบจากแฟ้มของเธอ

“ในเมื่อเรากำลังจะพูดถึงป่าและภูเขา สีแรกที่เราเลือกจึงเป็นสีเขียว แต่เราอยากได้เฉดสีที่เพิ่มขึ้น ก็ต้องเลือกว่าสีไหนที่ผสมออกมาแล้วได้เฉดเพิ่ม เช่น สีเขียวผสมกับสีดำจะได้เขียวเข้มหรือเขียวหัวเป็ด แต่ถ้าผสมกับสีขาวจะได้เขียวอ่อน 

“ส่วนสีสุดท้ายที่เราเลือกคือสีที่จะเป็นตัวโดดเด่นขึ้นมา นั่นคือสีน้ำเงิน” ความจริงแล้วสีน้ำเงินไม่ใช่สีที่เธอนึกถึงเป็นลำดับแรกๆ แต่หลังจากลองผิดลองถูกอยู่สักพักจึงได้พบว่า สีน้ำเงินซึ่งดูจะไม่เกี่ยวข้องกับป่าเขานั้นกลับให้ความรู้สึกมืดครึ้มและเชื่อมภูเขาเข้ากับท้องฟ้าได้อย่างน่าสนใจ แถมยังให้ความรู้สึกที่ร่วมสมัยและป๊อปกว่าที่คาดไว้มากทีเดียว

ผลงานที่ออกมาจึงเป็นภาพภูเขาและป่าไม้ของจังหวัดน่านที่โน๊ตยกมาไว้บนเสื่อด้วยเทคนิค patchwork ซึ่งนอกจากจะน่าใช้แล้ว เมื่อมองนานๆ ก็ยังชวนให้เราอยากพับเสื่อใส่ท้ายรถ เพื่อออกเดินทางไปสัมผัสธรรมชาติเหมือนกับบรรยากาศที่เห็นบนเสื่ออีกต่างหาก 

“ผมว่าทิศทางงานของโน๊ตมันทำให้เรื่องธรรมดาๆ กลายเป็นสิ่งที่น่าสนใจด้วยเทคนิค คือใครๆ ก็เอาภูเขา ต้นหญ้า หรือใบไม้มาทำเป็นดีไซน์ได้ทั้งนั้น แต่การที่โน๊ตเข้าใจในการผลิตและเทคนิคมันช่วยทำให้งานนี้พิเศษ ผมคิดว่างานของโน๊ตแต่ละชิ้นเป็นงานศิลปะเลย

“เรื่องพวกนี้มันมาจากประสบการณ์ที่เขาเคยเจอในชีวิตด้วย เคยไปอยู่กับชาวบ้าน ดูวิธีการผลิตผ้า อยู่ต่างประเทศ เดินทาง และสังเกตเห็นธรรมชาติในหลากหลายมิติ ทั้งหมดนี้ทำให้เขาสามารถเปลี่ยนข้อจำกัดมาเป็นข้อดีได้ตลอดเวลา” ดิวกล่าวทิ้งท้าย

สั่งซื้อเสื่อรุ่น NANN NIK-NIK ได้แล้ววันนี้ที่ godaypoets.com/product/shownuea-pdm และสำหรับใครมีแผนจะเดินทางไปแอ่วเหนือหลังหมดโควิด-19 สามารถแลกรับส่วนลดทันที 20 เปอร์เซ็นต์เมื่อจองที่พักกับ Agoda ผ่านทาง bit.ly/3zybPmb ภายใน 30 กันยายน 2564 และมีกำหนดการเดินทางภายใน 31 มีนาคม 2565 (เฉพาะโรงแรมที่มีป้าย ‘promo eligible’ หรือ ‘ร่วมโปรโมชั่น’)

The post เบื้องหลัง ‘NANN NIK-NIK’ กับการยกภูเขาออกจากน่านมาไว้บนเสื่อพับรุ่นฮิตของ PDM appeared first on a day magazine.

Mori Language

พอร์ตโฟลิโอของ เปรมพร บุญอินทร์

ชั้นปีที่ 3 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สาขาวิชานิเทศศิลป์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง

ชื่อผลงาน Mori Language

ลองจินตนาการว่าคุณเดินทางไปยังต่างประเทศ เช็กอินเข้าห้องพักในโรงแรมแห่งหนึ่ง ทุกอย่างดูเป็นระเบียบเรียบร้อยดี กระทั่งคุณล้มตัวลงนอนและปิดไฟหัวเตียง ทันใดนั้น ร่างกายของคุณก็แข็งทื่อ

คุณโดนผีอำเข้าให้แล้ว!

แน่นอน คุณคงยื้อยุด พยายามฉุดกระชากร่างกายให้เคลื่อนไหว พร้อมเปล่งคำพูดอะไรบางอย่าง

แต่จะให้พูดอะไร? ผีเมืองนอกฟังภาษาไทยออกไหม?​ ถ้าท่องนะโมตัสสะผีจะเข้าใจหรือเปล่า?

จังหวะนั้นเอง คุณรู้ตัวว่าคงจะดีถ้าตัวเองมีสกิลภาษาผีไว้คุยกับสิ่งลี้ลับเสียหน่อย

ครั้งหน้าที่เจอเหตุการณ์หลอนเช่นนี้ Mori Language ผลงานของ ตูน–เปรมพร บุญอินทร์ อาจช่วยคุณได้

Mori Language หรือแปลตรงตัวได้ว่าภาษาแห่งความตาย คือโปรเจกต์ที่ตูนออกแบบตัวอักษรและระบบภาษาเขียนสำหรับ ‘ผี’ ขึ้นโดยมีแรงบันดาลใจเป็นความหลงใหลและความสงสัยในโลกหลังความตาย

อ้อ! ยังมีอีกแรงบันดาลใจคือเดดไลน์ส่งงานวิชาประวัติศาสตร์กราฟิกด้วย

“ตอนอยู่ปี 2 เราต้องเรียนวิชาประวัติศาสตร์กราฟิก ตอนนั้นอาจารย์สอนเรื่อง typography หรือเรื่องตัวอักษร เขาเลยให้โจทย์ออกแบบภาษาของตัวเอง” นักศึกษากราฟิกดีไซน์ชั้นปีที่ 3 เล่าย้อนถึงวิชาเรียนในปีการศึกษาก่อนหน้า

“โจทย์คือการดีไซน์ตัวอักษรให้สวย มีกิมมิก และมีแกรมมาร์พร้อมใช้งาน หลักๆ คือเขาอยากสอนเรื่อง logic และการสร้างระบบในงานดีไซน์ อาจารย์ให้ลองไปศึกษาว่าระบบของภาษาต่างๆ เช่น ภาษาจีน ภาษาอังกฤษ และดูว่าเราจะหยิบระบบอะไรมาเล่นได้บ้าง แล้วก็ให้ไปคิดคอนเซปต์มาว่าอยากทำภาษาอะไร

“ตูนเป็นคนชอบเรื่องผีโดยพื้นฐาน เลยคิดว่าไหนๆ ก็ต้องออกแบบภาษาแล้ว ถ้าทำภาษาผีมันจะออกมาเป็นยังไง”

ประตูสู่โลกแห่งความตาย

คำว่าชอบเรื่องผีอาจจะน้อยไป เพราะตูนมักใช้เรื่องผีเป็นแรงขับเคลื่อนในการทำงาน ตั้งแต่โจทย์ในชั้นปีที่ 1 ที่ให้ทำบุ๊กเล็ตเรื่องไอดอลซึ่งตูนเลือก Tim Burton ผู้กำกับหนังสยองขวัญตลกร้าย และ Patrick McHale ผู้สร้างการ์ตูนลึกลับเรื่อง Over the Garden Wall ไม่นานมานี้เธอเพิ่งทำหนังสือนิทานเด็กว่าด้วยเรื่องของผีที่อยากมีเพื่อนไปหมาดๆ และแน่นอนว่าโปรเจกต์ที่เธอภูมิใจมากที่สุดชิ้นหนึ่งอย่างภาษาผีก็มีความตายเป็นหัวข้อ

“ถ้าถามว่าเราเกี่ยวข้องอะไรกับเรื่องผีไหม มันเหมือนเรามีชีวิตอยู่กับคอนเซปต์เรื่องนี้มาตลอด เราชอบทิม เบอร์ตัน โตมากับ Scooby-Doo อ่านนิยายผีทั้งฝรั่งทั้งไทย ของครูเหม เวชกร ตูนก็อ่าน ชอบฟังเรื่องผีแบบรายการ The Ghost Radio และ The Shock หรืออย่างรายการ Untitled Case ตูนก็เป็นแฟนคลับเขา พยายามเสพเรื่องผีหลายๆ แบบ

“อีกอย่างคือแม่เห็นผีบ่อยด้วย” ตูนเฉลยความลับ

“แม่จะมาเล่าว่าผีที่เจอมาในฟอร์มไหน สื่อสารด้วยวิธีอะไรบ้าง ถ้าเล่าทั้งหมดวันนี้ก็จะไม่จบเพราะว่ามันเยอะมาก เล่าเป็นพอดแคสต์ได้เลย กลายเป็นว่าตูนก็ไม่ใช่คนที่กลัวอะไรขนาดนั้น ฟังเหมือนเป็นเรื่องเล่าทุกวันไปแล้ว แบบ อ๋อ วันนี้ก็เจอเหรอ

“เพื่อนที่เห็นผีก็มี เป็นเพื่อนสนิทในเอกเดียวกันนี่แหละ ไปไหนเขาก็จะเจอตลอดแล้วก็จะมาเล่าให้ฟัง หรือน้องชายก็เจอ เหมือนคนใกล้ตัวเจอหมดเลย ตูนเป็นคนเดียวที่ไม่เจอ (หัวเราะ) เราเลยเก็บอินไซต์มาทำงาน”

แพสชั่นก็มีแล้ว อินไซต์ก็มีแล้ว ขาดเพียงอย่างเดียวคือระบบภาษาที่ตูนต้องไปศึกษาระบบการเขียนภาษาจีนและภาษาอังกฤษเพื่อมาพัฒนาภาษาสำหรับเหล่าผีต่อ สุดท้ายเธอก็เลือกใช้ระบบตัวอักษรเหมือนภาษาจีนที่เป็นอักษรภาพ หรือการเอารูปภาพมาประกอบกันเพื่อสร้างความหมาย เมื่อแน่วแน่ว่าจะทำอักษรภาพ สิ่งที่ตูนทำต่อสรุปได้เป็นขั้นตอนประมาณนี้

ขั้นตอนที่ 1–อินไซต์ในใจผี

แรกเริ่มตูนตั้งต้นจากอินไซต์ของผีว่าถ้าเป็นผี เธอจะอยากสื่อสารอะไรบ้าง จากนั้นก็ลิสต์ถ้อยคำออกมาและหาสัญลักษณ์ที่แทนค่าคำนั้นได้ เริ่มจากคำง่ายๆ เช่น คำแทนสรรพนามหรือคำว่าตายที่ผีได้ใช้แน่นอน

“ตูนได้แรงบันดาลใจส่วนหนึ่งในการดีไซน์ตัวอักษรจากตัวอักษรเก่าๆ อย่างอักษรภาพบนเสาโอเบลิสก์ ทีนี้เราก็มาคิดว่าในจักรวาลผีมีองค์ประกอบอะไรให้เล่นบ้าง มีธูป มีโลงศพ มีหัวกะโหลก นั่งลิสต์ออกมา

“เราเริ่มจากสรรพนามบุรุษที่หนึ่ง แทนค่าด้วยหัวกะโหลก แล้วสรรพนามบุคคลที่สองอย่างคำว่า ‘เธอจะทำยังไงดี’ มันก็ควรจะเป็นหัวกะโหลกเหมือนกัน งั้นพลิกด้านไหม เหมือนคนพูดคุยกัน ส่วนพอเป็นพหูพจน์ก็เพิ่มเป็นหัวกะโหลกสามหัว ใช้วิธีคิดแบบนี้

“ส่วนคำว่า ‘ตาย’ พอเป็นผี ยังไงก็หนีการพูดคำว่าตายไม่พ้นแน่ๆ พอคิดถึงคำว่าตาย เราก็นึกถึงยมทูต เลยทำอักษรเป็นรูปเคียว”

เมื่อได้ชุดคำศัพท์ตั้งต้นพร้อมตัวอักษรภาพที่แทนค่าคำนั้นๆ ตูนก็ลงมือผสมอักษรเข้าด้วยกันเป็นคำใหม่ๆ ที่ซับซ้อนขึ้น จากอักษรที่แปลว่าตาย เมื่อผสมกับคำว่าฉันจึงได้คำว่า ‘ฆ่าตัวตาย’ ผสมกับคำว่าเธอได้คำว่า ‘ฆาตกรรม’ หรือผสมกับอักษรรูปเทียนที่แปลว่าความคิดก็ได้ผลลัพธ์เป็นคำว่า ‘ฆ่าปิดปาก’ ขึ้นมา

ด้วยวิธีการแบบนี้ ภายในเวลาไม่นานตูนจึงได้ชุดคำศัพท์อื่นๆ ขึ้นมามากมายพร้อมนำไปประกอบเป็นประโยคเพื่อสื่อสารกับเหล่าภูตผีทั้งหลาย

ขั้นตอนที่ 2–อินสไปร์จากหลุมศพ

อย่าเพิ่งใจเร็วรีบเขียนประโยคลงกระดาษ! ก่อนที่จะไปผสมประโยค ในฐานะที่นี่เป็นงานในวิชากราฟิก ตูนบอกว่าขั้นตอนที่ขาดไม่ได้คือเธอต้องจัดการออกแบบรูปลักษณ์ตัวอักษรทั้งหมดให้ดูเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเสียก่อน

“ตัวอักษรมันต้องมีระบบกริดของมัน (ระบบตารางที่ใช้เป็นแม่แบบในการออกแบบ) ไม่อย่างนั้นประกอบกันออกมาแล้วจะไม่สวย เราเลยใช้ผ้าหลุมศพมาออกแบบระบบกริด โดยให้เชปด้านบนของตัวอักษรทุกตัวโค้งเหมือนป้ายหลุมศพ มันก็จะ adapt ค่อนข้างง่ายแล้ว”

ขั้นตอนที่ 3–ประกอบเป็นประโยค

ในที่สุดตัวอักษรของตูนก็พร้อมนำไปใช้สื่อสาร ฟังดูแล้วเหมือนจะเหลืองานไม่มาก แต่ตูนบอกว่าตอนเริ่มต้นเขียนเป็นประโยคนี่แหละที่ยากสุด

“เราเริ่มจากการออกแบบตัวอักษรก่อน แล้วผสมเป็นคำ นั่งตีตารางว่าถ้าคำนี้ประกอบกับคำนี้จะแปลว่าอะไรได้บ้าง จากนั้นก็ค่อยมาคิดเรื่องวิธีเขียนประโยค

“ตอนแรกเราวางเรียงเหมือนภาษาอังกฤษ คือเรียงตัวอักษรจากซ้ายไปขวา มีประธาน กริยา แล้วก็กรรม แต่พอไปส่งแล้วอาจารย์บอกว่ามันธรรมดาไป ทำแบบแปลกๆ สิ ไหนๆ ก็ทำทั้งที”

เพราะคอมเมนต์นั้นตูนเลยต้องกลับมาทบทวนภาษาผีของเธอใหม่ ก่อนจะตัดสินใจเขียนประโยคจากบนลงล่าง โดยมีประธานหรืออักษรรูปหัวกะโหลกอยู่ด้านบนสุด เหมือนป้ายหลุมศพบางแห่งที่มีรูปหัวกะโหลกด้านบน จากนั้นจึงเขียนอักษรที่แสดงถึงกริยาและกรรมต่อลงมาด้านล่าง เมื่อจบประโยคก็เริ่มต้นประโยคใหม่ทางขวาไปเรื่อยๆ จนกว่าจะครบใจความ

โลกหลังความตายที่ถูกใจคนเป็น

หลังจากโปรเจกต์เสร็จสิ้น นอกจากนำไปส่งอาจารย์แล้วตูนยังโพสต์ลงในช่องทางโซเชียลมีเดียของตัวเองและได้รับผลตอบรับดีมากในหมู่คนที่ชอบเรื่องผีๆ แถมยังมีนักภาษาศาสตร์สนใจมาขอสัมภาษณ์

“ตอนที่โพสต์งานนี้ออกไปใหม่ๆ ในทวิตเตอร์มีเด็กที่เรียนภาษาศาสตร์มาขอสัมภาษณ์เอาไปเขียนเปเปอร์ตัวจบของเขา เราก็อึ้งว่า โห มันได้ขนาดนั้นเลยเหรอ (หัวเราะ)

“เขาน่ารักมากค่ะ เหมือนเขาเอาไปรีเสิร์ชต่อและบอกว่าภาษาของตูนอาจมี error ทางภาษาศาสตร์บ้าง เช่น ตอนที่อักษรแต่ละตัวผสมกันเป็นคำใหม่บางตัวยังมีความคลุมเครือ หรือข้อจำกัดในเรื่อง tense ซึ่งทำให้เราอาจจะยังสื่อสารใจความที่ละเอียดมากไม่ได้ แต่เขาก็บอกว่ามันเป็นโปรเจกต์ที่เอาไป adapt ต่อได้ 

“สมมติว่ามันอาจจะไม่ใช่ภาษาที่ผีใช้ แต่อาจจะเป็นภาษาของคนที่เขียนเรื่องผีหรืออยู่ในนิยายไหม อย่างนิยายเรื่อง The Lord of the Rings ก็มีภาษาของเขา เราก็เลยคิดว่าถ้าจะทำต่อคงต้องมีผู้เชี่ยวชาญทางภาษามาช่วยแล้วล่ะ”

ในขณะที่ตอนนี้ตูนยังไม่ได้พัฒนาโปรเจกต์ภาษาผี Mori Language ต่อ แต่เธอก็ยังทำงานเรื่องผีๆ อย่างต่อเนื่อง และคงไม่หยุดทำในเร็วๆ นี้แน่

“ตูนค่อนข้างหมกมุ่นกับเรื่องผี เราชอบทำเรื่องโจทย์เกี่ยวกับผี อยากลองทำงานเรื่องผีหลายๆ แบบ บางทีเพื่อนก็บอกว่าตูนมันทำโจทย์เรื่องผีอีกแล้ว โจทย์มันซ้ำนะ อาจารย์ก็จะพูดว่ามันจะคลิเช่หรือเปล่า แต่ตูนอยากลองไปเรื่อยๆ ว่าเราจะทำงานนี้ไปได้ถึงขั้นไหน

“ตูนรู้สึกว่ามันทำได้ แต่ต้องทำให้ไม่เหมือนเดิม ทำให้เห็นว่าเราสามารถตีความอะไรจากโจทย์เดิมๆ ได้บ้าง การทำโจทย์ซ้ำมันไม่ได้ผิด บางทีเราอาจจะเจอมุมที่ไม่เคยเห็นมาก่อน อย่างตูนทำเรื่องผีมาหลายงานแต่โปรเจกต์นี้เป็นครั้งแรกที่ตูนได้คิดว่าผีก็อาจจะมีภาษาหรือเปล่า ตูนไม่คิดมาก่อนว่าจะสร้าง visual แบบนี้ได้ พอลองทำปรากฏว่าผลตอบรับมันดี สนุก ต่อยอดได้ บางทีโจทย์ซ้ำมันอาจจะหมายถึงโจทย์ที่เราชอบ ถ้าเรามีความสุขก็ให้ทำต่อไปเรื่อยๆ ดีกว่า”

ท้ายที่สุดแล้ว ในฐานะคนที่ชอบเรื่องผีถึงขั้นที่หนีงานหัวข้อนี้ไม่พ้น เราถามตูนว่าอยากเจอผีสักครั้งในชีวิตไหม

“อยากลองเจอเหมือนกันค่ะ” ตูนตอบทันที

“แม่บอกว่าตูนเป็นคนจิตแข็งเลยไม่เจอสักที แต่ใจเราอยากเจอเหมือนกันจะได้เอาอินไซต์มาทำงาน”

The post ถ้าผีมีภาษา?​ Mori Language โปรเจกต์ดีไซน์ภาษาผีที่ใช้ได้ทั้งคนตายและคนเป็น appeared first on a day magazine.

ต่อให้ปีนี้จะเป็นปี 2021 ที่โลกและมนุษย์เราเหมือนจะเข้าใจคอนเซปต์ของการเคารพกันและเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนมากขึ้น แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเรายังเห็นคอมเมนต์แบบประโยคด้านบนอยู่เรื่อยๆ เมื่อมีเหตุการณ์ความรุนแรงทางเพศออกไปตามสื่อต่างๆ

หมูแดง–พิมพ์พจี เย็นอุรา ตั้งคำถามต่อความคิดทำนองนี้ เพราะนั่นแหละ แท้จริงแล้วไม่ว่าจะด้วยบรรยากาศ สถานการณ์ หรือการแต่งกายแบบไหน ปัจจัยเหล่านี้ไม่เคยเป็นใบอนุญาตให้ใครทำอะไรกับอีกฝ่ายทั้งนั้น ความยินยอมพร้อมใจ (consent) เท่านั้นที่เป็นหัวใจสำคัญว่าเราจะไปกันต่อหรือพอแค่นี้ก่อน

เพราะรู้สึกสะเทือนใจกับประเด็นการละเมิดทางเพศที่ได้ยินได้เห็นผ่านสื่อเป็นทุนเดิม เมื่อหมูแดงผู้เป็นนิสิตปริญญาโท คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทำวิทยานิพนธ์เป็นงานสื่อสารเชิงประเด็น โจทย์ของเธอจึงโฟกัสไปที่ว่าจะลดปัญหาเรื่องความรุนแรงและการละเมิดทางเพศได้ยังไง

นอกจากงานวิจัยเล่มหนาที่ว่าด้วยการทำต้นแบบบอร์ดเกมเพื่อสร้างความเข้าใจเรื่องความยินยอมพร้อมใจทางเพศแล้ว เธอได้ผลิตบอร์ดเกมออกมาจริงๆ เพื่อสื่อสารเรื่องนี้และพยายามขยายวงเล่นให้กว้างขึ้นอย่างต่อเนื่อง แม้หมูแดงจะเรียนจบไปกว่าปีแล้ว

บอร์ดเกมของเธอชื่อว่า Consentopia บอร์ดเกมที่สร้างบรรยากาศให้เรากล้าเอ่ยปากหรือถามว่า “ชอบประมาณไหน” หรือ “แบบนี้เธอจะโอเครึเปล่า” กันเป็นปกติในเกม (แม้จะมีหน้าแดงเคอะเขินกันบ้างในตอนแรกๆ) 

บอร์ดเกมนี้ไม่มีลูกเต๋า ไม่มีกฎตายตัว มีแต่คาแร็กเตอร์และสถานการณ์จำลองเพื่อสร้างบทสนทนาหาเซ็กซ์ที่ชอบ ที่เข้าใจความต้องการของกันและกัน 

และที่สำคัญคือมีความยินยอมพร้อมใจ 

ความยินยอมพร้อมใจคือสิ่งสำคัญ

จากโจทย์ใหญ่เรื่องความรุนแรงทางเพศ หมูแดงนึกถึงเรื่องคอนเซนต์ในฐานะส่วนสำคัญที่จะลดความรุนแรงเหล่านั้น

“คอนเซนต์หมายถึงการที่ทุกฝ่ายในองค์ประกอบความสัมพันธ์เคารพและให้เกียรติซึ่งกันและกัน ถ้าเราเคารพและให้เกียรติกันเป็นพื้นฐาน การตัดสินใจใดๆ ก็ตามจะมีความยินยอมพร้อมใจของทุกฝ่ายอยู่ในนั้น มันจะไม่มีใครถูกกดทับหรือถูกละเมิด และไม่มีใครรู้สึกไม่โอเค เพราะมันมาจากการเคารพและให้เกียรติซึ่งความต้องการของกันและกัน” หมูแดงอธิบาย “คอนเซนต์คือ ณ ปัจจุบันขณะ มันเปลี่ยนแปลงได้เสมอ เรามองว่ามันเป็นกระบวนการที่ควรเกิดขึ้นในทุกๆ จุดของการตัดสินใจ ซึ่งเราไม่ได้มองมันแค่เรื่องความสัมพันธ์เท่านั้น แต่อยากให้มันอยู่ในชีวิตประจำวันของเราเลย

“เมื่อ 2-3 ปีก่อนคนยังพูดเรื่องคอนเซนต์กันน้อยมาก แทบไม่มีเปเปอร์วิชาการภาษาไทยเลย เราเลยคิดว่าเราต้องพูดถึงมันจริงๆ จังๆ แล้ว” เธอจึงเลือกทำวิทยานิพนธ์ที่ทำให้เรื่องคอนเซนต์เป็นที่รู้จักและเข้าใจมากขึ้น

เริ่มต้นจากงานวิจัย

หมูแดงเริ่มต้นกระบวนการทุกอย่างด้วยการทำงานวิจัย

“เราเริ่มเก็บข้อมูลทำงานวิจัยเชิงคุณภาพ สัมภาษณ์หาอินไซต์คนวัย 18-25 ปีหรือกลุ่มเด็กมหาวิทยาลัย โดยเลือกกลุ่มรักต่างเพศแบบชาย-หญิงก่อน เนื่องจากข้อจำกัดด้านจำนวนกลุ่มตัวอย่าง” หมูแดงมีสมมติฐานตั้งต้นว่า แนวคิดชายเป็นใหญ่เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดความรุนแรงทางเพศ ซึ่งในความสัมพันธ์ของกลุ่มรักต่างเพศจะทำให้สังเกตเห็นแนวคิดชายเป็นใหญ่ได้ง่ายผ่านบทบาทชาย-หญิงที่ชัดเจน เธอจึงอยากทำความเข้าใจกลุ่มนี้เป็นหลักก่อน

“เราอยากรู้ว่าเขาเข้าใจเรื่องคอนเซนต์กันแค่ไหน มีวิธีการสื่อสารเรื่องคอนเซนต์กันยังไง ทำไมถึงเลือกใช้วิธีนั้นๆ ในการสื่อสาร แล้วถ้าจะปฏิเสธทำได้ไหม” หมูแดงเล่าถึงกรอบคำถามที่ใช้สัมภาษณ์

อินไซต์หลักที่หมูแดงได้จากการเก็บข้อมูลไม่ต่างไปจากสมมติฐานที่เธอมีเท่าไหร่ ความคิดเรื่องชายเป็นใหญ่ยังค่อนข้างชัดเจน เช่น ผู้ชายต้องเป็นฝ่ายรุก มีความต้องการทางเพศสูงกว่า ส่วนผู้หญิงคือฝ่ายตาม ต้องทำหน้าที่แฟน แต่ทั้งนี้เธอก็เจออินไซต์ที่น่าสนใจอยู่บ้าง

“ผู้ชายบางคนไม่มีความคิดแบบชายเป็นใหญ่เพราะเขาผ่านอะไรบางอย่างมา เช่น เขาเรียนรู้ว่าความสัมพันธ์ที่เคยแย่ ที่เขาเคยถูกบอกเลิกหรือถูกปฏิเสธเพราะเขามี toxic relationship มันเลยทำให้เขารู้สึกว่าต้องปรับกับคู่ตัวเอง ซึ่งวิธีการปรับคือการสื่อสารความต้องการของแต่ละฝ่ายให้จูนเข้าหากันได้ ส่วนผู้หญิงแม้หลายๆ คนจะรู้สึกว่าตัวเองไม่ใช่ฝ่ายเริ่มก่อน แต่ก็รู้สึกว่ามีสิทธิปฏิเสธ ทั้งนี้บางทีก็เกรงใจเพราะต้องการรักษาความสัมพันธ์” เธอเล่า

จากอินไซต์ที่ได้มาจึงนำมาสู่เมสเซจหลักที่เธอใช้พัฒนางานต่อว่า คนไม่ชินกับการสื่อสารเรื่องความยินยอมพร้อมใจ 

“หลายคนก็เข้าใจนะว่าต้องยินยอมพร้อมใจ หรือเขาก็รู้ว่าถ้าอีกฝ่ายไม่โอเคจะเรียกว่าการข่มขืน หรือมันจะทำให้ความสัมพันธ์แย่ แต่หลายคนก็ไม่รู้ว่าจะพูดยังไง เขากลัวว่าถ้าพูดไปแล้วมันจะดูไม่ดีหรือเปล่า มันติดกรอบของการไม่กล้าสื่อสารเรื่องเพศ เราเลยตั้งใจหาวิธีที่เขาจะสื่อสารกันได้มากกว่าที่ผ่านมา คือคนมีมายด์เซตแล้ว แต่จะทำยังไงให้เขากล้าปฏิบัติ”

ต้องการหรือไม่ต้องการต้องสื่อสารได้

Consentopia เป็นบอร์ดเกมบทบาทสมมติที่มีเป้าหมายให้ผู้เล่นหาคู่เซ็กซ์ที่จะมีความสุขในชีวิตเซ็กซ์มากที่สุด ผู้เล่นจะได้สร้างบทสนทนากับคนที่ตัวเองสนใจเพื่อทำความเข้าใจเรื่องความต้องการทางเพศของกันและกัน เมื่อจบเกมผู้เล่นมีสิทธิเลือกคู่ของตัวเองหรือจะตัดสินใจไม่เลือกใครเลยก็ได้เหมือนกัน เกมนี้เหมาะสำหรับผู้เล่น 4-5 คน ช่วงอายุ 18-30 ปี หรือใครก็ตามที่เปิดใจ

ที่หมูแดงเลือกใช้บอร์ดเกมในการสื่อสารเรื่องนี้เป็นเพราะคุณสมบัติในการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เล่น ซึ่งสื่อไหนๆ ก็ให้ไม่ค่อยได้

“เราเห็นว่าบอร์ดเกมทำให้คนแปลกหน้ามาพูดคุยกัน เพื่อนหรือคนในครอบครัวมาแลกเปลี่ยนกันได้ เราว่ามันมีเสน่ห์บางอย่าง” ด้วยความที่ไม่ได้เป็นคนเล่นบอร์ดเกมเยอะมาก่อน หมูแดงเริ่มต้นกระบวนการออกแบบด้วยการตะลุยเล่นบอร์ดเกมหลายแนว ทั้งปาร์ตี้เกม เกมทายปริศนา เกมสวมบทบาท เกมฝึกไหวพริบ ไปจนถึงเกมจัดสรรทรัพยากร ก่อนจะพัฒนาและต่อยอดเป็นบอร์ดเกมของเธอเอง นอกจากความเป็นเกมสวมบทบาทที่เธอตั้งใจใช้ตั้งแต่ต้น เธอยังแทรกกลไกอื่นๆ มาเสริมให้เกมสนุกและเล่นง่ายขึ้น

ในเกมนี้แต่ละคนจะสวมบทบาทตามการ์ดคาแร็กเตอร์ที่หยิบได้ โดยมีตั้งแต่คนขี้อาย ไม่กล้าพูดเรื่องเพศ คนตรงไปตรงมา มั่นใจ เปิดกว้าง คนพูดสองแง่สองง่าม ไปจนถึงคนเคร่งเรื่องศีลธรรม ซึ่งแต่ละตัวละครจะได้เลือกรูปแบบความต้องการทางเพศที่ชอบเก็บไว้ในใจหลายระดับ ตั้งแต่ขั้นเริ่มต้น การเล้าโลม ไปจนถึงการมีเพศสัมพันธ์ บทสนทนาแต่ละรอบเกิดขึ้นเพื่อทำความเข้าใจความต้องการทางเพศของกันและกันเป็นหลัก

“บางคนที่ได้บทบาทตรงกับตัวเองก็จะเห็นว่า อ๋อ นี่คือตัวฉัน ส่วนถ้าเป็นคนที่ต่างจากตัวเองมากๆ ก็จะ อ๋อ มันมีคนที่คิดแบบนี้” ผู้พัฒนาเกมเล่า “กระบวนการสวมบทบาทน่าสนใจตรงที่มันช่วยสร้างความเห็นอกเห็นใจคนอื่นมากขึ้น เข้าใจคนที่ต่างจากเราได้โดยผ่านการพัฒนาแต่ละตัวละครจากประสบการณ์ของตัวเองอีกที”

นอกจากการ์ดตัวละคร ในแต่ละรอบจะมีการ์ดสถานที่และการ์ดความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนไปเรื่อยๆ กำกับเพื่อเพิ่มความสนุก ทำให้จินตนาการได้ง่ายขึ้น และเพื่อสร้างความเข้าใจในความสัมพันธ์ที่หลากหลาย

“เราจำลองลักษณะความสัมพันธ์บางอย่างในเกมด้วย เช่น เจ้าหนี้-ลูกหนี้ที่มีความสัมพันธ์ทางเพศกันก็อาจยิ่งสื่อสารกันได้ยากขึ้นไปอีก คนเล่นก็จะเริ่มเข้าใจว่าเพราะอีกฝ่ายมีอำนาจบางอย่างอยู่เลยพูดเรื่องนี้ได้ยาก ซึ่งในแต่ละเกมตัวละครหนึ่งๆ จะได้ลองสวมบทบาทในความสัมพันธ์หลายแบบ ทำให้เห็นว่าพอความสัมพันธ์เปลี่ยนไปวิธีการสื่อสารก็เปลี่ยนไปเหมือนกัน” หมูแดงอธิบาย

เมื่อทุกตัวละครได้แลกเปลี่ยนบทสนทนาเรื่องเพศกันจนครบก็ถึงคราวเลือกคู่และเฉลยความต้องการทางเพศที่เลือกไว้ในใจตั้งแต่ต้น 

“ตอนจบจะมีการเฉลยว่าคู่ที่เราเลือกมีความต้องการแบบไหนที่ตรงกันบ้าง บางคู่อาจไม่ตรงเลย หรือเดาผิดหมดเลย ยิ่งถ้าเจอกับคาแร็กเตอร์ที่เป็นคนไม่พูดตรงๆ คนที่สนทนาด้วยก็อาจเข้าใจผิดแล้วตีความไปอีกแบบหนึ่งเลย หัวใจของเกมนี้คือเราเข้าใจตัวเองและเข้าใจอีกคนหนึ่งแค่ไหน”

จากเกมสู่ชีวิตจริง

จากชื่อ Consentopia ก็คงพอเดาได้ว่าเกมมีความเป็นอุดมคติอยู่ในนั้น เป็นโลกที่แทบไร้ซึ่งบทสนทนาอื่น และยังไม่มีอะไรกันจนกว่าจะถกถามเรื่องเซ็กซ์กันอย่างละเอียดจนเข้าใจความต้องการของกันและกัน

“ใช่ เราตั้งใจให้เกมมันดูอุดมคติ เราแค่อยากสร้างพื้นที่ให้ได้เรียนรู้ความสมบูรณ์แบบว่าถ้าจะมีคอนเซนต์ในความสัมพันธ์แบบดีสุดๆ มันจะเป็นประมาณนี้” หมูแดงบอก “แต่ในชีวิตจริงแค่คุณรู้หัวใจตัวเอง รู้ว่าตัวเองต้องการอะไร อีกฝ่ายต้องการอะไร มันก็แค่นั้น ส่วนจะใช้วิธีการสื่อสารแบบไหนมันแล้วแต่เลย ถ้าสื่อสารกันด้วยภาษากายแล้วรู้เรื่องมันก็จบ แต่รู้เรื่องกันจริงๆ ใช่ไหม เราไปตัดสินอีกฝ่ายเองหรือเปล่า คีย์เวิร์ดของเรื่องนี้จึงเป็นการเข้าใจตัวเอง เข้าใจอีกฝ่าย และการเคารพซึ่งกันและกัน” หมูแดงเสริมว่าเธอได้ใส่กลไกการเคารพกันและกันลงในเกมผ่านการให้หัวใจหรือแต้มลบด้วย เพื่อให้ตัวละครได้เรียนรู้ขอบเขตที่แต่ละฝ่ายจะรับกันได้

และเพราะเป็นบอร์ดเกมเพื่อการศึกษา ก่อนจะแยกย้ายกลับสู่โลกแห่งความเป็นจริง เพื่อให้การเล่นเกมครั้งนี้จบลงอย่างสมบูรณ์ ‘กระดานเปิดใจ’ (หรือ moderator ผู้นำเกม) จะเป็นคนไกด์ให้ผู้เล่นแลกเปลี่ยนบทบาทและแอ็กชั่นในเกมที่ผ่านมา รวมถึงชวนทบทวนลักษณะความสัมพันธ์ของตัวเองในชีวิตจริง

ทุกวันนี้หมูแดงเป็นคนพา Consentopia ไปยังที่ต่างๆ ด้วยตัวเอง เพราะบทบาทของผู้นำเกมในการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและถอดบทเรียนยังค่อนข้างจำเป็น บางครั้งเธอไปปรากฏตัวตามวงบอร์ดเกม และหลายๆ ครั้งเธอเป็นส่วนหนึ่งของเวิร์กช็อปที่ช่วยสร้างความเข้าใจในประเด็นเรื่องเพศ

“แผนตอนนี้คือจะพัฒนากลไกการเล่นให้ใช้เวลาสั้นลง เฟรนด์ลี่ขึ้น มีคู่มือการเล่นที่เข้าใจง่าย จะได้เข้าถึงคนในวงกว้างและหลายพื้นที่มากขึ้น” 

หมูแดงยังมีแผนว่าจะผลิต Consentopia วางขายภายในปีนี้ หรืออาจมีโมเดลอื่นๆ เพื่อผลิตแจกหากได้รับการสนับสนุน

ติดตามความเคลื่อนไหวได้ที่นี่

The post Consentopia บอร์ดเกมจำลองการ ‘ยิ้ม’ ในอุดมคติที่ต้องคุยเรื่องคอนเซนต์และรสนิยมกันก่อนลุย appeared first on a day magazine.

แต่หากคุณเคยเป็นคนที่พยายามจะใช้ชีวิตอย่างเป็นมิตรต่อโลก แต่ก็ยืนสับสนว่าควรจะหย่อนถุงใส่ลูกชิ้นเลอะน้ำจิ้มลงในถังขยะใบไหน คุณรู้ดีว่าการหมุนเวียนนำของใช้แล้วหรือเหลือใช้กลับมาใช้ใหม่นั้นดีต่อสิ่งแวดล้อม แต่ก็ไม่ค่อยแน่ใจว่าขวดพลาสติกที่เราทิ้งลงถังนั้นจะกลับสู่กระบวนการรีไซเคิลจริงหรือเปล่า คุณตั้งคำถามได้ถูกทางแล้ว เพราะหลักเศรษฐกิจหมุนเวียนนั้นคงไร้ประสิทธิภาพ หากเราทุกคนไม่ได้นำแนวทางนี้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์ Circular Living วิถีชีวิตแบบใหม่ที่อาจจะไม่สะดวกสบายไร้กังวล แต่มีสติในการบริโภคและการใช้มากขึ้นกว่าที่เคย

เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2563 ที่ผ่านมา ในงาน GC Circular Living Symposium: Tomorrow Together จัดโดยบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC ร่วมกับ National Geographic และเครือข่ายพันธมิตรที่รวบรวมผู้นำทางความคิด นวัตกร และผู้ขับเคลื่อนด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน จากหลากหลายวงการทั่วโลก มาแลกเปลี่ยน เรียนรู้ร่วมกัน เราได้มีโอกาสพูดคุยกับ พระมหาประนอม เจ้าอาวาส วัดจากแดง (ชุมชนบางกะเจ้า) ตัวแทนจากภาคประชาสังคมที่ใช้หลักการหมุนเวียนทรัพยากรใกล้ตัวมาเป็นจุดตั้งต้นในการแก้ไขสารพัดปัญหาความเป็นอยู่ ตั้งแต่ระดับชุมชนไปจนถึงระดับนานาชาติ และ โด่ง–อิทธิกร เทพมณี เจ้าของสตาร์ทอัพ Orgafeed ตัวแทนจากภาคธุรกิจที่นำหลักการใช้แบบหมุนเวียนมาสร้างผลิตภัณฑ์แห่งอนาคตสำหรับคนรักสัตว์เลี้ยง

Make the Move เริ่มต้นจากวิกฤต

เมื่อ 6 ปีที่แล้ว พระมหาประนอม เจ้าอาวาสวัดจากแดง (ชุมชนบางกะเจ้า) ลุกขึ้นมาเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงจากการไม่หยุดตั้งคำถามต่อวิกฤตสิ่งแวดล้อมในบริเวณวัดจากแดง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพกายใจและความเป็นอยู่ของผู้คนในละแวกใกล้เคียงมาโดยตลอด

“ปกติอาตมาไปให้กรรมฐานเจริญภาวนาแก่ผู้ป่วยระยะสุดท้ายได้เห็นภาพคนในโรงพยาบาลแล้วก็คิดว่า อะไรทำให้คนเหล่านี้เข้ามาในโรงพยาบาล เพราะอาหารไม่ดี อากาศไม่ดี สิ่งแวดล้อมไม่ดี เพราะในชุมชนมีขยะที่กำจัดอย่างไม่ถูกวิธี เพราะเมื่อขยะไปถึงบ่อฝังกลบที่ไม่ได้มาตรฐาน สารเคมีก็ไหลออกมาสู่ดิน และปนเปื้อนในน้ำ 

“อาตมาจึงลองมาคิดว่าเอาขยะพวกนี้ไปทำอะไรได้บ้าง อะไรที่ชาวบ้านคิดว่ามันใช้ไม่ได้แล้ว ทางวัดก็จะเอาไปหาข้อมูลว่ามันทำอะไรได้บ้าง ไปหาองค์ความรู้แล้วก็สอนชาวบ้านทำ ขยับขยายออกไป” พระมหาประนอมเสริมด้วยว่าขยะในชุมชนกว่า 60% เป็นขยะเศษอาหาร 30% เป็นขยะรีไซเคิลได้ ส่วนอีก 10% เป็นขยะอันตราย การให้ความรู้ชาวบ้านเริ่มแยกขยะเหล่านี้ออกจากกันตั้งแต่ต้น ทำให้นำไปใช้ต่อยอดสร้างประโยชน์ได้ดียิ่งขึ้น ไม่ต้องไปจบที่บ่อขยะอีกต่อไป

เมื่อ 4 ปีที่แล้ว โด่ง–อิทธิกร เทพมณี พนักงานการเงินการธนาคารคนหนึ่ง ได้อ่านผลวิจัยขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (The Food and Agriculture Organization: FAO) ทำให้พบว่าโลกของเรากำลังตกอยู่ในวิกฤตการณ์ทางอาหารอันแสนย้อนแย้ง เรากำลังจะมีอาหารไม่เพียงพอสำหรับคนทั้งโลกในอนาคตอันใกล้ แต่ในขณะเดียวกันปริมาณอาหารที่ถูกผลิตขึ้น 1 ใน 3 กลับกลายเป็นของเหลือทิ้งไปทุกวัน ตัวเลขนี้สั่นสะเทือนความคิดจนทำให้พนักงานประจำคนนี้กระโดดออกจากรายได้ที่มั่นคงมาสู่ฟาร์มเลี้ยงแมลงเพื่อหวังจะเปลี่ยนแปลงโลกด้วยแหล่งอาหารแห่งอนาคต

“ความต้องการอาหารเพิ่มขึ้น แต่เนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ ใช้ทรัพยากรมหาศาลในการผลิต ไม่ว่าจะเป็นที่ดิน น้ำ แถมยังผลิตก๊าซเรือนกระจกอีก เราจึงอยากทดลองทำแหล่งโปรตีนทางเลือกจากแมลง เราเลือกเลี้ยงหนอนแมลงวันลายด้วยเปลือกผลไม้ที่เป็นของเหลือจากการบริโภคของคน ทั้งลดขยะเศษอาหารและผลิตแหล่งโปรตีนทางเลือกไปด้วย เรารู้สึกว่ามันน่าจะเป็นธุรกิจที่สร้างอิมแพกต์ให้คนวงกว้างได้ ด้วย Circular Economy แบบของเราเอง” อิทธิกรกล่าวถึงจุดเริ่มต้นของสตาร์ทอัพเพาะเลี้ยงแมลงที่เขาฟูมฟักมากับมือ

Use the right way คิด..ให้ใช้แบบหมุนเวียน

พระมหาประนอมเล่าให้เราเห็นภาพว่าแนวคิด Circular Living นั้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติธรรมของพระในวัด รวมถึงญาติโยมในชุมชนอย่างกลมกลืน “ทุกวันนี้เราต้องลองลงมืออยู่เสมอ หาองค์ความรู้ให้ได้ ฝึกทำเอง หรือหาพาร์ตเนอร์มาช่วยเรา ที่วัดมีทั้งคัดแยกขยะ ทำปุ๋ยอินทรีย์จากเศษอาหารและเศษใบไม้กิ่งไม้ ถุงพลาสติกเอามานึ่งทำน้ำมัน ขวดพลาสติกอัดก้อนส่งโรงงานไปทำเส้นใยทอผ้าจีวร จนวัดกลายเป็นศูนย์เรียนรู้เรื่องสิ่งแวดล้อม” 

เพราะแนวคิดการใช้แบบหมุนเวียนด้วยการสร้างประโยชน์จากสิ่งของเหลือใช้นั้นมีการปฏิบัติสืบต่อกันมาตลอด 2,500 กว่าปีที่ผ่านมา “ตัวอย่างที่เราได้เรียนรู้จากพระไตรปิฎกคือ ผ้าบังสุกุล มาจากผ้าห่อศพ ผ้าที่เก็บจากกองขยะ พระเจอก็มาพิจารณาความเป็นอนิจจัง นำผ้านั้นมาซัก ย้อมน้ำฝาดเพื่อฆ่าเชื้อ ตัดเป็นจีวร ผ้าจีวรผืนเดิมเอาไปทำผ้าปูที่นอน ผ้าปูที่นอนผืนเดิมเอาไปทำเป็นผ้าเช็ดโต๊ะ ผ้าเช็ดโต๊ะผืนเดิมเอาไปทำผ้าถูพื้น ผ้าถูพื้นผืนเดิมเปื่อยยุ่ยแล้วเอาไปผสมดินเหนียวโบกฉาบทากุฏิ ไม่ทิ้งของเลย ความคิดที่ว่า ‘สุดท้ายสิ่งนี้จะไปไหน’ มีในศาสนาพุทธมานานแล้ว” 

ในอีกวงการหนึ่ง วิธีคิดแบบสตาร์ทอัพเน้นการทำความเข้าใจลูกค้าให้มากที่สุด ทดลอง ทำซ้ำภายในเวลาอันรวดเร็ว แต่อิทธิกรและเพื่อนๆ ก็ได้พิสูจน์แล้วว่าความรวดเร็วไม่ได้ขัดกับแนวคิดเรื่องความยั่งยืนแต่อย่างใด 

“เลี้ยงแมลงล็อตแรกไม่ยากหรอกครับ ใครก็ทำได้ แต่เลี้ยงแมลงให้ได้คุณภาพสม่ำเสมอสิยากมาก” อิทธิกรเล่าว่า ช่วงหนึ่งแมลงที่เลี้ยงไว้ตายเพราะเศษอาหารที่เจือปนยาฆ่าแมลง ความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงหนอนแมลงวันลายนั้นยังไม่มากนักในประเทศไทย จึงต้องปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกีฏวิทยาตามมหาวิทยาลัยเกือบทุกแห่ง เพื่อทำความเข้าใจการเพาะเลี้ยงแมลงชนิดนี้อย่างลึกซึ้ง 

“กว่าจะออกมาเป็นสินค้าที่เห็น เราทำตัวอย่างทดลองออกมาก่อน หน้าตาไม่ได้สวยมาก แต่เป็นวิธีการเรียนรู้พฤติกรรมลูกค้าได้ดีที่สุด ทำให้เราค้นพบว่าโปรตีนจากแมลงเหมาะที่จะทำอาหารสัตว์เลี้ยง เพราะสัตว์ไม่มี emotional barrier เท่ากับคน” 

หลังจากลองผิดลองถูกมาบนเส้นทางแสนขรุขระ แต่ด้วยความมั่นใจว่านี่คือเส้นทางสู่อนาคต ในที่สุดอิทธิกรก็ทำแบรนด์ขนมสำหรับสุนัขชื่อว่า Laika ที่ทั้งอร่อยและช่วยลดขยะให้โลก

Circular Living is the Key วิถีแห่งความหวัง

เรายังไม่ลืมว่า ณ วินาทีนี้เราทุกคนกำลังตกอยู่ท่ามกลางวิกฤตสิ่งแวดล้อม การหมุนเวียนทรัพยากรใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ให้ได้มากที่สุดเป็นทางรอดที่ยั่งยืนที่สุด เท่าที่พัฒนาการทางเทคโนโลยีและจินตนาการของเราจะไปถึง การสอดแทรกแนวคิดนี้เข้าไปในทุกมิติการใช้ชีวิต และการส่งต่อไปให้ผู้คนอย่างกว้างขวางที่สุดจึงเป็นภารกิจของเราทุกคน 

การสร้างวงจรหมุนเวียนขยะในชุมชนของพระมหาประนอมไม่หยุดอยู่เพียงในพื้นที่บางกะเจ้าเท่านั้น แต่ยังขยายไปสู่วัดกว่า 2,000 แห่ง ร่วมมือแลกเปลี่ยนกับพันธมิตรธุรกิจ ชุมชนอีกนับร้อยแห่ง มีเครือข่ายพระสงฆ์ในประเทศลาว พม่า และอินเดียด้วย เป้าหมายภายในระยะเวลา 3-5 ปีข้างหน้า คือการทำให้ทุกวัดทั่วประเทศไทยเป็นศูนย์รวมความรู้เกี่ยวกับการนำขยะเข้าสู่ระบบเพื่อกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ได้อย่างแท้จริง 

“อาตมาอยากเห็นทุกวัดลงมือทำ วัดหรือชุมชนไหนที่ต้องการความรู้ มาอบรมที่วัดได้เลย ใช้เวลา 1 สัปดาห์ฝึกเรียน ฝึกรู้ กลับไปทำเองได้ เพราะเราทำให้ดูเป็นตัวอย่างได้หมด พิสูจน์แล้วว่าทำจากจุดเล็กๆ ของเราก่อนแล้วจุดอื่นๆ จะตามมา”

เช่นเดียวกันกับอิทธิกร ผู้มีความหวังที่ฝากฝังไว้กับแมลงตัวเล็กๆ ซึ่งส่งผลต่อโลกใบใหญ่ “เพราะแนวคิด Circular Living อยู่ในกระบวนการคิดผลิตภัณฑ์เรา 100% อยู่แล้ว แต่มากไปกว่านั้นคือเราพยายามใช้ทรัพยากรใหม่ให้น้อยที่สุด เราคิดและถกเถียงกันถึงความจำเป็นอยู่เสมอ ผลิตภัณฑ์ในอนาคตก็ตั้งใจให้สามารถปฏิวัติวงการสัตว์เลี้ยงให้ลด Carbon Pawprint ได้จริง เพราะไม่ว่าเราจะออกแบบผลิตภัณฑ์ สร้างไอเดีย สร้างมูลค่าเพิ่มมากขนาดไหน เราอยากให้ลูกค้ารับความเชื่อของเราไปด้วย ต่อให้ไม่ใช่ลูกค้าเรา แต่อย่างน้อยได้รับรู้ความตั้งใจของเราที่จะสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดี สังคมที่ดี แล้วเขาได้กลับไปคิดว่าต้องทำอะไรกับไลฟ์สไตล์ตัวเองบ้าง ก็ถือว่าประสบความสำเร็จแล้วในระดับหนึ่ง”

ทั้งอิทธิกรและพระมหาประนอมทำให้เราเห็นว่า แนวคิดการใช้แบบหมุนเวียนเพื่อความยั่งยืนนั้นไม่ใช่แผนภาพวงกลมวงเดียวที่โดดเดี่ยวออกจากระบบอื่นๆ แต่เปรียบเหมือนวงน้ำที่กระเพื่อมส่งต่อพลังให้กันไปอย่างไม่รู้จบ ขอเพียงเราไม่หยุดเชื่อมั่นในพลังของการเรียนรู้ การแบ่งปัน และการเปิดโอกาสให้ใครอีกหลายๆ คนได้มีส่วนร่วมช่วยเหลือโลกไปด้วยกัน

The post จีวรจากพลาสติกใช้แล้ว โปรตีนทางเลือกจากขยะเศษอาหาร เมื่อการใช้ชีวิตแบบ Circular Living ในวันนี้คือคำตอบของพรุ่งนี้ที่ยั่งยืน appeared first on a day magazine.

กลิ่นและบรรยากาศการเมืองคุกรุ่นทำให้เกิดกระแส Art is not a Crime ในแวดวงศิลปะขึ้นทันทีหลังจากทั้งสองคนถูกจับ (และอาจพูดได้ว่าซีรีส์บทความชื่อเดียวกันนี้ของ a day ก็เกิดขึ้นเพราะเหตุการณ์นี้เช่นกัน)

แต่พูดกันตามความเป็นจริง นี่ไม่ใช่เหตุการณ์แรกที่เสรีภาพการแสดงออกของพื้นที่ศิลปะ (รวมไปถึงของประชาชนทุกคน) ถูกตั้งคำถาม เพราะที่ผ่านมาพื้นที่นี้ได้เปลี่ยนสถานะของศิลปิน นักเขียน นักแสดง และสารพัดอาชีพแห่งวงการสร้างสรรค์ไปเป็นผู้กระทำผิดมาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน

วัฒน์ วรรลยางกูร นักเขียนรางวัลศรีบูรพา ถูกเรียกเข้ารายงานตัวกับ คสช. ทำให้เขาต้องลี้ภัยในต่างประเทศ 

ภรณ์ทิพย์ มั่นคง และ ปติวัฒน์ สาหร่ายแย้ม นักแสดงจากละครเวทีเรื่องเจ้าสาวหมาป่าถูกตัดสินให้จำคุก 2 ปี 6 เดือนจากการแสดงละครเรื่องนี้

ส่วนเพื่อนของพวกเขา สยาม ธีรวุฒิ ลี้ภัยไปยังประเทศเพื่อนบ้าน และมีข่าวว่าถูกจับกุมส่งกลับไทยต้นปี 2562 แต่ตอนนี้ยังไม่มีใครเห็นเขา

ในขณะที่วงดนตรีขับร้องเพลงเนื้อหาทางการเมืองอย่าง วงไฟเย็น สมาชิกทั้ง 4 คนได้ลี้ภัยไปยังประเทศฝรั่งเศส 

แน่นอนว่าเหตุการณ์เหล่านี้สร้างความหวาดกลัวให้คนทำงานศิลปะมากแค่ไหน โดยเฉพาะในช่วงหลังรัฐประหารปี 2557 ที่เพดานเสรีภาพการแสดงออกถูกกดให้ต่ำลง การทำงานของศิลปินในประเทศก็มีข้อจำกัดมากขึ้น กอล์ฟ–อรอนงค์ ไทยศรีวงศ์ นักแสดงละครเรื่อง บางละเมิด โดยกลุ่ม B-floor ได้รับการติดต่อจากเจ้าหน้าที่เพื่อขอเข้ามาชมการแสดงและถ่ายภาพ พร้อมบอกให้กอล์ฟ ‘ขออนุญาต’ แสดงละครเรื่องนี้ก่อน ทำให้นักแสดงและทีมงานกลับมาทบทวนและตัดสินใจเซนเซอร์บางฉากออกไป  

ในปี 2560 นิทรรศการ ไร้มลทิน (Whitewash) โดยหฤษฎ์ ศรีขาว จัดแสดงที่ Gallery VER ถูกถอดงานเพียงไม่กี่วันก่อนงานจบลง หรือในช่วงโควิด-19 ศิลปินกราฟฟิตี้โดนคุกคามถึงที่พักเมื่อเขาโพสต์วิพากษ์วิจารณ์จุดคัดกรองโรคที่สนามบิน และยังไม่นับการห้ามฉายหนัง การมีเจ้าหน้าที่ทั้งในและนอกเครื่องแบบไปแวะเวียนเยี่ยมชมเสวนา หรือกิจกรรมอื่นๆ กันอย่างไม่ขาดสาย

อาจบอกได้ว่า ท่ามกลางสภาวะเพดานต่ำ เสียงของเหล่านักสร้างสรรค์ต่างก็ตะเกียกตะกาย ดันพื้นเพดานนั้นออกมาเพื่อตั้งคำถามกับสังคม เมื่อวันเสาร์ที่ 12 กันยายนที่ผ่านมา กลุ่มศิลปะปลดแอก – FreeArts จัดเสวนาว่าด้วย 15 ปี แห่งเสรีภาพและศิลปะร่วมสมัยหลังรัฐประหาร โดยมี ผศ.ดร. บัณฑิต จันทร์โรจนกิจ รองคณบดีคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พูดคุยกับ ถนอม ชาภักดี อาจารย์ นักวิจารณ์ศิลปะ, สมรัก ศิลา ผู้ร่วมก่อตั้ง WTF Gallery and Cafe, อรอนงค์ ไทยศรีวงศ์ นักแสดงจากกลุ่ม B-floor และธนาวิ โชติประดิษฐ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

ก่อนเสวนาในครั้งนั้น เราชวน ธนาวิ โชติประดิษฐ ร่วมพูดคุยถึงพัฒนาการ การทำงานศิลปะในประเด็นสังคมการเมืองของศิลปิน การเซนเซอร์ บริบทในสังคมไทยที่ส่งผลต่อการทำงานของศิลปิน รวมถึงสิ่งที่คนในแวดวงสร้างสรรค์ต้องผลักเพดานการสื่อสารขึ้นไป แม้ว่าทั้งหมดนี้จะไม่สามารถรวบรวมงานหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้ทั้งหมด แต่จากการพูดคุยทำให้เราเห็นภาพได้ชัดขึ้นว่า เพดานและการทำงานศิลปะแนวสังคมการเมือง โดยเฉพาะศิลปะแนวทัศนศิลป์ในบ้านเราเป็นยังไงบ้าง

ที่สำคัญ สิ่งเหล่านี้เป็นมากกว่าคำถามถึงเสรีภาพในการแสดงออก แต่เป็นแรงปะทะที่กำลังรวมเป็นพลังเรียกร้องให้เกิดพื้นที่ปลอดภัยในการแสดงความคิดเห็นที่แตกต่าง ไม่ว่าจะเป็นงานศิลปะหรือไม่ก็ตาม

1. คนรุ่นใหม่เริ่มต้นวิพากษ์วิจารณ์โครงสร้างอำนาจหลังรัฐประหารปี 2557 มากขึ้น

ศิลปะและการเมืองเป็นสิ่งที่เกี่ยวข้องกันอยู่แล้ว ไม่ว่าจะทางตรงหรือทางอ้อม มากหรือน้อย นี่คือสิ่งแรกที่ธนาวิบอกกับเรา และที่ผ่านมาศิลปินที่สนใจสังคมการเมืองก็หยิบเหตุการณ์ต่างๆ มาเล่าผ่านงานศิลปะบ่อยครั้ง แต่ก็ขึ้นอยู่กับความเข้มข้นของการเมืองและวิธีคิดของคนในแต่ละยุค

เพราะถ้านับมาตั้งแต่ปี 2549 หลังรัฐประหาร ไม่มีศิลปินที่ทำงานวิพากษ์สังคมออกมาทำงานเคลื่อนไหวในเชิงต่อต้านรัฐประหารเท่าไหร่นัก แตกต่างจากคนรุ่นใหม่ในช่วงหลังรัฐประหารปี 2557  

“หลังปี ’57 อาจจะยังไม่เกิดงานศิลปะในทันที แต่ว่ามันค่อยๆ เพิ่มเข้ามาเรื่อยๆ แล้วสิ่งหนึ่งที่เห็นคือศิลปินรุ่นใหม่ๆ รุ่นที่เด็กกว่าเรา อายุ 30 ลงไป เริ่มหันมาทำงานที่วิพากษ์วิจารณ์ทหารหรือสถาบันมากยิ่งขึ้น ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่ต่างออกไปจากหลังรัฐประหารปี ’49 ช่วงนั้นเงียบสงัด กลุ่มศิลปินการเมืองยุค 90s ก็เงียบ เพราะว่าทุกคนคงแฮปปี้”

แต่ถึงอย่างนั้น ช่วงปี 2555 เกิดคดีโด่งดังของอำพล ตั้งนพกุล หรือ อากง sms มีศิลปินที่ทำงานศิลปะออกมาตั้งคำถามถึงเสรีภาพในการแสดงออก และแตะถึงโครงสร้างอำนาจ อย่างมิตร ใจอินทร์ ที่ทำการอดอาหารจำนวน 112 ชั่วโมง 

ปฏิบัติการอดอาหารท้วงประเทียด 112 ชั่วโมง (112 Hunger Strike) หอนิทรรศการศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ที่มาภาพ ศุภพงศ์ เหล่าธีรศิริ

“และช่วงก่อนรัฐประหารปี 2557 สิ่งที่เราเห็นได้มากเลยคือ นักกิจกรรมทางการเมืองเลือกใช้ปฏิบัติการทางศิลปะมาสื่อสารประเด็นโครงสร้างทางการเมืองมากกว่าศิลปิน เช่น บก.ลายจุด (สมบัติ บุญงามอนงค์) จัดกิจกรรม ‘ที่นี่มีคนตาย’ พาคนเสื้อแดงไปยังจุดต่างๆ เช่น อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยหรือราชประสงค์แล้วใช้สีแดงเทราดตัวเพื่อบอกว่าเคยมีการสังหารประชาชนที่นี่”  

ที่มาภาพ: ประชาไท

“ทีนี้หลังปี ’57 เราจะเห็นคนที่อายุน้อย ซึ่งเป็นกลุ่มเจเนอเรชั่นที่โตมาพร้อมกับความไม่สงบทางการเมือง คืออย่างรุ่นเราจะมีชีวิตวัยเด็กและวัยรุ่นที่สังคมไม่ได้มีปัญหาทางการเมืองแวดล้อมอยู่จนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน แต่ว่าคนรุ่นเด็กกว่าเราโตมากับสถานการณ์ ข้อมูล และสภาพแวดล้อมอีกแบบหนึ่ง การเมืองมันไม่เป็นเรื่องไกลตัว เพราะฉะนั้นการทำงานศิลปะที่พูดถึงการเมืองมันจึงเกิดขึ้นมากกว่า รวมทั้งจะมีบางคนที่กลับไปทบทวนสิ่งที่ตัวเองเคยทำ เช่น ตอนเป็นเด็ก พ่อแม่ โรงเรียน หรือมหาวิทยาลัยพาไปบิ๊กคลีนนิ่งเดย์ เขาก็จะย้อนกลับมาดู แล้วทำเป็นงานศิลปะออกมา”

ธนาวิพูดถึงงานนิทรรศการภาพถ่าย ไร้มลทิน (Whitewash) ของหฤษฎ์ ศรีขาว ที่หยิบประสบการณ์เข้าร่วมวันบิ๊กคลีนนิ่งเดย์หลังเหตุการณ์สลายการชุมนุมคนเสื้อแดงเมื่อตอนอายุ 15 เมื่อหฤษฎ์เติบโตขึ้น เขากลับมาทบทวนเรื่องนี้ใหม่ผ่านงานศิลปะ

ที่มาภาพ: ธนาวิ โชติประดิษฐ

“แล้วกลายมาเป็นงานที่ซวยมาก เพราะเจ้าหน้าที่มาเห็นพอดี” เธอเล่าความตลกร้ายของเรื่องนี้ที่นิทรรศการจัดขึ้นในช่วงรัฐบาลทหาร

ความตั้งใจแรกของเจ้าหน้าที่ต้องการไปโกดัง N22 เพื่อตรวจสอบงาน สุขสลาย (The Shards Would Shatter At Touch) ของธาดา เฮงทรัพย์กูล ที่ Cartel Art Space แต่เมื่อไปช่วงแปดโมงเช้า ซึ่งยังไม่มีแกลเลอรีไหนเปิดทำการ เจ้าหน้าที่จึงได้รับคำแนะนำจากเจ้าของแกลเลอรีอีกแห่งให้กลับมาอีกทีช่วงบ่าย

“ตอนนั้นธาดาทำงานที่พูดถึงเรื่องของนักโทษการเมือง ผู้ลี้ภัย โดยศิลปินจะแนะนำว่า คุณเดินเข้ามาในห้อง หยิบภาพสีดำบนชั้นนี้ขึ้นมาแนบกับหน้าอก ภาพดำจะกลายเป็นภาพคนขึ้นมา (เป็นปฏิกิริยาจากสารเคมีที่มีความไวต่อการเปลี่ยนของอุณหภูมิ เมื่อโดนความร้อนจากร่างกายของเรา) แล้วจะมีหลายเลขไปเชื่อมโยงกับข้อความบนผนังห้อง เช่น หมายเลขนี้คือสมศักดิ์ เจียมธีรสกุล อาจารย์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ผู้ซึ่งลี้ภัยในฝรั่งเศส” 

ที่มาภาพ: ธนาวิ โชติประดิษฐ

ที่มาภาพ: ธนาวิ โชติประดิษฐ

แต่หลังจากเจ้าหน้าที่กลับมา งานของธาดาก็ได้เก็บออกจากแกลเลอรีแล้ว ทำให้เจ้าหน้าที่เดินไป Gallery VER ซึ่งอยู่ข้างกัน แล้วเห็นงานของหฤษฎ์พอดี

“เขาก็เห็นงานที่มีภาพทหาร เลยขอให้ถอดงานออก เป็นความซวยของห้องข้างๆ”  

แม้ธนาวิจะไม่สามารถตอบแทนศิลปินรุ่นใหม่ได้อย่างชัดเจนว่า นอกจากการเมืองแล้ว อะไรที่กระตุ้นให้พวกเขาเริ่มต้นทำงานศิลปะที่พูดปัญหาเชิงโครงสร้างทางการเมือง “แต่ความเป็นไปได้อย่างหนึ่งที่เกิดขึ้นคือ คนในสังคมจำนวนมากเห็นความเชื่อมโยง หรือความคล้ายคลึงกันบางประการระหว่างเหตุการณ์ปัจจุบันกับเรื่องในอดีต ซึ่งตรงนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะในแวดวงศิลปะ เพราะหลายคนมองเห็น จึงไม่น่าแปลกที่ศิลปินจะมีมุมมองแบบนั้นแล้วแสดงออกผ่านงานศิลปะ” 

2. ความกลัวที่ไม่มีขอบเขต

ในภาวะที่เพดานการแสดงออกหลายอย่างยังจำเป็นต้องอยู่ภายใต้ตัวบทกฎหมาย ศิลปินหลายคนต้องคอยระมัดระวังในการสื่อสาร แกลเลอรีเองก็ต้องมี self-censorship ธนาวิชี้ชวนให้เห็นว่าเกณฑ์การประเมินความเสี่ยงของศิลปินแต่ละคนจึงไม่เท่ากัน

“ถ้าพูดถึงความกลัวรวมๆ ปัญหาคือเรายังมีกฎหมายมาตรา 112 ที่ตีความได้ครอบจักรวาล แล้วใครก็สามารถแจ้งได้ ก็เลยทำให้คนกลัว เพราะไม่รู้ว่าขอบเขตที่ทำได้ ทำไม่ได้ อยู่ตรงไหน เราไม่รู้หรอกว่าที่เราทำไป ที่เราเข้าใจว่าไม่ได้อยู่ในขอบข่าย มันอาจเข้าไปอยู่ในข่ายก็ได้ นั่นคือแกนสำคัญที่ทำให้คนจำนวนมากอยากให้ยกเลิก”

“แต่เนื่องจากตอนนี้ยังไม่ยกเลิก และที่ผ่านมายังฟังก์ชั่นอยู่ในสังคมไทย เลยทำให้ความกลัวของคนไม่มีขอบเขต ดังนั้น ศิลปินในฐานะคนทำงานศิลปะจะประเมินความเสี่ยงของตัวเองไม่เท่ากัน บางคนอาจจะรู้สึกว่าได้แค่นี้ บางคนอาจจะรู้สึกว่าไม่พูดเลยดีกว่า หยุดไปก่อน รอไปก่อน หรือบางคนอาจจะรู้สึกว่าขอขยับมันไปอีกนิดหนึ่ง ซึ่งการประเมินตรงนี้ขึ้นอยู่กับตัวพื้นที่ทางศิลปะที่เขาไปทำงานอีกด้วย จึงเป็นอีกปัจจัยในการพิจารณาว่าแค่ไหนได้ แค่ไหนไม่ได้ ผลักไปมากกว่านี้อีกได้ไหม”

“สิ่งเหล่านี้เราไม่ได้โทษว่าเขาป๊อด มันไม่ได้ง่ายๆ แบบนั้น เพราะทุกคนรับความเสี่ยงได้ไม่เท่ากัน แล้วปัญหาของการประเมินอันนี้ มันไม่ได้เป็นที่เรา แต่เป็นเพราะตัวกฎหมายสามารถตีความได้ครอบจักรวาลทำให้คนรู้สึกว่าเขากลัวแล้วไม่รู้จะประเมินยังไงดี”

3. ไม่ว่าการแสดงออกแบบไหน ควรมีทางเลือกที่หลากหลายไม่ใช่การบังคับ

ท่ามกลางความกลัวที่ว่ามา สิ่งที่น่าสนใจคือตลอด 10 ปีที่ผ่านมา ศิลปินที่เลือกสื่อสารประเด็นสังคมการเมืองและแตะถึงโครงสร้างอำนาจเลือกนำเสนองานศิลปะออกมาแบบไหน มีนัยสำคัญ ตั้งคำถาม และ ‘ซ่อน’ ประเด็นแหลมคมผ่านความคิดสร้างสรรค์ไว้ยังไงเพื่อไม่ให้เกิดการคุกคามจากเจ้าหน้าที่ เราเริ่มต้นถามธนาวิ

“ถ้าซ่อนจนไม่มีใครรู้เลยว่าพูดอะไรอยู่ก็อาจไม่มีใครสามารถเก็บเมสเซจที่ว่าได้ บางทีคำถามอาจไม่ได้อยู่ตรงที่ว่าทำยังไงให้มันซ่อนได้ แต่คำถามน่าจะอยู่ตรงที่ว่าทำยังไงให้พูดได้ในแบบต่างๆ มากกว่า” 

“เราคิดว่าใครที่อยากจะพูดแบบตรงไปตรงมาก็ควรจะต้องพูดได้ หรือใครที่รู้สึกว่าเป็นคนชอบซ่อนในสัญลักษณ์บางอย่าง เขาก็ควรที่จะทำได้เหมือนกัน มันไม่ได้มีแบบไหนดีกว่าแบบไหน ดังนั้น สิ่งที่อยากย้ำคือ เราไม่ได้ต่อสู้เพื่อให้ทุกคนพูดแบบเดียวกัน แต่เพื่อให้ทุกคนพูดได้ในแบบที่ตัวเองอยากพูด การพูดหรือแสดงออกอย่างตรงไปตรงมาหรือไม่ ควรเป็นทางเลือกที่แต่ละคนมีสิทธิเลือกได้ ไม่ใช่ทางบังคับ อันนี้คือสิ่งที่เรามองว่าจะต่อสู้เพื่อเสรีภาพในการแสดงออกไปทำไม มันคือการทำให้ความเสี่ยงหายไปโดยสิ้นเชิง ทำให้ความกลัวตรงนี้ไม่เป็นปัจจัยในการทำงานศิลปะอีกต่อไป” 

อีกประเด็นสำคัญที่เธอยอมรับว่าต้องพูดถึงหลายครั้ง เพราะยังเป็นปัญหาอยู่ แม้กระทั่งกับคนในแวดวงศิลปะเองคือ ศิลปินทุกคนไม่จำเป็นต้องเข้ามาทำงานศิลปะเกี่ยวกับการเมืองเพื่อแสดงออกว่ามีส่วนร่วมต่อการเปลี่ยนแปลงแล้ว

“บางทีการเรียกร้องว่าศิลปินจะต้องทำงานที่พูดเรื่องการเมืองถึงจะเรียกได้ว่าคุณได้ contribute บางอย่างให้กับการแก้ปัญหาการเมือง เรารู้สึกว่ามันเป็นทางที่คับแคบเกินไปแล้วมันไม่แฟร์ การไม่ทำงานเชิงการเมืองไม่ได้แปลว่าไม่สนใจการเมือง แสดงว่าคุณเพิกเฉยหรือเปล่า เปล่า ไม่ได้เป็นอย่างนั้นเสมอไป ในหลายกรณีศิลปินที่ทำงานเรื่องอื่นๆ เขาเข้าร่วมแก้ปัญหาในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง ประชากรชาวไทยคนหนึ่งที่มีส่วนร่วมทางการเมือง เช่น เขาอาจไปชุมนุมหรือร่วมลงชื่อแก้ไขรัฐธรรมนูญกับ iLaw ก็ได้”

“ต้องพูดเรื่องนี้หลายครั้ง เพราะเรารู้สึกว่ามันไม่ยุติธรรมกับหลายๆ คน ถ้าเราเชื่อเสรีภาพในการแสดงออก เชื่อเรื่องความหลากหลาย คุณต้องเปิดให้คนทำงานแบบไหนก็ได้ ไม่จำเป็นต้องทำงานเกี่ยวกับการเมืองก็สามารถเป็นคนที่สนับสนุนประชาธิปไตยได้ ยิ่งตอนนี้ทุกคนรู้สึกฮึกเหิม อยากมีส่วนร่วมกับการชุมนุม อยากจะทำอะไรบางอย่าง ซึ่งมันเป็นความตั้งใจที่ดีนะคะ แต่บางทีเราก็ลืมกันไปและไปเบียดบังคนอื่นโดยที่เราไม่ได้ตั้งใจ มันเลยดูขัดกันถ้าจะบอกว่าเราให้ค่ากับเสรีภาพในการแสดงออกและความหลากหลาย แต่เรากลับพยายามทำให้ศิลปินทุกคนต้องพูดเรื่องเดียวกัน ด้วยวิธีแบบเดียวกัน”

4. ศิลปะเป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการเปลี่ยนแปลงทางสังคม ที่อาจใช้เวลาหลายสิบปีเพื่อเปลี่ยนสำนึกคน

ในฐานะนักประวัติศาสตร์ศิลปะ แม้ธนาวิมองเห็นว่าการเปลี่ยนแปลงในช่วง 2-3 ปีมานี้เป็นสัญญาณที่ดี เพราะอย่างที่เธอบอกว่ามีงานศิลปะวิพากษ์วิจารณ์โครงสร้างอำนาจมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะในหมู่คนรุ่นใหม่ แต่ในบทบาทที่เธอต้องจดบันทึกประวัติศาสตร์ ทำงานเกี่ยวกับช่วงเวลา และมองคนผ่านงานศิลปะ ธนาวิเชื่อว่านี่ไม่ใช่สำนึกใหม่ที่สามารถเปลี่ยนแปลงคนส่วนใหญ่ได้ทันที แม้ในยุคนี้จะมีตัวช่วยอย่างเทคโนโลยีช่วยเร่งการรับรู้ก็ตาม  

“ต่อให้เรารู้สึกว่าเราเป็นคนรุ่นใหม่ เพื่อนๆ ในเจเนอเรชั่นเราก็เข้าใจ มองโลกในแบบคล้ายๆ กัน ซึ่งไม่ใช่แบบเดียวกับคนอายุ 50-60 หรือแม้กระทั่งคนรุ่นเดียวกันที่มีวิธีคิดไม่เหมือนกับเราก็ยังมีอยู่ แต่เรายังอยู่ในสังคมนี้ร่วมกันอยู่ ไม่ใช่อยู่ๆ คนกลุ่มนี้จะหายไปจากประเทศ  ฉะนั้นการที่จะค่อยๆ เปลี่ยนคนในสังคมให้มีสำนึกในอีกแบบ มองคุณค่าการอยู่ร่วมกันของมนุษย์ในอีกแบบหนึ่งมันใช้เวลา”

“ไม่ได้พูดให้เสียกำลังใจ แต่การทำงานทางความคิด ไม่ว่าจะช่องทางศิลปะ วรรณกรรม หรือวิชาการ ของพวกนี้เป็นการเดินทางไกล ต้องอาศัยเวลายาวนานหลายสิบปี ซึ่งมันต้องไปควบคู่กันกับกลไกอื่นๆ เช่น การแก้กฎหมาย การแก้รัฐธรรมนูญ การทำให้สังคมเป็นประชาธิปไตยจริงๆ การไปลบล้างผลพวงของรัฐประหารที่ต้องตามแก้ แต่มันไม่ได้หมายความว่าต้องรอของพวกนั้นแก้ไปหมดก่อนแล้วค่อยมาทำงานศิลปะอย่างมีเสรีภาพ มันทำไปพร้อมๆ กันได้ ศิลปะก็เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการผลักเพดานและเปลี่ยนสำนึกทั้งหมดนี้ มันไม่สามารถทำโดยลำพัง ดังนั้นสังคมควรจะต้องเคลื่อนไปด้วยกัน เพื่อเปลี่ยนความคิดที่ฝังหัวคน”

เมื่อเห็นว่าการเดินทางนี้จะใช้เวลานาน ธนาวิจึงมองว่าการทำงานไม่ควรจำกัดอยู่แค่ในการประท้วง แต่ควรกระจายออกมาอยู่ในสื่อที่หลากหลายและไม่จำกัดในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง เธอเปรียบเทียบให้เห็นภาพว่า ที่ผ่านมาอุดมการณ์อนุรักษนิยมเลือกใช้สื่อทุกช่องทาง ทั้งวิทยุ โทรทัศน์ วรรณกรรม จนกลายเป็นธรรมชาติของคนในสังคม 

“ดังนั้น การจะปลูกฝังค่านิยมแบบใหม่จึงไม่จำเป็นต้องจำกัด มันจะป๊อปก็ได้ อยู่ในขบวนการใต้ดินก็ได้ เป็นเพลงอันเดอร์กราวนด์ หรืออยู่ในตำราวิชาการก็ได้ มันต้องการทุกที่เพื่อที่ว่าวันหนึ่งจะกลายเป็นเรื่องปกติ แล้วเราจะไม่รู้สึกว่ามันแปลก ซึ่งกว่าจะไปถึงจุดนั้นได้มันนาน การช่วงชิงพื้นที่เพื่อบ่อนเซาะสำนึกแบบเก่าที่ฝังรากมานานเพื่อเสนอสำนึกแบบใหม่ต้องการความร่วมมือของคนจำนวนมากและความถนัดอีกหลายแบบ ไม่ใช่ว่าต้องพูดอย่างตรงไปตรงมาเท่านั้นถึงจะมีความหมาย ไม่ใช่แค่ความกลัวเท่านั้นที่ทำให้คนไม่พูดตรงๆ ด้วยเหตุนี้เราจึงยืนยันว่าการแสดงออกในรูปแบบที่หลากหลาย ผ่านช่องทางที่หลากหลายเป็นเรื่องสำคัญ” 

The post “เราไม่ได้สู้เพื่อให้ทุกคนพูดแบบเดียวกัน แต่ให้พูดได้แบบที่อยากพูด” ธนาวิ โชติประดิษฐ appeared first on a day magazine.

คุณเคยมีค่ำคืนที่ตราตรึงใจไม่รู้ลืมกับ All That I Can Do ใครบางคนไหม

live in a day พาคุณย้อนนึกถึงความทรงจำและช่วงเวลาดีๆ ผ่านบทเพลง ‘All That I Can Do’ หนึ่งในเพลงทำนองสนุกสนานจากอัลบั้มล่าสุดของวิโอเลต วอเทียร์

ครั้งนี้มาในเวอร์ชั่นอะคูสติกที่อาจฟังดูแตกต่างไปจากเดิม แต่รับรองว่ายังคงกลิ่นอายความสดใสไว้ได้อย่างครบถ้วนจนทำให้คุณต้องอมยิ้มและอดไม่ได้ที่จะโยกตัวเบาๆ ไปตามจังหวะเสียงเพลงอย่างแน่นอน

The post Violette Wautier – All That I Can Do | Live in a day appeared first on a day magazine.

ใครที่ยังเจ็บช้ำกับรักเก่าๆ ใครที่ยังไปไหน I’d Do It Again ไม่ได้ไกลจากคนเดิมๆ เราขอชวนมาปลดปล่อยความรู้สึกกับรักที่เพิ่งผ่านพ้นมา ใน live in a day กับเพลงใหม่ล่าสุดจากวิโอเล็ต วอร์เทียร์ อย่าง ‘I’d do it again’

ครั้งนี้เธอกลับมาพร้อมกับ แนวเพลง synth-pop จังหวะติดหู ที่บอกเล่าถึงความสัมพันธ์ที่จบลงไปแล้ว แต่ยังคงตราตรึงใจอยู่ไม่ว่าจะนานแค่ไหนก็ตาม

The post Violette Wautier – I’d Do It Again | Live in a day appeared first on a day magazine.

มองจากภายนอก ที่นี่คือโกดังหน้าตาแสนธรรมดาที่มีรถขนของวิ่งสวนกันเป็นระยะ แต่น้อยคนนักจะรู้ว่าภายใต้โครงสร้างที่เห็นแอบซ่อนโอเอซิสทางศิลปะเอาไว้ คือกลุ่มแกลเลอรีถึง 7 แกลเลอรีที่รวมตัวกันเป็นชุมชนศิลปะขึ้นมา

จุดหมายของเราในวันนี้คือ VS Gallery แกลเลอรีเปิดใหม่ในส่วนลึกสุดของโกดัง โดย บี–วรวุฒิ สัจจะปรเมษฐ หรือที่นักอ่านรู้จักกันในนาม ‘หนุ่มโรงงานน้ำตา’ นักเขียนที่ออกหนังสือรวมสเตตัสกึ่งบทกวีแนวรักปนโศกมาแล้วเกือบสิบเล่ม โดยนอกจากน้ำตาที่เหมือนจะบรรจุอยู่ในตัวอักษร บียังซุกซ่อนสารมากมายเอาไว้ให้ตีความไปได้ไกลถึงเรื่องปากท้อง ความสิ้นหวังของสังคม กระทั่งเรื่องการเมือง 

ล่าสุด บีวางมือจากโรงงานน้ำตาและวงการหนังสือ และผันตัวมาเปิดแกลเลอรีศิลปะขนาด 2 ห้อง ห้องหนึ่งตั้งใจเล่าเรื่องของ ‘คนชายขอบ’ โดยเฉพาะ ขณะที่อีกห้องเน้นแสดงงานศิลปะของ ‘นักเขียน’ อาชีพที่เขาคุ้นเคยเป็นอย่างยิ่ง

ทำไมนักเขียนคนหนึ่งถึงวางมือจากปากกาแล้วหันมาจับงานศิลปะเป็นอาชีพ–หลายคนสงสัย

ถ้าไม่รีบร้อนเกินไป บีชวนเราย้อนกลับไปยังโรงงานน้ำตากันก่อน

วางมือจากงานเขียนเพื่อเรียนรู้การเล่าเรื่องแบบใหม่

อย่างที่หลายคนรู้ ก่อนหน้า VS Gallery จะเกิดขึ้น บีคือนักเขียนคนขยันที่ผลิตงานเขียนออกสู่สายตานักอ่านอย่างสม่ำเสมอ กระทั่งช่วงหลังที่ตลาดหนังสือซบเซาลง เขาจึงตัดสินใจหันหลังให้งานหนังสือและหันไปปั้นธุรกิจอื่นๆ แทน โดยสวมหมวกเป็นครูใหญ่เปิดโรงเรียนรับเลี้ยงเด็กและโรงเรียนสอนภาษาสำหรับเด็ก

ถึงอย่างนั้น ‘การเล่าเรื่อง’ ก็ยังเป็นความรักที่ไหลเวียนอยู่ในตัวและเป็นเชื้อไฟชั้นดีที่ทำให้วันหนึ่งบีตัดสินใจลองเปิดแกลเลอรีเพื่อเล่าเรื่องผ่านช่องทางใหม่ๆ บ้าง

“การเล่าเรื่องเป็นความชอบของเรา เราคิดว่าถ้าเราไม่ได้เขียนหนังสือแล้วเราก็น่าจะหาทางพูดคุยหรือเล่าเรื่องสะท้อนยุคสมัยที่ดำเนินอยู่ ซึ่งศิลปะเป็นสิ่งที่สื่อสารได้ง่ายและมีคนติดตามมากในเวลานี้

“อีกอย่างคือวิธีการอ่านของคนสั้นลงเรื่อยๆ กลายเป็นข้อจำกัดว่าเราไม่สามารถเขียนอธิบายอะไรได้มากมาย ฉะนั้นการถ่ายทอดเรื่องราวในรูปแบบของงานศิลปะน่าจะตอบโจทย์กว่า ไม่ว่าจะเป็นรูปภาพ งานวาด งานปั้น งานวิดีโอ มันสามารถเล่าเรื่องได้เต็มที่ เราเลยลองทำแกลเลอรีศิลปะเพราะมันทำให้เรายังได้เล่าเรื่องอยู่ แค่เปลี่ยนแพลตฟอร์มไป”

ถึงก่อนหน้านี้เราจะคุ้นชินกับเขาในฐานะนักเขียน แต่บีเล่าต่อว่าตนสนใจแวดวงศิลปะเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว และเมื่อคิดคำนวณดู ต้นทุนที่เขาใช้ในการจัดแสดงงานศิลปะก็ไม่ได้สูงไปกว่าทุนในการพิมพ์หนังสือสักเท่าไหร่ แถมงานศิลปะยังได้เปรียบเรื่องการจัดการและวัดผลที่ง่ายกว่าด้วย

“เวลาคนมาดูงานศิลปะเสร็จเขาจะให้ฟีดแบ็กทันทีว่ารู้สึกยังไง ชอบหรือไม่ชอบ” เขาอธิบายเพิ่ม “เราสามารถสร้างอิมแพกต์กับผู้ชมได้อย่างทันทีทันใด และคนทำแกลเลอรีก็สามารถจัดศิลปินให้หมุนเวียนมาแสดงผลงานได้ถึง 7-8 งานในหนึ่งปี ต่างจากงานหนังสือที่กว่านักเขียนจะตกผลึกและเขียนออกมาได้สักเล่มหนึ่งต้องใช้เวลานานกว่ามาก”

แกลเลอรีศิลปะในโกดัง

ด้วยโครงสร้างที่เป็นโกดัง ทำให้หลายคนมองว่าเวิ้งศิลปะ N22 ดูลึกลับกว่าแกลเลอรีที่ไหนๆ กลายเป็นคำถามว่าทำไม VS Gallery ถึงเลือกเปิดตัวที่นี่ แทนที่จะเป็นบริเวณอื่นที่ดูเข้าถึงง่ายกว่า

คำตอบของบีเรียบง่าย เขาเลือกที่นี่เพราะผู้คน

จุดเริ่มต้นของ N22 เกิดจากผองเพื่อนศิลปินจาก 7 แกลเลอรีที่ร่วมแรงกันทำให้โกดังเก่าแห่งนี้กลายเป็นคอมมิวนิตี้ศิลปะสุดเข้มแข็ง ซึ่งบีมองว่าชุมชนที่เข้มแข็งนี่แหละจะทำให้แกลเลอรียืนระยะได้โดยไม่ล้มหายตายจากไปเสียก่อน และนั่นหมายถึงโอกาสที่ศิลปินทางเลือกจะได้มีสเปซในการแสดงงานและเล่าสิ่งที่อยากสื่อสารต่อไป

“เราไม่ต้องการไปเช่าที่แพงๆ แล้วอยู่อย่างโดดเดี่ยว อย่างในสิงคโปร์จะมีย่านบ้านพักทหารบกเก่าที่แกลเลอรีกระจุกตัวกันอยู่เป็นสิบแกลเลอรี หรืองานแสดงศิลปะ Hotel Art Fair ที่จัดแสดงงานศิลปะในห้องพักของโรมแรมก็มีคอนเซปต์คล้ายๆ กัน คือผู้ชมก็สามารถเดินทางมาดูแกลเลอรีหลายๆ เจ้าได้สะดวก

“นั่นคือเหตุผลที่เราสนใจเปิดแกลเลอรีที่นี่ ข้อดีคือโกดังมีที่จอดรถพร้อม ค่าเช่าไม่แพง ค่าน้ำค่าไฟก็ช่วยกันจ่าย และไม่ไกลจากขนส่งสาธารณะนัก”

พื้นที่แสดงออกของคนชายขอบ

เมื่อจะเปิดแกลเลอรี สิ่งแรกที่บีทำคือการนั่งลงนึกถึงความสนใจของตัวเองก่อนตกผลึกว่าตนสนใจเรื่องราวที่สะท้อนยุคสมัย รวมถึงประเด็นที่คนในสังคมกำลังให้ความสนใจ เป็นที่มาของการชวนศิลปินทางเลือกที่น่าสนใจมาแสดงงาน โดยเฉพาะศิลปินชายขอบและนักเขียนจากแวดวงวรรณกรรมที่อยากลองเล่าเรื่องผ่านงานศิลปะ fine art เป็นหลัก

แต่ทำไมถึงต้องเป็นงานศิลปะของคนชายขอบและนักเขียนเป็นหลัก บีเท้าความให้ฟังว่า

“เราสนใจเรื่องคนชายขอบจากการที่เล่นเฟซบุ๊กมานานหลายปีและมี friend list ที่หลากหลาย มันทำให้เรารู้ว่าตัวเองชอบมองเห็นสิ่งที่ขาดหรือคนที่ถูกตัดโอกาส แต่จะให้เราลุกขึ้นมาบริจาคหรือทำงานการกุศลเราก็ไม่ถนัด เมื่อมีโอกาสทำงานศิลปะเราเลยสนใจเรื่องนี้เป็นพิเศษ

“ในฐานะผู้ชมงานศิลปะ ความสุขของเราคือการเห็นงานศิลปะที่เล่าเรื่องที่น่าสนใจและสะท้อนชีวิตจริง เมื่อชมงานศิลปะมานานขึ้นเรื่อยๆ เราคิดว่าปัญหาหนึ่งที่ได้เห็นคือบางครั้งเรื่องราวของคนชายขอบถูกคนอื่นพูดแทน และเมื่อคนอื่นมาเล่าเรื่องของพวกเขา บางครั้งเรื่องที่เล่าจึงไม่ใช่ประเด็นสำคัญของพวกเขาจริงๆ 

“ยกตัวอย่างเช่น ศิลปะที่คนนอกพูดถึง LGBTQ บางครั้งจะใช้การวาดสายรุ้ง พูดถึงความกลมเกลียวเป็นหนึ่งเดียวในกลุ่มแบบอุดมคติ เป็นความเห็นแบบฉันอยากเห็นพวกเธอเป็นแบบนี้จัง แต่ถ้าคนในมาเล่าเขาจะพูดถึงการถูกรังแกโดยคนรอบข้าง ประสบการณ์วัยเด็กที่ไม่ดี หรือประเด็นส่วนตัวในแบบใกล้ชิดลึกซึ้ง หรือถ้าได้ดูงานเพนต์ติ้งของบางคนแค่จริตลายเส้นและสีที่ใช้ก็อธิบายตัวตนได้มากแล้ว เราคิดว่าศิลปินแต่ละคนมีเสียง มีปัญหาและมีเรื่องเล่าเฉพาะตัว ซึ่งการเสนอเสียงแบบนี้ย่อมทำให้ผู้ชมรู้สึกร่วมและเชื่อได้มากกว่า

“ในชีวิตจริงศิลปินส่วนมากต่างก็มีแผลข้างในใจ แต่ละคนก็หาวิธีเยียวยาแผลในใจด้วยศิลปะที่เขาคิดค้นขึ้นเอง เวลาชมศิลปะของคนชายขอบส่วนใหญ่เราจะเห็นการเยียวยาของเขา บางครั้งก็เป็นการหลบหนี บางทีก็เผชิญหน้า บางทีขอความช่วยเหลือ ขอแนวร่วม อย่างเช่นผลงานของศิลปิน LGBTQ ที่เราเห็นอยู่นี้ก็เป็นผลงานที่สะท้อนความบีบคั้นกดดันเรื่องเพศสภาพในจังหวัดชายแดนใต้”

เขายกตัวอย่างงานศิลปะชุด ‘Disguise’ ที่กำลังแสดงอยู่ตอนนี้ว่าเป็นตัวอย่างของงานจากสายตาคนชายขอบ เริ่มจากงานศิลปะรูปนู้ดผู้ชายที่แขวนเรียงรายอยู่บนผนัง

“ในงานชุดนี้ ศิลปินต้องการสื่อถึงประเด็น LGBTQ ในปัตตานีว่าก่อนที่ความเชื่อตะวันตกจะเผยแพร่แนวคิดการแบ่งอดัมกับอีฟและกำหนดบทบาทเพศชาย-หญิง ชาย-หญิงในพื้นที่ปัตตานีก็ไม่ได้เคร่งครัดเรื่องบทบาททางเพศ ศิลปินเลยวาดรูปดัดแปลงงานศิลปะหลายๆ งานที่เกี่ยวกับศาสนาคริสต์ เช่น รูปปั้น Pietà ของ Michelangelo ที่ต้นฉบับเป็นพระแม่มารีกับพระเยซู ซึ่งเป็นเพศหญิงและชาย ให้ทั้งคู่เป็นเพศกลาง

“หรืองานชิ้นหนึ่งที่ติดทองคำเปลว เขียนกำกับว่า ‘The real gold is not real gold.’ ศิลปินต้องการสื่อว่าถ้ามนุษย์ไม่ให้คุณค่ากับทองคำ ทองคำก็เป็นเพียงแร่ธาตุหนึ่งเท่านั้น แปลว่าความหมายของทองเกิดขึ้นจากนัยสมมติที่มนุษย์สร้างเปรียบเทียบได้กับคนที่ไม่ได้ถูกจัดหมวดหมู่ให้เป็นเพศใดเพศหนึ่งหรือถูกกำหนดบทบาท ว่าเขาอยู่ตรงไหนของสังคม” 

เช่นเดียวกับงานเขียนของหนุ่มโรงงานน้ำตาที่กระตุกให้คนฉุกคิดเรื่องสังคม นิทรรศการที่บีเลือกมาจัดแสดงก็มักตั้งคำถามกับสังคม เหมือนงานชุด Disguise ที่ศิลปินลงมือวาดภาพนู้ดผู้ชายเพียงเท่านั้น และถ้าใครไม่สบายใจละก็ นั่นแหละคือจุดประสงค์ของเขา

“ความสำเร็จของการทำนิทรรศการศิลปะของผมคือเมื่อผู้ชมได้ดูงานและออกจากแกลอรีไป เขาเปลี่ยนความรู้สึกและมุมมองที่มีต่อคน กลุ่ม หรือปรากฏการณ์ต่างๆ ในทางที่เข้าใจหรือเห็นอกเห็นใจมากขึ้น การทำสิ่งนี้ต้องอาศัยงานที่เล่าเรื่องที่คนเชื่อ คนรู้สึก ถ้าคุณมาดูงานแล้วรู้สึกไม่สบายใจ คุณน่าจะได้ถามตัวเองว่าคุณยังติดอยู่ในคอมฟอร์ตโซนหรือเปล่า หรือถ้าดูแล้วรู้สึกเข้าอกเข้าใจ ความไม่สบายใจก็อาจจะลดลง

“วิธีคิดงานนี้เป็นแบบมนุษยนิยม คือถ้าเมื่อไหร่ที่เราทำให้คนมองผลงานในฐานะความเป็นมนุษย์และความเชื่อของมนุษย์ คนดูก็น่าจะมีแนวโน้มไม่หันหน้าปฏิเสธแต่จะยอมรับได้ เราถือว่าเราประสบความสำเร็จถ้าคนมาดูงานแล้วรู้สึกแบบนี้”

อีกนัยหนึ่ง บีต้องการจะสื่อว่าศิลปะสามารถเปลี่ยนสังคมได้ไม่มากก็น้อย อย่างน้อยที่สุดคือสะกิดให้รู้สึกนึกคิดเกี่ยวกับเรื่องรอบตัว และเป็นแว่นขยายให้ผู้คนมองเห็นปัญหา ส่วนที่เหลือ บีบอกว่าเป็นสิทธิของผู้ชมว่าพวกเขาอยากจะเปลี่ยนสังคมให้ดีขึ้นไหม ด้วยวิธีใด

ชวนนักเขียนมาปล่อยของ

นอกจากห้องจัดแสดงงานศิลปะของคนชายขอบ บีพาเราเดินต่อไปยังห้องจัดแสดงข้างๆ กันเพื่อดูนิทรรศการ ‘พิพิธภัณฑ์แสง’ ที่รวบรวมงานศิลปะที่ตีความจากเรื่องสั้นเรื่อง ‘พิพิธภัณฑ์แสง’ ของกิตติพล สรัคคานนท์ พร้อมบอกว่านี่คือตัวอย่างความตั้งใจเปิดพื้นที่ให้นักเขียนแสดงออกผ่านงานศิลปะ

ในแกลเลอรีห้องนี้จัดแสดงงานศิลปะโดยล้อไปกับเนื้อหาของเรื่องสั้น ทั้งศิลปะภาพลวงตา ทั้งงานเหล็กหล่อเป็นแท่งอินโฟกราฟิกหัวทิ่มลงดินที่สื่อถึงพื้นที่ที่มีความขัดแย้งระหว่างเจ้าหน้าที่รัฐกับประชาชน ภาพวาดแลนด์สเคปที่สะท้อนความเหงาในสังคมเมืองใหญ่ ปิดท้ายด้วยห้องที่มีทัศนวิสัยเหมือนมองออกไปจากในกะลา เพื่อจำลองบรรยากาศห้องมืดในตอนท้ายเรื่องสั้น

บีเล่าว่าเหตุที่ชักชวนกลุ่มนักเขียนมาทำงานศิลปะเพราะเห็นว่าเพื่อนพ้องในแวดวงหนังสือหลายคนมีพื้นฐานเป็นคนทำงานศิลปะมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นนักเขียนซีไรต์อย่างอุทิศ เหมะมูล หรือกวีสายโพสต์โมเดิร์นอย่างอุเทน มหามิตร ที่ร่ำเรียนมาทางด้านจิตรกรรมโดยตรงและทำงานศิลปะควบคู่ไปกับการเขียนหนังสืออยู่แล้ว รวมถึงนักเขียนหลายๆ คนที่อยากกระโดดข้ามศาสตร์ข้ามศิลป์จากงานเขียนมาสู่งานศิลปะเต็มตัวดูสักครั้ง แต่ไม่รู้จะไปแสดงงานที่ไหน ก็ให้มาปล่อยของกันที่แกลเลอรีแห่งนี้เสียเลย

“นอกจากงานศิลปะของคนชายขอบแล้ว เราอยากชวนคนในแวดวงนักเขียนมาสร้างงานศิลปะหรือคัดเลือกงานมาจัดแสดงเพื่อให้นักเขียนได้สื่อสารในสิ่งที่เขาอยากพูด ถ้าเทียบกับศิลปิน เราคิดว่านักเขียนก็มีเรื่องอยากจะเล่าให้ผู้ชมฟังผ่านงานศิลปะเหมือนกันแต่เราเห็นว่าวงการหนังสือยังไม่มีพื้นที่ให้พวกเขาโชว์งานมากนักเราเลยอยากเปิดพื้นที่ชวนเขามาเล่า”

บีเล่าถึงฟีดแบ็กของคนที่มาชมงานว่าส่วนใหญ่จะแปลกใจในความใหม่ ส่วนแฟนคลับนักเขียนที่มาดูก็ตื่นเต้นในการตีความจากตัวอักษรเป็นผลงานศิลปะ ซึ่งงานต่อๆ ไป บีตั้งใจจะนำคอนเทนต์ใหม่เอี่ยมที่ยังไม่เคยตีพิมพ์มาก่อนมาร่วมสร้างสรรค์และตีความใหม่ที่นี่ ทั้งยังมีการวางแผนชวนนักเขียนมาวาดภาพและทำงานศิลปะที่นักเขียนอยากจะเล่าอีกด้วย

ว่าแต่เรื่องเล่าเรื่องต่อๆ ไปจากคนชายขอบและนักเขียนจะเป็นเรื่องแบบไหน

บีขออุบไว้ ให้คุณมาเจอที่ VS Gallery ด้วยตัวเองดีกว่า

The post VS Gallery แกลเลอรีทางเลือกที่เปิดพื้นที่ให้งานศิลปะของคนชายขอบและนักเขียน appeared first on a day magazine.

มันไม่ใช่กลิ่นเค็มแหลมคมที่ชวนให้เวียนหัว แต่เป็นกลิ่นเค็มแบบหอมๆ ที่ชวนให้น้ำลายสอ

เรานัดพบกับ นุ–อนุชิต ตันติเวชวุฒิกุล ทายาทรุ่นที่ 4 เจ้าของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง หรือโรงน้ำปลาตั้งไถ่เชียง แห่งปากน้ำระยอง เพื่อพูดคุยถึงการสืบสานกิจการจากบรรพบุรุษ

“ธุรกิจนี้เหมือนเอาเงินไปถมไว้ในบ่อ ต้องรอปีหนึ่งถึงจะถอนออกมาใช้ได้”

นุเกริ่นกับเราเช่นนี้เพราะกว่าจะผลิตน้ำปลาได้แต่ละทีนั้นต้องหมักปลาจนได้ที่ ใช้เวลาเป็นแรมปี คนรุ่นใหม่ส่วนมากจึงไม่คิดสานต่ออาชีพคนทำน้ำปลา แต่แน่นอนว่านุเป็นหนึ่งในคนรุ่นใหม่ส่วนน้อย

โรงงานน้ำปลาตราชูตราชั่งผลิตน้ำปลามายาวนานราว 80 ปี จากกิจการเล็กๆ ในครัวเรือนสู่โรงงานอุตสาหกรรมเต็มรูปแบบซึ่งมีกำลังการผลิตมากถึง 12,000 ขวดต่อวัน และมีบ่อหมักน้ำปลาถึง 1,000 บ่อ โดยข้อได้เปรียบของโรงงานแห่งนี้คือตั้งอยู่ใกล้ปากน้ำระยอง สามารถขนปลาที่จับได้สดๆ ลงบ่อหมักได้ทันที จึงมั่นใจได้ว่าความสดใหม่นั้นไม่เป็นรองใคร

น้ำปลาตราชูตราชั่งโด่งดังมานานทั้งด้านคุณภาพ ความสดใหม่ และรสชาติที่ดีเยี่ยม ถึงขนาดที่ว่าเชฟกระทะเหล็กอาหารไทย อย่างชุมพล แจ้งไพร ไว้ใจเลือกใช้น้ำปลาตราชูตราชั่งในการปรุงอาหาร และยังใช้ในโรงเรียนสอนทำอาหารไทยของเขาด้วย

ในฐานะทายาทรุ่นที่ 4 ของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง นุอาสาเล่าให้ฟังถึงที่มาของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่งแห่งปากน้ำระยอง ตั้งแต่จุดเริ่มต้น วิถีชีวิตที่อยู่ใกล้ชิดทะเล การต่อยอดกิจการจากคนรุ่นก่อน ไปจนถึงปรัชญาในการดำเนินธุรกิจให้กลมกล่อมไม่แพ้น้ำปลา

เปิดฝาบ่อน้ำปลาของครอบครัวชาวจีนโพ้นทะเล

อันที่จริงโรงงานน้ำปลาแห่งนี้เริ่มต้นจากซีอิ๊ว เต้าเจี้ยว เต้าหู้

ทวดของนุเดินทางจากเมืองจีนมาตั้งรกรากอยู่ที่ปากน้ำระยอง แรกเริ่มก็รับจ้างทั่วไป ก่อนจะค่อยๆ ขยับมาทำซีอิ๊ว เต้าเจี้ยว เต้าหู้ ซึ่งเป็นวิชาความรู้ที่ติดตัวมาจากเมืองจีน

“ปรากฏว่าขายไม่ได้เลยเพราะคนไทยกินไม่เป็น” นุเล่า

ทวดของเขาจึงสืบเสาะจนรู้ว่าเครื่องปรุงที่คนไทยกินเป็นและทุกบ้านต้องมีติดครัวคือน้ำปลา “เราถือว่าชาวปากน้ำเป็นครูบาอาจารย์ของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง เพราะทวดได้คนท้องถิ่นสอนว่าต้องใช้ปลาอะไร หมักยังไง ต้องหมักกี่เดือน ส่วนกะปิมาเริ่มทำทีหลังเมื่อประมาณ 40 ปีก่อน เริ่มแรกหมักในตุ่มหรือไหเล็กๆ แล้วค่อยๆ ขายได้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เลยทำเป็นโรงงานอุตสาหกรรม”

เหยาะความใส่ใจลงในธุรกิจ

พอถึงคราวที่ต้องรับช่วงต่อกิจการจากรุ่นพ่อแม่ จุดแข็งที่นุคงไว้เหมือนเดิมตั้งแต่แรกเริ่มคือการรักษาคุณภาพของวัตถุดิบให้ดีที่สุด โดยเน้นเรื่องความสดของปลาเป็นพิเศษ เพราะถ้าวัตถุดิบดีมีคุณภาพแล้ว ย่อมจะสะท้อนออกมาในทุกหยดของน้ำปลา

“ของเราได้เปรียบตรงที่ว่าแพปลากับบ่อหมักอยู่ใกล้กัน ตั้งแต่รับปลาขึ้นมาบนแพ จนถึงลงบ่อหมัก ใช้เวลาไม่เกินครึ่งชั่วโมง เพราะฉะนั้นเราจะได้วัตถุดิบที่สดมาก พอได้ปลามาเราก็จะเอามาเคล้ากับเกลือและหมักลงบ่อทันที นี่คือข้อแตกต่างที่ชัดเจน และเราพยายามรักษาคุณภาพนี้ให้ได้เรื่อยมา”

ส่วนการพัฒนาต่อยอดในรุ่นของนุ นอกจากการขยายเป็นสเกลธุรกิจที่ใหญ่ขึ้น สร้างบ่อหมักมากขึ้น และเสริมกำลังผลิตในโรงงานให้มากขึ้น ส่วนที่เห็นได้ชัดเจนอีกอย่างคือการพัฒนารสชาติน้ำปลา โดยปรุงแต่งให้ถูกปากถูกใจผู้บริโภคยุคนี้มากขึ้น รสชาติน้ำปลาจึงแตกต่างจากรุ่นพ่อแม่อย่างชัดเจน นั่นคือกลมกล่อมขึ้น

“ความต้องการของผู้บริโภคในยุคนี้เปลี่ยนไป น้ำปลาดั้งเดิมคือแค่ปลาผสมกับเกลือ เพราะคนต้องการแค่รสเค็มของเกลือและรสหวานจากเนื้อปลา แต่ปัจจุบันผู้บริโภคต้องการรสหวานมากขึ้น เราเลยปรุงแต่งรสด้วยน้ำตาลทราย ซึ่งเราใช้แค่นี้ ไม่มีสารปรุงแต่งรสตัวอื่นอีก”

นุขยายความว่าโรงงานน้ำปลาแต่ละแห่งก็จะมีจุดเด่นเป็นของตัวเอง แต่ละเจ้าก็จะมีการปรุงรสชาติแตกต่างกันไป

“น้ำปลาตราชูตราชั่งเองก็จะมีกลุ่มลูกค้าที่ชอบกลิ่นแบบนี้ รสชาติแบบนี้” ซึ่งนี่เองคือแรงผลักที่ทำให้เขาพยายามรักษาคุณภาพและมาตรฐานรสชาติให้ดีสมกับที่ผู้บริโภคให้ความเชื่อมั่น

“เราพยายามรักษาคุณภาพให้เป็นแบบนี้ ไม่ว่าจะผ่านไปกี่ปีๆ ก็ต้องเป็นแบบนี้ เพราะเอาไปปรุงแล้วมันได้ผลลัพธ์ออกมาดี ลูกค้าพอใจ เราเลยแคร์เรื่องการรักษาคุณภาพมาก โดยเฉพาะเรื่องความสดใหม่และรสชาติ”

น้ำปลาเติมเต็มรสชาติในจาน คนทำน้ำปลาได้เติมเต็มในใจ

สำหรับนุ ไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนไปแค่ไหน อาชีพคนทำน้ำปลาก็ยังจำเป็นอยู่ และเขาอยากรักษาอาชีพนี้ให้อยู่คู่ระยองไปตลอด ด้วยความรักผูกพันในอาชีพ และตระหนักดีว่าไม่ว่ายังไงอาหารไทยก็ต้องมีน้ำปลาและกะปิเป็นของคู่กัน

นอกจากจะเป็นอาชีพเพื่อเลี้ยงดูชีวิตแล้ว นุยังรู้สึกสนุกที่ได้สานต่อธุรกิจดั้งเดิมของครอบครัว เขามีหลักยึดในการทำงานอยู่ 3 ข้อคือ ซื่อสัตย์ อดทน และกตัญญู

“อันดับแรกคือต้องซื่อสัตย์กับผู้บริโภค ถามว่าที่ผ่านมาสินค้าเคยมีปัญหาไหม มีนะ และเราเปลี่ยนให้ใหม่หมด คือใจเขาใจเรา เราก็อยากขายของได้ ลูกค้าก็อยากได้ของดี ถ้าเราเอาของไม่ดีไปขาย เราเองก็รู้อยู่แก่ใจว่าทำอะไร ดังนั้นเรื่องความซื่อสัตย์มาเป็นอันดับหนึ่ง

“สองคือเรื่องความอดทน เพราะงานทุกอย่างมีปัญหาหมด ปัญหาเรื่องแรงงาน วัตถุดิบ เราต้องอดทนเพราะเราคือผู้ผลิต สมมติพนักงานดื้อ เราโวยวายไป ผลลัพธ์อาจจะแย่กว่าที่เราคิดก็ได้ ดังนั้นถ้าควบคุมตัวเองได้ก็น่าจะดีกว่า

“สามคือเรื่องความกตัญญู เราต้องรำลึกไว้เสมอว่าเรามาถึงวันนี้ได้เพราะบรรพบุรุษ เขาสร้างมาก่อน วางรากฐานมาให้เป็นอย่างดีและแข็งแรง ฉะนั้นวันนี้ที่เราอายุเท่านี้ เราแข็งแรง เรามีหน้าที่ต้องดูแลบรรพบุรุษทั้งพ่อแม่ปู่ย่าตายายที่เขาเริ่มอ่อนแอลง ซึ่งทั้งหมดนี้ผมคิดว่าสุดท้ายก็ส่งผลดีต่อตัวเราเองและธุรกิจ ผมจะขอพรเสมอให้คนในครอบครัวและเพื่อนร่วมงานทุกคนมีความสุข แข็งแรง และเจริญงอกงาม”

หยดน้ำปลาที่นำรายได้มาสู่ชุมชน

อีกสิ่งหนึ่งที่นุภาคภูมิใจไม่น้อยไปกว่าการสานต่ออาชีพคนทำน้ำปลาคือ การได้มีส่วนช่วยสร้างงานสร้างอาชีพให้คนในชุมชนปากน้ำระยอง

“วัตถุดิบเราก็ซื้อจากคนในท้องถิ่น แรงงานเราก็ใช้แรงงานท้องถิ่น แล้วโรงน้ำปลาตราชูตราชั่งโชคดีที่มีเพื่อนร่วมงานดี หลายคนเป็นคนที่นี่ ทั้งฝ่ายบัญชี ฝ่ายผลิต ฝ่ายควบคุมคุณภาพ พนักงานในไลน์ผลิต เราโชคดีที่ได้รู้จักและทำงานร่วมกับคนเหล่านี้ ถึงจะเครียดยังไงมันก็ผ่านไปได้”

นุทิ้งท้ายด้วยรอยยิ้มว่า “ผมรักอาชีพนี้ สนุกกับการทำอาชีพนี้ ถึงจะมีปัญหาบ้างแต่เหมือนได้ผจญภัยในทุกๆ วัน บางทีก็เหนื่อย แต่ยังไงก็รักในอาชีพทำกะปิทำน้ำปลาอยู่ดี”

The post คุยกับทายาทรุ่นสี่ ‘โรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง’ ว่าด้วยมรดกอาชีพแห่งปากน้ำระยอง appeared first on a day magazine.

หากย้อนกลับไปเมื่อร้อยกว่าปีก่อนก็คงจะได้คำตอบ

จุดเริ่มต้นของความคึกคักของถนนสายนี้เกิดขึ้นได้เพราะทำเลที่ตั้ง ด้วยอยู่ริมแม่น้ำระยองซึ่งเดิมทีถูกใช้เป็นเส้นทางในการเดินทางและการขนส่งสินค้า จึงทำให้มีการตั้งชุมชนกระจายตัวริมสองฝั่งแม่น้ำ

ชุมชนยมจินดาเกิดขึ้นพร้อมกับการตัดถนนยมจินดาซึ่งเป็นถนนสายแรกของเมืองระยอง สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อประมาณ พ.ศ. 2443 เป็นถนนที่ผ่าใจกลางเมืองและวางตัวขนานไปกับแม่น้ำระยอง ทำให้ชุมชนยมจินดากลายเป็นทั้งย่านที่อยู่อาศัย แหล่งการค้า รวมถึงแหล่งขนถ่ายสินค้าไปยังกรุงเทพฯ และหัวเมืองอื่นๆ

เมื่อมีการตัดถนนยมจินดา แม่น้ำระยองซึ่งเคยเป็นเหมือนเส้นโลหิตสำคัญก็ถูกลดความสำคัญลง จากบ้านเรือนที่เคยหันหน้าเข้าแม่น้ำก็ปรับเปลี่ยนเป็นอาคารและตึกแถวที่หันหน้าเข้าหาถนน บางบ้านก็ใช้วิธีดีดและงัดบ้านทั้งหลังให้หน้าบ้านหันกลับมาฝั่งถนน และเมื่อผู้คนหันมาสัญจรทางบกมากกว่าทางน้ำ แม่น้ำระยองจึงแปรเปลี่ยนจากสถานะประตูรับแขกหน้าบ้านเป็นแค่คลองหลังบ้านเท่านั้น

เมื่อการคมนาคมเริ่มสะดวก ความเจริญก็เข้ามาเคาะประตูบ้านเรือนในย่านนี้ ชุมชนยมจินดาจึงค่อยๆ เติบโตและรุ่งเรืองสุดขีดในฐานะย่านการค้าที่สำคัญของระยองและภาคตะวันออก

ในสมัยนั้น เจ้าสัวนายทุนมาปักหลักทำธุรกิจบนถนนยมจินดา คหบดีและเศรษฐีต่างท้องถิ่นก็มักจะมาจับจองที่ดินสำหรับสร้างบ้านเรือน รวมถึงร้านค้าต่างๆ ก็ทยอยมาเปิดที่นี่ อาคารพาณิชย์จึงเรียงรายเต็มสองฝั่งถนน ทั้งโรงหนัง โรงฝิ่น โรงสี ธนาคาร ร้านทอง ร้านยาจีน ร้านเครื่องเขียน และอู่ต่อเรือ

เพราะเป็นถนนสายแรก ความเจริญทั้งหมดของเมืองระยองจึงกระจุกตัวอยู่ที่ถนนยมจินดา ที่นี่ได้ชื่อว่าเป็นย่านคนรวยไปโดยปริยาย ถ้าจะเปรียบให้เห็นภาพ ย่านนี้คงเหมือนกับ Beverly Hills ในลอสแอนเจลิส ซึ่งเป็นย่านคนมีฐานะที่นิยมสร้างบ้านหลังใหญ่โต บนถนนยมจินดาเองก็มีทั้งบ้านขุนนางและคหบดีให้เห็นอยู่หลายหลัง

ทุกวันนี้พื้นเพของผู้คนที่อยู่อาศัยในชุมชนยมจินดาส่วนใหญ่เป็นคนระยอง และมีส่วนหนึ่งที่บรรพบุรุษเป็นชาวจีนโพ้นทะเลซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวไหหลำและแต้จิ๋วมาตั้งบ้านเรือนที่นี่ด้วย จุดสังเกตคือบ้านของคนจีนนิยมใช้ประตูบานเฟี้ยมซึ่งสามารถพับเป็นส่วนๆ ได้

ภายนอกแล้วชุมชนยมจินดาเป็นย่านการค้าที่มีทั้งตึกแถว อาคารไม้ และอาคารก่ออิฐถือปูน ปะปนกันไป เมื่อยุคสมัยเปลี่ยน บ้านเรือนส่วนใหญ่ที่เป็นร้านค้าก็กลายมาเป็นที่อยู่อาศัย แต่ก็ยังหลงเหลือเค้าลางของความเป็นศูนย์กลางความเจริญให้เห็น

พอพูดถึงความรุ่งเรืองต่างๆ นานาและความใหญ่โตโอ่อ่าของบ้านเรือนที่นี่แล้ว หลายคนอาจจะยังไม่เห็นภาพ เราเลยขออาสาพาเดินเท้าสำรวจถิ่นย่านบ้านเรือนบนถนนยมจินดา ซึ่งเป็นถนนสายประวัติศาสตร์ที่บรรจุลมหายใจ ความทรงจำ และวิถีชุมชนดั้งเดิมของเมืองระยองเอาไว้

บ้านเจ้าเมือง ต้นตระกูลยมจินดา : จากเรือนคหบดีสู่ร้านอาหารต้นตำรับเมืองระยอง

บ้านเจ้าเมือง ต้นตระกูลยมจินดาเป็นบ้านไม้สีฟ้าติดริมแม่น้ำระยอง บ้านนี้เคยเป็นทั้งที่อยู่อาศัยและอดีตที่ทำการของพระยาศรีสมุทรโภคชัยโชคชิตสงคราม (เกตุ ยมจินดา) สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2474 ท่านดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองระยองคนสุดท้ายและเป็นต้นตระกูลยมจินดา ถนนเส้นแรกของเมืองระยองหรือถนนยมจินดาที่เรายืนอยู่นี้ก็เป็นความคิดริเริ่มของเจ้าเมืองระยองท่านนี้ที่ให้ตัดถนนเลียบแม่น้ำระยอง

ภายหลังชาวระยองจึงเรียกขานถนนเส้นนี้ว่า ‘ยมจินดา’ เพื่อเป็นเกียรติแด่ท่านเจ้าเมือง ภายในตัวบ้านมีสารพัดของสะสมของเจ้าบ้านจัดแสดงตามมุมต่างๆ ซึ่งปัจจุบันเปิดเป็นร้านอาหารต้นตำรับระยองแท้ๆ โดยทายาทตระกูลยมจินดา

บ้านบุญศิริ : บ้านสมัยใหม่แบบกรุงเทพฯ หลังแรกบนถนนยมจินดา

บ้านบุญสิริคือบ้านโมเดิร์นแบบกรุงเทพฯ หลังแรกบนถนนยมจินดา เป็นบ้านสองชั้น สร้างด้วยคอนกรีต มีรั้วรอบขอบชิด ด้านหน้าบ้านติดกับถนนยมจินดา ด้านหลังติดแม่น้ำระยอง เดิมทีที่ดินบริเวณนี้ทั้งหมดเป็นของพระยาศรีสมุทรโภคชัยโชคชิตสงคราม (เกตุ ยมจินดา) ต่อมาทายาทของท่านได้แต่งงานกับพูน บุญศิริ อดีตนายกเทศมนตรีเมืองระยอง จึงได้แบ่งที่ดินผืนใหญ่ของเจ้าเมืองมาสร้างเป็นบ้านบุญศิริหลังนี้เมื่อ พ.ศ. 2474 บ้านบุญศิริจึงอยู่ในละแวกเดียวกันกับบ้านเจ้าเมืองยมจินดาเพราะเคยเป็นที่ดินผืนเดียวกันมาก่อน

ตึกกี่พ้ง : ตึกสไตล์ชิโน–โปรตุกีสหลังแรกในระยอง

เจ้าของตึกคนแรกคือ กี่พง แซ่ตั๋น เศรษฐีชาวจีนจากปักษ์ใต้ ตึกกี่พ้งถือว่าเป็นตึกแบบตะวันตกหลังแรกของเมืองระยอง สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2456 เป็นตึกสองชั้นทรงสี่เหลี่ยมซึ่งมีความยาวถึง 12 คูหา ด้านหน้าไม่กว้างนักแต่เน้นให้อาคารมีความลึกและยาว

อาคารเป็นศิลปะแบบชิโน-โปรตุกีส หลายคนอาจจะคุ้นหน้าคุ้นตาตึกทรงนี้จากย่านเก่าเมืองภูเก็ต เพราะมีการว่าจ้างช่างชาวภูเก็ตมาสร้างตึกหลังนี้ สมัยก่อนเป็นที่จำหน่ายพริกไทยและเสื้อผ้านำเข้าจากเมืองจีน ต่อมาทายาทคือนายสิงห์และนางกราย กลิ่นสมุทร ได้เก็บรักษาตึกหลังนี้ไว้ ปัจจุบันพื้นที่ครึ่งหนึ่งของตึกกี่พ้งถูกแบ่งทำเป็นร้านขายของ

ตึกเถ้าแก่เทียน : อดีตธนาคารพาณิชย์แห่งแรก สู่แกลเลอรีและศูนย์ข้อมูลประวัติศาสตร์

ตึกนี้เปลี่ยนมือมาหลายเจ้าของซึ่งล้วนแต่เข้ามาสร้างตำนานบนถนนยมจินดา โดยแรกเริ่มท่านขุนพานิชชลาสินธุ์ หรือเถ้าแก่เทียน เป็นผู้สร้างตึกนี้ซึ่งเป็นตึกปูนเก่าแก่เป็นอันดับ 2 รองจากตึกกี่พ้ง

ตัวตึกเป็นศิลปะชิโน-โปรตุกีสที่ให้กลิ่นอายจีนผสมตะวันตก โดยเถ้าแก่เทียนได้แรงบันดาลใจมาจากตึกรามในจังหวัดภูเก็ตซึ่งเป็นบ้านเกิด บริเวณจั่วด้านบนของผนังตึกทั้งสองข้างมีการตกแต่งด้วยปูนปั้นลวดลายประณีต

สมัยแรกที่นี่เป็นที่อยู่อาศัยและร้านค้า ต่อมามีการแบ่งพื้นที่บางส่วนเป็นสำนักงานธนาคารนครหลวงไทย ซึ่งเป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของระยองในสมัยนั้น ภายหลังเปิดเป็นแกลเลอรีศิลปะในนาม ‘ดาวินชี สตูดิโอ’ หรือ ‘วิกเถ้าแก่เทียน’

ปัจจุบันตึกเถ้าแก่เทียนถูกพัฒนาให้เป็นศูนย์พัฒนาความคิดสร้างสรรค์และการออกแบบเมืองระยอง (Rayong Creativity Development Center – RCDC) เป็นศูนย์ข้อมูลประวัติศาสตร์เมืองระยองและถนนยมจินดา มีนิทรรศการพัฒนาการของเมืองระยอง ภาพถ่ายที่หาชมได้ยาก และภาพวาดตึกรามบ้านช่องต่างๆ บนถนนยมจินดา รวบรวมมาจัดแสดงที่ศูนย์นี้ด้วย ไฮไลต์อีกอย่างคือด้านข้างตึกมีภาพสตรีทอาร์ตที่วาดขึ้นใหม่เพื่อเลียนแบบโครงสร้างอิฐภายในตัวอาคารเดิม กลายเป็นจุดถ่ายรูปเช็กอินที่ใครแวะมายมจินดาจะต้องไม่พลาด

บ้านสัตย์อุดม : บ้านขุนนางเก่าสู่กล่องเก็บอดีตในนามพิพิธภัณฑ์เมืองระยอง

เดิมทีเป็นบ้านของขุนศรีอุทัยเขตร์ (โป๊ง สัตย์อุดม) ขุนนางผู้เป็นเจ้าของโรงสี โรงหนัง และอู่ต่อเรือ จุดเด่นของบ้านหลังนี้คือเป็นบ้านไม้สองชั้นที่ยังคงเก็บรักษาช่องลมที่มีลวดลายฉลุสไตล์จีนไว้

ปัจจุบันบ้านไม้หลังนี้ถูกปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์เมืองระยองซึ่งได้รับการเอื้อเฟื้อสถานที่จากบ้านสัตย์อุดม โดยเกิดจากความตั้งใจของกลุ่มชมรมอนุรักษ์ฟื้นฟูเมืองเก่าระยอง ให้เป็นที่รวบรวมของเก่าของดีของจังหวัด ทั้งภาพถ่ายโบราณหาชมยาก ข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ ที่แสดงถึงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวระยองในอดีต เช่น เฟอร์นิเจอร์สมัยโบราณ ข้าวของเครื่องใช้ที่หาดูได้ยาก เปลือกหอยโบราณ ภาพเจ้าเมืองระยอง ภาพการแต่งกายสมัยก่อน ภาพตึกรามบ้านช่องสมัยโบราณ

บ้านมาลีวณิชย์ : บ้านไม้สไตล์จีนที่ประดับด้วยกระเบื้องจากอิตาลี

บ้านมาลีวณิชย์เป็นอาคารหลังใหญ่ทำจากไม้ทั้งหลัง ใช้เทคนิคการสร้างแบบโบราณคือกั้นผนังด้วยไม้ฝาแบบบานเกล็ด และเป็นประตูแบบบานเฟี้ยมซึ่งเป็นลักษณะดั้งเดิมของร้านค้าชาวจีนมาตั้งแต่อดีต ปูพื้นด้วยกระเบื้องโมเสกจากอิตาลีซึ่งปัจจุบันยังคงเก็บรักษาพื้นเดิมไว้อยู่ ปัจจุบันบ้านนี้เป็นร้านขายหนังสือและหมอนของชาวจีน

จากการบอกเล่าของเจ้าของบ้านรุ่นที่สอง บ้านมาลีวณิชย์ยังคงรูปแบบและวัสดุเดิมไว้โดยไม่มีการต่อเติมหรือซ่อมแซมมากนัก และเป็นตัวอย่างที่ค่อนข้างสมบูรณ์ของบ้านไม้เก่าใจกลางชุมชนยมจินดาที่แสดงให้เห็นความเก่าแก่และความรุ่งเรืองของชุมชนการค้าของชาวจีน

ศาลเจ้าแม่ทับทิม : ศาสนสถานของชาวจีนกลางชุมชนยมจินดา

นอกจากบรรดาร้านรวงต่างๆ บนถนนยมจินดาแล้ว ยังมีศาลเจ้าแม่ทับทิมที่อยู่คู่ชุมชนและมีประวัติความเป็นมายาวนานกว่าร้อยปี

ศาลเจ้าแม่ทับทิม หรือศาลตุ้ยบ้วยเนี่ย เริ่มก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2421 เพื่อประดิษฐานองค์เจ้าแม่ทับทิมและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ซึ่งเป็นที่กราบไหว้ของชาวระยอง ศาลนี้เป็นศาลเจ้าที่หันออกสู่แม่น้ำระยอง องค์เจ้าแม่อัญเชิญมากับเรือเพื่อให้คนมาขอพรให้รอดพ้นจากอันตรายขณะเดินเรือในทะเล นอกจากจะเป็นที่เคารพนับถือของชาวจีนไหหลำที่อพยพเข้ามาในย่านนี้แล้ว ปัจจุบันยังเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคนทั่วไปในแถบนี้ด้วย

ศาลเจ้าในย่านการค้าแห่งนี้จึงเป็นหลักฐานของการเข้ามาตั้งรกรากของชาวจีนที่ไม่ทิ้งขนบดั้งเดิมของตนซึ่งมีชีวิตพันผูกอยู่กับเทพเจ้า นอกจากศาลเจ้าแม่ทับทิมจะเป็นตัวแทนของการมีอยู่ของกลุ่มชาวจีนบนถนนสายนี้แล้ว ที่นี่ยังเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวไทยเชื้อสายจีนที่แม้จะไม่ได้อยู่รวมกันเป็นชุมชนหนาแน่นเหมือนแต่ก่อน แต่ก็ยังกลับมารวมตัวกันเมื่อถึงงานเทศกาลสำคัญๆ โดยในแต่ละปีจะมีการจัดงานต่างๆ เช่น งานกินเจ งานลุยไฟ งานแจกข้าวสาร

ตลาดโรงสี : ชวนช้อปปิ้งและชิมอาหารพื้นถิ่นเมืองระยอง

เดิมตลาดโรงสีคือโรงสีไฟของคุณพูน บุญศิริ ซึ่งถือเป็นโรงสีที่รุ่งเรืองที่สุดในยุคนั้น ปัจจุบันด้านหน้าเปิดเป็นตลาดขนาดย่อมช่วงวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ ซึ่งเป็นตลาดที่สนับสนุนการรักษาประเพณีของชุมชน

ถ้าใครได้มาเยือนตลาดโรงสีแห่งถนนยมจินดา เราขอแนะนำขนมท้องถิ่นหากินยากอย่างขนม ‘มัดไต้’ หรือขนมข้าวต้มมัดไส้คาวของชาวระยอง ทำจากข้าวเหนียวใส่ไส้ถั่วเหลืองซีกผสมหมู ปรุงรสด้วยเกลือและพริกไทย ห่อด้วยใบกะพ้อซึ่งเป็นพืชพื้นถิ่น มัดเป็นปล้องๆ ให้แน่นแล้วนำไปนึ่ง นอกจากขนมมัดไต้ที่ห้ามพลาดแล้ว ที่นี่ยังมีอาหารขึ้นชื่อของระยองอย่าง ‘แกงหมูใบชะมวง’ สูตรต้นตำรับฝีมือชาวบ้านชุมชนยมจินดาให้ชิมด้วย

ใครสนใจอยากเดินทางไปสัมผัสกลิ่นอายสถาปัตยกรรมรุ่นเก๋าและเรื่องราวบนถนนยมจินดาสามารถใช้เส้นทางถนนสุขุมวิท เลี้ยวขวาแยกปากน้ำระยอง เลยวัดลุ่มมหาชัยชุมพลไปประมาณ 100 เมตร ทางเข้าถนนยมจินดาจะอยู่ทางขวามือ

ขอขอบคุณข้อมูลจากโครงการวิจัยข้อมูลชาติพันธุ์และวิถีชุมชนระยอง จัดทำโดยคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ด้วยความร่วมมือกับบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน), คุณเฉลียว ราชบุรี (รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดระยอง), คุณอธิวัฒน์ คุณาเดชดี (ศูนย์พัฒนาข้อมูลประวัติศาสตร์เมืองระยอง) และคุณสุทธิพร ภู่ธนะพิบูล (เลขาฯ มูลนิธิกุศลร่วมใจ ศาลเจ้าแม่ทับทิมระยอง)

The post พาเดินเท้าสำรวจสถาปัตยกรรมเก่าแก่ร้อยปีบนถนนยมจินดา ย่านเก่าที่ได้ชื่อว่าเป็น Beverly Hills แห่งระยอง appeared first on a day magazine.