ถ้าตอบว่าซื้อ มีความเป็นไปได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ที่คุณจะเคยเห็นและสัมผัสงานออกแบบของ อัง–อังศุญาณ์ กุญแจทอง เพราะเธอนี่แหละคือผู้ออกแบบป้ายติดสินค้าทุกชิ้นของ Muji ตลอด 4 ปีที่ผ่านมา

งานนี้เป็นเพียงหนึ่งในหลายๆ โปรเจกต์ระดับประเทศและระดับโลกที่อังศุญาณ์ได้เป็นส่วนหนึ่ง ในฐานะกราฟิกดีไซเนอร์คนไทยคนแรกและคนเดียวในทีมของ Kenya Hara ดีไซเนอร์ระดับตำนานแห่ง Nippon Design Center ผู้สร้างชื่อจากการเป็นครีเอทีฟไดเรกเตอร์ให้กับ Muji และการออกแบบอัตลักษณ์ให้กับแบรนด์ชื่อดังอีกจำนวนมาก

  เธอไปทำงานเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ที่ญี่ปุ่นได้ยังไง ประสบการณ์การทำงานในญี่ปุ่นสอนอะไร เธอได้มีส่วนร่วมออกแบบโปรเจกต์ไหนบ้าง ตามไปฟังเรื่องเล่าจากปากของเจ้าตัวกัน

ขอย้อนกลับไปจุดแรกสุด ความฝันที่อยากเป็นดีไซเนอร์มาจากไหน 

คุณพ่อเราเป็นอาจารย์คณะจิตรกรรมฯ มหาวิทยาลัยศิลปากร เราเลยโตมาพร้อมกับศิลปะ ตอนเด็กๆ เราก็ไม่ค่อยเข้าใจว่าศิลปะและดีไซน์ต่างกันยังไง แต่เรารู้สึกว่าเราชอบอะไรที่ได้คิด ได้ครีเอต จนเราโตขึ้นถึงเริ่มเข้าใจว่าเราไม่ได้อยากผลิตงานแบบพ่อที่มีโจทย์จากตัวเอง แต่เราอยากได้โจทย์จากข้างนอก ถ้าสังคมมีปัญหาแบบนี้ ลูกค้ามีปัญหาแบบนี้ เราก็อยากเสนอทางแก้ปัญหาที่เรียกว่าดีไซน์ให้เขา เราเลยรู้ว่าสิ่งที่เราอยากเป็นคือดีไซเนอร์ โดยเฉพาะด้านกราฟิกซึ่งเราชอบที่สุดในตอนนั้น

แล้วทำไมต้องเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ในประเทศญี่ปุ่นด้วย

เราเป็นลูกครึ่งญี่ปุ่น คุณพ่อเป็นคนไทย คุณแม่เป็นคนญี่ปุ่น เราพูดภาษาญี่ปุ่นได้ แต่ว่าอยู่ที่ไทยมาตลอด ก็เลยอยากไปสัมผัสวัฒนธรรมฝั่งของคุณแม่บ้าง แล้วญี่ปุ่นก็ถือว่าเป็นประเทศที่ท็อปด้านดีไซน์ในเอเชีย โดยเฉพาะกราฟิกดีไซน์ อีกอย่าง จากการที่เราไปฝึกงานมา หรือตอนที่เราเห็นเพื่อนทำงาน เรารู้ว่าตลาดงานดีไซน์ที่ไทยไม่ได้ใหญ่เท่าที่ญี่ปุ่น เราเลยอยากไปลองลีกที่ใหญ่กว่าก่อน ลองลีกท็อปๆ เลย แล้วค่อยสะสมประสบการณ์ตรงนี้กลับไปทำที่ไทย

คุณหาหนทางไปญี่ปุ่นได้ยังไง

หลังเรียนจบมัธยมปลายเราสอบได้ทุนของรัฐบาลญี่ปุ่น แต่ด้วยเงื่อนไขของทุนปริญญาตรี เราต้องสอบเข้ามหาวิทยาลัยของรัฐที่ประเทศสร้างให้ได้ ซึ่งมหาวิทยาลัยด้านศิลปะมันมีแค่ที่เดียว คือ Tokyo University of the Arts (Geidai) แล้วเราไม่เคยเรียนดรออิ้งมาก่อนเลย เพราะตอนเตรียมสอบทุน เราก็เน้นวิชาการ เราเพิ่งไปเริ่มเรียนดรออิ้งที่ญี่ปุ่นช่วงที่ทุนให้ไปเรียนภาษาก่อน แล้วเราก็สอบไม่ติดเกได ซึ่งไม่แปลกใจเลย แต่มันก็เคว้งคว้าง ไม่รู้จะทำยังไงดี จริงๆ ตอนนั้นเราสอบติดมหาวิทยาลัยอื่นที่ไม่ใช่สายดีไซน์โดยตรงด้วย แต่เราไม่อยากเรียน เพราะเรายังอยากเป็นดีไซเนอร์อยู่ เราเลยกลับไทยมาเรียนที่มัณฑนศิลป์ ศิลปากร 

พอเรียนถึงปีสาม เราลองสอบทุนรัฐบาลญี่ปุ่นอีกครั้ง คราวนี้ทุนปริญญาโทมีเงื่อนไขว่า เราต้องได้รับการตอบรับจากอาจารย์ที่จะเป็นที่ปรึกษาทีสิสของเราก่อนด้วย คือต้องเจาะจงเลือกเลยว่าจะเรียนกับอาจารย์คนไหน คณะไหน มหาวิทยาลัยไหน

ซึ่งคุณเลือกเคนยะ ฮาระ หัวหน้าภาค Science of Design ของ Musashino Art University

ตอนที่เราเลือก คือที่ห้องสมุดศิลปากรมีหนังสือชื่อ Designing Design เขียนโดย Kenya Hara เราอ่านหนังสือไปแค่สองหน้าแรก ก็ตัดสินใจว่าต้องเรียนกับคนนี้ให้ได้ เพราะสิ่งที่เขาเขียนมันค่อนข้างเป็นปรัชญาและมันเปิดกว้าง ต่างจากตอนเรียนที่คณะที่เรามักถูกสอนว่า กราฟิกดีไซน์ต้องเป็นแบบนี้นะ ต้องมีกริดแบบนี้ ต้องใช้ทฤษฎีสีนี้ ซึ่งเราเองไม่เชื่อแบบนั้น ถ้าทุกคน play by the same rules งานก็ไม่สนุกสิ เราว่าดีไซน์มันมีอะไรมากกว่านั้น มันต้องมีความเป็นมนุษย์อยู่ในนั้น

เราจำคำเป๊ะๆ ไม่ได้ แต่เคนยะ ฮาระ พูดไว้ประมาณว่า เวลาคุณออกแบบแก้ว คุณจะรู้สึกถึงลักษณะของมัน ความสูง ความต่ำ ความกว้างของปากแก้ว แล้วถ้าคุณออกแบบจาน คุณก็จะรู้สึกถึงลักษณะของมันเช่นกัน ซึ่งจานเป็นสิ่งที่ปากกว้างมากๆ ความสูงต่ำมากๆ ถ้าคุณออกแบบแก้วที่เตี้ยลงเรื่อยๆ ปากกว้างขึ้นเรื่อยๆ และออกแบบจานที่ปากแคบขึ้นเรื่อยๆ แล้วสูงขึ้นเรื่อยๆ ถึงจุดหนึ่งคุณจะไม่รู้ว่าความแตกต่างของจานกับแก้วอยู่ตรงไหน มันจะค่อยๆ เข้ามาใกล้กันจนคุณเริ่มไม่รู้แล้วว่าจานคืออะไร แก้วคืออะไร แต่ความจริงคุณจะเข้าใจมากขึ้นว่าจานคืออะไร แก้วคืออะไร 

มีความเป็นปรัชญาจริงด้วย

ใช่ เราจะงงไปช่วงหนึ่งว่าจานคืออะไร แก้วคืออะไร แต่ความจริงแล้วการที่เราศึกษาและคิดกับมันมากขึ้น เราจะเข้าใจมากขึ้น เขาบอกว่านั่นแหละคือดีไซน์ ซึ่งเรารู้สึกว่าอยากเรียนอะไรแบบนี้ มันมากกว่าการกำหนดมาแล้วว่าแก้วต้องเป็นแบบนี้ จานต้องเป็นแบบนี้ เรารู้สึกว่าเราต้องเรียนกับดีไซเนอร์คนนี้ให้ได้

พอเราสมัครทุนได้ปั๊บเราจองตั๋วบุกไปญี่ปุ่นเลย เรารู้ว่าวันนั้นที่มหาวิทยาลัยจะมี open campus รู้ว่าอาจารย์จะอยู่ เราก็ตุเลงๆ ไปหาเขาพร้อมกับพอร์ตโฟลิโอและเอกสาร ไปถึงก็แนะนำตัว หนูเป็นนักเรียนทุนรัฐบาลญี่ปุ่นนะคะ หนูจะได้ทุนมาตอนนี้ๆๆ แล้วก็ให้ดูพอร์ต พอเขาเห็นพอร์ตเขาบอก โอเค ได้ แล้วเซ็นเอกสารทันที แล้วเขาถามอีกว่า มาทำงานพิเศษที่บริษัทผมไหม ตอนนั้นเราก็ตื่นเต้นมาก ตอบไปว่า “ทำค่ะ ให้เสิร์ฟชาหนูก็ทำ”​ เขาก็แบบว่า “เฮ้ย ไม่ต้องเสิร์ฟชา มาทำไหม” (หัวเราะ)

ขนลุกมากที่เขาตอบรับทันที

ตอนนั้นเราก็ “จริงเหรอคะ” มีความเจอไอดอล

แล้วจริงๆ ทางทุนให้เราส่งชื่ออาจารย์สามคน สามอันดับ แต่เรายื่นเคนยะ ฮาระ เป็นอันดับแรก แล้วเขารับทันทีเลย เรื่องมันก็เป็นประมาณนี้ 

แล้วคุณได้เรียนเนื้อหาเชิงปรัชญาสมใจไหม

เราเรียนภาคที่ชื่อว่า Science of Design ที่ Musashino Art University ซึ่งใช้แนวคิดแบบ Bauhaus คือเขาไม่ได้มานั่งแบ่งว่าใครเป็นอาร์ทิสต์ ใครเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ ใครเป็นโปรดักต์ดีไซเนอร์ ดังนั้นเราจะได้เรียนทุกอย่างเลย เป็น integrated design ซึ่งโดยพื้นฐานก็จะได้เรียนเรื่องความคิดทางด้านปรัชญาด้วย แล้วเราค่อยเอาความคิดนั้นซึ่งเรียกว่า Design Thinking มาคิดดีไซน์ใหม่ๆ ซึ่งจะทำเป็นมีเดีย เป็นโปรดักต์ หรือเป็นกราฟิก ก็ขึ้นอยู่กับว่าเราอยากทำอะไร อย่างฮาระก็จะเน้นด้านกราฟิกซะเยอะ แล้วที่ภาคก็จะมีอาจารย์คนอื่นๆ ซึ่งเป็นตัวท็อปเหมือนกัน เช่น Fumie Shibata ซึ่งเป็น Product Designer ที่ดังมากๆ ทำโปรดักต์ให้มูจิ ทำแก้วให้ Kinto หรือเมื่อก่อน Fukasawa Naoto คนที่ทำนาฬิกา Issey Twelve ก็เคยสอนอยู่ภาคเรา 

ตอนเรียนเราเลยแฮปปี้มาก แม้เราจะทำงานที่ค่อนข้างเป็นวิชวลมากๆ เป็นกราฟิกมากๆ แต่เราได้ยินคอมเมนต์จาก Product Designer หรือจากคนที่เรียนดีไซน์ที่เป็นปรัชญามากๆ แล้วเขาก็จะมีฟีดแบ็กมาในอีกมุมหนึ่งให้เรา มันทำให้เราได้ทำงานที่กว้างและมีความคิดที่กว้างขึ้นเยอะมาก 

ในฐานะคนที่ผ่านการเรียนด้านศิลปะทั้งในไทยและญี่ปุ่น คุณเห็นความแตกต่างอะไรบ้าง

จุดที่ต่างกันอย่างเห็นได้ชัดเลยคือเรื่องสถานที่และอุปกรณ์ ที่ญี่ปุ่น โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยเรา ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยเอกชน ค่าเทอมจะแพงกว่ามหาวิทยาลัยรัฐบาลอยู่แล้ว สถานที่และอุปกรณ์เขาจะพร้อมมาก ในมหาวิทยาลัยคือมี 3D printer แล้วไม่ได้มีแค่เครื่องเดียวด้วย มีหลายเครื่อง แล้วแต่ละภาคก็จะมีอุปกรณ์ที่ต้องใช้ในภาคนั้นๆ ไว้ให้นักศึกษายืมใช้ มี Adobe แท้ให้ใช้ฟรี มีฟอนต์ให้ใช้ฟรี หรือต่อให้ไม่ฟรี ก็จะมีการประสานงานกับบริษัททำฟอนต์เพื่อดีลราคานักศึกษามาให้ หรือภาคที่ต้องมีห้องเฉพาะ เช่น เป่าแก้ว ก็มีห้องให้พร้อม นอกจากนี้ก็มีร้านขายเครื่องเขียนและอุปกรณ์ต่างๆ ในมหาวิทยาลัยซึ่งขายในราคานักศึกษาด้วย

และอีกมุมที่ต่างกันคืออาจารย์ คือพ่อเราเป็นอาจารย์ที่ไทย เราเลยพอจะรู้บ้างว่า การเป็นอาจารย์ที่ไทยจะมีกฎว่าต้องจบปริญญาโท ปริญญาเอก ถึงจะมาเป็นอาจารย์ได้ ซึ่งจริงๆ แล้วในสายดีไซน์หรือศิลปะ การจบปริญญาโท ปริญญาเอกมันไม่ได้สำคัญเลย มันเป็นแค่การวิจัยน่ะ สิ่งสำคัญคือ practice คือการออกไปทำงานจริงๆ เป็นดีไซเนอร์ที่สร้างผลงานจริงในสนามจริง ซึ่งที่ญี่ปุ่นส่วนมากเขาจะเชิญอาจารย์มาเมื่อตำแหน่งว่างเท่านั้น 

เช่นว่า เราต้องการอาจารย์สายนี้ แล้วคนนี้เป็นดีไซเนอร์ในสายนี้ อย่างฮาระก็ได้รับเชิญมาเป็นหัวหน้าภาค เขาจะอยู่ที่มหาวิทยาลัย 1 วันเต็มๆ แล้วอีก 4 วันเขาทำงานเป็นดีไซเนอร์จริงๆ ซึ่งเขาสามารถเอาเรื่องตรงนี้กลับไปเล่าให้นักเรียนได้ มี input ใหม่ๆ ให้นักเรียนตลอดเพราะเขาทำงานอยู่ในวงการจริงๆ ไม่ใช่ว่าเอาความรู้ที่เรียนจบไปเมื่อกี่ปีที่แล้วมาสอนซ้ำเรื่อยๆ 

เราเลยตื่นเต้นมากๆ ที่เราสามารถเรียนกับคนระดับนี้ได้ คือถ้าเป็นที่ไทย โอกาสในการจะเรียนกับคนเก่งๆ มันน้อยมาก อย่างมากเขาอาจเป็นอาจารย์พิเศษที่มาแค่เดือนละครั้ง หรือเราต้องหาทางไปฝึกงานหรือทำงานที่นั่น แต่ที่ญี่ปุ่นเราสามารถเลือกได้เลยว่าเราอยากเรียนกับตัวท็อปคนไหน เราว่ามันทำให้นักเรียนรู้สึกฮึกเหิม รู้สึกอยากเรียน 

แล้วการได้เรียนและทำงานกับฮาระเป็นยังไงบ้าง 

เราได้เห็นเขาใน 2 โหมด ตอนเขาเป็นอาจารย์เขาจะรับฟังว่านักศึกษาคิดยังไง แม้เราจะหวั่นมากว่า จะให้เคนยะ ฮาระ ดูงานเราเหรอวะ เขาจะเข้าใจเราไหมวะ มันมีความเขินๆ หน่อย แต่เขาก็เข้าใจ

ส่วนตอนทำงานที่ออฟฟิศ เขาจะมีเซนส์ว่า นี่งานผม ผมจะต้องไดเรกต์แบบนี้ เป็นคนละแบบกับตอนเป็นอาจารย์เลย

ตอนทำงานพิเศษเราเริ่มจากอะไรเล็กๆ น้อยๆ เช่น ช่วยพี่ดีไซเนอร์หาข้อมูล ช่วยแก้นู่นแก้นี่ หรือบางทีก็ตัดกระดาษ แต่เราก็ตื่นเต้นที่ได้เห็นการทำงานใกล้ๆ อย่างตอนที่เข้าไปใหม่ๆ ออฟฟิศกำลังทำโปรเจกต์ของสนามบินฮาเนดะอยู่ เราก็ เฮ้ย ฮาเนดะเปลี่ยนโลโก้เหรอ ทำอย่างนี้เหรอ แล้วเขาก็มีลูกค้าประจำคือ Muji อยู่แล้ว เราก็ได้เห็นขั้นตอนที่เกิดขึ้นเวลาที่เขาจะเปิดร้านใหม่หรือมีโปรเจกต์ใหม่

นอกจากโอกาสในการได้ทำงานกับแบรนด์ใหญ่แล้ว ข้อดีของการได้ทำงานในออฟฟิศของดีไซเนอร์ชื่อดังคืออะไร

เราไม่แน่ใจว่าที่อื่นเป็นยังไง แต่ที่ฮาระจะค่อนข้างเป็นเหมือนคอนซัลต์ เขาจะไม่ทำตามลูกค้า แต่เขาจะทำเกินความคาดหวังของลูกค้า เราไม่เคยทำงานที่แค่ส่งโลโก้แล้วจบ เราจะต้องดูภาพรวมทั้งหมดว่า ปรัชญาของสิ่งที่ลูกค้าต้องการคืออะไร แล้วเราก็จะเสนอไปมากกว่านั้น เป็นข้อดีที่อยู่ที่นี่

มีสิ่งที่คุณได้เรียนรู้จากการทำงานกับฮาระโดยตรงไหม

คล้ายๆ ที่เราบอกเมื่อกี้ คือเราต้องทำงานเกินความคาดหวังของลูกค้า ฮาระเขาเชื่อว่าดีไซเนอร์ไม่ได้ทำแค่ออกแบบวิชวล แต่ต้องคิดเลยไปมากกว่านั้น ดีไซเนอร์ที่ถูกต้องต้องคิดว่าลูกค้าจะเอาไปใช้ยังไงต่อ หรือว่าธุรกิจของลูกค้ามีแบบนี้ ผมสามารถทำตรงนี้ด้วยได้ไหม เขาจะไม่ทำงานแบบว่า ทำโลโก้ร้อยแบบแล้วส่งไป บางทีเขาส่งสองแบบ แบบเดียว แต่ผมว่าอันนี้คือสิ่งที่ดีที่สุด เพราะอะไร ก็อธิบายไป 

แล้วเราก็มีโอกาสได้เห็นการพรีเซนต์ของคนระดับฮาระ คือเขาเคยพูดว่าดีไซน์คืองานขาย งานพรีเซนต์ ซึ่งเรารู้สึกว่ามันจริง เราไม่ใช่แค่ไปถามว่า “ดูแล้วลูกค้าชอบสีไหนคะ” แต่เราต้องมี storytelling ไอเดียเราต้องสามารถอธิบายได้ เรารู้สึกว่าได้เรียนรู้อะไรตรงนั้นมากๆ โดยที่ไม่ได้อธิบายด้วยทฤษฎีนะ เราไม่ได้มานั่งแบบว่า อ้อ อันนี้ใช้สีนี้เพราะมันคอนทราสต์ดีค่ะ มันมากกว่านั้นมากๆ มันคือภาพรวม ภาพที่กว้างกว่านั้น สมมติวงกลมนี้อะไรอย่างนี้ เรารู้สึกว่าเราต้องพูดยังไง หรือสามารถผูกเรื่องผูกคอนเซปต์กับสิ่งนี้จนรู้สึกว่าไอ้วงกลมธรรมดานี่มันมีความหมาย สีที่เลือกมามีความหมาย 

โดยสิ่งที่เราเรียนรู้จากการที่มาทำงานที่นี่มันไม่เหมือนที่ไทย ไม่ได้คิดว่าตอนที่เราทำโลโก้สีเขียวออกมามีความรักธรรมชาติค่ะ มันจะไม่ใช่ฟีลอย่างนั้น มันจะมีความที่บางอย่างมันคือ subjective ของดีไซเนอร์ล้วนๆ แต่ว่ามันสามารถผูกหรือสามารถพรีเซนต์จนมันรู้สึกว่า เฮ้ยมันเป็นอย่างนั้นจริงๆ นี่ มันมี value อย่างนั้นจริงๆ คือมัน subjective มากๆ จริงๆ 

แสดงว่าคนเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ไม่ใช่แค่ต้องออกแบบได้ แต่ต้องมีทักษะการเล่าเรื่องที่ดี 

ใช่ เราว่ามันจำเป็นมาก ยิ่งงานกราฟิกมัน subjective ความสวยงามแต่ละคนไม่เหมือนกัน ขนาดอาหารอร่อย-ไม่อร่อยของแต่ละคนยังไม่เหมือนกันเลย กราฟิกมันยิ่งกว่านั้นอีก การจะมาบอกว่าเลือกสีนี้เพราะอะไร มันเป็นสิ่งที่อธิบายยาก มันไม่เหมือนเก้าอี้ที่นั่งสบาย-ไม่สบายซึ่งชัดเจนกว่า กราฟิกเลยแทบจะเป็นเรื่อง storytelling ล้วนๆ เลย 

นอกจากทักษะการเล่าเรื่องและพรีเซนต์งานแล้ว มีทักษะไหนอีกที่กราฟิกดีไซเนอร์จำเป็นต้องมี

เราว่าการที่จะ storytelling ได้ดีต้องเริ่มต้นจากการเข้าใจบรีฟได้ดีก่อน เหมือนต้องเข้าใจลูกค้าหรือเข้าใจวงการนั้นๆ ก่อนแล้วถึงจะสามารถมาวิเคราะห์ได้ว่า เราจะเอาประเด็นไหนมาตอบว่าเขาต้องการสิ่งนี้

ส่วนใหญ่เราคงเห็นงานของคุณได้ที่ญี่ปุ่น คุณเคยทำโปรเจกต์ที่เห็นได้ในไทยบ้างไหม เล่าให้ฟังหน่อย

เราทำแท็กของ Muji ทั่วโลกเลย เราทำโปรเจกต์นี้มาขึ้นปีที่ 4 แล้ว ปริมาณแท็กมันเยอะมาก แล้วก็มีแพตเทิร์นแยกตามโซนประเทศและภาษา เช่น อันที่ใช้ที่ยุโรปมีสิบภาษา อันที่ใช้ที่ไทยมีภาษาเดียว อันที่เป็นภาษาอังกฤษอย่างเดียวใช้ในประมาณสิบประเทศ หรือว่าอันที่ใช้ที่อเมริกากับแคนาดาก็จะมีภาษาอังกฤษกับฝรั่งเศส 

แท็กอาจดูเป็นอะไรเล็กๆ แต่สำหรับมูจิมันสำคัญมาก สมมติคุณไปซื้อของที่อื่นเขาอาจจะมีกล่องแพ็กเกจ มีโลโก้ มีรูปประกอบ มีคำอธิบาย แต่สำหรับมูจิก็จะมีแค่สินค้าแล้วแปะสติกเกอร์ซึ่งก็คือแท็ก ดังนั้นแท็กจึงทำหน้าที่ทั้งบอกตัวตนของแบรนด์ ทั้งอธิบายข้อมูลสินค้า มันแพ็กหน้าที่หลายอย่างมากในพื้นที่เล็กแค่นั้น

ทำงานเป็นกราฟิกดีไซเนอร์เต็มตัวมาประมาณ 5 ปีแล้ว โปรเจกต์ไหนทำแล้วชอบที่สุด

เลือกยากมาก โปรเจกต์ใหญ่ๆ เราก็ชอบหมดเลย มันมีความลำบาก ความสำเร็จที่แตกต่างกัน แต่โปรเจกต์แรกที่เราทำแล้วรู้สึกว่าตัวเองโตแบบก้าวกระโดดมากๆ คือโปรเจกต์ที่ทำให้กับบริษัทประกันชีวิตที่เกาหลี ชื่อ Hanwha ตอนนั้นเขาออกแบรนด์ย่อยชื่อ Lifeplus เป็นแบรนด์ที่ให้คนที่ซื้อประกันชีวิตของฮันวามาใช้บริการได้ 

โปรเจกต์นี้เป็นงานแบรนดิ้งงานแรกที่เราทำเต็มตัวด้วย คือตอนเพิ่งเข้ามาใหม่ๆ ช่วงเดือนสองเดือนแรกจะยังไม่ได้ถืองานโปรเจกต์ใหญ่ ส่วนใหญ่จะได้ไปช่วยคนนู้นคนนี้ แต่พอทำไปสักพักเราก็รู้สึกอยากทำงานที่ได้เริ่มพัฒนาความคิดจากศูนย์ พอมีงานนี้เข้ามา บวกกับเราพออ่านภาษาเกาหลีได้นิดหนึ่ง เราก็เลยยกมือขอเข้าร่วมโปรเจกต์ แต่ปรากฏว่าคนที่อยู่ในโปรเจกต์นี้อีกสองคนลาออก คนหนึ่งเดือนหนึ่งลาออก อีกคนสามเดือนลาออก ในที่สุดเราเลยกลายเป็นดีไซเนอร์คนเดียวในโปรเจกต์นี้

ตอนแรกเราเครียดมาก เพราะเราเพิ่งมาทำงานได้สักเดือนที่สี่เอง แต่ตอนพรีเซนต์งานครั้งที่สามเราก็ต้องไปพรีเซนต์แทนฮาระเป็นภาษาอังกฤษที่เกาหลีแล้ว จริงๆ ตอนแรกเราไม่แน่ใจ ก็ขอให้พี่รองหัวหน้าไปด้วย แต่พอไปถึงเราถามเขาว่า ใครจะพรีเซนต์ดีคะ ในใจเราก็คิดว่า ต้องพี่เขาดิ ไม่ใช่เราอยู่แล้วปะ แต่เขาคือ “เออ พี่ว่าอังซังก็ได้อยู่นะ” เราก็ “ได้เหรอ ได้ก็ได้วะ” (หัวเราะ) เหมือนโดนสถานการณ์บังคับ เหมือนโดนผลักตกน้ำไปก็ต้องว่าย 

แต่ว่าตั้งแต่ครั้งนั้นมันบูสต์ความมั่นใจให้เรามากๆ ว่า เฮ้ย เราทำได้ ซึ่งเราก็เป็นดีไซเนอร์คนเดียวจนจบโปรเจกต์เลย ทำอยู่ประมาณสิบเดือน ซึ่งพอทำเสร็จแล้วลูกค้าเข้าใจดีไซน์มาก เอาไปใช้ต่อได้ดี แล้วเขาใส่ใจงานดีไซน์มาก จนส่งงานไปประกวดรางวัล Red Dot Design Awards กับ iF DESIGN AWARD ซึ่งได้รางวัลทั้งคู่ เรารู้สึกว่าเราโชคดีมาก ทำงานปีแรกได้รางวัลระดับโลกขนาดนี้ได้ยังไงเนี่ย 

แล้วที่ญี่ปุ่นจะมี Japan Graphic Designer Association ที่จะออกหนังสือรวมผลงานของดีไซเนอร์เป็นประจำทุกปี ปีนั้นงานเราได้ลงในหนังสือเล่มนั้นด้วย ซึ่งหนังสือเล่มนั้นเป็นหนังสือที่มีในห้องสมุดที่ศิลปากร เราเคยเปิดหนังสือมาดูเรฟฯ งานต่างๆ แล้วพอเรามีชื่อตัวเองอยู่ในหนังสือเล่มนั้นเราก็ภูมิใจมากๆ เป็นงานที่ทำให้เรารู้สึกว่า โอเค เราเป็นดีไซเนอร์แล้วนะ 

แล้วโปรเจกต์ไหนที่รู้สึกว่าท้าทายสุดๆ

เราว่าทุกงานมีความท้าทายต่างกัน ส่วนใหญ่ที่เจอก็มีทั้งเรื่องไทม์ไลน์​ที่เคี่ยวมาก แต่ในขณะเดียวกันก็ต้องคุมบัดเจ็ต หรือเรื่องการสื่อสาร เคยเจอประเภทที่คนดูแลงานฝั่งลูกค้าบอกว่า แบบนี้แหละครับที่ต้องการ แต่พอไปถึงท่านประธานตีกลับลงมา เราก็จะแบบขอคุยโดยตรงได้ไหมคะ กลัวเขาไปสื่อสารเมสเซจกับท่านประธานไม่ครบถ้วนหรือสื่อสารผิดไป หรือเวลาคุยงานกับซัพพลายเออร์ บางทีสิ่งที่เราต้องการไม่เคยมีใครทำมาก่อน หรือมันต้นทุนสูงมากจนไม่มีใครทำ ก็ต้องพยายามหาโซลูชั่นในเงื่อนไขต่างๆ ทำให้สิ่งที่มัน impossible มัน possible ให้ได้ 

แต่ข้อดีของออฟฟิศเราคือเพื่อนที่ทำงานดี เวลาเจอความท้าทาย ทุกคนจะเป็นแบบเกาะไหล่แล้ว เฮ้ย ไปด้วยกัน ไม่มีดราม่า

ฟังดูก็เป็นความท้าทายที่ universal ประมาณหนึ่ง เข้าใจว่ากราฟิกดีไซเนอร์ในไทยก็เจอเรื่องแบบนี้เหมือนกัน

universal จริง ปัญหามันก็ปัญหาเดิมๆ แค่เปลี่ยนภาษาหรือเปลี่ยนสเกล

มีปัญหาเบสิกอย่างลูกค้าเปลี่ยนบรีฟกลางคัน หรือต้องใช้สี CI ที่แย่มากๆ ไหม

บรีฟแย่เหมือนพูดไม่ตรงบรีฟก็มีบ้างนะ แต่ CI แย่ไม่ค่อยเจอ เพราะส่วนใหญ่เขาจะให้เราทำแบรนดิ้งให้ 

อ๋อ แต่มีโปรเจกต์หนึ่งที่ช็อก ไม่เคยเจอมาก่อน คือส่วนใหญ่ลูกค้าจะค่อนข้างให้ความเคารพงานออฟฟิศเราด้วยความที่เป็นฮาระ ถ้าส่งงานแล้วลูกค้าเอาไปใช้แล้วมีปัญหา เขาก็จะฟีดแบ็กมาให้เราช่วยแก้ แต่มีเคสหนึ่งที่ลูกค้าฟีดแบ็กมาว่า เจอปัญหาแบบนี้ค่ะ ก็เลยแก้เป็นแบบนี้นะคะ แล้วส่งมาให้ดู เราก็ ฮะ มาแก้งานเราได้ยังไง (หัวเราะ) ก็ต้องบอกเขาว่า ไม่ได้นะคะ มันเป็นหน้าที่ฉันนะ ช่วยบอกมาว่ามีปัญหาอะไร เดี๋ยวแก้ให้ เราก็เข้าใจนะว่าบางทีเขาอาจจะผลิตไปแล้ว หรืองานเร่งมากๆ แต่เราก็อยากที่จะหาโซลูชั่นที่ดีที่สุดในเงื่อนไขนั้นๆ ให้

ข้อย้อนกลับมาที่เรื่องโปรเจกต์งาน ตอนนี้ทำอะไรอยู่ พอเล่าให้ฟังได้ไหม

ปีนี้เราอยู่ในทีมของโปรเจกต์หนึ่งที่เพิ่งปล่อยไป คือการทำรีแบรนดิ้งให้ Kuroneko Yamato ที่ญี่ปุ่นเขาเรียกว่าขนส่งแมวดำ มันเป็นสเกลงานที่ใหญ่ที่สุดที่เราเคยทำ และน่าจะถือว่าเป็นงานใหญ่ในประวัติศาสตร์ของฮาระเหมือนกัน เพราะบริษัทเขาใหญ่มาก และอยู่มานานโดยไม่เคยเปลี่ยนโลโก้มาก่อน 

ตอนที่จะพรีเซนต์รอบแรก เรามีคุยกันในทีม ฮาระพูดขึ้นมาประมาณว่า “โลโก้แมวดำน่ะ เป็นโลโก้ที่สร้างทัศนียภาพเมืองญี่ปุ่นเลยนะ” ซ่ึงตอนนั้นพวกเรารู้สึกขนลุกเลย เพราะเวลาอยู่ที่ญี่ปุ่น จะมีรถแมวดำมาจอดส่งของหน้าบ้านทุกวัน คือเราจะต้องเห็นทุกวัน มันสร้างความสบายใจ และมันเป็นส่วนหนึ่งของภาพเมืองญี่ปุ่นจริงๆ เหมือนเวลาเราเห็นตู้กดน้ำแล้วรู้สึกว่ามันดูญี่ปุ่นเนอะ แมวดำก็เป็นแบบนั้น

พอฮาระพูดอย่างนี้เราเลยรู้สึกว่า เชี่ย ความรับผิดชอบสูงมาก 

แล้วทำอะไรให้กับขนส่งแมวดำบ้าง

 นอกจากเปลี่ยนโลโก้ก็มีการเปลี่ยนสีหลักของบริษัท และมีการออกแบบพวกกล่อง รถขนของ แล้วก็ป้ายหน้าร้าน ช่วงนี้เราเลยได้ทำงานที่เจอกับเรื่องวัสดุเยอะมากและต้องเรียนรู้อะไรใหม่ๆ เยอะมาก อย่างเช่น ในการทำรถแมวดำ พวกรถบรรทุกมันต้องติดแผ่นสะท้อนแสงข้างหลังรถ เราก็ต้องมาเรียนรู้ตั้งแต่พื้นฐานว่า แผ่นสะท้อนแสงเป็นยังไง สีดำก็มีนะแต่ไม่ค่อยสะท้อน ไม่มีประโยชน์ ส่วนสีขาวมันสะท้อนมากเกินไป ทำให้รถข้างหลังแสบตา เดี๋ยวจะเกิดอุบัติเหตุได้ แล้วถ้าเราอยากได้สีเหลืองให้เข้ากับตาแมวที่ออกแบบไว้ เขามีสีเหลืองเฉดเดียวกับเราไหม ซึ่งปรากฏว่าไม่มีนะ คือแผ่นสะท้อนแสงเป็นวงการที่เขาไม่ค่อยใช้สีกันเท่าไหร่ เลยมีอยู่ไม่กี่สี ถ้าจะให้ทำใหม่ก็คือต้องผสมสีใหม่ ล้างสีเก่าออกจากเครื่อง แล้วผลิตครั้งหนึ่งก็ต้องผลิตหลายกิโลเมตร ถ้าจะให้ทำใหม่แมวดำต้องเหมาทั้งหมด เราก็ต้องหาโซลูชั่นกันไป 

ฟังดูงานละเอียดเหมือนกัน แอบเซอร์ไพรส์ที่กราฟิกดีไซเนอร์ต้องรู้ลึกถึงขั้นนี้ แล้วคุณโดนเข้าใจผิดบ่อยไหมว่ากราฟิกดีไซเนอร์ก็แค่นั่งออกแบบหน้าคอมฯ จบ

ออฟฟิศเราอาจจะแปลกนิดหนึ่งด้วยแหละ ด้วยความที่ปรัชญาของฮาระคือดีไซเนอร์ต้องทำได้ทุกอย่าง คือในนามบัตรเราจะไม่ได้เขียนว่ากราฟิกดีไซเนอร์ จะเขียนแค่ว่าดีไซเนอร์ ซึ่งอ่านสัญญาเราก็เคยทำมาแล้วนะ (หัวเราะ) หรือช่วยคิดเงินแบบ เออ พี่ หนูว่างานนี้มันน่าจะต้องเยอะกว่านี้นะ ก็เคยทำ 

ข้อดีของการทำแทบทุกอย่างคือมันสนุก แต่บางทีมันก็เครียดนะ คือบางทีไปคุยกับซัพพลายเออร์ เรารู้ว่าอยากได้แบบไหน แต่ไม่รู้วิธีการทำว่ามันยากขนาดไหน แต่ไปขอเขาว่า พี่ หนูอยากให้สีตรงขอบนี้มันเหลือมิลฯ เดียวได้ไหม คือเราก็ค่อนข้างเป็นลูกค้าที่แย่เหมือนกัน (หัวเราะ) แต่ก็คุยจนประธานบริษัทเขาบอกว่า “เออ ได้ แต่รู้ใช่ไหมว่าแค่นี้ตอนนี้พี่ก็ทำให้ดีกว่าเจ้าอื่นมากๆ แล้วนะ” (หัวเราะ) เราก็แบบ รู้ค่ะ ขอบคุณค่ะ

ทำงานที่ญี่ปุ่นมาหลายปี มีจุดที่ชอบเกี่ยวกับวัฒนธรรมการทำงานของญี่ปุ่นไหม

เราทำงานแค่ที่นี่ที่เดียว เลยไม่แน่ใจว่าเรียกว่าเป็นวัฒนธรรมการทำงานของญี่ปุ่นได้ไหม คือที่ออฟฟิศเราทุกคนมีความรักในการทำงานดีไซน์มากและรักงานที่ทำมาก ไม่มีการทำงานส่งๆ ไม่มีการทิ้งงาน ทุกคนจะรู้ว่าเราต้องทำงานระดับนี้นะ ต่ำกว่าเกรดนี้เราไม่ทำนะ ทุกคนตั้งใจมาก ใส่ใจมากๆ ในทุกรายละเอียด แล้วจุดที่ต้องไฟต์ก็ต้องไฟต์ ไม่ว่าจะไฟต์กับซัพพลายเออร์ ไฟต์กับลูกค้า (หัวเราะ) ชีวิตคือการไฟต์มากๆ เรารู้สึกประทับใจตรงนั้นมาก 

อีกอย่างที่เราชอบคือการได้เห็นงานของดีไซเนอร์เก่งๆ ยิ่งออฟฟิศเราไม่ได้มีแค่ฮาระคนเดียวที่ดัง ออฟฟิศเรามีทั้งพี่ Irobe Yoshiaki หรือพี่ Misawa Haruka ซึ่งเป็นดีไซเนอร์ระดับท็อปของญี่ปุ่นทั้งนั้น การได้เห็นงานโหดๆ ของพวกเขาใกล้ๆ มันดีกับเรามาก

แล้วจุดที่ไม่ชอบเกี่ยวกับวัฒนธรรมการทำงานของญี่ปุ่นล่ะ

ญี่ปุ่นขึ้นชื่อเรื่องชั่วโมงการทำงานที่เยอะอยู่แล้ว เคยได้ยินข่าวที่คนบริษัท Dentsu ฆ่าตัวตายไหม เป็นข่าวดังมาก ซึ่งนอกจากเหตุการณ์นั้นก็มีเคสอื่นๆ ที่คนฆ่าตัวตายเพราะงานหนักอีกนะ ในภาษาญี่ปุ่นถึงกับมีคำเฉพาะว่า คาโรชิ (過労死, Karōshi) ที่แปลว่า ‘ทำงานจนไหลตาย’ แต่ปัจจุบันทางรัฐก็ออกกฎหมายมาป้องกันมากขึ้น และตรวจสอบบริษัทต่างๆ มากขึ้น

ในญี่ปุ่นจะเรียกบริษัทที่ทำงานหนักว่า black company ซึ่งบริษัทของเราก็ไม่ถึงขนาด black แต่อาจเป็นเทาแบบ K 90% เทาเข้มๆ (หัวเราะ) อย่างตอนนี้ (เวลาที่สัมภาษณ์) เกือบสามทุ่มแล้ว คนยังอยู่กันประมาณ ⅓ ของออฟฟิศ แล้วยิ่งออฟฟิศเราไม่มีการส่งงานครึ่งๆ กลางๆ ไม่มีใครยอมปล่อยงานต่ำกว่าเกรด 4 ออกไป ก็จะมีบ้างที่อยู่แก้งานกันจนวินาทีสุดท้าย 

แต่เดี๋ยวนี้ก็ดีขึ้นเรื่อยๆ นะ บริษัทเรามีการพยายามปรับวิธีการทำงาน ปรับวิธีการคิดโอที อย่างปีที่แล้วก็เริ่มมีการบังคับให้ใช้วันลาให้ครบขั้นต่ำปีละ 5 วันตามที่กฎหมายกำหนด เพราะเมื่อก่อนคนไม่ค่อยใช้วันลากันเลย เรางงมาก ต้องมาบังคับหยุดกันเลยเหรอ ทำไมไม่หยุดอะ หยุดดิ (หัวเราะ)

คุณเคยมีโมเมนต์ที่ทำงานหนักมากๆ จนรู้สึกว่าไม่ไหวแล้วไหม

มี มีตลอด วันก่อนก็เพิ่งมี (หัวเราะ) เราร้องไห้ที่ออฟฟิศก็เคย ร้องไห้ในห้องน้ำออฟฟิศก็เคย ร้องไห้ต่อหน้าฮาระก็เคย โมเมนต์ที่รู้สึกว่า เฮ้อ ลาออกไหม ก็มีมาบ้าง จริงๆ ก็มีมาตลอดแหละ แต่เรารู้ตัวว่าเราโชคดีมากที่ได้ทำงานที่ใหญ่ และเวลางานออกมาเราก็รู้สึกภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของงาน มันคุ้มนะ แม้โปรเซสระหว่างนั้นจะต้องนับศพทหารกี่ร้อยก็ไม่รู้ แต่เราก็ไม่รู้จะออกไปทำอะไร หรือถ้าจะไปที่อื่นจะไปที่ไหน เพราะถ้าจะหนีการทำงานที่เหนื่อย การไปทำงานกับดีไซเนอร์ระดับท็อปคนอื่นๆ ก็ไม่ต่างกันหรอก เพราะทุกคนที่อยู่ระดับท็อปเขาคือคนที่เคี่ยวกันทั้งนั้น เขาคือคนที่ต่อสู้จนมาถึงจุดจุดนี้ได้ อีกอย่างเราก็ยังสนุกกับงาน โปรเจกต์ที่เราถืออยู่เราก็อยากดูแลลูกเราจนถึงคลอด โปรเจกต์ใหม่ๆ ที่เข้ามาก็ยังน่าสนุก เราก็เลยอยู่ต่อมาเรื่อยๆ

ในภาพรวมคุณได้เรียนรู้อะไรจากการทำงานและการใช้ชีวิตที่ญี่ปุ่นบ้าง

เรารู้สึกว่าเราได้เข้าใจแบ็กกราวนด์ของตัวเองมากขึ้น และได้เห็นอัตลักษณ์ของตัวเองชัดเจนขึ้น

ตอนที่อยู่ในหมู่คนไทยด้วยกัน บางเรื่องเราอาจรู้สึกว่าไม่จำเป็นต้องรู้เรื่องนี้ก็ได้นี่ แต่เมื่อออกมาข้างนอก เราเหมือนเป็นตัวแทนประเทศเลย ยิ่งสำหรับคนญี่ปุ่นที่ไม่เคยเจอคนไทย แล้วเราเป็นคนไทยคนเดียวที่เขารู้จัก การที่เราสามารถอธิบายประเทศตัวเองได้คร่าวๆ ในขั้นพื้นฐานมันสำคัญมาก

หรือเวลาทำงาน เราว่ามันก็สำคัญที่เราสามารถตอบคำถามคนอื่นได้ว่า ถ้าเทียบกับที่ไทยอันนี้คืออะไร หรือในมุมคนไทยเรามองสิ่งนี้ว่ายังไง บางครั้งฮาระก็ถามเราเหมือนกันว่าที่ไทยเป็นยังไง คนไทยคิดยังไง เดี๋ยวนี้เราก็สามารถตอบได้มากขึ้นว่า เราคิดอย่างนี้นะ คนไทยน่าจะเป็นแบบนี้นะ ถ้าที่ไทยในกรณีนี้เป็นอย่างนี้นะ

เราไม่ได้บอกว่าเราอยากขายประเทศนะ แต่เราว่าคุณควรเข้าใจวัฒนธรรมและมรดกของตัวเอง เพื่อที่จะเคารพตัวเองด้วย และเพื่อเป็นฐานในการทำความเข้าใจวัฒนธรรมและมรดกของคนอื่นด้วย

ส่วนในแง่การใช้ชีวิต แม้ญี่ปุ่นจะไม่ใช่ต่างประเทศร้อยเปอร์เซ็นต์สำหรับเรา เพราะเราเป็นลูกครึ่ง แต่มันก็ไม่ใช่เมืองที่เราโตมาเหมือนกัน เรารู้สึกว่าที่ไทยก็ยังคงเป็นบ้านของเราเสมอ การอยู่ต่างประเทศมันไม่ได้ง่ายขนาดนั้น แล้วก็ไม่ได้เหมาะสำหรับทุกคน แต่ละประเทศก็เหมาะกับแต่ละคนไม่เหมือนกัน ดังนั้นเราว่าถ้าไม่ไหวจริงๆ การกลับไทยก็ไม่ใช่เรื่องแย่ ถึงที่ไทยมันจะแย่มากๆ ก็ตามในตอนนี้ เรารู้สึกว่ามันก็ยังเป็นเซฟโซน และยังมีครอบครัวของตัวเองอยู่ 

เราเจอคนชาติอื่นๆ หลายคนมากๆ ที่พยายามอยู่ญี่ปุ่นแล้ว แต่ไม่ชอบ เครียด ทนไม่ได้ จนสุขภาพจิตเสีย เป็นซึมเศร้า เรารู้สึกว่าตรงนั้นไม่คุ้มเลย อย่างเราเองก็คิดไว้ว่า ถ้าเริ่มรู้สึกว่าตัวเองจะซึมเศร้า จะไม่ไหว เราจะกลับ ไม่ว่ายังไงสิ่งที่ได้ก็ไม่คุ้มกับสุขภาพจิตที่เราเสียไปหรอก เราอยากให้คนที่อยู่ต่างประเทศระวังตัวเองมากๆ เหมือนกัน ยิ่งช่วงโควิดแบบนี้ด้วย

เคยรู้สึกเสียดายที่มาญี่ปุ่นไหม

ไม่เคยนะ เรารู้สึกว่าถ้าเรากลับไปตอนที่เราอยู่ศิลปากร แล้วเรารู้ว่าในอนาคตเราจะได้มาทำงานกับฮาระ เคนยะ เขาจะรู้จักชื่อเรา แล้วชื่อเราจะอยู่ต่อจากชื่อเขาเลยในหนังสือเล่มที่เราอ่าน เราจะภูมิใจในตัวเองมากๆ เลย

ในแง่หน้าที่การงาน ตอนนี้คุณมีเป้าหมายที่อยากไปให้ถึงไหม

ตอนเด็กๆ เราเคยคิดว่าจะต้องเป็นเหมือนใครก็ได้ที่ดังมากๆ แบบฉันจะไปถึง Chanel อะไรแบบนั้น แต่พอโตขึ้นเรารู้สึกว่า การจะไปถึงจุดนั้นมันต้องเสียสละหลายๆ อย่าง ทั้งชีวิตส่วนตัว ทั้งงาน เราเลยอาจไม่ได้คาดหวังถึงขั้นนั้นแล้ว ซึ่งไม่ใช่ว่าเรารักงานของเราน้อยลงนะ แต่เรารู้สึกว่าเรารักส่วนอื่นของชีวิตมากขึ้น เราอยากทำงานดีไซน์ที่ดีด้วย ยิ่งถ้างานดีไซน์ของเราถูกนำไปช่วยเหลือคนหรือทำให้อะไรบางอย่างดีขึ้นก็ยิ่งดี แต่ในขณะเดียวกันเราก็อยากมีชีวิตส่วนตัวที่มีบาลานซ์ ซึ่งเป็นสิ่งที่เรากำลังเล็งอยู่ ตอนนี้ยังขาดบาลานซ์ไปนิดหนึ่ง (หัวเราะ)

ถ้าไม่ได้คาดหวังว่าต้องไปให้ถึงระดับไหนเป็นพิเศษ แล้วคุณคิดว่าจะวัดความสำเร็จในอาชีพการงานนี้จากอะไร

เราว่าแต่ละคนก็คงไม่เหมือนกัน บางคนอาจจะวัดจากที่ลูกค้าแฮปปี้ขนาดไหนกับสิ่งที่เราทำไปให้ ถ้าลูกค้าชอบมากแล้วลูกค้าของลูกค้าชอบอีกทีหนึ่ง ได้รับฟีดแบกที่ดีก็คงดีใจ หรืออย่างบางคนอาจจะชอบที่ได้ทำโปรเจกต์สเกลใหญ่ๆ แล้วได้เห็นงานตัวเอง 

ที่เราเลือกมาทำงานตรงนี้หรือมาอยู่ออฟฟิศนี้ เราคงเป็นคนฝั่งที่อยากทำงานสเกลใหญ่ๆ แหละ อย่างตอนที่เรา launch โลโก้งาน Lifeplus ครั้งแรกก็รู้สึกประทับใจ เหมือนได้เห็นมันเป็นรูปร่างจริงๆ ไม่ได้เป็นแค่ไฟล์ หรือตอนนี้ที่เราทำแท็กให้มูจิทุกสาขาทั่วโลกใช้ เวลากลับไทยไปเดินร้านมูจิเราก็ยังรู้สึกดีใจ พร้อมกับตรวจงานว่าเขาเอาไปใช้ผิดหรือเปล่า (หัวเราะ)

หรือวันก่อนคุยกับเพื่อนที่ทำแมวดำด้วยกัน แล้วแมวดำไปคอลแล็บกับเกมญี่ปุ่น แล้วในเกมก็มีตัวละครที่ใส่ชุดแมวดำ เรากับเพื่อนก็ เอ้ยยยย ตายแล้ว อะไรอย่างนั้น หรือเพื่อนเราที่ชอบฟังพ็อดแคสต์ญี่ปุ่น บอกว่าเห็นแมวดำไปคอลแล็บกับพ็อดแคสต์นี้ มีโลโก้แปะอยู่ตรงพ็อดแคสต์ ก็รู้สึกว่าฟิน

 เราว่าความสำเร็จของเราคงเป็นการได้เห็นงานเราในหลายๆ ที่ แค่นั้นก็ดีใจแล้ว

The post อังศุญาณ์ กุญแจทอง กราฟิกดีไซเนอร์ไทยคนแรกและคนเดียวในออฟฟิศของ Kenya Hara appeared first on a day magazine.

ในฐานะหัวหน้าภาควิชาภาษาอังกฤษคนแรกที่เป็นผู้หญิง แถมเป็นผู้หญิงผิวสีเสียด้วย (พูดง่ายๆ ก็คือ คนแรกที่ไม่ใช่ผู้ชายผิวขาวน่ะนะ)​ แห่งมหาวิทยาลัย Pembroke เธอได้รับภารกิจสำคัญมาจากคณบดี

1. ไล่ศาสตราจารย์เก่าแก่วัยใกล้เกษียณ ซึ่งได้รับเงินเดือนสูงที่สุด แต่กลับมีจำนวนนักศึกษาเข้าเรียนด้วยต่ำที่สุด ออกทันที

2. เพิ่มยอดผู้สมัครเข้าเรียนภาควิชาภาษาอังกฤษ ซึ่งถูกวิจารณ์ว่าล้าหลังและไม่มีที่ทางในโลกยุคปัจจุบัน ให้สูงขึ้น

ลำพังแค่น้ำหนักของความกดดันจากสองข้อนี้ก็มากพอจะให้เก้าอี้ของจียุนหักทันทีที่เธอหย่อนก้นลงนั่ง ยังไม่นับไฟฝันส่วนตัวที่เธออยากรังสรรค์ความเปลี่ยนแปลงในภาควิชา โดยการสนับสนุนอาจารย์รุ่นใหม่ ที่มีทั้งเทคนิคการสอนตรงใจนักศึกษา แถมยังเป็นคนผิวดำคนแรก ให้ได้รับตำแหน่งงานถาวร (tenure) เสียที

ยัง ยังไม่จบ เพราะชีวิตส่วนตัวของจียุนก็ยุ่งเหยิงไม่แพ้กัน ไม่ว่าจะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างเธอและลูกสาวบุญธรรมเชื้อสายลาตินอเมริกันที่กำลังอยู่ในวัยตั้งคำถามและต่อต้าน หรือความสัมพันธ์คลุมเครือระหว่างเธอและ Bill Dobson (Jay Duplass) เพื่อนร่วมงานที่เธอสนิทสนมและร่ำๆ จะก้าวข้ามเฟรนด์โซนไปสู่โซนอื่นมาสักพัก   

สำหรับใครที่คาดหวังว่าจะได้เห็นจียุนลุกขึ้นมาเป็น tiger mom และ working woman หญิงเหล็กผู้เอาอยู่ทุกมิติของชีวิตแล้วละก็ ขอบอกตรงๆ เลยว่าคุณจะผิดหวังอย่างมาก 

เพราะคุณจะได้ดูความฉิบหายของเธอต่างหากล่ะ

The Chair คือซีรีส์ขนาดกะทัดรัด 6 ตอนจบที่เสียดสีวงการการศึกษาระดับสูงของอเมริกันได้อย่างแสบๆ คันๆ นำทีมสร้างโดยโชว์รันเนอร์มือใหม่ (แต่เป็นนักแสดงฝีมือเก๋า) อย่าง Amanda Peet ที่ปิ๊งไอเดียเรื่องนี้ขึ้นมาระหว่างพยายามเขียนบทซีรีส์ rom-com ร่วมกับเจย์ โดยเริ่มจากความคิดที่จะให้ตัวละครของเจย์ (ซึ่งก็คือบิล) ตกหลุมรักหัวหน้าของตัวเอง (ซึ่งก็คือจียุน) ก่อนความคิดที่ว่าตัวละครทั้งสองนั้นทำงานในแวดวงวิชาการจะตามมาทีหลัง 

“ฉันชอบไอเดียของการเอาเด็กๆ ที่มีอุดมการณ์แรงกล้า และผู้ใหญ่ที่อาจไม่ยึดถืออุดมการณ์มากเท่าเดิมแล้ว และคนแก่ที่เคยคิดว่าตัวเองหัวก้าวหน้ามาก แต่ตอนนี้เป็นแค่ส่วนหนึ่งของระบบชายผิวขาวเป็นใหญ่มาอยู่รวมกัน ฉันว่ามันเป็นอาณาเขตที่เต็มไปด้วยวัตถุดิบชั้นดีสำหรับการสร้างคอเมดี้ในที่ทำงาน” อแมนด้าอธิบาย

‘คอมเมดี้ในที่ทำงาน’ ถือเป็นคำนิยาม The Chair ที่ทั้งถูกและผิดในเวลาเดียวกัน ที่ว่าถูกเพราะมันเป็นคอเมดี้แน่ๆ ส่วนตัวเราขำเงียบๆ หึๆ (อยากจะเขียนว่าขำจนเกือบตกเก้าอี้ แต่มันก็ไม่ขนาดนั้น) ไปกับมุกเล็กๆ ที่ซีรีส์ขยันแทรกเข้ามา เช่นตอนที่จียุนเลือกนั่งเก้าอี้ตรงกลางโต๊ะประชุม แต่กลับโดนอาจารย์ชายสูงวัย ‘แซะ’ ให้ลุกย้ายไปนั่งเก้าอี้หัวโต๊ะแบบงงๆ (ฟีลน้องตะเร้ก ขี้เกียจเถียงคนแก่) หรือตอนที่ลูกสาวตัวแสบถามจียุน (ด้วยความสงสัยจริงๆ หรือด้วยความกวนตีนก็สุดจะรู้) ว่า “ทำไมแม่ถึงเป็น ‘ด็อกเตอร์’ ล่ะ แม่ไม่เห็นจะช่วยใครเลย”

ส่วนที่ว่าผิดก็เพราะเราคิดว่า The Chair ไปไกลกว่า ‘คอเมดี้ในที่ทำงาน’​ มาก ซึ่งคงต้องยกความดีความชอบให้คนเขียนบทอย่าง Annie Julia Wyman แม้จะเป็นมือใหม่ในวงการเขียนบท แต่เธอคร่ำหวอดในแวดวงวิชาการอเมริกันเป็นอย่างยิ่ง ยืนยันได้ด้วยดีกรีด็อกเตอร์จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดพ่วงด้วยดีกรีบัณฑิตจากมหาวิทยาลัยแคมบริดจ์

เพราะอย่างนี้ ภายใต้ทีท่าตลกโปกฮาของซีรีส์ เราจึงได้เห็นประเด็นปัญหามากมายที่ซุกอยู่ใต้พรมของสถานศึกษาเก่าแก่ ไม่ว่าจะเป็นการเหยียดผิวและระบอบชายเป็นใหญ่ที่ฝังรากลึก จุดบอดในระบบการจ้างงานศาสตราจารย์ การเอารัดเอาเปรียบผู้ช่วยสอน ทุนนิยมที่ผงาดง้ำเหนือทุกปัญหาอีกทีหนึ่ง และอื่นๆ อีกมากมาย

ซึ่งหากลองมองดีๆ ประเด็นที่กล่าวมานี้ล้วนเป็นการคัดง้างกันของ ‘อำนาจ’ ทั้งสิ้น

อำนาจที่มากับตำแหน่งหน้าที่

แม้จียุนจะได้นั่งเก้าอี้หัวหน้าภาควิชาภาษาอังกฤษ แต่ตลอดทั้งซีรีส์เธอแทบไม่ได้ใช้อำนาจที่มาพร้อมกับตำแหน่งงานเลย (หรือถ้าเรียกให้ถูกคือ เธอพยายามใช้แล้ว แต่ไม่ค่อยสำเร็จ) เพราะเหนือหัวหน้าภาควิชาภาษาอังกฤษยังมีคณบดีและบรรดาศาสตราจารย์อาวุโสที่ทำงานมานานกว่า และเหนือคณบดียังมีผู้บริจาคเงินให้คณะและผู้บริหารมหาวิทยาลัย 

ดูอย่างกรณีที่จียุนพยายามล็อบบี้ให้อาจารย์รุ่นใหม่ขวัญใจเด็กอย่าง Yasmin McKay (Nana Mensah) ได้รับตำแหน่งงานถาวรพร้อมรับตำแหน่งผู้สอนยอดเยี่ยม แต่กลับถูกคัดค้านโดยคณบดีที่อยากเลิกจ้างคนมากกว่าจะรับคนเพิ่ม พอเธอคิดว่าจะกลับไปหว่านล้อมคณบดีอีกที กลับกลายเป็นว่าคณบดีเองก็ตัดสินใจเรื่องนี้ไม่ได้เหมือนกัน เพราะผู้บริจาคเงินให้คณะไปทาบทามเซเล็บโด่งดังมาแทนแล้ว ลำบากจียุนต้องไป ‘ใช้อำนาจในทางที่ผิด’ เพื่อพลิกให้ตัวเองเป็นผู้ชนะในเกมนี้ 

อำนาจที่มากับอวัยวะเพศ

ในกลุ่มศาสตราจารย์สูงวัย-เงินเดือนสูง-ยอดนักศึกษาต่ำ Joan Hambling (Holland Taylor) ศาสตราจารย์หญิงผู้สอนวรรณคดีเก่าแก่จากคริสต์ศตวรรษที่ 14 อย่าง The Canterbury Tales กลับเป็นคนเดียวที่ถูกกดดันทางอ้อมให้เกษียณอายุผ่านการบังคับย้ายห้องทำงาน เธอถูกไล่ให้ไปอยู่ในห้องเล็กๆ ใต้โรงยิม ซึ่งทั้งเสียงดังและปราศจากสัญญาณอินเทอร์เน็ต ในขณะที่ศาสตราจารย์ชายรุ่นราวคราวเดียวกันยังได้นั่งสบายๆ อยู่ในห้องทำงานเดิม

ยิ่งไปกว่านั้นซีรีส์ยังเผยให้เห็นว่า ที่ผ่านมาโจนเป็นคนที่ถูกยัดเยียดบทบาท ‘ผู้จัดงานเลี้ยงสังสรรค์’ ประจำภาควิชาให้เพียงเพราะเธอเป็นผู้หญิง รวมทั้งซีรีส์ยังเฉลยให้เราและโจนรู้ด้วยว่า แม้ว่าเธอจะเริ่มงานปีเดียวกับศาสตราจารย์ผู้ชายอีกคน เธอกลับได้รับเงินเดือนน้อยกว่าเขามาโดยตลอด

ประเด็น gender pay gap ไม่ใช่เรื่องใหม่ในโลกการทำงานอเมริกัน ซึ่งโลกวิชาการที่ควรจะมีความคิดก้าวหน้ากว่าใครก็หนีไม่พ้น ข้อมูลเมื่อปี 2018 จาก American Association of University Professors ระบุว่า อาจารย์หญิงได้รับค่าตอบแทนเพียง 81.2% ของอาจารย์ชายเท่านั้น คิดเป็นตัวเลขเฉลี่ยปีละ 79,368 ดอลลาร์สหรัฐ เทียบกับ 97,738 ดอลลาร์สหรัฐของฝ่ายชาย

นอกจากนี้ข้อเท็จจริงที่ว่าจียุนเป็นหัวหน้าภาควิชาภาษาอังกฤษคนแรก (ในรอบกี่ร้อยปีก็ไม่รู้ของมหาวิทยาลัยเพมโบรก) เป็นตัวอย่างหนึ่งที่แสดงให้เห็นโอกาสทางหน้าที่การงานที่ไม่เท่าเทียมระหว่างอาจารย์หญิงและชาย ข้อมูลชุดเดียวกันจาก AAUP ชี้ว่า ในหมู่อาจารย์ถาวร (tenure track) ยิ่งตำแหน่งสูงขึ้น ก็ยิ่งมีผู้หญิงน้อยลง จากจุดเริ่มต้นที่ตำแหน่งผู้ช่วยศาสตราจารย์มีผู้หญิงอยู่ 50 เปอร์เซ็นต์ เมื่อขยับขึ้นเป็นตำแหน่งรองศาสตราจารย์ ผู้หญิงลดลงเหลือเพียง 45 เปอร์เซ็นต์จากทั้งหมด และจากนั้นเมื่อขยับขึ้นเป็นตำแหน่งศาสตราจารย์ เหลือผู้หญิงเพียง 32.5 เปอร์เซ็นต์เท่านั้นเอง ในฉากหนึ่งที่สั้นแต่เปี่ยมความหมาย เราได้รู้ว่าภรรยาของศาสตราจารย์ Elliot Rentz (Bob Balaban) เองก็เคยเป็นอาจารย์เหมือนกัน ในขณะที่อีเลียตตั้งใจว่าจะเป็นศาสตราจารย์ให้นานที่สุด เธอกลับลาออกเป็นแม่บ้านเต็มเวลาตั้งนานแล้ว

อำนาจกลับขั้วระหว่างอาจารย์และนักศึกษา 

แม้คนไทยเราจะคุ้นชินว่าอาจารย์มีอำนาจเหนือนักศึกษา ซึ่งเป็นอำนาจที่มาจากความอาวุโสกว่าบ้างล่ะ อำนาจในฐานะผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาบ้างล่ะ แต่หากลองมองให้ชัดๆ (ในบริบทของการศึกษาอเมริกันแบบในซีรีส์จะชัดหน่อย)​ เราจะเห็นว่าแท้จริงแล้วอาจารย์แทบไม่มีอำนาจใดๆ เพราะเป็นเพียงลูกจ้างของมหาวิทยาลัยที่ต้องตอบสนองความต้องการของนักศึกษาที่เป็นลูกค้าของมหาวิทยาลัยต่างหาก

ประเด็นแรกแสนคลาสสิกที่ซีรีส์ชวนคุยตรงๆ เลยก็คือ หากอาจารย์คนไหนคิดจะสอนเนื้อหาที่ไม่อยู่ในความสนใจของเด็กๆ (หรือไม่อยู่ในความสนใจของโลกปัจจุบันนั่นเอง) อาจารย์คนนั้นก็มีสิทธิจะโดนเด้งได้ง่ายๆ หรือกระทั่งว่าสาขาอักษรศาสตร์หรือศิลปศาสตร์ (liberal arts) ที่มีการสอนวรรณคดีอายุเก่าแก่เป็นร้อยเป็นพันปียังสำคัญจำเป็นอยู่ไหมในโลกปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากสอนให้ศึกษาแต่ตัวบท แต่ไม่สอนให้ปรับใช้กับมนุษย์ที่นั่งข้างๆ กันเลย

ประเด็นที่สองที่ซีรีส์ชวนคุยคือประเด็นร้อนแรงในยุคปัจจุบัน นั่นคือ cancel culture จากกรณีที่บิลทำท่าคารวะแบบนาซีขณะที่สอนในห้องเรียน แล้วถูกนักศึกษาถ่ายคลิปวิดีโอไปเผยแพร่จนกลายเป็นประเด็นใหญ่โต มีนักศึกษาจำนวนมากรวมตัวกันเรียกร้องให้มหาวิทยาลัยไล่บิลออกทันที เดือดร้อนให้จียุนซึ่งรู้จักบิลมานานและมั่นใจว่าเขาไม่ใช่ผู้ฝักใฝ่ในนาซีต้องวิ่งวุ่น พยายามช่วยแก้ปมปัญหาที่ขมวดแน่นขึ้นๆ ทุกที แม้เดิมทีบิลจะเป็นศาสตราจารย์โด่งดัง นักศึกษาแย่งที่นั่งในคลาสเขาทุกๆ ปี แต่เมื่อเกิดเหตุการณ์เช่นนี้ขึ้น คุณความดีใดๆ ที่ผ่านมาก็ช่วยเขาไม่ได้ แม้กระทั่งอำนาจในการลอยตัวเหนือปัญหาที่เขามักใช้ได้เสมอจากการเป็นผู้ชายผิวขาวก็ช่วยเขาไม่ได้เช่นกัน 

นอกจากอำนาจ 3 แบบที่เรายกตัวอย่างมาแล้วนั้น ใน The Chair ยังมีการยื้อยุดของอำนาจอื่นๆ ที่น่าสังเกตอีกมาก เช่น อำนาจที่มากับเชื้อชาติและสีผิว อำนาจที่โอนถ่ายกันไปมาระหว่างสมาชิกในครอบครัว รวมทั้งยังมีอีกหลากหลายประเด็นที่เราไม่ได้แตะถึง อย่างเรื่องการรับมือกับความตายของคนรัก เรื่องของครอบครัวหลากหลายเชื้อชาติอันแสนอบอุ่นหัวใจ หรือเรื่องความรักของวัยกลางคนที่รู้ตับไตไส้พุงกันดี (เคมีระห่างแซนดร้าและเจย์ปุ๊งปั๊งมาก!) ซึ่งเมื่ออยู่รวมกันแล้วทำให้ซีรีส์เรื่องนี้จัดจ้านและเต็มอิ่มแม้จะมีความยาวรวมๆ แล้วเพียง 3 ชั่วโมงเท่านั้น 

สุดท้ายนี้ สำหรับใครที่คาดหวังว่าจะได้เห็นความฉิบหายวายป่วงของตัวละคร ขอบอกเลยว่าคุณจะชอบ The Chair อย่างมากเลยล่ะ!

อ้างอิง

aaup.org 

diverseeducation.com

heringer.com

The post The Chair ซีรีส์ rom-com จิกกัดวงการการศึกษาอเมริกันที่เขียนบทโดยด็อกเตอร์ตัวจริง appeared first on a day magazine.

เมื่อราวๆ 7 ปีก่อนฉันตัดสินใจจารึกมันไว้บนร่างกายเพื่อเฉลิมฉลองให้กับชีวิต หรือถ้าพูดให้เจาะจงขึ้น เพื่อเฉลิมฉลองที่ตัวเองลาขาดจากโรคซึมเศร้าที่กัดกินจิตใจและร่างกายมาเนิ่นนาน

ในเชิงไวยากรณ์ ; หมายถึงประโยคที่ยังไม่จบ ประโยคที่ยังมีตัวอักษรและถ้อยคำรอขยายความต่อ

ในเชิงชีวิต ; หมายถึงชีวิตที่ยังไม่จบ ชีวิตที่ยังมีอีกหลากหลายเรื่องราวและผู้คนให้พานพบ ชีวิตที่ยังไปต่อ 

แม้ว่าหลังจากวันที่ได้รอยสักนี้มาฉันจะกลับไปเป็นโรคซึมเศร้าอีกหลายครั้ง แต่ฉันก็ยินดีที่มีรอยสักนี้ไว้เตือนใจ วันใดที่รู้สึกว่าชีวิตดำเนินมาถึงจุดจบ–จุดฟูลสต็อป ฉันจะเพ่งมองสัญลักษณ์เล็กๆ บนข้อมือแล้วไล่เรียงเหตุผลในการมีชีวิตอยู่ในใจ

คงจะอาจหาญไปหน่อยหากฉันเที่ยวไปบอกใครต่อใครว่าฉันเองก็เขียนหนังสือแบบ แด่ผู้แหลกสลาย หรือ Reasons to Stay Alive ได้เหมือนกัน 

แต่ฉันก็คิดเช่นนั้นจริงๆ 

เปล่าเลย ฉันไม่ได้อยากยกตัวไปเทียบเคียง Matt Haig นักเขียนเลื่องชื่อชาวอังกฤษผู้โด่งดังจากฟิกชั่นหลายเล่มอย่าง The Humans, How to Stop Time และเล่มที่เพิ่งมีฉบับแปลไทยไปไม่นานอย่าง The Midnight Library หรือ มหัศจรรย์ห้องสมุดเที่ยงคืน

ฉันเพียงแต่รู้สึกว่าเรื่องราวและความรู้สึกของเราช่างคล้ายคลึงกัน ถึงขั้นที่ว่าหากฉันจรดปากกาเขียนเรื่องราวของตัวเองลงบนกระดาษ มันก็คงจะออกมาเป็นอะไรทำนองเดียวกันนี้แหละ

ใน Reasons to Stay Alive แมตต์บอกเล่าประสบการณ์ช่วงที่ตัวเองป่วยเป็นโรคซึมเศร้าและโรควิตกกังวล เขาเปิดเรื่องโดยพาคนอ่านย้อนกลับไปยังบ่ายวันหนึ่งเมื่อ 14 ปีก่อน แมตต์เรียกวันนั้นว่า “วันที่ผมคนเก่าตาย”​ เพราะเป็นวันที่ความเจ็บปวดที่เปรียบดั่ง ‘ไฟล่องหนที่ลุกไหม้บนศีรษะ’ นั้นรวดร้าวเสียจนเขาอยากจบชีวิต 

แมตต์เดินไปที่หน้าผา แต่ความกลัวรั้งเขาเอาไว้ 

“การฆ่าตัวตายนั้นไม่ง่ายเลย เรื่องแปลกอย่างหนึ่งเกี่ยวกับโรคซึมเศร้าคือ แม้ว่าคุณจะต้องการฆ่าตัวตายมากเพียงใด ความกลัวตายก็ไม่ได้ลดน้อยลง จะต่างออกไปก็เพียงความเจ็บปวดจากการมีชีวิตอยู่ซึ่งทบทวี ดังนั้นเมื่อได้ยินว่าใครฆ่าตัวตาย ขอให้คุณรู้ว่าความตายน่ากลัวสำหรับพวกเขาเช่นกัน”

เชื่อไหมว่าฉันถึงกับต้องหยุดพักเมื่ออ่านมาถึงพารากราฟนี้

แม้ฉันกับแมตต์จะแตกต่างกันทั้งเชื้อชาติ อายุ เพศ พื้นเพ แต่อย่างที่บอก เรื่องราวและความรู้สึกของเราช่างคล้ายคลึงกันเหลือเกิน ช่วงหนึ่งของชีวิตฉันเคยเห็นภาพตัวเองนอนจมกองเลือดซ้ำๆ

แต่โชคดีหน่อย เพราะความขี้ขลาด ฉันเลยยังอยู่ตรงนี้

“ผมยืนตรงนั้นสักพัก รวบรวมความกล้าตาย แล้วค่อยๆ รวบรวมความกล้าที่จะมีชีวิต” แมตต์เล่าต่อ 

ฉันเชื่อมโยงได้ทันที แม้จะฟังดูย้อนแย้ง​ (หรือบางคนอาจจะว่าขี้เก๊กหรือเปล่า เขียนทำเท่ใช่ไหม) แต่สำหรับผู้ป่วยโรคซึมเศร้าอย่างฉัน ประโยคนั้นสมเหตุสมผลทุกประการ เพราะเมื่อเราสบตากับความตาย เมื่อนั้นเราสบตากับชีวิต ทั้งชีวิตที่เป็นมาและชีวิตที่มีสิทธิจะเป็นไป ซึ่งท้ายที่สุดแล้วอาจรวมเป็นเหตุผลของการมีชีวิตอยู่

“ผมคิดว่าชีวิตเสนอเหตุผลของการดำรงอยู่เสมอถ้าเราตั้งใจฟัง เหตุผลเหล่านั้นอาจมาจากอดีต จากคนที่เลี้ยงเรามา เพื่อน คนรัก หรือจากอนาคต นั่นคือความเป็นไปได้ที่เราจะหยุดคิดอยากตาย เช่นนั้นเองผมจึงอยู่ต่อ”

วันนั้นความกลัวรั้งขาแมตต์เอาไว้ก็จริง แต่เป็นเหตุผลของการมีชีวิตอยู่ที่ชวนให้เขาหันตัวกลับแล้วทิ้งหน้าผาไว้เบื้องหลัง

ฉันอ่าน Reasons to Stay Alive จบแทบจะภายในวันเดียว ซึ่งต้องยกเครดิตให้แมตต์ผู้บอกเล่าช่วงเวลาที่มืดสุดมืดและลึกสุดลึกในชีวิตได้อย่างสละสลวย มีชั้นเชิง และเปี่ยมด้วยอุปมาอุปไมยราวกับเป็นฟิกชั่นสนุกๆ เล่มหนึ่ง เช่นว่า

ใน ‘บทสนทนาข้ามกาลเวลา’ เขาสมมติให้ตัวเองในอดีตและตัวเองในอนาคตคุยกัน 

ใน ‘สิ่งที่ซึมเศร้าพูดกับคุณ’ เขาสมมติให้โรคนี้มีปากมีเสียง (ซึ่งฉันอ่านแล้วรู้สึกว่า โอ้โห เหมือนกับที่โรคซึมเศร้าของฉันพูดกับฉันเป๊ะเลย)

และบางครั้งแมตต์ก็ทั้งตลก ทั้งประชดประชันอย่างร้ายกาจ เช่นใน ‘สิ่งที่คนมักพูดกับผู้ป่วยโรคซึมเศร้า แต่ไม่พูดในสถานการณ์ร้ายแรงถึงตายอื่นๆ’ เขายกตัวอย่างไว้ว่า

 “ทำไมถึงคิดว่าตัวเองเป็นโรคมะเร็งกระเพาะอาหารล่ะ” 

“อา เยื่อหุ้มสมองอักเสบนี่เอง ถ้าจิตใจเข้มแข็ง เดี๋ยวก็หาย”​

เหล่านี้เป็นเพียงตัวอย่างเล็กๆ น้อยๆ เท่านั้น ยังมีเทคนิคแพรวพราวอีกมากที่แมตต์งัดมาใช้ เช่น การเล่าสลับไทม์ไลน์ การหยอดข้อเท็จจริงและสถิติตามจุดต่างๆ แต่สิ่งที่ฉันชอบที่สุดกลับเป็นสิ่งธรรมดาๆ อย่างการเปิดเปลือยตัวตนโดยปราศจากความเขินอาย จุดนี้แหละที่ทำให้ฉันรู้สึกเหมือนเจอเพื่อนสนิทที่คลิกกันมากๆ นึกออกไหม เพื่อนสนิทประเภทที่แค่มองตาก็รู้ว่าเราจะพูดอะไร ตัวอักษรของแมตต์ให้ความรู้สึกแบบนั้นแหละ

ตามที่ชื่อ Reasons to Stay Alive บอกใบ้ เพื่อนสนิทเล่มใหม่ของฉันบอกเล่าเส้นทางสู่การค้นพบเหตุผลในการมีชีวิตอยู่ โดยฉันขอหยิบยกเหตุผลบางข้อที่ฉันสรุปออกมาเองไว้ตามด้านล่างนี้

1. ยังมีคนอีกมากที่เข้าใจคุณ คุณไม่ใช่มนุษย์ต่างดาวผู้โดดเดี่ยวบนดาวเคราะห์ดวงนี้

อย่างที่ฉันบอกไปแล้ว หนังสือเล่มนี้จะเป็นเพื่อนที่เข้าใจคุณ และนี่เป็นแค่จุดเริ่มต้นเท่านั้น เพราะจริงๆ แล้วยังมีคนอีกมากที่เข้าใจหรือพร้อมทำความเข้าใจโรคล่องหนที่คุณกำลังเผชิญ อย่างที่แมตต์บอกไว้ว่า

“คุณรู้สึกเหมือนอยู่บนดาวเคราะห์อีกดวงหนึ่ง ไม่มีใครเข้าใจสิ่งที่คุณกำลังเผชิญ แต่แท้จริงพวกเขาเข้าใจ คุณคิดว่าไม่มีใครเข้าใจเพราะแหล่งอ้างอิงเดียวคือคุณเอง เพราะ คุณ ไม่เคยรู้สึกอย่างนี้มาก่อน ความหวาดผวาจากความเปลี่ยนแปลงนั้นจึงหลอกหลอนคุณ แต่คนอื่นก็เคยเป็นอย่างนี้เหมือนกัน คุณอยู่ในดินแดนมืดมิดที่มีประชากรหลายล้านคน”

2. ยังมีหนังสือดีๆ อีกหลายเล่มที่คุณไม่ได้อ่าน (รวมถึง Reasons to Stay Alive ด้วย)

สิ่งสำคัญอย่างหนึ่งที่ช่วยให้แมตต์ก้าวผ่านช่วงเวลาที่อาการกำเริบหนักมาได้คือหนังสือ ใน Reasons to Stay Alive เขาจึงลิสต์รายชื่อหนังสือน่าอ่านเอาไว้หลายเล่ม เช่น เมืองที่มองไม่เห็น (Invisible Cities) ของ Italo Calvino, The Outsiders ของ S. E. Hinton และ คนนอก (The Stranger) ของ Albert Camus

หากคุณเป็นหนอนหนังสือล่ะก็ อ่านจบแล้วจะได้รายชื่อหนังสือมาอ่านต่ออีกเพียบเลยล่ะ

3. ยังมีคนที่รักและพร้อมอยู่เคียงข้างคุณเสมอ

หน้าแรกๆ ของหนังสือเล่มนี้มีข้อความสั้นๆ ว่า

แด่ แอนเดรีย

ตอนแรกฉันพลิกผ่านไปอย่างไม่ใส่ใจนัก จนเมื่ออ่านมาเกินครึ่งเล่มฉันถึงได้เข้าใจว่าทำไมหนังสือเล่มนี้อุทิศแด่แอนเดรีย แฟนสาวในขณะนั้น และภรรยาและแม่ของลูก 2 คนของแมตต์ในปัจจุบัน

ถ้าไม่มีแอนเดรีย คงไม่มี Reasons to Stay Alive และหนังสือเล่มอื่นๆ ที่นักอ่านหลงรัก (ไม่มีแบบไม่มีจริงๆ เพราะเธอเป็นคนสนับสนุนให้แมตต์เริ่มต้นเขียนหนังสือ) 

หรือแย่กว่านั้น ถ้าไม่มีแอนเดรีย คงไม่มีแมตต์ เฮก 

แอนเดรียเป็นทั้งคนที่พาแมตต์ไปหาหมอ พาเขากลับบ้านไปหาพ่อแม่ อยู่กับเขาในวันแย่ๆ และพยุงให้เขาลุกขึ้นยืนอีกครั้ง 

ความงดงามอย่างหนึ่งคือเมื่ออ่านไปเรื่อยๆ เราจะได้รับรู้บางเหตุการณ์ที่แมตต์บอกตัวเองให้เข้มแข็งขึ้นอีกนิด กล้าขึ้นอีกหน่อย เพื่อที่แอนเดรียจะไม่ต้องลำบากในการดูแลเขาไปมากกว่านี้ 

“…แต่ผมไม่ได้ติดค้างเธอแค่หนังสือเล่มนั้น ผมติดค้างเธอทั้งชีวิตต่างหาก” แมตต์ว่าอย่างนั้น

สำหรับฉัน ตอนที่ป่วยครั้งแรกฉันไม่มี ‘แอนเดรีย’ ของตัวเองเลย จนครั้งถัดๆ มาถึงได้เจอคนที่เป็นดั่งแอนเดรียผู้คอยอยู่เคียงข้างฉันเสมอ ดังนั้นสำหรับคุณที่อ่านอยู่แล้วรู้สึกว่าตัวเองไม่มีใคร ไม่ว่ายังไงฉันก็เชียร์ให้อยู่รอก่อน สักวันคุณต้องเจอแอนเดรียของคุณ เชื่อเถอะ

4. ยังมีโมเมนต์เล็กๆ อีกมากที่รอคุณไปสัมผัส

แมตต์มีเหตุผลของการมีชีวิตมากมายหลากหลายข้อ แต่ทั้งหมดมีจุดร่วมอยู่ข้อหนึ่ง นั่นคือพวกมันล้วนเป็นเหตุผลเล็กๆ น้อยๆ เป็นเหตุการณ์ธรรมดาๆ กิจกรรมเบสิกๆ อย่างเช่นที่แมตต์ลิสต์ออกมาในข้อ 10 ของบท ‘เหตุผลของการมีชีวิต’

“วันหนึ่งคุณจะค้นพบความสุขที่คุ้มค่ากับการทนเจ็บ คุณจะเสียน้ำตาแห่งความสุขให้วงเดอะบีชบอยส์​ จะจ้องหน้าลูกสาวตัวน้อยที่ผล็อยหลับไปบนตัก จะเจอเพื่อนดีๆ จะกินอาหารอร่อยๆ ที่ยังไม่เคยกิน จะมองทิวทัศน์จากที่สูงได้โดยไม่คิดถึงการตกลงไปตาย มีหนังสือดีๆ ที่คุณยังไม่ได้อ่าน หนังที่คุณยังไม่ดูพร้อมข้าวโพดคั่วถังใหญ่พิเศษ คุณจะเต้นรำ หัวเราะ มีเซ็กซ์ ออกไปวิ่งริมแม่น้ำ มีบทสนทนาลึกซึ้งยามดึกแล้วหัวเราะจนปวดท้อง ชีวิตรอคุณอยู่ คุณอาจจะติดอยู่ที่นี่สักพัก แต่โลกไม่ได้หนีไปไหน สู้ต่อเถอะถ้าทนไหว ชีวิตคุ้มค่าเสมอ”

ฉันว่าเหตุผลของฉันก็เป็นสิ่งเล็กๆ น้อยๆ เหมือนกัน เป็นต้นว่า การได้ไปที่ใหม่ๆ กับคนรัก การพาแมวไปเดินเล่นในทุกๆ วัน การหัวเราะสุดปอดกับคนที่สบายใจจะอยู่ด้วย หรือการได้เจอเพื่อนเก่าอีกครั้ง 

ดูเหมือนว่าเหตุผลของการมีชีวิตอยู่อาจไม่ใช่ดวงอาทิตย์ที่เจิดจ้า​ แต่เป็นดาวดวงเล็กๆ ที่เมื่ออยู่รวมกันแล้วก็พอจะให้แสงสว่างในวันคืนมืดหม่นได้เหมือนกัน 

5. หากอดทนผ่านพายุนี้ไปได้ คุณจะได้พบตัวเองคนใหม่ที่เท่ไม่เบาเลยล่ะ 

แม้ฉันจะไม่ใช่แฟนตัวยงของ Haruki Murakami และไม่ได้เคยอ่าน Kafka on the Shore แต่มีโควตหนึ่งจากเรื่องนี้ที่ฉันเคยอ่านเจอในอินเทอร์เน็ตแล้วชอบมากๆ 

“…และเมื่อพายุจบสิ้นลง คุณจะจำไม่ได้ว่าผ่านมันมาได้ยังไง รอดชีวิตมาได้ยังไง จริงๆ แล้วคุณไม่แน่ใจกระทั่งว่าพายุจบสิ้นลงแล้วหรือยัง แต่มีสิ่งหนึ่งที่คุณมั่นใจ เมื่อคุณออกจากพายุนั้นมาแล้ว คุณจะไม่ใช่คนเดิมคนที่เดินเข้าไปในนั้น และนั่นคือคุณค่าของพายุ”

Reasons to Stay Alive อ้างถึงโควตนี้เช่นกัน ซึ่งฉันรู้สึกว่าเข้ากับบริบทของผู้ป่วยโรคจิตเภทได้เป็นอย่างดี สำหรับฉันเอง หลังจากรักๆ เลิกๆ กับโรคซึมเศร้าราวกับแฟนที่เลิกกันไม่ขาดมาหลายปี ก็รู้สึกเช่นกันว่าตัวเองเปลี่ยนไปเยอะ มีทั้งดีและไม่ดี แต่ฉันคิดเข้าข้างตัวเองว่าส่วนที่ดีนั้นเยอะกว่า 

แมตต์เองก็ดูจะเห็นตรงกัน เขาบอกว่า “ผมเกลียดโรคซึมเศร้า ผมกลัวมันด้วย กลัวจับใจเลยล่ะ แต่ในขณะเดียวกันมันก็ทำให้ผมเป็นผม สำหรับผมมันเป็นราคาที่ต้องจ่ายเพื่อให้รู้สึกถึงชีวิต และนั่นคุ้มค่าเสมอ” 

อย่างไรก็ดี ฉัน (และอาจจะแมตต์ด้วย) ไม่ได้จะบอกว่าโรคซึมเศร้าเป็นของขวัญหรอกนะ ถ้าเลือกได้ฉันก็ไม่ได้อยากเป็น และการเจอกับตัวว่าโรคนี้มันโหดร้ายแค่ไหนก็ไม่ได้อยากให้ใครเป็นด้วย การพยายามมองโรคในแง่ดีเป็นเพียงมุมมองเล็กๆ ของคนที่ดันเป็นโรคแล้ว และต้องทำใจเรียนรู้ที่จะอยู่กับมันไปสักพักจนกว่าจะรักษาหายเท่านั้นแหละ

สุดท้ายนี้ ขอบคุณที่อ่านมาถึงตรงนี้ หากคุณกำลังเดินฝ่าพายุฝน ขอให้บทความนี้เป็นดั่งมือที่ถือร่มคันเล็กยื่นออกไปหาคุณ​ คุณจะออกมาจากพายุบ้านั่นได้ และออกมาได้อย่างสง่างามเสียด้วย

ขอย้ำอีกครั้งอย่างที่แมตต์บอกไว้ 

“ชีวิตรอคุณอยู่ คุณอาจจะติดอยู่ที่นี่สักพัก แต่โลกไม่ได้หนีไปไหน สู้ต่อเถอะถ้าทนไหว ชีวิตคุ้มค่าเสมอ” นักเขียน Matt Haig

The post แด่ผู้แหลกสลาย : ต่อให้เจ็บปวดรวดร้าวเพียงใดก็ยังมี Reasons to Stay Alive เสมอ appeared first on a day magazine.

แต่นอกจากสองเหตุผลที่ว่ามาแล้ว รู้ไหมว่าเกอเธ่ยังทำหน้าที่เผยแพร่วัฒนธรรมเยอรมันในมิติอื่นๆ อีก เช่น การดนตรี การละคร และวรรณกรรมเยอรมัน  

ซึ่งเป็นอย่างหลังสุดที่พาให้เราได้มาคุยกับ นิกกี้–สิริรัตน์ ติณะรัตน์ หัวหน้าศูนย์ข้อมูลและห้องสมุด และ Gabi–Gabriele Sander ที่ปรึกษาด้านข้อมูลและห้องสมุดระดับภูมิภาคแห่งสถาบันเกอเธ่ ในโอกาสที่พวกเขาเป็นหนึ่งในเรี่ยวแรงสำคัญเบื้องหลัง Bangkok Book Festival 2021 ซึ่งเริ่มต้นอย่างเป็นทางการในรูปแบบออนไลน์เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคมที่ผ่านมา 

Goethe Institut หากสถานการณ์โควิด-19 คลี่คลายลงเมื่อไหร่ เราจะได้ไปเยี่ยมเยียนสถาบันเกอเธ่เพื่อชม Book Zoo Exhibition นิทรรศการว่าด้วยศาสตร์และศิลป์แห่งการพิมพ์หนังสือ รวมทั้งชมภาพยนตร์คัดสรรที่บอกเล่าแง่มุมและมนตร์ขลังแห่งกระดาษ ตรงตามคอนเซปต์ The Magic of Paper ของเทศกาลในปีนี้

อย่างไรก็ดี นั่นเป็นเพียงภาพเบื้องหน้าที่เราเห็นชัดๆ ว่าสถาบันเกอเธ่มีส่วนร่วมกับอีเวนต์นี้ยังไง แต่เบื้องหลังยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่นิกกี้และกาบี้ขับเคลื่อนมาโดยตลอด นั่นคือการสนับสนุนให้เกิดการแปลวรรณกรรมเยอรมันเป็นภาษาไทย 

ทำไมสถาบันเกอเธ่ถึงให้ความสำคัญกับวรรณกรรม, วัฒนธรรมการอ่านของคนเยอรมันเป็นยังไง, อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ในเยอรมันที่เป็นต้นธารของงานหนังสือที่สำคัญที่สุดในโลกอย่าง Frankfurt Book Fair ยังแข็งแรงและสามารถเติบโตต่อในยุคดิจิทัลได้เพราะอะไร นิกกี้และกาบี้พร้อมเล่าให้ฟังแล้ว

อะไรทำให้เกอเธ่ตัดสินใจสนับสนุนงาน Bangkok Book Festival ในครั้งนี้

นิกกี้ : จริงๆ แล้วเกอเธ่เป็นพาร์ตเนอร์ของงานนี้ตั้งแต่ครั้งแรกที่จัดเมื่อปี 2015 เมื่อก่อนยังไม่ค่อยมีงานที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับวรรณกรรมหรือการออกแบบหนังสือ พอเราเห็นโปรแกรมที่เขาส่งมาชวนก็อยากเข้าร่วมทันที เพราะมันไม่ใช่แค่วรรณกรรม แต่ยังมีกิจกรรม มีเวิร์กช็อปให้คนเข้าร่วมด้วย ลักษณะมันคล้ายกับเฟสติวัลหนังสือของเยอรมนีที่เขาไม่ได้เน้นแค่การขาย แต่มีเนื้อหา มีอีเวนต์อื่นๆ ให้คนมีส่วนร่วม 

อีกอย่างคือการได้เข้าร่วมเฟสติวัลแบบนี้ทำให้เราได้รู้จักคนมากขึ้น บางคนเราไม่มีทางไปรู้จักหรือหาเจอผ่านอินเทอร์เน็ตได้ และเราก็ได้อัพเดตไปด้วยว่าตอนนี้แวดวงดีไซน์ไทยมีอะไรใหม่ๆ ตอนนี้นักเขียนเขาคุยกันเรื่องอะไร เราได้ข้อมูลและได้เรียนรู้เพิ่มเติมสำหรับการทำงานของเราไปด้วย เช่นบางทีอาจมีทางเยอรมนีถามมาว่ามีนักเขียนไทยหรือคนทำหนังไทยคนไหนที่น่าสนใจบ้าง เราก็จะแนะนำได้

ถ้าเทียบกับวงการอื่นๆ วงการวรรณกรรมถือว่าค่อนข้าง niche ทีเดียว เกอเธ่เห็นความสำคัญอะไรในแวดวงนี้

กาบี้ : ฉันคิดว่าหนังสือสามารถส่งต่อวัฒนธรรมได้  ซึ่งไม่ได้หมายถึงแค่สิ่งพิมพ์ แต่ยังรวมไปถึงอีบุ๊กด้วย อย่างการสนับสนุนให้แปลหนังสือนั้นก็เพื่อให้คนกระโจนเข้าสู่วัฒนธรรมใหม่ๆ ส่วนตัวฉันเองอ่านภาษาไทยไม่ออก แต่ฉันก็ดีใจที่หนังสือภาษาไทยบางเล่มถูกแปลเป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งฉันไม่ดีใจเท่าไหร่นะที่มีหนังสือภาษาไทยถูกแปลเป็นภาษาเยอรมันน้อยมาก แต่นั่นแหละ อย่างน้อยฉันก็สามารถสัมผัสแนวคิดที่แตกต่างผ่านหนังสือแปลได้ และนั่นก็ทำให้มุมมองของฉันกว้างขึ้น

แต่ถึงอย่างนั้น การแปลวรรณกรรมภาษาเยอรมันเป็นภาษาไทยที่มีคนใช้แค่ประเทศเดียวก็อาจดูไม่คุ้มค่านัก เมื่อเทียบกับการแปลเป็นภาษาที่มีคนใช้เยอะอย่างสเปนหรือจีน

กาบี้ : ฉันคิดว่ามันคุ้มค่าอยู่แล้วที่จะทำ ถ้าคุณไปคุยกับนักแปลมืออาชีพ เขาจะเห็นด้วยว่าการแปลจากภาษาหนึ่งเป็นอีกภาษาหนึ่งโดยตรงนั้นดีกว่าการแปลโดยมีตัวกลาง เช่น การแปลจากเยอรมันเป็นอังกฤษแล้วแปลจากอังกฤษเป็นไทยอีกที เพราะคุณจะสูญเสียอะไรบางอย่างไประหว่างทาง อาจเป็นบรรยากาศบางอย่างหรือถ้อยคำบางคำ

ประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจคือ ทำไม Bangkok Book Festival ซึ่งชื่อก็จั่วหัวว่ากรุงเทพฯ และจัดในประเทศไทย ถึงได้รับการสนับสนุนจากองค์กรเยอรมัน

กาบี้ : ประเทศเยอรมนีมีวัฒนธรรมการอ่านที่แข็งแรงมาก และอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ของเราก็แข็งแรงมากเช่นกัน เรามีงานหนังสือขนาดใหญ่สองงาน คือ Frankfurt Book Fair และ Leipzig Book Fair นักการเมือง คนทำงานสาขาอาชีพต่างๆ หรือคนทั่วไปล้วนเห็นความสำคัญของวัฒนธรรมการอ่านและอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ ซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่แค่ความสำคัญในเชิงธุรกิจ แต่ยังรวมถึงความรื่นรมย์ในชีวิตด้วย อย่างงาน Leipzig Book Fair นั้นเป็นงานที่คนทั้งเมืองจะรื่นเริงไปกับงานนี้ด้วยกันทั้งสัปดาห์

นิกกี้ : ใช่ มันยอดเยี่ยมและน่าเซอร์ไพรส์มาก ถ้าคุณไปเมืองไลพ์ซิชในช่วงเวลาที่มีเฟสติวัลละก็ ในรถรางหรือ S-Bahn จะมีการบอกทางไปเฟสติวัล มันไม่ใช่แค่สำนักพิมพ์หรือคนขายหนังสือที่ช่วยกันจัดงานนี้ แต่เป็นเมืองทั้งเมืองที่ช่วยกันโปรโมตงานนี้ 

กาบี้ : สัปดาห์นั้นหนังสือจะเป็นเหมือนศูนย์กลางของทุกอย่าง ห้องสมุดสาธารณะก็จัดกิจกรรม ห้องสมุดเอกชนหรือภาคเอกชนอื่นๆ ก็มีส่วนร่วมด้วยเช่นกัน

นั่นทำให้เราสงสัยว่าเยอรมนีทำยังไงให้วัฒนธรรมการอ่านแข็งแรงได้ขนาดนั้น เผื่อว่าพวกเราคนไทยจะได้เรียนรู้และลองทำดูบ้าง

กาบี้ : ส่วนตัวฉันคิดว่าพ่อแม่มีส่วนสำคัญมากๆ หากพวกเขาเริ่มอ่านหนังสือให้ลูกฟังตั้งแต่ยังเล็ก ต่อให้ลูกยังพูดไม่ได้ แต่การได้ฟังและได้ตื่นตาตื่นใจไปกับเรื่องเล่าต่างๆ จะทำให้เด็กๆ รักการอ่าน และพวกเขาจะอ่านหนังสือด้วยตัวเองเมื่อโตขึ้น ซึ่งไม่สำคัญเลยว่าจะเป็นหนังสือเล่มหรืออีบุ๊ก

นอกจากนี้ห้องสมุดสาธารณะและโรงเรียนก็มีส่วนสำคัญเช่นกัน ที่เยอรมนีมีห้องสมุดสาธารณะที่ดีมากๆ และหน้าที่สำคัญของห้องสมุดเหล่านั้นก็คือการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน ส่วนในโรงเรียนอนุบาลก็มักจะมีการประกวดหรืออีเวนต์ที่เกี่ยวข้องกับการอ่านอยู่เสมอ มันจึงไม่ใช่แค่ชวนเด็กมาอ่านหนังสือ แต่เป็นการชวนทำกิจกรรมบางอย่างที่เกี่ยวข้องกับหนังสือเล่มนั้นๆ

ภาพรวมของวัฒนธรรมการอ่านในเยอรมนีเป็นยังไง คนเยอรมันชอบอ่านหนังสือเป็นเล่มไหม

กาบี้ : ฉันเพิ่งอ่านรายงานที่จัดทำโดย German book trade market มาพอดี โดยทั่วไปคนเยอรมันจะเลือกอ่านหนังสือในรูปแบบเล่มหรืออีบุ๊กนั้นขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ในการอ่าน หากอ่านเพื่อศึกษาเรียนรู้อะไรบางอย่าง พวกเขาจะเลือกอ่านแบบอีบุ๊กมากกว่า กลับกันหากอ่านเพื่อความรื่นรมย์ คนจะเลือกอ่านแบบเป็นเล่มมากกว่า และข้อหนึ่งที่น่าสนใจคือหนังสือเด็กมักจะติดท็อปประเภทหนังสือเล่มยอดนิยมอยู่เสมอ

ประเภทหนังสือยอดนิยมในเยอรมนีคือ non-fiction เมื่อก่อนคนจะชอบอ่านหนังสือประวัติศาสตร์และหนังสือเกี่ยวกับสังคม แต่ในปัจจุบันโดยเฉพาะช่วงสองปีที่เราอยู่กับไวรัสโคโรนา คนหันมาอ่านเรื่องเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์​ และการแพทย์มากขึ้น ส่วนประเภทหนังสือที่ได้รับความนิยมลดลงคือไกด์นำเที่ยว ซึ่งก็เข้าใจได้ว่าเพราะอะไร

อีกข้อมูลที่ฉันคิดว่าน่าสนใจมากคือ นักอ่านกลุ่มอายุ 10-19 และ 20-29 ปี สนใจอ่านและซื้อหนังสือมากขึ้น ชัดเจนเลยว่าหนังสือยังคงดึงดูดความสนใจคนได้ดี ด้วยความที่มันเรียกร้องให้คุณใช้เวลาจดจ่ออยู่กับมัน คือเราอ่านเรื่องราวบางอย่างบนสมาร์ตโฟนหรือแท็บเล็ตอยู่เสมอก็จริง แต่มักเป็นการอ่านข่าว อ่านบทความชิ้นนั้นชิ้นนี้ เราไม่ได้ใช้เวลาจดจ่อมันแบบเดียวกับที่จดจ่อหนังสือ ไม่ว่าจะเป็นหนังสือเล่มหรืออีบุ๊กก็ตาม หนังสือทำให้คุณมีอะไรทำไปพักใหญ่ๆ ซึ่งคนต้องการกิจกรรมแบบนี้มากขึ้นในช่วงสองปีที่ผ่านมา

อ้อ และคนยังดาวน์โหลดหนังสือเสียงมากขึ้น เพื่อที่จะมีอะไรฟังยาวนานกว่าการฟังรายการพ็อดแคสต์ที่ไม่ยาวเท่า

เยอรมนีเป็นเจ้าบ้านจัดงานเฟสติวัลหนังสือที่สำคัญระดับโลก แถมวัยรุ่นก็หันมาอ่านหนังสือมากขึ้น แสดงว่าประโยคที่ว่า print is dead ไม่เป็นจริงเลยในเยอรมนี 

กาบี้ : ไม่จริงเลยสักนิด จากตัวเลขในรายงาน สองสามปีที่ผ่านมาอัตราการอ่านอีบุ๊กเพิ่มขึ้นมากก็จริง คือเพิ่มจาก 4 เปอร์เซ็นต์ขึ้นมาเป็น 5.9 เปอร์เซ็นต์ของการอ่านทั้งหมด แต่ว่าตัวเลขนอกเหนือ 5.9 เปอร์เซ็นต์นั้นคือการอ่านหนังสือเล่มทั้งนั้นเลย ฉันคิดว่าแม้เราจะมีอุปกรณ์เทคโนโลยีต่างๆ มากมาย แต่ผู้คนโหยหาการสัมผัส ซึ่งรวมถึงการได้หยิบจับสิ่งพิมพ์ไม่ว่าจะเป็นหนังสือหรือนิตยสารก็ตาม

ในเมื่อคนเยอรมันยังชอบอ่านหนังสือเล่มมากกว่า อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์เยอรมันน่าจะเฟื่องฟูมากเลยทีเดียว

กาบี้ : แม้ในภาพรวมอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์จะหดตัวลงไม่มากนัก และหากดูเทียบกับอุตสาหรรมอื่นๆ สิ่งพิมพ์ก็ถือว่าค่อนข้างมั่นคง แต่ก็มีมุมที่ต้องดิ้นรนเหมือนกัน เช่น มีการพิมพ์หนังสือใหม่ๆ น้อยลง แปลหนังสือใหม่ๆ น้อยลง โดยหนังสือที่ตีพิมพ์น้อยลงอย่างเห็นได้ชัดคือไกด์นำเที่ยวตามที่ฉันพูดถึงก่อนหน้านี้ 

ด้านร้านหนังสืออิสระขนาดเล็กก็ต้องดิ้นรนอย่างหนัก เยอรมนีเองก็มีการล็อกดาวน์เหมือนกัน ดังนั้นร้านหนังสืออิสระจึงต้องปรับตัวมาขายออนไลน์และต้องลงทุนกับการจัดส่งหนังสือให้ลูกค้า ซึ่งทำให้พวกเขามีต้นทุนสูงขึ้นกว่าเมื่อก่อนที่ลูกค้ามาซื้อที่หน้าร้าน 

จุดที่น่าสนใจอยู่ตรงที่เยอรมนีมีร้านหนังสืออิสระจำนวนมาก และคนรักหนังสือก็ชอบไปร้านหนังสืออิสระมากกว่า พวกเขาตั้งใจสนับสนุนร้านหนังสือเล็กๆ โดยการซื้อหนังสือจากร้านเล็กๆ เท่านั้น ก่อนหน้านี้ร้านหนังสืออิสระจึงไม่ได้มีการขายออนไลน์กันมากนัก แต่สถานการณ์ก็ทำให้พวกเขาต้องปรับตัวอย่างที่บอก โดยตัวเลขในรายงานบอกว่าร้านหนังสืออิสระขายหนังสือออนไลน์กันมากขึ้นถึง 30 เปอร์เซ็นต์ ในขณะที่ Amazon เติบโตจากการขายหนังสือออนไลน์เพียง 6 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น 

ดังนั้นในภาพรวม วงการสิ่งพิมพ์และร้านหนังสือค่อนข้างมั่นคงเลยทีเดียว นับเป็นเรื่องดี ฉันคิดว่าในอนาคตพวกเขาจะพัฒนาได้อีก และพร้อมที่จะเปิดให้บริการอย่างเต็มที่อีกครั้งเมื่อเวลามาถึง ซึ่งรวมไปถึงการกลับมาจัดกิจกรรมต่างๆ ด้วย พูดได้ว่าอนาคตของพวกเขาไม่ได้มืดมนเลย

ฉันสงสัยว่าคนเยอรมันโดยทั่วไปคิดว่าหนังสือเป็นของหรูหราไหม อย่างในไทยเรามีห้องสมุดไม่มาก ถ้าเราอยากเข้าถึงหนังสือ เราก็ต้องซื้อ ซึ่งราคาหนังสือในไทยก็ถือว่าไม่ใช่น้อยๆ เลยหากเทียบกับค่าแรงขั้นต่ำต่อวัน

กาบี้ : ที่เยอรมนีหนังสือที่ตีพิมพ์อย่างประณีตก็ไม่ได้มีราคาถูกหรอกนะ แต่ถ้าพูดถึงหนังสือทั่วๆ ไป เช่น นิยายสืบสวนสอบสวน ก็ถือว่าเข้าถึงง่ายมากๆ ราคาประมาณซื้อตั๋วดูหนัง 1 เรื่อง ซึ่งเมื่อนำมาเทียบกันแบบนี้ ส่วนตัวฉันคิดว่าการซื้อหนังสือถือว่าถูกกว่า เพราะคุณจะได้ใช้เวลากับมันนานกว่าการดูหนัง อย่างน้อยๆ เล่มหนึ่งก็ต้องสัก 2-3 วัน

แต่ก็แน่นอนว่ายังมีคนเยอรมันบางส่วนที่ไม่สามารถซื้อหนังสือได้อยู่ดี นั่นเป็นสาเหตุที่เรามีห้องสมุดสาธารณะที่คุณสามารถแวะเข้าไปยืมหนังสือได้ง่ายๆ เลย

และมีสิ่งหนึ่งที่ฉันชอบมาก มันกำลังเป็นที่นิยมมากขึ้นในเยอรมนี นั่นคือแนวคิดเรื่องการแบ่งปันข้าวของซึ่งรวมถึงการแบ่งปันหนังสือด้วย ในเมืองใหญ่ๆ ถ้าคุณไปตามสถานที่ที่มีคนพลุกพล่าน เช่น สี่แยกไฟแดง คุณจะเจอชั้นหนังสือที่เต็มไปด้วยหนังสือที่มีคนมาวางไว้ให้ฟรีๆ คุณสามารถเลือกหยิบเล่มที่สนใจไปอ่านได้เลย แล้วหลังจากนั้นคุณอาจจะเอาหนังสือเล่มนั้นไปวางคืนที่ชั้นหนังสือในย่านอื่นก็ได้ ฉันชอบไอเดียนี้มากๆ เพราะต่อให้คุณชอบหนังสือแค่ไหน แต่มันจะมีจุดหนึ่งที่ชั้นหนังสือแน่นเกินไป แล้วคุณก็ต้องกำจัดมันออกไปเสียบ้าง สิ่งที่คุณไม่ต้องการแล้วอาจจะยังน่าสนใจและมีประโยชน์กับคนอื่นก็ได้

หากไม่ติดช่วงโควิด-19 เราคงจะได้ชมนิทรรศการ Book Zoo Exhibition ที่ว่าด้วยรายละเอียดต่างๆ ของการผลิตหนังสือ ไม่ว่าจะเป็นกระดาษหรือการเข้าเล่ม คุณคิดว่าการออกแบบหนังสือสำคัญยังไง

กาบี้ : สำหรับฉัน การทำหนังสือมีอะไรมากกว่าเนื้อหาข้างใน มันยังมีเรื่องกระดาษที่เลือกใช้ เรื่องหน้าปก ซึ่งสำนักพิมพ์หรือนักออกแบบย่อมมีเหตุผลเบื้องหลังว่าทำไมถึงเลือกวัสดุหรือดีไซน์เหล่านั้น ฉันเคยเจอนักออกแบบหนังสือชาวญี่ปุ่นคนหนึ่ง เธอทำกระดาษใช้เองเลยด้วยซ้ำ ฉันจึงมองว่าการออกแบบหนังสือมีความเฉพาะตัวมากๆ และเป็นสิ่งที่น่าสนใจมากเช่นกัน

จะว่าไป ฉันอยากรู้ว่าในเมื่อเยอรมนีเป็นประเทศต้นกำเนิดของแท่นพิมพ์กูเทินแบร์ค สิ่งประดิษฐ์ชิ้นสำคัญในประวัติศาสตร์โลก คนเยอรมันโดยทั่วไปรู้สึกภาคภูมิใจกับเรื่องนี้ไหม

กาบี้ : ฉันหวังว่าจะภูมิใจนะ (หัวเราะ) ถ้าพูดจากมุมของฉันซึ่งเป็นนักอ่านอยู่แล้ว ฉันว่ามันพิเศษมากที่เรามีประวัติศาสตร์การพิมพ์หนังสืออันยาวนาน แม้เราจะไม่ใช่ชนชาติแรก เพราะชนชาติแรกที่มีแท่นพิมพ์คือจีน แต่เมื่อมีแท่นพิมพ์กูเทินแบร์ค เราก็ใช้เวลาในการผลิตหนังสือน้อยลง หนังสือราคาถูกลง และกระจายออกไปได้กว้างขวางขึ้น ผู้คนสามารถเข้าถึงสิ่งพิมพ์ได้มากขึ้น จากเดิมที่เมื่อก่อนมีเพียงชนชั้นสูงเท่านั้นที่จะมีหนังสือได้ อย่างน้อยๆ นั่นก็เป็นสิ่งที่เราควรภูมิใจนะ

พูดได้ว่าแท่นพิมพ์กูเทินแบร์คทำให้ผู้คนเข้าถึงหนังสือได้อย่างเท่าเทียม

กาบี้ : แน่นอน และเมื่อมีแท่นพิมพ์กูเทินแบร์ค อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ก็ได้ถือกำเนิดขึ้น ก่อนหน้านั้นเรามีการผลิตหนังสือแล้วก็จริง แต่การพิมพ์จำนวนมากในระดับอุตสาหกรรมและการกระจายหนังสือจำนวนมากเพิ่งจะเกิดขึ้นหลังมีแท่นพิมพ์กูเทินแบร์คเท่านั้นเอง

อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์เป็นแวดวงที่คนเยอรมันรุ่นใหม่อยากเข้าไปทำงานไหม

กาบี้ : หากพูดถึงการพิมพ์ด้วยแท่นพิมพ์โบราณนั้นคงเป็นสิ่งที่มีเฉพาะคนรักหนังสือหรืองานศิลปะที่สนใจ แต่ถ้าพูดถึงการพิมพ์ด้วยแท่นพิมพ์ดิจิทัลละก็ ยังมีคนที่หลงใหลมันอยู่ เพราะการพิมพ์ดิจิทัลนั้นเปิดโอกาสให้ได้ลองทำอะไรใหม่ๆ เช่น หากคุณได้เห็นโรงพิมพ์ของ Steidl คุณจะเห็นว่าเขามีมาตรฐานคุณภาพการพิมพ์ที่สูงมาก คนอย่างสไตเดิลรู้วิธีดึงเอาประสิทธิภาพของแท่นพิมพ์มาใช้ได้อย่างเต็มที่

สไตเดิลเป็นตัวอย่างของคนทำหนังสือชั้นครูที่ใครๆ ก็รู้จัก ในแวดวงสิ่งพิมพ์เยอรมันมีคนรุ่นใหม่มาแรงบ้างไหม

กาบี้ : ฉันว่า gestalten เป็นสำนักพิมพ์ที่น่าสนใจมาก เพราะเขาทดลองรูปแบบการพิมพ์ใหม่ๆ ไซส์ใหม่ๆ อาว็อง-การ์ดมากๆ ลองไปดูงานของพวกเขานะ มีหนังสือที่ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษด้วย

คำถามสุดท้าย สำหรับงาน Bangkok Book Festival ปีนี้ คุณอยากให้คนร่วมงานได้อะไรกลับไป หรือได้เรียนรู้อะไรบ้าง 

กาบี้ : ลืมเรื่องการเรียนรู้ไปเถอะ แค่รู้สึกสนุกก็พอแล้ว แค่ได้เห็นอะไรใหม่ๆ ได้สงสัยในสิ่งใหม่ๆ หรือแค่ได้มีอะไรทำมากขึ้น เพราะได้อ่านหนังสือหรือดูนิตยสารใหม่ๆ ก็พอแล้ว ฉันคิดว่าการเรียนรู้ไม่สำคัญเลยในบริบทนี้

3 วรรณกรรมเยอรมันแปลไทยที่นิกกี้และกาบี้แนะนำ

เพราะสถาบันเกอเธ่ให้การสนับสนุนการแปลวรรณกรรมเยอรมันเป็นภาษาไทยไว้หลายเล่ม เราจึงขอให้นิกกี้และกาบี้แนะนำ 3 เล่มที่นักอ่านไทยพลาดไม่ได้จริงๆ

1. แวร์เธ่อร์ระทม

นิกกี้ : คนเขียนเรื่องนี้คือเกอเธ่ เจ้าของชื่อสถาบันเรานี่แหละ หนึ่งในอาชีพของเขาคือเป็นนักเขียนนักประพันธ์ที่ยิ่งใหญ่ เรื่องนี้ตอนที่ปล่อยออกมาก็คือโด่งดังมากในยุโรป มันเป็นนิยายรักที่เศร้านิดหนึ่งแต่แฝงไปด้วยปรัชญา ซึ่งเกอเธ่เขียนในลักษณะของจดหมาย มันเลยอ่านง่าย อาจารย์ถนอมนวล โอเจริญ แปลไว้ดีมากด้วย เป็นหนังสือที่เก่าแล้ว อาจจะหายาก แต่มีที่ห้องสมุดเกอเธ่

2. เล่มไหนก็ได้ของแฟร์ดินันด์ ฟอน ชีรัค

นิกกี้ : ก่อนจะเป็นนักเขียน ชีรัคเป็นทนายว่าความฝั่งจำเลยมาก่อน สิ่งที่เขาเขียนก็เลยมีบางส่วนที่ based on คดีที่เขาเคยทำ แต่มันก็ยังเป็นเรื่องแต่งนะ งานของชีรัคน่าอ่านตรงที่มันตื่นเต้นเพราะเป็นเรื่องของคดีความ การตัดสิน และการสืบสวนสอบสวน ซึ่งหลายๆ เคสมันจบแบบหักมุม อ่านง่ายเพราะเป็นเรื่องสั้น มีทั้งเรื่องดาร์กและเรื่องขำๆ ปนกันไป

3. เพราะความรักมิอาจเร่งร้อน

กาบี้ : งานชิ้นนี้ของดาเนียลา เครียน น่าสนใจมาก มันเป็นหนังสือร่วมสมัย เธอจะค่อยๆ เล่าโดยนำคุณจากสิ่งหนึ่งไปสู่อีกสิ่งหนึ่ง เป็นเล่มที่ฉันชอบอ่านเป็นการส่วนตัว ปกติฉันเป็นนักอ่านชิลล์ๆ คนหนึ่ง ถ้าอ่านหนังสือเล่มไหนแล้วไม่ชอบ ฉันจะไม่บังคับให้ตัวเองอ่านจนจบ แต่สำหรับเครียน ฉันว่ามันน่าทึ่งมาก

The post คุยกับสองคนสำคัญจากสถาบันเกอเธ่ ผู้อยู่เบื้องหลังวรรณกรรมเยอรมันแปลไทยที่คุณเคยอ่าน appeared first on a day magazine.

อย่างที่รู้กัน คลิปนั้นได้รับก้อนหินมากกว่าดอกไม้ ชาวเน็ตกลุ่มใหญ่เขวี้ยงปาคำผรุสวาทใส่เด็กหนุ่มโดยไม่ยั้งมือ

“ถ้าย้อนกลับไปได้จะยังทำคลิปแบบนั้นไหม” เราถือโอกาสถามฟลุ๊ค ในบ่ายวันหนึ่งที่ ‘เธอ’ เชื้อเชิญให้เราเข้าไปพบถึงในห้องแต่งหน้าสีขาวคลีนที่แฟนคลับช่องยูทูบ ‘โลกของคนมีหนวด’ คงคุ้นตากันดี 

“อยากทำให้เยอะกว่านี้ค่ะ”​ หญิงสาวตอบอย่างรวดเร็ว ขณะที่มือข้างหนึ่งวุ่นกับการวาดคิ้วให้โก่งสวยไปด้วย “ถ้าย้อนกลับไปได้ก็จะไม่แก้ไข ถือว่าสิ่งที่เราทำมาทั้งหมดเป็นบันไดที่ทำให้เรามาถึงตรงนี้”

 ‘ตรงนี้’ ที่เธอพูดถึงคือบทบาทยูทูบเบอร์ที่มียอดผู้ติดตามเกินหนึ่งล้านคน นอกจาก vlog ชีวิตประจำวัน, การท่องเที่ยว และคลิปวิดีโอแนะนำวิธีแต่งหน้าแต่งตัว (และวิธีแต๊บให้เนียนนี!) ไม่นานมานี้ ฟลุ๊คเพิ่งลงคลิปว่าด้วย Pride Month ต้อนรับเดือนแห่งความภาคภูมิใจ ซึ่งเป็นไวรัลทันทีในหลายแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย

อย่างที่เห็น คลิปนั้นได้รับดอกไม้มากกว่าก้อนหิน ชาวเน็ตจำนวนมากพากันชื่นชมที่ฟลุ๊คออกมาแสดงจุดยืนและเป็นกระบอกเสียงให้ประเด็นที่สำคัญกับชีวิต LGBTQ+ ทุกคน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความเชื่อคร่ำครึที่ควรหมดไปได้แล้ว หรือเรื่อง #สมรสเท่าเทียม ที่หลายภาคส่วนกำลังช่วยกันขับเคลื่อนไปข้างหน้า ไปให้ถึงสภา ไปให้ถึงฝั่งฝัน

ยังไม่นับในอินสตาแกรมที่เธอขยันกระจายข่าวการเคลื่อนไหวทางการเมือง อัพเดตเหตุการณ์บ้านเมือง และร่วมด่าร้าบานอย่างเผ็ดร้อนไปกับเหล่าคนตาสว่างฝั่งประชาธิปไตยอย่างสม่ำเสมอ เคียงคู่ไปกับการขยันโพสต์ลุคแฟชั่นสุดร้อนฉ่า ที่นับวันจะยิ่งจึ้ง ยิ่งเยี่ยว จนกะเทยเอยชะนีเอยต้องซู้ดปากเสียวในความเฟียร์ซกี

ในฐานะคนหนึ่งที่ติดตามการเติบโตของฟลุ๊คอย่างห่างๆ มาสักพัก เราคิดว่าไม่มีเวลาไหนจะเหมาะไปพูดคุยอัพเดตเรื่องราวชีวิตของเธอมากเท่าตอนนี้อีกแล้ว 

จะรออะไรอีก คว้าลิปสติกแท่งโปรดมาทา สวมรองเท้าส้นสูงที่สุดที่มี แล้วมาเดินสับให้ทุกวันเป็นรันเวย์ไปพร้อมกับฟลุ๊คกะล่อนกัน

ก่อนเข้าประเด็นหลัก ขอเช็กหน่อยว่าคุณอยากให้เราเรียกคุณด้วยสรรพนามอะไร

เรื่องสรรพนามหนูได้หมด ได้ทุกอย่างเลย ไม่ติด อยากเรียกอะไรก็เรียก

แล้วจริงๆ คุณนิยามตัวเองว่าอะไร

ในทางการเวลาต้องเขียนหนังสือหรืออะไร หนูจะบอกว่าหนูเป็น gender-neutral หรือ queer หรือบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศที่ไม่ต้องการระบุอย่างเจาะจงว่าเป็นเกย์นะ หรือเป็นนั่นเป็นนี่ เพราะเราเป็นเพศที่ลื่นไหล 

แต่จริงๆ หนูก็คือกะเทยนั่นแหละ เพราะเป็นผู้ชายมา แล้วมาไว้ผมยาว ทำหน้าอก แต่ที่ไม่ใช้คำว่ากะเทย เพราะมันเคยมีเหตุการณ์ที่ว่า กลุ่มของกะเทยที่เป็นสายสวยเขารู้สึกว่าการไว้หนวดที่เป็นสัญลักษณ์ของเพศชายทำให้กลุ่มเขาดูไม่ดี หนูก็เลยรู้สึกว่า โอเค งั้นฉันไม่จำเป็นต้องระบุตัวเอง ใช้คำว่า gender-neutral ก็สบายใจดี 

แต่ทีนี้ในอีกนิยามหนูก็อยู่ในกลุ่มของ transgender เหมือนกัน หลายคนอาจยังเข้าใจคำว่าทรานส์เจนเดอร์ผิดว่าต้องเป็นแบบโยชิ (รินรดา ธุระพันธ์) คือแปลงเพศแล้ว หรือเป็นทอมที่แปลงเพศเป็นผู้ชายแล้ว แต่จริงๆ แค่เราเกิดมาเป็นตุ๊ดหัวโปก ตุ๊ดเด็กนักเรียนที่รู้สึกว่าเกิดมามีจิตใจเป็นผู้หญิง แต่ว่าอยู่ในร่างกายของผู้ชาย นั่นก็คือทรานส์เจนเดอร์หรือบุคคลข้ามเพศแล้ว

จริงๆ หนูเจอคำถามพวกนี้เยอะมากนะ “เป็นเพศอะไร” “เป็นรุกหรือรับ” ถ้าถามต่อหน้าคนเยอะๆ หรือฟังน้ำเสียงเขาเหมือนพยายามจะถามเพื่ออะไรซักอย่าง ดูมีเจตนาบางอย่าง หนูจะไม่ตอบเลย แต่แบบที่เราคุยกันอยู่นี้ก็คือการสอบถามปกติ ทั้งที่เป็นคำถามเดียวกัน

แล้วเวลาเจอคนแบบนั้นเรารับมือยังไง

ก็ไม่สนใจ ไม่ตอบ

หนูค่อนข้างไม่สนใจใครตั้งแต่ตอนที่โดนด่าเยอะๆ เพราะหนูรู้สึกว่า ตอนนั้นเราอยากทำ และเราก็มีความสุขกับสิ่งที่ทำ ไม่รู้หรอกมันจะผิดหรือถูก แต่มันทำไปแล้ว หนูเลยไม่อ่านคอมเมนต์ รู้ว่าคนด่า แต่ไม่ไปอ่านว่าเขาด่าว่าอะไร ด่าแย่มากแค่ไหน ก็แค่ปล่อยไป หลายคนถามว่า “ผ่านมาได้ยังไง เก่งจัง” จริงๆ ไม่ได้เก่งเลยค่ะ เราแค่ไม่อ่านเลยไม่รู้ว่าหนักแค่ไหน อีกอย่างคือคนรอบข้างดีด้วย เพื่อนๆ แฟน หรือพ่อแม่ ทุกคนดีมากๆ เลยไม่ค่อยคิดมากเรื่องชาวเน็ต

เมื่อก่อนชาวเน็ตเรียกคุณว่าเน็ตไอดอล ทำไมถึงตัดสินใจเทิร์นตัวเองมาเป็นยูทูบเบอร์

ไม่ได้ตั้งใจจะเทิร์นตัวเอง แต่ตอนนั้นหนูทำคลิปในเฟซบุ๊กมาประมาณ 7 ปี ก่อนที่จะย้ายมาทำยูทูบ พูดตรงๆ ว่าตอนนั้นใครจ่ายเงินเราเราก็ถือสินค้าให้ จนเมื่อประมาณ 3 ปีที่แล้ว มีการจับสินค้าที่ผิดกฎหมาย สินค้าแอบขาย หรือสินค้าที่ไม่ได้มี อย.จริง แล้วสินค้าที่เราถือโดนจับเยอะมาก (เน้นเสียง) หลายตัวเลย งานอะไรที่เซ็นสัญญาไว้ก็ยกเลิกหมด เงินที่รับมาแล้วก็ต้องคืนไปประมาณ 3-4 ล้าน เราเหลือเงินก้อนสุดท้ายประมาณ 5 แสน เลยตัดสินใจว่าเอาเงินไปลงทุนซื้อกล้องทำยูทูบดีกว่า

แล้วทำไมต้องเป็นยูทูบ

ต้องบอกว่าสังคมของเฟซบุ๊ก ยูทูบ อินสตาแกรม เป็นคนละสังคมกันหมด ถ้าพูดตรงๆ เรารู้สึกว่าเฟซบุ๊กเป็นสังคมที่แมสๆ หน่อย ส่วนใหญ่คนจะคอมเมนต์ตามๆ กัน ตามกระแส ด่าก็ด่า ไม่ใช่ติแบบมีเนื้อหาว่าอยากให้ปรับปรุงตรงไหน แต่ยูทูบเป็นโลกที่มีความสุข ในคอมเมนต์มีพลังบวกเยอะจากคนที่ดูจริงๆ มีน้าๆ พี่ๆ ที่มาติให้เราปรับปรุง ต่างจากเฟซบุ๊กที่เราอยู่มาตลอด เราเลยรู้สึกว่าอยากทำยูทูบที่ให้ความรู้ ให้คนดูได้รับประโยชน์ที่สุด ทุกอย่างที่รีวิวคือต้องใช้จริงให้เห็น เช่นเป็นแชมพูก็สระให้ดู แล้วไดร์ผมให้ดูว่าเป็นแบบนี้นะ หรือถ้าเราไม่ได้ใช้เราก็จะบอกว่าไม่ได้ใช้นะ แต่มาแนะนำเพราะอะไร ทุกอย่างที่คนได้จากช่องหนูเป็นความจริง 99% เพราะหนูไม่มีสคริปต์ เราทำเลย พูดเลย เรียลๆ เหมือนตอนทำเฟซบุ๊กเราโกหกเขามาเยอะมากแล้ว หลอกเขามาเยอะมากแล้ว พอทำยูทูบเราอยากทำอะไรที่มันเป็นความจริงจริงๆ แล้วคนดูจะได้ซื้อตามสิ่งที่มันดีจริงๆ 

คุณเชื่อในเรื่องความจริงใจกับคนดู

ที่ทำยูทูบก็เพราะความจริงใจเลยค่ะ อย่างตอนทำเฟซบุ๊กสิ่งที่เราหยิบมาถ่ายก็มาจากคนที่จ้าง ซึ่งอาจทำให้คนที่ซื้อตามแพ้แต่คนจ้างไม่ได้บอกเรา เลยรู้สึกว่า เออ ทำอะไรที่มันพูดความจริง มันน่าจะอยู่ได้นานกว่า แล้วหนูอยู่ในวงการโซเชียลเป็นปีที่ 9 แล้ว ชื่อฟลุ๊คกะล่อนก็ยังอยู่ ไม่ได้หายไปไหน ยังดีใจมากๆ ที่เวลาพูดถึงฟลุ๊คกะล่อนคนก็ยังรู้ว่าเป็นคนไหน เพราะเวลาคนดังในโซเชียลเขามักจะคิดว่าดังได้ดับได้ ต้องรีบกอบโกย เราก็กลัวมาตลอดตั้งแต่แรกเหมือนกัน แต่พอหนูมาทำยูทูบเป็นงานหลัก หนูรู้สึกว่ามันมีอะไรมากกว่าการรีบกอบโกยหรือรีบทำก่อนจะหายไป มันสามารถทำอะไรให้คนจำได้ รู้จักได้ตลอด

คุณทำยูทูบโดยมีเป้าหมายอะไรไว้ในใจ

คนมีเป้าหมายก็ไม่ได้ผิดนะคะ แต่หนูแค่รู้สึกว่าถ้าเราตั้งเป้าหมายไว้ แต่ทำไม่ได้ มันจะทำให้เราไม่มีกำลังใจที่จะทำต่อ หนูเลยไม่ตั้งเป้าหมายเลย ใช้วิธีคิดว่าถ้ามีโอกาสมาก็รับไว้ ทำงานทุกวัน แล้วก็ไม่เคยหยุดพัฒนา เพราะหนูจะดูคลิปฝรั่ง คลิปแต่งหน้า คลิปสอนทำอะไรใหม่ๆ ตลอด 

ถ้าไม่ได้มีเป้าหมายอะไรเป็นพิเศษ คุณมีอะไรเป็นแรงขับเคลื่อนให้ขยันทำงานทุกวัน และสัญญากับผู้ติดตามว่าจะลงคลิปเดือนละ 15 คลิป

แค่ความชอบเลย หลายคนจะชอบคิดว่า อุ๊ย ต้องมีสปอนเซอร์ก่อนถึงจะทำคลิป แต่หนูทำคลิปใหม่ๆ ตลอดต่อให้ไม่มีสปอนเซอร์ ช่องหนูไม่ได้รับสปอนเซอร์เยอะอยู่แล้ว เดือนหนึ่งจะรับไม่เกิน 3-5 ตัว แต่หนูลงคลิปสิบกว่าคลิป สมมติลง 15 คลิป 5 ตัวอาจเป็นสปอนเซอร์ แต่อีก 10 ตัวคือทำเอง ไม่ได้มีลูกค้า ทำไปด้วยความชอบ เช่นหนูเป็นคนชอบแต่งหน้าอยู่แล้ว แล้วหนูก็รู้ว่าถ้าเราถ่ายลุคนี้ลงสตอรีไปคนจะต้องถามว่าแต่งยังไงแน่นอน งั้นเวลาเราแต่งหน้าเราก็อัดคลิปไปเลยสิ แล้วตอนลงสตอรีก็บอกเขาว่าเดี๋ยวรอดูคลิปนะคะ ถ่ายไว้แล้ว 

ในช่วงเวลาประมาณ 3 ปีที่ทำยูทูบจริงจัง คุณได้เรียนรู้อะไรบ้าง

อาจไม่เชิงเป็นการเรียนรู้ แต่ทำยูทูบแล้วหนูรู้สึกว่ามีเพื่อนเพิ่ม เพราะหลายๆ คอมเมนต์เป็นคนที่เขาดูจริงๆ เวลาที่ติเขาก็ติเพื่อให้เราปรับปรุง ซึ่งหนูไม่เคยเจออะไรอย่างนี้เลย ยูทูบเลยเป็นอีกหนึ่งที่ที่เรามีความทรงจำดีๆ

คุณจำคนที่มาคอมเมนต์คนไหนได้เป็นพิเศษไหม

คนที่คอมเมนต์จะมีน้องๆ เยอะนะ ตุ๊ดหัวโปก ลูกสาว มีคนหนึ่งที่หนูดูน้องเขาแต่งหน้าตั้งแต่ยังแต่งหน้าไม่เก่ง จนตอนนี้น้องเขาเก่งขึ้น และดังมากใน TikTok น้องเขาก็ทักมาขอบคุณ ทุกวันนี้เขาก็ยังติดตามอยู่

ในฐานะคนที่ทำคอนเทนต์เกี่ยวกับความสวยความงาม นิยามความงามในแบบของคุณคืออะไร

ไม่ได้มีนิยามเจาะจง แต่สำหรับหนูคือทุกคนสวยหมด หนูเชียร์อัพเรื่องนี้มาก เพราะว่าหนูไม่เชื่อเรื่อง beauty standard อยู่แล้ว หนูมีเพื่อนหลากหลายมาก ผิวดำ ผิวขาว แล้วหนูเองก็ไม่ได้สวยแบบ beauty standard แต่หนูยังบอกตัวเองเลยว่าหนูสวย แต่งหน้าเสร็จ ส่องกระจก อุ๊ย สวยมากเลยอะ หนูเลยบอกทุกคนเสมอว่าทุกคนสวย ตรงไหนที่เราไม่มั่นใจเราก็แก้ไข แต่ตรงไหนที่เรามั่นใจแล้ว แต่มีคนมาทักให้เราแก้ไข ไม่ต้องแก้ เพราะเรามั่นใจแล้ว หนูว่ามันต้องเริ่มที่เคารพตัวเองก่อน รักตัวเองมากๆ แล้วทุกอย่างคือจบ เพราะพอรักตัวเองปุ๊บ ไม่ว่าใครมาพูดยังไงไม่ต้องสนใจเลย

อย่างตัวหนูเอง คนอื่นเขาอาจมองว่าหนวดเป็นสิ่งที่ขัดลุคหรือเป็นจุดด้อย แต่พอหนูมั่นใจมากๆ แล้วโชว์ความมั่นใจนั้น โชว์ศักยภาพของเรา มันจะกลบสิ่งที่เขาบอกว่าเป็นจุดด้อยไป แต่จริงๆ หนูไม่คิดว่าคนเรามีจุดด้อยนะ อย่างช่วงนี้หนูชอบเอาอายไลเนอร์มาจิ้มทำขี้แมลงวัน ก็มีคนทักมาเป็นร้อยคนว่า “ขอบคุณค่ะที่ทำให้หนูมั่นใจ เพราะว่าหนูมีขี้แมลงวันเยอะมาก” หนูก็เพิ่งรู้ว่า เฮ้ย แค่ขี้แมลงวันจุดเล็กๆ ก็ทำให้คนไม่มั่นใจได้แล้ว หรือเมื่อเดือนที่แล้วที่หนูถ่ายแบบลุคผมหยิก ก็ไม่ได้คิดเลยว่าจะทำให้คนที่ผมหยิกรู้สึกมั่นใจในตัวเองมากขึ้นได้ มันเหมือนว่าคนที่ถูกกดมาตลอด หรือถูกกลุ่มเพื่อนถูกสังคมบอกมาตลอดว่าแบบนี้ไม่สวย พอเขามาเห็นเราทำ เขาเลยรู้สึกว่าขี้แมลงวันก็สวยได้ ผมหยิกก็สวยได้ 

คุณมีความมั่นใจและพลังบวกเต็มเปี่ยมแบบนี้อยู่แล้วแต่แรก หรือมันเป็นสิ่งที่คุณต้องพยายามให้ได้มาเหมือนกัน

มาจากคนรอบข้างเลยค่ะ โดยเฉพาะแฟน เพราะแฟนหนูเสพแฟชั่นฝรั่งเยอะมาก โดยเฉพาะพวกคนดัง หรือผู้หญิงผิวดำ เวลาหนูใส่ชุดแล้วแฟนหนูบอกสวยปุ๊บ จบ เพราะหนูเชื่อสายตาแฟนหนู เขาอยู่กับหนูตั้งแต่หนูยังไม่มีหนวด ตั้งแต่หนูเป็นผู้ชาย จนตอนนี้หนูแต่งหญิงแล้ว เขาจะให้ความมั่นใจกับหนูตลอดว่าหนูสวยนะ แล้วเขาจะรู้จักหนูดี ต่อให้เขาเป็นคนเลือกชุดมาให้เราใส่ แต่ถ้าเขาเห็นหน้าแล้วว่าเราไม่มั่นใจ เขาจะถามเลยว่าเปลี่ยนไหม ถ้าไม่ชอบ ไม่มั่นใจ ทำตัวไม่ถูก เปลี่ยนเลย แค่นั้น

คุณทำยูทูบสม่ำเสมอจนตอนนี้มียอดซับฯ เกินล้านแล้ว รู้สึกยังไงบ้าง

ดีใจมาก ดีใจตั้งแต่แสนแรก เพราะทำยูทูบเป็นปีกว่าจะได้แสนแรก กับยูทูบหนูเองก็เริ่มใหม่เหมือนทุกคน หลายคนเห็นคลิปหนูแล้วก็ไม่กล้ากดดูด้วย เพราะจำภาพเก่าของฟลุ๊คกะล่อนในเฟซบุ๊กได้ คิดว่าเรายังไม่ได้มีอะไรพัฒนาไปจากเดิม เคยมีบางคนฟีดแบ็กมาว่าตอนแรกไม่กล้ากดดูเลย แต่พอลองเปิดใจดู อุ๊ย รู้งี้ดูตั้งแต่แรกแล้ว เพราะยูทูบเราแทบไม่ได้ตัดต่อเลย เราเริ่มจากการทำ vlog ยาว 40-50 นาที ให้คนดูได้เห็นมุมจริงๆ ของเรา ซึ่งเป็นอีกมุมหนึ่งเลยเมื่อเทียบกับในเฟซบุ๊กที่ดูเป็นคนแรงๆ 

สมมติถ้าย้อนกลับไปได้ จะยังทำคลิปแบบนั้นไหม

อยากทำให้เยอะกว่านี้ (ตอบเร็ว) หนูรู้สึกว่า ถ้าย้อนกลับไปได้ก็จะไม่แก้ไข เพราะถ้าเราไม่ทำแบบนั้นในตอนนั้น เราก็คงไม่ได้เรียนรู้ หรือได้เปลี่ยนตัวเองมามากมายขนาดนี้ ตอนนั้นแค่กลัวว่าจะไม่มีตังค์เลยต้องทำทุกอย่างให้เป็นกระแส ให้คนแชร์ ให้มีงานเข้ามาให้ได้ เลยคิดว่ามันเป็นบทเรียนดีๆ และไม่คิดว่าจะแก้ไขหรือลบมัน ทุกวันนี้ในเฟซบุ๊กก็ยังขึ้นแจ้งเตือนอยู่ค่ะ ห้าปีที่แล้ว หกปีที่แล้ว เจ็ดปีที่แล้ว หนูยังขำ ยังส่งแชร์กันในกลุ่มเพื่อนเลยว่าตลกดี ทำไปได้ไงวะ แต่ก็ถือว่าสิ่งที่เราทำมาทั้งหมดเป็นบันไดที่ทำให้เรามาถึงตรงนี้

แล้วทุกวันนี้ที่มีสถานะเป็นยูทูบเบอร์ล้านซับฯ แล้ว มีอะไรที่อยากทำในช่องแต่ยังไม่ได้ทำอีกไหม

สิ่งที่หนูทำมาตลอดคือไลฟ์สไตล์และการแต่งหน้า แต่ตั้งแต่ต้นปีที่ผ่านมาหนูเริ่มทำอีกสิ่งที่ชอบและคนชอบถามมาตลอดไม่ต่างจากการแต่งหน้า นั่นคือการแต่งตัว ก็เริ่มทำวิดีโอ lookbook หรือสอนแต่งตัวมากขึ้น 

และอีกเรื่องที่หนูอยากทำก็คือเรื่องของการขับเคลื่อน ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง LGBTQ+ เรื่องความเท่าเทียม หรือเรื่องอะไรที่เราศึกษามา เราก็จะพยายามเอามาพูด มาให้ความรู้ในคลิป อย่างเช่นคลิปเดินขบวน Pride ที่เพิ่งลงไปไม่นาน มันเป็นไวรัลอยู่ในหลายๆ ที่เลย ซึ่งหนูก็แอบตกใจนะ เพราะมันคือสิ่งที่คนเรียกร้องมาตั้งนานแล้ว แต่มันยังไม่ดังพอที่จะทำให้ทุกคนรับรู้ แต่พอเรามาพูดมันสามารถไปถึงคนได้ในวงกว้าง หนูเลยโอเค เข้าใจแล้วที่เขาบอกว่าคนมีชื่อเสียงมีเสียงดังกว่ามันเป็นยังไง

ในอนาคตคุณอยากเรียกร้องเรื่อง LGBTQ+ ในแง่มุมไหนมากขึ้น

มีอีกหลายๆ เรื่อง ไม่ว่าจะเป็นสมรสเท่าเทียม คำนำหน้าชื่อ การเลือกปฏิบัติ หรือพูดรวมๆ ก็คือเรื่องของการหมดยุคชายเป็นใหญ่ หนูพยายามศึกษา แล้วทีมคอนเทนต์ก็ช่วยส่งข้อมูลให้อ่านเพิ่มอยู่เรื่อยๆ ซึ่งหนูก็จะอ่านแล้วจำ มาทบทวน แล้วก็เรียงเป็นคำพูดเราให้คนดูเข้าใจได้ง่ายขึ้น เป็นฟีลชาวบ้านคุยกันเลยค่ะ ไม่ได้สาระหรือทฤษฎีมาก 

กับประเด็นสมรสเท่าเทียม ในฐานะที่คุณเป็นคนหนึ่งที่มีความฝันอยากแต่งงาน มีความคิดเห็นยังไงบ้าง

หนูคิดว่ามันเป็นความเท่าเทียมที่ควรเกิดขึ้นได้แล้ว มันควรหมดเรื่องของการกำหนดไว้ให้แค่ชาย-หญิง ซึ่งในรายละเอียดกฎหมายที่เขารณรงค์ให้แก้ไขกัน ไม่ว่าจะเรื่องของหมั้นหรืออะไรต่างๆ มันไม่ได้ตอบโจทย์แค่กับ LGBTQ+ นะคะ ชาย-หญิงก็ได้ประโยชน์จากสิ่งนี้เหมือนกัน แต่มันก็ไม่ผ่านสักที ต่อให้คนไปลงชื่อเป็นแสนเท่าไหร่ก็ยังไม่ผ่าน

เมื่อไม่กี่วันมานี้หนูฟังพี่คนหนึ่งเขาพูดไว้ว่า ไม่ต้องสงสัยหรอกว่าทำไมสมรสเท่าเทียมถึงไม่ได้ผ่านง่ายๆ ลองคิดดูสิว่าผู้นำเราเป็นทหาร ถ้าการแก้กฎหมายนี้ผ่านแล้วมีพวกเขากันเอง เช่นมีผู้พันกับนายร้อยรักกัน อยากแต่งงานกัน เขาจะรับได้เหรอ ก็เลยรู้สึกว่ามันคงยากกว่าจะผ่าน หรือถ้ามันจะผ่านเขาก็คงเอานั่นเอานี่ออก 

ต่อให้ไม่มีกฎหมายที่จะทำให้เราจดทะเบียนสมรสและได้รับสิทธิที่พึงได้ คุณก็ยังยืนยันว่าอยากแต่งงาน

ยืนยันค่ะ เพราะหนูรู้สึกว่าการแต่งงานมันคือการชวนทุกคนมาเป็นสักขีพยานและเป็นวันที่เราจะมีความทรงจำดีๆ มันเป็นความฝันหนูด้วยที่อยากใส่ชุดเจ้าสาว ทุกวันนี้ไม่รู้หรอกใครสวยสุด แต่วันนั้นหนูสวยสุดแน่นอน หนูคุยกับแฟนเล่นๆ มาตั้งแต่ 2 ปีที่แล้วแล้วว่าอยากแต่งงานริมทะเลจัง มีปีนี้ที่พูดคุยกันจริงจังขึ้น เพราะอยากแต่งปีหน้า เป็นปีที่ครบ 7 ปีที่คบกัน เป็นเลข 7 ปีอาถรรพ์พอดี แล้วก็ครบ 9 ปีที่คุยกันมาด้วย รู้สึกว่าเป็นเลขที่สวย ก็เลยอยากแต่งในวันครบรอบปีหน้า คือวันที่ 27 พฤศจิกายน  

แต่แน่นอนว่าหนูก็อยากให้มีสมรสเท่าเทียม เคยอ่านข่าวคนที่เขาคบกันมาเป็นสิบปี แล้วต้องเซ็น ต้องผ่าตัด แต่เซ็นไม่ได้ ทำให้คู่เขาเสียชีวิตไปเลย 

หลายๆ อย่างมันน่าจะคิดกันง่ายๆ แบบประเทศที่เจริญแล้วได้

ทำไมคุณถึงตัดสินใจออกมา call out ในประเด็นต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความหลากหลายทางเพศหรือการเมือง

เอาจริงๆ ไม่ได้เรียกว่าเป็นการตัดสินใจ หนูรู้สึกว่ามันเป็นสิ่งที่เราควรจะทำอยู่แล้ว ต่อให้เราไม่ได้มีชื่อเสียง เราก็ต้องออกมาพูด เพราะถ้ามองตามความเป็นจริง เราไม่เคยได้รับประชาธิปไตยเลย เราถูกกด ถูกบีบบังคับ ถูกเขากระทำโดยที่เราไม่รู้ตัว รู้ตัวอีกทีคือโดนเขาเอาไปหมด ดังนั้นการเรียกร้องจึงเป็นสิ่งที่ประชาชนคนหนึ่งควรจะทำและพึงจะทำ เพราะเมื่อมันสำเร็จขึ้นมา มันไม่ใช่ว่าจะมีแค่คนที่เรียกร้องที่จะได้ประโยชน์จากสิ่งนี้ มันคือการเปลี่ยนแปลงที่ให้ประโยชน์กับทุกคนทั้งหมด

แต่หลายคนมักกลัวว่าถ้าพูดออกไปแล้วจะไม่มีลูกค้าเข้า หรือว่ายอดผู้ติดตามจะลดลง เอาจริงสิ่งเหล่านี้เคยเกิดขึ้นกับคุณไหม

เคยค่ะ ตอนแรกไม่คิดเหมือนกันว่ามีจริง แต่พอถูกแคนเซิลงานไป 2-3 งาน โดนปลดจากงานพรีเซนเตอร์ที่เป็นแบรนด์ดังมาก หนูอยากทำมากๆ เพราะไม่เคยเป็นพรีเซนเตอร์มาก่อน หนูเลย อ๋อ มันเป็นแบบนี้นี่เอง แต่หนูก็ไม่ได้หยุดพูดนะ ตกใจมากตอนที่โดนถอดแต่หนูก็ยังออกมา call out เหมือนเดิม หนูเชื่อว่ายังมีหลายๆ แบรนด์ที่ผู้บริหารเขามองเห็นความเป็นจริง และทุกวันนี้ก็ยังมีแบรนด์ที่ยังจ้างหนูเหมือนเดิม ไม่ได้หายไป ถึงมีที่ยกเลิกบ้าง แต่หนูก็ยังอยู่ได้ 

ความจริงหนูไม่จำเป็นต้องออกมาพูดก็ได้นะ อย่างตอนนี้ที่มีโควิดหนูไม่ได้เดือดร้อนเลย หนูอยู่ในสายงานนี้หนูสบายมากๆ แต่หนูออกมาพูดเพราะมันควรจะทำในฐานะประชาชนคนหนึ่งที่อยากเรียกร้องในสิ่งที่ควรจะได้

นั่นคือสิ่งที่คุณเสียไป ในมุมกลับมีอะไรที่คุณได้รับจากการ call out ไหม

อาจไม่มีอะไรที่ได้กลับมาแบบเห็นเป็นรูปธรรมชัดเจน แต่ที่แน่ๆ คือหนูเห็นตัวเองว่ากำลังทำอะไรอยู่ และหนึ่งเสียงของเราที่พูดออกไป แฟนคลับเรา คนที่ติดตามเราหลายๆ คนที่ไม่ได้รู้เรื่อง ก็ได้รู้เรื่องจากที่เราโพสต์เราแชร์ และหนูเชื่อว่าในอนาคตมันต้องมีการเปลี่ยนแปลงไม่มากก็น้อย 

เราคุยกันเรื่องการเป็นกระบอกเสียงที่พูดกับประชาชนคนทั่วไป สมมติถ้าคุณสามารถเป็นกระบอกเสียงที่พูดกับผู้มีอำนาจในประเทศได้ล่ะ จะบอกพวกเขาว่ายังไง

ถ้าบอกได้ก็จะบอกว่า อยากให้เขาทำงานให้ถูกต้อง ไม่ได้ติดเลยค่ะว่าเป็นใครที่ทำหน้าที่ตรงนั้น แต่อยากให้ทำงานให้ถูกต้อง อยากให้เคารพภาษีที่คุณใช้กันเป็นเงินเดือน แล้วก็เคารพประชาชน เคารพเสียงของประชาชน ประชาชนสามารถวิจารณ์คุณได้ แล้วคุณต้องเอาเสียงวิจารณ์ของประชาชนไปปรับปรุงแก้ไขด้วย

ถ้าให้สรุป ในอนาคตคุณอยากเห็นสังคมเป็นแบบไหน

คำถามยากจัง เปล่า หนูโง่ไง 

ตอบในมุมมองตัวเองได้เลย

จริงๆ หนูโฟกัสที่เรื่องสวัสดิการของรัฐ อยากให้รัฐมีสวัสดิการที่ดีกว่านี้ คือมันเริ่มมาจากแม่หนูซึ่งหัวโบราณมาก เขามีความเชื่อเรื่องกตัญญู-อกตัญญูอยู่ และที่บ้านคาดหวังให้หนูเป็นทหารมาตั้งแต่เด็ก แต่หนูรู้ตัวว่าไม่อยากเป็น แม่ส่งเรียนกวดวิชาหมดไปเป็นแสน แต่ตอนเข้าห้องสอบนายร้อย จปร. หนูเข้าไปนอนเลย พอผลออกมาก็ผิดหวังกันหมด แล้วแม่ก็มาพูดกดดันหนู “เนี่ย ดูลูกคนอื่นสิ เขาเลี้ยงพ่อแม่ตั้งแต่กี่ขวบ” ซึ่งที่เขาเป็นแบบนี้ มันเป็นเพราะว่าในบั้นปลายชีวิตเขามันไม่มีอะไรมารองรับไงคะ อย่างต่างประเทศ พอเรามีอายุ เราแก่ เขาจะมีสวัสดิการที่รองรับ เราไม่ต้องมาหวังว่าลูกจะกลับมาเลี้ยงหรือไม่กลับมาเลี้ยง ลูกจะกลับมาไหม นั่นเป็นเรื่องของคนคนนั้น ถ้าเขาไม่ได้กลับมาเลี้ยงก็ไม่ได้แปลว่าเขาผิดหรือเขาอกตัญญู เพราะทุกคนต่างมีชีวิตของตัวเอง

หนูเคยพูดกับเขาตรงๆ แบบนี้แหละว่า แม่อย่ามาคาดหวังว่าหนูโตไปจะต้องเลี้ยงแม่นะ เพราะทุกคนมีชีวิตเป็นของตัวเอง ที่แม่เลี้ยงหนูมาก็เพราะนั่นเป็นหน้าที่ของแม่ เพราะแม่ต้องการมีลูก แม่มีความสุขที่ได้ท้องหนู แต่หนูไม่ได้ขอแม่มาเกิดนะ ที่แม่เลี้ยงหนูมาดีมาก หนูก็ต้องขอบคุณ ถ้าวันหนึ่งหนูประสบความสำเร็จ หนูไม่มีทางที่จะลืมแม่อยู่แล้ว เพราะแม่ก็คือแม่ แต่ถ้าวันหนึ่งหนูไม่ได้ประสบความสำเร็จ หรือหนูไม่ได้มีอะไรให้แม่ล่ะ แม่จะมาคาดหวังไม่ได้

หนูเข้าใจแม่ว่าในเมื่อมันไม่มีอะไรมารองรับซัพพอร์ตแม่ เขาก็ต้องหาที่พึ่งก็คือลูก แล้วไม่ใช่แค่แม่หนู​ หลายๆ คนก็เชื่อแบบนี้เหมือนกัน เขาจะชอบพูดกันว่า “รีบมีลูกสิ เดี๋ยวไม่ทันใช้” แต่หนูว่ามันไม่ใช่สิ่งที่ควรจะเป็น ก็เลยอยากให้ในอนาคตประเทศเรามีสวัสดิการที่รองรับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นคนแก่หรือคนตกงานก็ตาม

The post คุยกับ Flukkaron ยูทูบเบอร์สุดเฟียร์ซที่จึ้งตั้งแต่เสื้อผ้าหน้าผมยันการ call out appeared first on a day magazine.

“ถ้าเป็นบ้านักก็ไปอยู่หลังคาแดงไป” 

ดังนั้นคงไม่แปลกนักที่ฉันจะร้องไห้สะอึกสะอื้นเมื่อดูภาพยนตร์เรื่อง Words on Bathroom Walls (2020) มาถึงฉากที่ผู้เป็นแม่ปลอบลูกชายที่กำลังคลุ้มคลั่งด้วยโรคจิตเภท (schizophrenia) ว่า

“ฟังเสียงของแม่ เสียงของแม่เป็นสิ่งเดียวที่สำคัญที่สุดตอนนี้ และแม่กำลังบอกว่าลูกคือโลกทั้งใบของแม่” 

เด็กน้อยในตัวฉันแค่อยากได้ยินอะไรทำนองนี้ในชีวิตจริง แต่โชคไม่ดีพอ

ดังนั้นคงไม่แปลกอีกเช่นกันที่ฉันจะอิจฉา Adam (Charlie Plummer) หนุ่มน้อยตัวเอกของเรื่องจากก้นบึ้งของหัวใจ ตอนที่เขาค้นพบว่าเงาสีดำในดวงตาหาใช่ความบกพร่องของจอประสาทตา หากแต่เป็นภาพหลอนที่โรคจิตเภทสร้างขึ้น Beth (Molly Parker) แม่ของเขาขับรถพาอดัมไปหาหมอคนแล้วคนเล่า แล้วยังพาเขาสมัครเข้าร่วมโครงการทดสอบยาตัวใหม่เมื่อพบว่าไม่มีหมอคนไหนช่วยลูกของเธอได้

การเล่าเรื่องช่วงนี้เป็น montage สั้นๆ แล้วจบลงด้วยโครงการทดสอบยาคล้ายบอกว่าเบธสิ้นหวังจนพร้อมทำทุกอย่าง แต่ในสายตาของฉัน ซีนนี้เป็นซีนที่ประกายความหวังของเธอเจิดจ้าที่สุด 

ยิ่งคลิเช่ ยิ่งดี

Words on Bathroom Walls ดัดแปลงมาจากหนังสือชื่อเดียวกันของนักเขียน Julia Walton หากคุณเป็นเหมือนฉันที่คิดว่าตัวเองแก่เกินจะร้องไห้ให้กับหนังที่มาจากวรรณกรรมเยาวชนแล้วล่ะก็​ จงทำใจไว้เลยว่าคุณจะได้ลิ้มรสทุก ‘สูตร’ ที่หนังหรือหนังสือประเภทนี้กุลีกุจอเสิร์ฟให้ ทั้งเรื่องไฟฝันอันลุกโชนของวัยหนุ่มสาว รักแรกและจูบแรกในโมเมนต์ต้องมนตร์ ความขัดแย้งภายในครอบครัวที่คลี่คลายอย่างอบอุ่นหัวใจ หรือกระทั่งงานพรอมที่มาพร้อมกับฉากไคลแมกซ์ของเรื่อง 

แต่ก็เป็นความคลิเช่ทั้งหมดนี้แหละที่เป็นดั่งแคปซูลเคลือบประเด็นสำคัญที่เป็นดั่งยาขมเอาไว้ นั่นคือตราบาป (stigma) ที่สังคมมอบให้ผู้ป่วยจิตเวช นอกจากครอบครัวที่ย่อมรู้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อดัมพยายามปิดบังเรื่องอาการป่วยของตัวเองไม่ให้ใครรู้เห็น ด้วยกลัวเหลือเกินว่าชื่อของตนจะไปปรากฏบนผนังห้องน้ำโรงเรียนในประโยคทำนองว่า ‘อดัมเป็นบ้า’ แม้กระทั่งในจังหวะที่อาการกำเริบหนัก อดัมยังไม่กล้าบอก Maya (Taylor Russell) เด็กสาวพราวเสน่ห์และเฉลียวฉลาดที่เขาตกหลุมรัก เขาทำได้เพียงผลักไสเธอออกไป สร้างระยะห่างในความสัมพันธ์ที่กำลังไปได้สวยเสียอย่างนั้น

ในบทสนทนาหนึ่งระหว่างอดัมกับจิตแพทย์ที่เราไม่เคยเห็นหน้า เขาตั้งข้อสังเกตถึงความแตกต่างระหว่างเด็กที่ป่วยด้วยโรคทางกายและเด็กที่ป่วยด้วยโรคจิตเวช

“ถ้าคุณเป็นเด็กที่ป่วยด้วยโรคมะเร็ง ทุกคนล้วนรุมล้อมยื่นมือเข้าช่วยเหลือ กระตือรือร้นที่จะทำให้ฝันคุณเป็นจริงก่อนคุณตาย แต่ถ้าคุณเป็นเด็กที่ป่วยด้วยโรคจิตเภท ทุกคนผลักให้คุณเป็นปัญหาของคนอื่น เราถึงลงเอยที่ริมถนน ร้องตะโกนอย่างไม่มีเหตุผล รอวันที่จะตาย”

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่วรรณกรรมเยาวชนพูดถึงเรื่องสุขภาพจิต ยิ่งในเวอร์ชั่นหนังสือที่ผู้เขียนเลือกเล่าเรื่องผ่านจดหมายที่อดัมเขียนหาจิตแพทย์ ก็ยิ่งทำให้นึกถึงงานโมเดิร์นคลาสสิกที่หลายคนยกขึ้นหิ้งไปแล้วอย่าง The Perks of Being a Wallflower (1999) ที่ตัวเอกผู้มีปัญหาสุขภาพจิตก็เขียนจดหมายหาตัวละครนิรนามเช่นกัน

ผู้เขียนอย่างวอลตันเคยให้สัมภาษณ์กับเว็บไซต์ Young Entertainment Mag ไว้ว่า ช่วงวัยรุ่นเธอเองก็มีปัญหาสุขภาพจิต นั่นคืออาการวิตกกังวล (anxiety) เธอจึงอยากสื่อสารเรื่องสุขภาพจิตกับวัยรุ่น “ทุกเรื่องที่ถูกบอกเล่าเป็นโอกาสที่จะเรียนรู้ว่าในชีวิตประจำวันผู้คนต้องแบกอะไรที่เรามองไม่เห็นเอาไว้บ้าง เรื่องเล่าจะค่อยๆ กะเทาะตราบาปที่เกาะติดประเด็นเรื่องสุขภาพจิตออกไป คนจะได้เลิกมองสุขภาพจิตด้วยความหวาดกลัว และมีโอกาสที่คนจะเห็นอกเห็นใจกันและกันมากขึ้น”​

นั่นแหละสาเหตุที่ฉันมองข้ามทุกความคลิเช่หรือความซ้ำเดิม แถมพอดูจบยังจะหาทำเขียนบทความถึงมันอีก ยิ่งเรื่องสุขภาพจิตถูกพูดถึงในวงกว้างขึ้นเท่าไหร่ โอกาสที่เด็กๆ เจนฯ นี้จะไม่เติบโตไปเป็นแม่แบบแม่ฉันก็ยิ่งเพิ่มมากขึ้นเท่านั้น

เรียกได้ว่า ยิ่งคลิเช่ก็ยิ่งดีเลยล่ะ

ไม่มีใครอยากป่วย ไม่มีใครอยากให้คนที่รักป่วย

แม้จะมีจุดคล้ายคลึงกับหนังและหนังสือ coming-of-age เรื่องอื่นๆ ที่แตะประเด็นสุขภาพจิตเหมือนกันอย่างที่บอกไป แต่สิ่ง (ที่ฉันคิดว่า) ใหม่ที่ Words on Bathrooms Walls มอบให้คนอ่านและคนดู คือการสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างผู้ป่วยจิตเวชและผู้ดูแลหรือคนชิดใกล้ ฉันรู้สึกคุ้นเคยอย่างบอกไม่ถูกในฉากที่อดัมถกเถียงกับแม่เรื่องแนวทางการรักษา แล้วต่างฝ่ายต่างระบายความรู้สึกอัดอั้นคับข้องจากการรับมืออาการป่วยไข้ที่ไม่ยอมหายไปง่ายๆ สักที 

“ลูกไม่ใช่คนเดียวในบ้านที่ได้รับผลกระทบจากเรื่องนี้ ลูกคิดเหรอว่าแม่อยากให้ลูกมีชีวิตแบบนี้ หรือให้ตัวเองมีชีวิตแบบนี้” แม่ของอดัมขึ้นเสียง แน่นอนว่าคำถามของเธอไม่ต้องการคำตอบ

ประโยคนั้นชวนให้นึกถึงเมื่อครั้งที่ฉันมีปากเสียงกับแฟนในช่วงที่จมดิ่ง แล้วมันจบลงด้วยน้ำตาของเราทั้งคู่ แฟนฉันบอกว่า “เธอไม่ได้อยากเป็นโรคซึมเศร้า และฉันก็ไม่ได้อยากมีแฟนเป็นโรคซึมเศร้า เธอจะหาย เธอจะต้องหาย” 

ทุกครั้งที่ใครสักคนล้มป่วย ไม่ว่าจะด้วยอาการทางกายหรือทางใจ ไม่ใช่แค่ผู้ป่วยเท่านั้นที่เจ็บปวด แต่ผู้ดูแลก็รู้สึกถึงความเจ็บปวดไม่ต่างกัน 

ในอีกครั้งที่อดัมคุยกับจิตแพทย์นิรนาม เขาเปิดใจว่า “มันอาจเจ็บปวดที่จะยอมให้ใครคนหนึ่งเห็นคุณในส่วนที่มืดมิดและบิดเบี้ยว แต่คุณต้องหวังว่าพวกเขาจะเห็น เพราะนั่นเป็นจุดเริ่มต้นของทุกอย่าง แต่การยอมให้มายารักผมแบบที่ผมเป็นมันเหมือนการยอมให้เธอติดโรคด้วย เธอไม่สมควรถูกรักโดยคนที่ไม่สามารถมองโลกอย่างที่เป็นจริงได้ ถูกไหม”

ถึงอดัมจะพูดอย่างนั้น แต่ในฐานะคนที่เคยผลักไสคนอื่นมาก่อนเหมือนกัน ฉันตีความสายตารวดร้าวของเขาเป็นอีกความหมายหนึ่งโดยสิ้นเชิง 

“โปรดรักผมในแบบที่ผมเป็น รักผมแม้ในส่วนที่มืดมิดและบิดเบี้ยว” สายตาเขาเหมือนจะพูดอย่างนั้น

และเมื่อฉากสุดท้ายมาถึง ตอนที่มายารู้ว่าเขาป่วยเป็นโรคจิตเภท เธอก็ยังเลือกที่จะอยู่กับเขาอยู่ดี 

“นายไม่ยอมให้ฉันเลือกสักนิด นายไม่ให้โอกาสฉันอยู่ด้วยเลย” เธอต่อว่าเด็กหนุ่มที่ปิดบังเรื่องนี้จากเธอมาเนิ่นนาน

“แล้วเธอจะอยู่เหรอ” เขาถาม

บทสนทนาจบลงแค่นี้ เพราะอ้อมกอดของทั้งคู่เป็นคำตอบในตัวมันเอง

เราไม่ใช่โรคนี้ เราคือเรา

วอลตันบอกว่าตอนลงมือเขียนหนังสือเล่มนี้ เธอได้ค้นคว้าเรื่องราวเกี่ยวกับผู้ป่วยโรคจิตเภทอย่างละเอียด รวมทั้งได้ให้ผู้มีประสบการณ์ตรงกับโรคจิตเภททดลองอ่านและวิจารณ์เพื่อปรับปรุงแก้ไข แม้ฉันจะไม่มีความรู้เกี่ยวกับโรคจิตเภทมากพอจะประเมินได้ว่ากลุ่มควันสีดำและตัวละครเพี้ยนๆ 3 ตัวที่เห็นในเรื่องนั้นสมจริงหรือไม่ แต่ในฐานะผู้ประสบปัญหาสุขภาพจิตคนหนึ่ง ฉันคิดว่าวอลตันค้นพบอินไซต์สำคัญที่เหล่าผู้ป่วยจิตเวชไม่ว่าโรคไหนๆ ล้วนเชื่อมโยงได้

ในฉากท้ายๆ ของเรื่อง อดัมกึ่งนั่งกึ่งนอนอยู่บนเตียงในโรงพยาบาล แม่ของเขานั่งอยู่ข้างๆ

“แม่เคยบอกให้ผมมองตัวเองว่าเป็นคนที่เผชิญกับโรค แต่ไม่ใช่โรคซะเอง แต่ดูผมสิ” อดัมว่า พยักพเยิดไปที่ตัวเขาซึ่งเต็มไปด้วยบาดแผล ทั้งที่มองเห็นและมองไม่เห็น

“แม่กำลังดูลูกอยู่ แม่เห็นลูกชายของแม่ คนที่แม่รักเหนือสิ่งอื่นใด”  

บนเส้นทางลุ่มๆ ดอนๆ ของการต่อสู้กับโรค มันง่ายมากที่เราจะหลงลืมไปว่าเราคือเรา คนที่มีความฝันและความหวัง คนที่มีความรักและอยากถูกรัก 

ขอแค่ใครสักคนที่บอกว่าเห็นเรา และรักเราแม้ในส่วนที่มืดมิดและบิดเบี้ยว แค่นั้นก็เพียงพอให้สู้ต่อแล้วล่ะ

The post โปรดรักฉันแม้ในส่วนที่มืดมิดและบิดเบี้ยว Words on Bathroom Walls หนังรักของผู้ป่วยจิตเวชและคนชิดใกล้ appeared first on a day magazine.

แต่พอได้อ่านเรื่องราวของแบรนด์ (ลามไปจนถึงป้ายยาตัวเองให้สั่งมาใช้) แม้ฉันจะพบว่าตัวเองไม่ได้คิดถูกนัก แต่ก็ไม่ได้คิดผิดไปทั้งหมดเช่นกัน

ที่คิดถูกคือแบรนด์นี้ตั้งใจใช้เรื่อง ‘เพศ’ จริงๆ ส่วนที่คิดผิดคือเขาไม่ได้ใช้ในความหมายที่ว่าเอากลิ่นของหนุ่มๆ มาดึงดูดสาวๆ แต่ใช้เพื่อจุดประกายความคิด ชวนตั้งคำถาม และส่องแสงให้ความเป็นไปได้ใหม่ๆ 

‘กลิ่น’ ต้องแบ่งเพศเป็นหญิง-ชายแบบแนวคิดเพศทวิลักษณ์ (gender binary) เท่านั้นหรือ 

‘เทียนหอม’ หรือ ‘เครื่องหอม’ ใดๆ มีลูกค้าเฉพาะผู้หญิงจริงหรือ (แบบที่ฉันเองก็เผลอเหมารวมไปในตอนแรก) 

ทุกคนจะสนุกสนานและเปี่ยมพลังเพียงใด ถ้าสามารถเอนจอยกลิ่นหอมๆ ได้โดยไม่ต้องกังวลว่ากลิ่นนี้ถูกออกแบบให้ Femme หรือ Homme 

แล้วโลกจะงดงามขนาดไหน ถ้าทุกคนสามารถใช้ชีวิตที่ ‘genderful’ ได้เหมือนกัน 

นั่นแหละจุดเริ่มต้นของ Boy Smells แบรนด์สุด niche จากแคลิฟอร์เนียที่ก่อตั้งโดยคู่รัก​ Matthew Herman และ David Kien 

สินค้าเพื่อชีวิต genderful แบบ full spectrum

เดิมทีแมทธิวและเดวิดทำงานอยู่ในแวดวงแฟชั่นทั้งคู่ ส่วน Boy Smells ก็เคยเป็นเพียงจ๊อบเสริมในวันหยุดที่พวกเขาปรุงเทียนหอมในห้องครัวแจกจ่ายให้ครอบครัวและเพื่อนฝูง ก่อนจะวางขายจริงแล้วพบว่าได้รับผลตอบรับที่ดีมากๆ

ที่ต้องเป็นเทียนหอม เพราะทั้งคู่เห็นตรงกันว่าสินค้ากลุ่มเครื่องหอมต่างๆ ทั้งที่ใช้กับร่างกายและใช้สำหรับบ้าน รวมถึงสินค้าในหมวดข้าวของเครื่องใช้ส่วนตัว (personal care, personal product) มักถูกทำการตลาดให้มี ‘เพศ’ ที่เจาะจง ซึ่งแน่นอนว่าเกือบทั้งหมดแบ่งเป็นชายและหญิง แค่นั้น ไม่มีเพศอื่นนอกเหนือไปจากนี้

“พวกเราตระหนักว่าการกำหนดเพศให้กับสินค้าของแบรนด์ต่างๆ เป็นตัวขวางกั้นความคิดสร้างสรรค์ และเราเห็นโอกาสที่จะใช้กลิ่นเป็นตัวกลางในการปลุกความรู้สึก ซึ่งไม่ใช่แค่ nostalgia แต่รวมถึงความรู้สึกสบายและความมั่นใจ โดยทิ้งการกำหนดเพศชาย-หญิงไว้เบื้องหลัง” เดวิดให้สัมภาษณ์กับเว็บไซต์ The Zoe Report

นอกจากนี้ทั้งคู่ยังเขียนไว้ในเว็บไซต์ boysmells.com ว่า “พวกเราอยากทำผลิตภัณฑ์ที่โอบรับความเป็นชายและหญิงพร้อมกันอย่างเรียบง่ายและตรงไปตรงมา โดยไม่มุ่งเป้าไปที่เพศใดเพศหนึ่ง”   

เพราะอย่างนี้ กลิ่นซิกเนเจอร์ของแบรนด์จึงมีความ unisex หรือ genderless แต่ถ้าจะให้ถูกต้องที่สุด ต้องเรียกว่ามีความ genderful ตามคำที่แมทธิวและเดวิดนิยามขึ้น เพราะพวกเขามองว่าคำว่า genderless ที่หลายแบรนด์มักใช้นั้นช่างแห้งแล้งไร้วิญญาณ ไม่เหมือนกับตัวพวกเขาและกลุ่มเพื่อนๆ เควียร์ที่ออกจะเปี่ยมชีวิตชีวา และเหมาะกับ suffix -ful มากกว่า 

“genderful หมายถึงโลกที่การแสดงออกแบบเต็มสเปกตรัม (full-spectrum) ไม่เพียงได้รับการยอมรับ แต่ยังถูกเฉลิมฉลองยินดี มันเป็นคำเชิญชวนให้ทุกคนใช้ชีวิตในโลกหลังระบบทวิลักษณ์ (post-binary) แบบเป็นตัวเองที่งดงามและจริงแท้ที่สุด” แมทธิวผู้เป็น ‘nose’ หรือนักปรุงกลิ่นของแบรนด์อธิบาย

เพราะอย่างนี้ หลายๆ กลิ่นของพวกเขาจึงเป็นการหยิบเอากลิ่นที่มักถูกผูงโยงกับเพศชายมาผสมกับกลิ่นที่มักถูกผูกโยงกับเพศหญิง เช่น Cinderose ที่เป็นการพบกันของกุหลาบและควัน และ Gardener ที่ผสานเถามะเขือเทศเข้ากับดอกฮันนีซักเคิล

“ผมคิดว่าตัวตนของผู้คนซับซ้อนเกินกว่าความเป็นชายหรือหญิงมากนัก ดังนั้นเราจึงพยายามดึงเอาความซับซ้อนและความเป็นเอกลักษณ์นั้นออกมา” แมทธิวว่า

“การอนุญาตให้ทุกคนชอบกลิ่นอะไรก็ได้ตลอดเส้นสเปกตรัมของความเป็นชายและหญิงมันสนุกดีออก” เดวิดกล่าว

ยังไม่จบแค่นี้ ราวกับว่าการทำเทียนหอมสำหรับคนทุกเพศยังไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ความเชื่อของพวกเขา ในปี 2018 แบรนด์เควียร์เจ้านี้ยังเดินหน้าแตกไลน์สินค้าใหม่เป็นชุดชั้นในที่เพศไหนๆ ก็ใส่ได้ กางเกงในของพวกเขาไม่แบ่งเป็น male/female แต่แบ่งเป็น pouch front/flat front ให้ทุกคนเลือกใส่ตามความต้องการของเป้า ส่วนเสื้อในก็เป็นแบบไร้โครงที่มีตั้งแต่คัพ A ถึง E ซึ่งพร้อมโอบอุ้มร่างกายทุกแบบ

ถ้าการทำลายเส้นแบ่งของสินค้าที่ (น่าจะ)​ ถูกแบ่งเพศมากที่สุดในโลกไม่ตะโกนว่า f*** gender binary! ก็ไม่รู้จะตะโกนว่าอะไรแล้วล่ะ

จาก queer business สู่ queer individuals

ในโลกปัจจุบันที่ผู้บริโภคโดยเฉพาะกลุ่มมิลเลนเนียลและเจนฯ Z ตื่นตัวเรื่องสังคมการเมืองสูง พร้อมทั้งพยายามเลือกใช้แบรนด์ที่สะท้อนความเชื่อและค่านิยมของตน แบรนด์ใหญ่จำนวนไม่น้อยต้องปรับตัวและหา brand purpose เพื่อให้ตัวเองมี ‘จุดยืน’ ในเชิงสังคมการเมืองและ ‘ที่ยืน’ ในตลาด แต่ Boy Smells ไม่ต้องพยายามปรับตัวสักนิด เพราะพวกเขามี brand purpose ชัดเจนตั้งแต่เริ่มแรก นั่นคือการเบลอเส้นแบ่งหญิง-ชาย เพื่อให้ทุกคนเป็นตัวเองอย่างจริงแท้ที่สุด (แม้แมทธิวและเดวิดจะออกตัวว่าไม่ได้ตั้งใจหรอก แต่เราว่ามันคงเป็นไปเองโดยธรรมชาติ ในเมื่อทั้งคู่เองก็อยู่ในคอมมิวนิตี้ LGBTQ+ เหมือนกัน)

“อิสระในการแสดงออกแบบเต็มสเปกตรัมเป็นเสาหลักของแบรนด์เรา”​ แมทธิวเคยพูดไว้เช่นนั้น

ในแง่การทำแบรนด์ดิ้ง Boy Smells มักได้รับคำสรรเสริญว่าเป็นแบรนด์ที่ทำมาเพื่อชาวมิลเลนเนียล ตั้งแต่กล่องสีมิลเลนเนียลพิงก์ แพ็กเกจจิ้งแสน instagrammable และแคมเปญโปรโมตสุดเก๋ไก๋ แต่ถ้ามองด้วยแว่นของเจนเดอร์ เราจะเห็นความยียวนและชวนตั้งคำถามอยู่ในแบรนด์ดิ้ง ดูสิ เทียนหอมชื่อ ‘บอยๆ’ อย่าง Boy Smells ถูกบรรจุในถ้วยสีดำแสน ‘มาดแมน’ ก่อนจะห่อหุ้มด้วยกล่องสีชมพู ‘สุดสาว’ อีกทีหนึ่ง ราวกับกำลังบอกว่า ช่างระบบคิดแบบเพศทวิลักษณ์เถอะ อยากชอบอะไรก็ชอบ ใช้อะไรก็ใช้

เพราะวางตัวเป็นแบรนด์เควียร์มาแต่ไหนแต่ไร เมื่อพวกเขาเปิดตัว Pride Collection เมื่อปีที่แล้ว ทุกคนจึงไม่แปลกใจ (ถ้าจะแปลกใจก็คงแปลกใจที่ทำไมเพิ่งทำหลังจากก่อตั้งแบรนด์มาแล้วตั้ง 4 ปี) แถมให้การตอบรับกันอย่างอุ่นหนาฝาคั่ง ทั้งด้วยความชอบในแบรนด์ บวกกับรู้ว่าแบรนด์จะบริจาค 15 เปอร์เซ็นต์จากยอดขายคอลเลกชั่นพิเศษนี้ในช่วงเดือนมิถุนายน-กรกฎาคม 2020 ให้กับ The Trevor Project องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่มีจุดมุ่งหมายหลักเป็นการป้องกันการฆ่าตัวตายในกลุ่มวัยรุ่น LGBTQ+

“มันสุดมากที่เราอยู่ในโลกที่การเลือกซื้อเทียนสามารถสะท้อนระบบคุณค่าของคุณได้ ในขณะที่การเลือกใช้กางเกงในไม่สามารถกำหนดเพศของคุณได้สักนิด” แมทธิวให้สัมภาษณ์กับเว็บไซต์ Forbes “การที่ผู้บริโภคสนับสนุนแบรนด์ราวกับเราเป็นส่วนหนึ่งของคุณค่าของพวกเขา มันเป็นความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งและน่าถ่อมตนยิ่ง” ​

แน่นอนว่าการซื้อสินค้าของแบรนด์หนึ่งคงไม่สามารถแก้ไขปัญหาร้อยแปดที่เหล่า LGBTQ+ ต้องเผชิญได้ แต่อย่างน้อยๆ การกระทำนี้ก็กำลังส่งสัญญาณไปหาแบรนด์ต่างๆ ที่มีทั้งอำนาจเงินและอำนาจในการโน้มน้าวคนใหญ่คนโตว่า LGBTQ+ อยู่ที่นี่ คุณควรรับฟังพวกเรา และการเลือกบริโภคของเราส่งผลกับความอยู่รอดของคุณ

ไม่รู้คิดไปเองไหม แต่ฉันคงไม่ใช่คนเดียวที่กดสั่งเทียนหอมแบบออนไลน์ นั่งเดากลิ่นจากคำบรรยาย แต่ไม่ต้องเดาว่าผู้ก่อตั้งคือใคร และแบรนด์นี้เชื่ออย่างเดียวกับที่ฉันเชื่อหรือเปล่า

อ้างอิง

aldernewyork.com

boysmells.com

coolhunting.com

coveteur.com

forbes.com

hypebae.com

them.us

thezoereport.com

wallpaper.com

youtube.com/watch?v=dyYcnhZsZ6I 

youtube.com/watch?v=hVS7ZO37F0I 

The post Boy Smells แบรนด์ที่บอกว่ากลิ่นไม่แบ่งแยกหญิง-ชาย เพราะชีวิตเรานั้นแสนจะ genderful appeared first on a day magazine.

ประโยคนั้น บวกกับคำ ‘ทัก’ จากคนอื่นๆ อีกจำนวนไม่น้อย บวกกับภาพนางแบบผิวเกลี้ยงเกลา ทำให้ฉันใช้เวลาหลายปีหลังจากนั้นในการพยายามกำจัดขนตัวเอง ทั้งโกน แวกซ์ เลเซอร์ กว่าฉันจะดึงตัวเองออกจากหล่มความเกลียดชังตัวเองได้ อายุก็ปาเข้าไปยี่สิบกลางๆ แล้ว

นั่นเป็นเพียงตัวอย่างเล็กๆ แค่ประเด็นเดียวจากหลากหลายประเด็นที่กรอบอันตีบแคบของแนวคิดเพศทวิลักษณ์หรือ gender binary บีบฉันจนหายใจไม่ออก 

ฉันไม่เข้าใจว่าทำไมเวลารวมญาติ บรรดาผู้หญิงจะถูกเกณฑ์ไปทำกับข้าวในครัว ขณะที่ผู้ชายจับกลุ่มนั่งเล่นคุยกัน 

ฉันอึดอัดตอนที่ตัดผมสั้นแล้วต้องเจอกับคำถามว่า “ถามจริงๆ นะ เธอเป็นทอมเหรอ” 

ฉันไม่รู้จะตอบโต้ยังไงตอนเปิดตัวแฟนผู้มีเพศกำเนิดเป็นเพศหญิง แล้วถูกเรียกว่า ‘ดี้’ ส่วนแฟนคือ ‘ผัว’ บ้าง ‘ผู้ทอม’ บ้าง

ดังนั้นจึงไม่แปลกที่ Beyond the Gender Binary หรือในชื่อภาษาไทยที่งดงามราวบทกวี แด่การผลัดทิ้งซึ่งหญิงชาย แด่ความลื่นไหลที่ผลิบาน โดยสำนักพิมพ์ Soi จะ ‘ทำงาน’ กับฉันอย่างมาก

แม้ประสบการณ์ของผู้เขียนอย่าง Alok Vaid-Menon จะแตกต่างจากฉัน แต่ฉันก็รู้สึกร่วมและเข้าใจสิ่งที่เขาบอกเล่าได้อย่างไม่ยากเย็น เพราะเราทั้งสอง (และน่าจะอีกหลายล้านคนทั่วโลก) ล้วนเป็นเหยื่อของแนวคิดที่พยายามกำหนดให้มนุษย์เป็นเพียงสองสิ่ง ไม่หญิงก็ชาย ซึ่งออกจะสวนทางกับธรรมชาติของพวกเราที่แตกต่างและหลากหลายกว่านั้นมากนัก

ฉันเปิดบทความนี้ด้วยวิธีเดียวกับที่คุณอลกเปิดหนังสือเล่มจิ๋ว เขา (สรรพนามของคุณอลกคือ they/them ดังนั้น ‘เขา’ ในที่นี้เป็นสรรพนามบุรุษที่ 3) กวักมือเรียกให้เราเข้าไปท่องความทรงจำเปรอะเปรื้อนความเหยียดหยาม การตีกรอบ การปกปิดตัวตนที่แท้จริง และความหวาดหวั่น 

“มันคือรอยปริแตกที่ฉันรู้จักดี ช่องว่างระหว่างสิ่งที่คนอื่นเห็น และตัวตนที่ฉันเป็นจริงๆ ฉันได้เรียนรู้ว่า อย่างหนึ่งที่เอาเราได้ถึงตายไม่ใช่กำปั้น หากแต่คือสายตา สิ่งที่คนอื่นเห็นและวิธีการที่พวกเขามอง ทั้งหมดล้วนเกี่ยวข้องกับเรื่องของอำนาจ” ย่อหน้านี้ในหน้า 19 ฮุกฉันเต็มๆ ในฐานะคนหนึ่งที่ถูกจับจ้องเรือนร่างมาตลอดชีวิต ไม่เพียงเรื่องขน แต่ลามไปถึงรูปร่าง หน้าตา การแต่งกาย 

เช่นเดียวกับคุณอลกที่ถูกก่อกวนขณะแค่จะเดินจากบ้านไปซูเปอร์มาร์เก็ตโดยสวมกระโปรง หรือถูกพ่น ‘คำแนะนำ’ เรื่องการกำจัดขนใส่หน้า บางคนถึงกับเสนอตัวว่าจะซื้อมีดโกนให้

ฉันกับคุณอลกไม่ได้ต่อต้าน body grooming แต่แค่อยากย้ำกับทุกคนว่า การตัดสินใจว่าจะทำอะไรหรือไม่ทำอะไรกับร่างกายของเรานั้นไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความเชื่อเรื่องเพศทวิลักษณ์ และที่สำคัญ การตัดสินใจนั้นเป็นของพวกเราและพวกเราเท่านั้น ไม่ใช่ของใครคนอื่น 

สำหรับฉัน สิ่งที่ใครคนอื่นต้องทำ คือหาความรู้ใส่ตัวว่าโลกนี้เต็มไปด้วยเฉดสีที่ไม่ซ้ำกันและเป็นเอกลักษณ์ในตัวของมันเอง (ดั่งที่คุณอลกบอกว่า ทีลก็คือทีล ไม่ใช่สีเขียวหรือสีฟ้า) ซึ่งไม่ต้องไปหาที่ไหนไกล เพราะในหนังสือเล่มนี้ก็มีเซ็กชั่นที่คุณอลกแก้ไขความเข้าใจผิดที่คนมักมีเมื่อยึดติดกับเพศทวิลักษณ์ เป็นต้นว่า “ทุกคนเกิดมาต้องเป็นผู้ชายไม่ก็ผู้หญิง มันก็เป็นคอมมอนเซนส์อยู่แล้วนี่” “พวกคุณก็เป็นแค่คนส่วนน้อยในสังคมที่ไม่ได้สลักสำคัญอะไรนี่”​ “คนเราจะเถียงข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ได้ยังไง” โดยเขาอธิบายว่าสิ่งเหล่านี้เป็นการทู่ซี้ปฏิเสธยังไง หรือเป็นตรรกะวิบัติประเภทไหน แล้วข้อเท็จจริงคืออะไรกันแน่

หนังสือเล่มนี้ไม่ใช่หนังสือสำหรับคนที่นิยามตัวเองว่า non-binary เท่านั้น แต่เป็นหนังสือของมนุษย์ทุกผู้ทุกคน เมื่อใดที่พวกเราหลุดออกจากกรอบคิดแบบหญิง-ชาย พวกเราทุกคนจะได้รับประโยชน์ จะมีอิสระในการเป็นตัวของตัวเองแบบที่ไม่มีใครจะจำกัดความได้ นอกจากตัวเราเอง

ในการสัมภาษณ์ครั้งหนึ่ง คุณอลกตอบคำถามที่ว่า ให้อธิบายตัวเองใน 1 หรือ 2 คำ เขาเลือกคำว่า evolving และ contradictory ซึ่งฉันฟังแล้วรู้สึกว่ามีส่วนที่พ้องกับใจความหลักของหนังสือเล่มนี้ นั่นคือ ‘เราไหลลื่นเปลี่ยนแปลงได้เสมอ’ และ ‘ไม่ผิดหากเราจะแสดงออกซึ่งบางอย่างที่สังคมมองว่าตรงข้ามกัน’ คุณอลกจะสวมกระโปรง ทาลิปสติก และไว้ขนตามธรรมชาติก็ได้ ฉันจะตัดผมสั้น คบผู้หญิง และยังเรียกตัวเองว่าผู้หญิงก็ไม่ผิด

ดูโพสต์นี้บน Instagram

โพสต์ที่แชร์โดย ALOK (they/them) (@alokvmenon)

พวกเราไม่จำเป็นต้องยัดตัวเองลงกล่องใดๆ ทั้งสิ้น พวกเราเป็นอะไรก็ได้ที่อยากเป็น และจะเปลี่ยนนิยามตัวเองบ่อยแค่ไหนก็ได้ 

ก็นี่ไม่ใช่หรือ ที่เรียกว่าความงดงามของมนุษย์ 

อ้างอิง/อ่านต่อ

bbc.com

chertalay.medium.com

edition.cnn.com

The post Beyond the Gender Binary หนังสือที่บอกว่ามนุษย์งดงามเมื่อออกจากกรอบของหญิง-ชาย appeared first on a day magazine.

อะหรือ อะหรือ อะหรือว่า เซ็กซ์ของฉันจะเร่าร้อนได้มากกว่านี้อีกล่ะ

จะไม่ให้สงสัยได้ยังไง ในเมื่อผู้เขียนอย่าง Kristen Ghodsee เสนอแนวคิดแสนพลิกฟ้าคว่ำแผ่นดิน (อย่างน้อยก็สำหรับฉัน) ว่าการอาศัยอยู่ในสังคมทุนนิยมเสรีทำให้ฉันและผู้หญิงนับล้านไม่สุขสมในเซ็กซ์เท่าไหร่นัก

คริสเตนยกข้อมูลจากแบบสำรวจและงานวิจัยมากมายมารองรับข้อเสนอของตัวเอง ซึ่งบอกเลยว่าแม้ข้อมูลจะถาโถมจนฉันร้องซี้ดไปหลายรอบ แต่หนังสือเล่มนี้อ่านง่าย เข้าใจง่ายมากๆ เลยล่ะ

แถมหลังอ่านจบ ความรู้สึกฟินที่ได้หัดมองเซ็กซ์และสังคมนิยมในมุมใหม่นั้นอยู่กับฉันนานกว่าตอนถึงจุดสุดยอดเสียอีก

เมื่อทุนนิยมเข้าด้ายเข้าเข็มกับปิตาธิปไตยรักร้อนแรงแห่งดินแดนสังคมนิยม

ประเด็นแรกที่คริสเตนขอให้เราทำความเข้าใจก่อนจะเข้าสู่ช่วงไคลแมกซ์คือ ‘ทุนนิยมเสรี’ นั้นแสนจะเข้าขากับ ‘ปิตาธิปไตย’

เพราะเมื่อสองสิ่งน้ีอยู่ร่วมกัน มันพากันกดทับผู้หญิงจนแทบหายใจไม่ออก บีบให้ผู้หญิงไร้ทางเลือก ลองคิดตามเส้นเรื่องแสนสามัญดูสิ ว่าผู้หญิงธรรมดาคนหนึ่งมักถูกคาดหวังให้เป็นแม่บ้าน ทำงานบ้าน ทำอาหาร เลี้ยงลูก ดูแลสามีและบรรดาญาติผู้ใหญ่ ซึ่งงานเหล่านี้ไม่ได้ค่าตอบแทนเป็นตัวเงินสักสลึง

ในขณะที่ผู้ชายไม่ถูกคาดหวังให้ทำสิ่งเหล่านี้ ในเมื่อมีผู้หญิงทำให้แล้ว ผู้ชายก็สามารถที่จะออกจากบ้านไปทำงานหาเงินได้ ซึ่งเมื่อเป็นฝ่ายหาเงิน ผู้ชายจึงสวมบทผู้นำ ผู้มีบุญคุณ ผู้ตัดสินใจ ผู้กุมอำนาจตัวจริงในบ้าน แล้วผู้หญิงจะมีสิทธิมีเสียงอะไรได้ล่ะ

แม้เส้นเรื่องนี้อาจสเตริโอไทป์หรือล้าหลังไปหน่อยสำหรับยุคนี้ แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่ายังมีครอบครัวลักษณะนี้อยู่จริงบนโลก

หรือต่อให้บิดเส้นเรื่องอีกนิดว่าผู้หญิงก็ออกไปทำงานหาเงินนอกบ้านได้นานแล้วนี่นา นั่นก็จริง แต่งานดูแลบ้านดูแลคนอันไร้ค่าตอบแทนก็ยังถูกฝากไว้ที่ผู้หญิงเสียเป็นส่วนใหญ่ และนายทุนจำนวนมากยังเชื่อว่าสุดท้ายผู้หญิงก็ต้องออกจากงานไปเลี้ยงลูก จึงให้ค่าตอบแทนผู้หญิงต่ำกว่าผู้ชายแม้จะทำงานเดียวกัน หน้าที่เดียวกันก็ตาม

วังวนเหล่านี้ตีกรอบผู้หญิงให้ต้องนำตัวเองไปผูกไว้กับผู้ชายเพื่อแลกอะไรบางอย่าง ไม่ว่าจะเป็นเงิน สถานะทางสังคม (ซึ่งก็ดันจำกัดแค่เมียและแม่) หรือกระทั่งประกันสุขภาพ (เช่น ในบริบทของสหรัฐอเมริกาที่ผู้หญิงจะได้รับประกันสุขภาพจากที่ทำงานของสามี) 

และแน่นอนว่าในการจะได้มาซึ่งสิ่งเหล่านั้น ผู้หญิงต้องใช้เซ็กซ์ของตัวเองเข้าแลก

ปลดแอกความเสียวซ่านจากเศรษฐกิจ รักร้อนแรงแห่งดินแดนสังคมนิยม

เมื่อเข้าใจประเด็นแรกแล้ว คริสเตนจึงจูงมือเราไปทำความเข้าใจแนวคิดแบบสังคมนิยมในหลายๆ ประเทศหลังม่านเหล็ก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแง่มุมที่เกี่ยวข้องกับผู้หญิง กับสิทธิและสวัสดิการต่างๆ ที่เอื้อให้เกิดความเท่าเทียมระหว่างสหายทุกเพศ 

เราได้รู้จักนักคิดและนักขับเคลื่อนหลายคนผู้มีวิสัยทัศน์ก่อนกาลกว่าที่คนร่วมยุคร่วมสมัยจะเข้าใจ เช่น ออกุสต์ เบเบล ผู้เขียนหนังสือชื่อ ผู้หญิงและสังคมนิยม ในปี 1879 ซึ่งเสนอว่าผู้หญิงต้องได้รับการปลดปล่อยจากความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ หรือ อเล็กซานดรา คอลลอนไท ผู้ซึ่งหลังปฏิวัติรัสเซียเดือนตุลาคมในปี 1917 ได้ผลักดันจนเกิดกฎหมายหย่าร้าง สิทธิการทำแท้ง จัดตั้งสถานซักผ้ารัฐ ศูนย์เลี้ยงเด็กรัฐ และอื่นๆ อีกมากมาย ด้วยรากความเชื่อเดียวกันกับเบเบลว่าต้องปลดแอกความรักและเซ็กซ์ออกจากเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ

เหล่านักคิดและนักเคลื่อนไหวที่คริสเตนหยิบยกมาล้วนเชื่อว่า เมื่อสังคมมีความเท่าเทียมในทุกมิติ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิในการทำงาน ค่าตอบแทนจากการทำงาน สิทธิในเนื้อตัวร่างกาย การเข้าถึงสวัสดิการและโครงข่ายความมั่นคงทางสังคมที่รัฐจัดเตรียมไว้ให้ ฯลฯ ผู้หญิงก็จะมีความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งขึ้น และไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่จะต้องทนอยู่ในชีวิตคู่ที่ไม่มีความสุข

และแน่นอนว่า ไม่มีความจำเป็นใดๆ ที่จะต้องทนกับชีวิตเซ็กซ์ที่ไม่สุขสม

สุขสมแค่ไหนเรียกสุขสมรักร้อนแรงแห่งดินแดนสังคมนิยม

คริสเตนกาดอกจันตัวโตๆ ว่าผลสำรวจเรื่องความพึงพอใจทางเพศนั้นเป็นเรื่องปัจเจกมากๆ แล้วแต่คนจะนิยามว่าฟินมากฟินน้อยเท่าไหร่ยังไง ก่อนจะยกตัวอย่างผลสำรวจและงานวิจัยหลากหลายแห่งที่ชี้ว่าผู้หญิงในดินแดนสังคมนิยมมีเซ็กซ์ที่สุขสมกว่าผู้หญิงในดินแดนทุนนิยมเสรี เป็นต้นว่า

งานวิจัยเมื่อปี 1984 โดยเคิร์ต สตาร์ก และวอลเทอร์ ฟรีดริช สำรวจความรักและชีวิตเซ็กซ์ของชาวเยอรมันตะวันออกที่อายุน้อยกว่าสามสิบ และพบว่าวัยรุ่นทั้งหญิงชายในเยอรมนีตะวันออกต่างพึงพอใจในชีวิตเซ็กซ์ของตัวเอง และหนึ่งในสามของผู้หญิงประเมินตัวเองว่า พวกเธอถึงจุดสุดยอด ‘เกือบทุกครั้ง’ และอีก 18 เปอร์เซ็นต์กล่าวว่าพวกเธอถึงจุดนั้น ‘บ่อยมาก’ 

ซึ่งแน่นอนว่านักวิจัยทั้งสองเสนอข้อสรุปที่สอดคล้องกับแนวคิดของนักคิดและนักขับเคลื่อนในยุคก่อนหน้า นั่นคือ ความพึงพอใจในชีวิตเซ็กซ์นี้เป็นผลมาจากชีวิตแบบสังคมนิยม

และอีกงานวิจัยโดยอิงกริด ชาร์ป ศาสตราจารย์ด้านเยอรมนีศึกษา ที่หยิบยกตัวเลขจากสถาบันวิจัยกีวิสที่ระบุว่า “ผู้หญิงเยอรมันตะวันออก 80 เปอร์เซ็นต์มีเซ็กซ์ถึงจุดสุดยอดเสมอ ในขณะที่ผู้หญิงเยอรมันตะวันตกเพียง 68 เปอร์เซ็นต์ที่สำเร็จเช่นนั้น…” 

โดยอิงกริดสรุปว่า ผู้หญิงในเยอรมนีตะวันออกมีสวัสดิการสังคมรองรับ หากเธอไม่มีความสุขกับชีวิตเซ็กซ์หรือความสัมพันธ์กับผู้ชาย ก็สามารถเลือกเดินออกจากความสัมพันธ์นั้นได้ (หรือผู้ชายก็ต้องพยายามทำให้พวกเธอพึงพอใจมากขึ้น!) ในขณะที่ผู้หญิงในเยอรมนีตะวันออกไร้โครงข่ายทางสังคมเช่นนั้น จึงจำเป็นต้องพึ่งพาผู้ชายและอดทนกับเซ็กซ์และความสัมพันธ์แย่ๆ

สังคมนิยมเต็มรูปแบบไม่ใช่คำตอบ

เล่ามาถึงตรงนี้ ฉันต้องออกตัวให้กับตัวเองและคริสเตนว่า เปล่าเลย พวกเราไม่ได้จะปลุกเร้าให้ประชาชนลุกขึ้นมาปฏิวัติ พลิกคว่ำประชาธิปไตย แล้วสอดใส่สังคมนิยมเข้ามาแทนที่ คริสเตนบอกว่าเธอรู้ว่าคอมมิวนิสต์มีข้อเสียมากมาย เช่นว่าการสืบสวนไร้จริยธรรมในห้องมืด แถวยาวเหยียดต่อคิวรับขนมปัง แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าเราจะเรียนรู้ข้อดีบางอย่างของสังคมนิยมแล้วนำมาปรับใช้กับสังคมของพวกเราไม่ได้

สำหรับคนที่เกิดทันช่วงปี 2516-2519 ที่มีการปราบปรามคอมมิวนิสต์อย่างเป็นระบบของรัฐไทย และได้ยินได้ฟังคำว่า ‘ฆ่าคอมมิวนิสต์ไม่บาป’ หรือคนที่เกิดไม่ทันแต่ถูกปลูกฝังโดยห้องเรียนประวัติศาสตร์กระแสหลักว่าสังคมนิยมมีแต่บ่อนทำลายความมั่นคงของประเทศ ฉันอยากขอให้เปิดใจให้สังคมนิยมสักนิด

เพราะหากสังคมนิยมเลวร้ายสุดโต่งเช่นนั้นจริง ทำไมในอีกฟากหนึ่งของโลก กลุ่มประเทศสแกนดิเนเวียถึงสามารถรับแนวคิดบางส่วนของสังคมนิยมมาปรับให้เข้ากับตัวเองจนเกิดเป็น ‘ประชาธิปไตยแบบสังคมนิยม’ (social democracy) ซึ่งโดดเด่นเรื่องรัฐสวัสดิการและความเท่าเทียมของผู้คนได้ อีกทั้งประเทศกลุ่มนี้ยังติดอันดับท็อป 5 ประเทศที่มีความเหลื่อมล้ำทางเพศน้อยที่สุดเสมอ อย่างปีที่ผ่านมา Global Gender Gap Report 2020 จัดทำโดย The World Economic Forum ก็ระบุว่า นอร์เวย์ ฟินแลนด์ และสวีเดน คว้าที่ 2, 3, 4 ไปครองตามลำดับ (อันดับหนึ่งตกเป็นของไอซ์แลนด์)

แน่ล่ะว่าความเท่าเทียมทางเพศอาจไม่ได้หมายถึงความพึงพอใจในเซ็กซ์เสมอไป ฉันจึงลองหาข้อมูลดูว่าคนในกลุ่มประเทศนอร์ดิกสุขสมกับเซ็กซ์มากน้อยแค่ไหน และพบว่าข้อมูลในหนังสือพิมพ์ Aftenposten ซึ่งระบุว่า ในภาพรวมของงานวิจัยเรื่อง Sexual Satisfaction in Young Adulthood Cohabitation, Committed Dating or Unattached Life? ผู้หญิงนอร์เวย์ 84 เปอร์เซ็นต์ และผู้ชายนอร์เวย์ 74 เปอร์เซ็นต์ จากกลุ่มสำรวจ 2,700 คน บอกว่ามีความ ‘พึงพอใจ’ และ ‘พึงพอใจมาก’ กับชีวิตเซ็กซ์ของตน

มันก็ดูจะสอดคล้องกับสิ่งที่ รักร้อนแรงแห่งดินแดนสังคมนิยม บอกกับคนอ่านอยู่นะ ว่าไหม

ดูสังคมนิยมแล้วย้อนดูสังคมเผด็จการรักร้อนแรงแห่งดินแดนสังคมนิยม

ย้อนกลับมาดูที่ตัวฉันและผู้หญิงไทยจำนวนมากที่อาศัยอยู่ในดินแดนประชาธิปไตยจอมปลอมและทุนนิยมสามานย์กันบ้าง พวกเรามีสิทธิที่จะมีเซ็กซ์ที่ฟินแบบผู้หญิงในดินแดนสังคมนิยมหรือประชาธิปไตยแบบสังคมนิยมได้ไหมนะ

สำหรับฉัน คำตอบคงอยู่ที่การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเล็กๆ อย่างความสัมพันธ์ระหว่างคู่รักหรือความสัมพันธ์ในครอบครัว มากกว่าโครงสร้างใหญ่ๆ อย่างรัฐสวัสดิการที่ต้องใช้พลังผู้คนมหาศาลในการร่วมฝัน และกว่าฝันจะเป็นจริงก็อาจไม่ใช่ในช่วงชีวิตของพวกเรา

คุณผู้หญิงที่อ่านอยู่ จงกล้าสะกิดคู่ของคุณหากเรื่องบนเตียงจบไม่ฟิน และจงแจกจ่ายงานไร้ค่าตอบแทนให้อีกคนบ้าง ส่วนคุณผู้ชาย อย่าลืมใส่ใจว่านอกจากน้ำหนักตัวคุณบนเตียงแล้ว ในบ้านและนอกบ้านคู่ของคุณถูกสิ่งใดกดทับอีก แน่นอนว่ารวมไปถึงเพศหลากหลายบนเส้นสเปกตรัมที่มักโดนกดทับโดยปิตาธิปไตยอยู่แล้ว ก็แค่อย่าลืมมองว่าทุนนิยมกดทับคุณและคู่ยังไงอีกบ้าง 

เอาจริงๆ แค่คิดง่ายๆ ว่า เอากันทั้งทีก็ควรฟินได้เท่าๆ กัน ไม่ใช่ฟินแค่คนใดคนหนึ่ง

อย่างน้อยที่สุดพวกเราก็ควรมอบจุดสุดยอดให้แก่กัน ในยามที่รัฐบาลเผด็จการและนายทุน fuck เราทุกวัน

อ้างอิง

nettavisen.no

nytimes.com

progressivemovement.in.th

researchgate.net

vox.com

workpointtoday.com

The post ‘รักร้อนแรงแห่งดินแดนสังคมนิยม’ หนังสือที่ชวนคิดว่าเซ็กซ์ฉันเร่าร้อนกว่านี้ได้ไหม appeared first on a day magazine.

ฟังเผินๆ คำว่า Feminista คล้ายกับคำว่า fashionista ไม่หยอก ซึ่งปลาคอนเฟิร์มว่าฉันคิดถูก “ในสังคมไทย คำว่าเฟมินิสต์มันมี stigma อยู่ คนมักเข้าใจว่าเฟมินิสต์เกลียดผู้ชาย เวลาได้ยินจึงไม่ชอบ ไม่อยากใช้ กลัวถูกตีตรา แต่เราอยากให้คำว่าเฟมินิสต์เข้าไปอยู่ในกระแสหลัก เลยนึกถึงคำว่า fashionista ที่มีความหมายแง่ลบหน่อยๆ เหมือนกัน แต่คนใช้กันแพร่หลาย เอามาผสมกันเป็นคำนี้”

วิธีคิดชื่อสามารถใช้อธิบายคอนเซปต์ตั้งต้นของ Feminista นี้ได้ด้วยเช่นกัน ปลาบอกว่าเธออยากให้แนวคิดเฟมินิสม์เข้าไปอยู่ในกระแสหลัก อยากให้ทุกคนพูดถึงเรื่องความเท่าเทียมทางเพศกันอย่างแพร่หลาย เพราะเมื่อได้พูดคุยกันสังคมถึงจะเปิดกว้างและเคลื่อนไปข้างหน้า

พวกเราจึงได้เห็นเว็บไซต์ Feminista รวบรวมและเผยแพร่บทความที่เกี่ยวข้องกับความเป็นธรรมทางเพศเอาไว้ ไม่ว่าจะเป็นบทวิพากษ์วิจารณ์ประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับ gender บทสัมภาษณ์ที่สร้างความเข้าใจใหม่ๆ ว่าเฟมินิสต์เป็นคนแบบไหนและเป็นใครได้บ้าง และอื่นๆ อีกมากมาย

กระนั้นมีสิ่งหนึ่งที่ฉันเข้าใจผิด ปลาบอกว่า Feminista ไม่ใช่แค่เว็บไซต์ว่าด้วยเฟมินิสม์ แต่ด้วยข้อจำกัดด้านแรงคนและแรงเงิน เธอจึงขับเคลื่อนองค์กรอย่างค่อยเป็นค่อยไป ในอนาคตเราจะได้เห็นหนังสือ พ็อดแคสต์​ และสื่ออื่นๆ ภายใต้ชื่อเดียวกัน

สำหรับฉัน คอนเซปต์และจุดมุ่งหมายของ Feminista นั้นเข้าใจง่าย แต่สิ่งที่ฉันสงสัยใคร่รู้กว่าคือเรื่องราวของปลา หญิงสาวผู้ยืนหยัดเคลื่อนไหวเรื่องความเป็นธรรมทางเพศมากว่าสิบปี

01

“เราไม่รู้ว่าสิ่งที่เจอเรียกว่าอะไร แต่เรารู้สึกถึงความไม่เป็นธรรมทางเพศมาโดยตลอด”

ไม่มีใครสมควรถูกกระทำความรุนแรง ไม่ว่าผู้หญิงหรือผู้ชาย ไม่ว่าเด็กหรือผู้ใหญ่

แต่นั่นกลับเป็นสิ่งที่ปลาคุ้นชินมาตั้งแต่เด็ก 

ในวัยเยาว์ เธอถูกแม่ทำร้ายร่างกายอยู่บ่อยครั้งโดยไม่เข้าใจที่มาที่ไป เหตุผลที่เธอใช้ปลอบโยนตัวเองคือ ‘แม่เป็นคนโมโหร้าย’

จนกระทั่งราวสิบปีก่อน ปลามีโอกาสเข้ารับการอบรมที่ศูนย์ผู้หญิงเพื่อสันติภาพและความเป็นธรรม ซึ่งดำเนินการโดยอวยพร เขื่อนแก้ว หนึ่งในคนที่เคลื่อนไหวเรื่องสิทธิสตรีมาอย่างยาวนาน 

“นั่นเป็นครั้งแรกที่เรารู้จักว่าโครงสร้างสังคมชายเป็นใหญ่คืออะไร และความไม่เป็นธรรมทางเพศคืออะไร” เธอย้อนความ

“ก่อนหน้านั้นเราไม่รู้ว่าสิ่งที่เจอเรียกว่าอะไร แต่เรารู้สึกถึงความไม่เป็นธรรมทางเพศมาโดยตลอด เราเห็นพ่อทำร้ายร่างกายแม่ แล้วเขาแยกทางกัน แม่ต้องทำงานกลางคืนเพื่อเลี้ยงลูกสองคนด้วยตัวเองคนเดียว ในขณะที่พ่อก็ไปมีเมียเยอะมาก ไปมีลูกทิ้งไว้ตามที่ต่างๆ แล้วปล่อยให้ผู้หญิงเลี้ยงลูก

“พอโตขึ้นเรามีแฟนเป็นผู้ชาย เราพบว่าตัวเองต้องนั่งทำงานบ้านคนเดียว หรืออย่างตอนที่คบกับผู้ชายมุสลิม เราเจอสภาพที่ผู้ชายกินข้าวก่อนแล้วลุกไป ผู้หญิงกินทีหลังแล้วล้างจาน เรารู้สึกว่าเราไม่โอเค แต่เราไม่รู้ว่ามันคืออะไร 

“แต่พอเรามีชื่อเรียกให้มัน มุมมองของเราเปลี่ยนไปหมด เปลี่ยนตั้งแต่เรื่องชีวิตส่วนตัวเลย เราเข้าใจแล้วว่าทำไมแม่เป็นแบบนั้น รากของปัญหาไม่ใช่เรื่องปัจเจกว่าแม่เป็นคนโมโหร้าย แต่เพราะแม่ก็ถูกทำร้าย พ่อข่มขืนแม่ตอนอายุ 13 ทำให้แม่ต้องอยู่กับเขา ไม่ได้เรียนหนังสือ แล้วต้องมาเลี้ยงลูกสองคนโดยไม่มีความรู้ ส่วนพ่อซึ่งเป็นผู้ชายทำแบบนี้ลงไปโดยที่ไม่เคยมีใครบอกเขาว่าสิ่งที่เขาทำมันผิด สังคมที่เขาเติบโตมาบอกว่าเขาทำแบบนั้นได้ ตบตีผู้หญิงไม่ผิด มีเมียหลายคนไม่ผิด”

เมื่อกระจ่างแก่ใจแล้วว่าความรุนแรงในครอบครัวนั้นซ้อนทับกับความรุนแรงด้วยเหตุแห่งเพศ รวมถึงมองเห็นโครงสร้างที่ครอบงำครอบครัวของตนอีกที ปมปัญหาเรื่องครอบครัวในใจของปลาก็คลี่คลาย 

“สิ่งที่เกิดขึ้นกับเราทันทีหลังจบการอบรมคือเราเปลี่ยนความรู้สึกที่มีต่อครอบครัว พอรู้ว่ารากของปัญหาคืออะไร เราก็เปลี่ยนความคิดตัวเองก่อน จากนั้นจึงเริ่มคิดว่าตัวเองสามารถทำอะไรเพื่อเปลี่ยนแปลงสังคมรอบตัวได้บ้าง”

และนั่นคือสิ่งที่เธอทำอย่างมุ่งมั่นเมื่อย้ายตามแฟนในขณะนั้นไปอยู่จังหวัดปัตตานี

02

“น้องเขาร้องไห้ บอกว่าไม่เคยรู้มาก่อนว่าผู้หญิงมีสิทธิที่จะพูด”

“ตอนแรกเราตั้งใจจะเปิดร้านหนังสือชื่อบูคู แล้วชงกาแฟ อ่านหนังสืออยู่เงียบๆ”​ ปลาสารภาพ “แต่สุดท้ายพอเราเริ่มทำงาน ชวนคนอ่านหนังสือ จัดเสวนาคุยเรื่องหนังสือ จัดงานอ่านบทกวี เราก็อยู่เงียบๆ ไม่ได้”

ฉันคิดว่านั่นคือเสน่ห์ของร้านหนังสืออิสระ เมื่อเข้าไปในร้านคุณจะพบหนังสือแบบที่หาไม่ได้จากร้านเครือใหญ่ คุณจะได้ร่วมกิจกรรมและพบปะผู้คนที่พูดภาษาของนักอ่านเช่นเดียวกัน แล้วหัวใจและทัศนคติของคุณจะกว้างขวางขึ้น 

สร้างพื้นที่ให้กับความคิดความอ่าน ร้านหนังสืออิสระทำหน้าที่เช่นนั้น 

เมื่อได้รู้จักกับนักเคลื่อนไหวในพื้นที่ รวมถึงได้เห็นความอยุติธรรมที่เกิดขึ้น ปลาเริ่มเคลื่อนไหวเรื่องสิทธิมนุษยชนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ก่อนจะค่อยๆ ขยับไปเคลื่อนไหวเรื่อง gender ซึ่งเธอได้แรงบันดาลใจหลังจากไปบรรยายเรื่องความหลากหลายทางเพศที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์​ วิทยาเขตปัตตานี

“คนจัดงานเขาอยากให้นักศึกษาซึ่งเป็นมุสลิมเข้าใจว่า LGBTQ+ คืออะไร เพราะในทางศาสนาเขาจะถูกสอนว่ามันเป็นเรื่องที่ผิด แล้วหลังจบงานมีน้องคนหนึ่งที่เป็นทรานส์เจนเดอร์เดินมาถามเราว่า LGBTQ+ ย่อมาจากอะไร เขาแต่งหญิงมาเลยนะ แต่ถามคำถามนั้นกับเรา เราเห็นว่ามันมีคนที่อยากรู้เรื่องพวกนี้อยู่ ก็เลยคุยกับอดีตแฟนว่าจัดคลาส gender 101 แบบเบสิกมากๆ กันไหม เช่น กรอบเพศหญิงเพศชาย บทบาททางเพศ เพศหลากหลาย พวกเราก็เลยทำห้องเรียนเพศวิถีกันที่บูคู” 

ห้องเรียนเพศวิถีไม่ได้จำกัดแค่ LGBTQ+ เท่านั้น แต่ยังเปิดรับคนทุกเพศ ไม่ว่าคุณจะนิยามตัวเองว่าอะไรก็สามารถเข้ามาเรียนรู้เรื่องความหลากหลายทางเพศร่วมกันได้ โดยใช้วิธีการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ส่วนตัว รวมถึงฝึกใช้หัวใจความเป็นมนุษย์เปิดรับความแตกต่างหลากหลายที่อาจจะขัดกับความคิดความเชื่อที่เคยถูกปลูกฝังมา

ผู้เรียนแต่ละคนล้วนมีแบ็กกราวนด์หลากหลาย ปลายกตัวอย่างบางส่วนให้เราฟัง เช่น คนที่คิดถึงญาติเพศหลากหลายที่จำเป็นต้องหนีออกจากพื้นที่ คนที่เคยทำทุกวิถีทางให้น้องสาวเลิกกับแฟนซึ่งเป็นผู้หญิงเหมือนกันเพราะอยากให้น้องสาวได้ขึ้นสวรรค์ หรืออย่างเคสหนึ่งที่กระทบใจฉันเป็นพิเศษ

“ครั้งหนึ่งเราเคยทำงานกับน้องๆ มุสลิม มีน้องผู้หญิงคนหนึ่งเขาไม่พูดเลย ทำยังไงก็ไม่พูด จนตอนใกล้จะจบคลาส เราให้ทุกคนแชร์รอบวง แล้วเขาร้องไห้ เราเลยแยกเขามาคุยว่าเกิดอะไรขึ้น น้องเขาเลยบอกว่าไม่เคยรู้มาก่อนว่าผู้หญิงมีสิทธิที่จะพูดในวงที่มีผู้ชายอยู่ด้วย เพราะเขาโตมากับครอบครัวที่ไม่ให้ผู้หญิงพูด”

ฉันจินตนาการว่าน้ำตาของหญิงสาวผู้ตระหนักถึงสิทธิของตัวเองเป็นครั้งแรกคงเปล่งประกายงดงาม และหวังว่าเมื่อรู้ว่าพูดได้แล้วเธอจะพูดทุกสิ่งในใจ และพูดแทนคนอื่นที่อาจจะยังพูดไม่ได้ เช่นเดียวกับที่ปลาหรือนักเคลื่อนไหวคนอื่นๆ ทำ

หลังจากจัดห้องเรียนเพศวิถีได้ราว 5 ปี ปลาและอดีตแฟนก็ขยับขยายการเคลื่อนไหวไปสู่พื้นที่ใหม่ๆ นั่นคือพื้นที่ของกีฬา

ไม่ใช่กีฬาอะไรก็ได้ แต่เป็นฟุตบอล กีฬาที่แทบจะถูกผูกขาดไว้กับผู้ชาย

03

“เขาไม่ได้มองว่าสิทธิเรื่องเพศเป็นสิทธิมนุษยชน”

“ตอนแรกเราเลือกฟุตบอลเพราะความชอบส่วนตัว แต่พอเตะแล้วถึงได้เห็นสายตาที่ผู้ชายมองผู้หญิงที่เตะบอล” ปลาเล่า 

สายตาที่ปลาพูดถึงมีหลายความนัย 

หนึ่ง–ในการรับรู้ของคนทั่วไป ฟุตบอลไม่ใช่กีฬาของผู้หญิง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่มีการแบ่งบทบาททางเพศชัดเจน การที่ผู้หญิงคนหนึ่งจะเตะฟุตบอลในสนามจึงถือเป็นเรื่องแปลก 

สอง–สำหรับชาวมุสลิม หญิง-ชายไม่สามารถทำกิจกรรมใดๆ ร่วมกันได้ ดังนั้นทีมฟุตบอลที่ประกอบด้วยสมาชิกเพศหลากหลาย ทั้งผู้หญิง ผู้ชาย เกย์ กะเทย ทอม ฯลฯ จึงถือเป็นของแปลกและต้องห้าม 

แต่เพราะหาญกล้าท้าทายขนบและเปิดพื้นที่ให้กับคนที่ไม่เคยมีพื้นที่ ทีมฟุตบอลบูคูจึงประสบความสำเร็จในหมู่สมาชิกที่มาเตะบอลด้วยกันเป็นประจำทุกวันเสาร์ ทั้งยังโด่งดังในฐานะการขยับเขยื้อนเคลื่อนสังคมอย่างสร้างสรรค์ เป็นที่พูดถึงไม่ใช่แค่ระดับประเทศ แต่ระดับโลก 

แต่ด้วยความกล้าหาญนี่แหละที่ทำให้ปลาและแฟนโดนต่อต้านและคุกคามอย่างหนัก

“เริ่มมีคนมาดูตอนเราเตะ เริ่มมีเสียงแสดงความไม่พอใจ แต่ก็ยังไม่หนักเท่าไหร่ มาหนักตอนที่สารคดี ก(ล)างเมือง ของ ThaiPBS มาถ่ายทำเรื่องการทำงานของเรา มันเป็นการถ่ายทำที่ไม่ใช่แค่เรื่องงานแต่รวมถึงเรื่องส่วนตัวด้วย คือเรื่องที่เราใช้ชีวิตคู่กับแฟนที่เป็นผู้หญิง”

เดาตอนต่อไปได้ไม่ยาก พอสารคดีเผยแพร่ออกไป ผู้ต่อต้านก็แสดงตัวชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นนักวิชาการด้านศาสนา ครูสอนศาสนา หรือกระทั่งเพื่อนนักเคลื่อนไหวด้านการเมืองและสิทธิมนุษยชนด้วยกันเองก็ตาม ซึ่งเป็นคนกลุ่มหลังนี่เองที่ทำให้ปลาเสียใจกว่าใครอื่น เพราะพวกเขาไม่ใช่ใครอื่น

“เป็นเพื่อนที่เราเห็นหน้ากันมา ช่วยงานกันมา แต่พอเป็นเรื่อง LGBTQ+ ไม่เอา ความเท่าเทียมทางเพศไม่เอา เขาไม่ได้มองว่าสิทธิเรื่องเพศเป็นสิทธิมนุษยชนเหมือนกับเรื่องการเมืองที่เขาเรียกร้อง เรื่องการเมืองเขาอ้างอิงหลักสิทธิมนุษยชน หลักสากล แต่เรื่องเพศหรือเรื่องครอบครัว ซึ่งเขามองว่าเป็นเรื่องส่วนตัว เขาใช้หลักศาสนา มันคือการใช้ประโยชน์จากสิทธิมนุษยชนเฉพาะในเรื่องที่ตัวเองต้องการ”

เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นกับปลาเมื่อราวๆ สามปีที่แล้ว แต่ในวันนี้สังคมไทยก็ยังขยับเขยื้อนจากเดิมไม่มากนัก นักต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยหรือผู้ที่เรียกตัวเองว่าปัญญาชนลิเบอรัลหลายคนยังคงมองไม่เห็นความอยุติธรรมทางเพศ ยังเกิดเหตุการณ์ล่วงละเมิดทางเพศในการชุมนุม ยังมีผู้ชุมนุมที่ไล่ให้ทหารที่ไม่เข้าข้างประชาธิปไตยไป ‘ใส่กระโปรง’ เสีย

ในตอนนั้นปลาและอดีตแฟนต้องรับศึกหนัก ทั้งถูกโจมตีด้วยตรรกะวิบัติผิดฝาผิดตัว หนักขึ้นมาคือโดนก่นด่าแบบโต้งๆ และหนักที่สุดคือถูกขู่ฆ่าเอาชีวิต

ปิดร้านหนังสือและเลิกทำทีมฟุตบอล (เป็นการชั่วคราว) ก็แล้ว ติดกล้องวงจรปิดและเก็บเนื้อเก็บตัวอยู่แต่บ้านก็แล้ว แต่มวลความรู้สึกไม่ปลอดภัยก็ยังคงเป็นเมฆดำที่ปกคลุมและปิดกั้นแสงสว่างในชีวิต

จังหวะนั้นปลาได้รับข่าวดี เธอได้รับทุนไปเรียนต่อด้าน gender ที่ประเทศอินเดีย

04

“เราอยากทำให้คำว่าเฟมินิสต์เป็นคำที่ทุกคนภูมิใจ”

ปลาสมัครชิงทุนการศึกษาไว้สักพักแล้ว เพราะหลังจากเคลื่อนไหวด้าน gender มาหลายปี เธอก็สรุปได้ว่าตัวเองยังมีความรู้ไม่พอ และอยากร่ำเรียนต่อด้วยหวังว่าเมื่อความรู้เพิ่มก็จะทำอะไรเพิ่มได้อีก

เมื่อได้รับทุนในจังหวะที่พอเหมาะพอเจาะ ปลาจึงตัดสินใจได้ไม่ยาก

ไป เพื่อให้ชีวิตเดินต่อ 

ที่อินเดีย ปลาได้เรียนรู้เพิ่มดังใจหวัง และได้ไอเดียแรกเริ่มในการก่อตั้ง Feminista

“ตอนแรกเราเลือกอินเดียเพราะตั้งใจจะกลับไปทำงานในพื้นที่สามจังหวัด อินเดียมีเรื่องศาสนาและการเมืองที่เข้มข้น บริบทมันเทียบเคียงกันได้ แต่ตอนไปเรียนได้สักพักเราเลิกกับแฟน และใจเราก็รู้สึกว่าตัวเองทำงานกับชุมชนมาเยอะแล้ว ไม่อยากทำแล้ว บวกกับตอนใกล้เรียนจบเราได้ฝึกงานกับเว็บไซต์ที่ทำเรื่อง LGBTQ+ โดยเฉพาะ เราได้เห็นเขาใช้สื่อหลายๆ แบบในการเล่าเรื่องและให้ความรู้ มีทั้งกราฟิก บทความเล่าเรื่อง ฮาวทู หรือจัดอีเวนต์เล็กๆ เราเลยคิดว่าอยากกลับมาทำงานสื่อ

“สิ่งที่เราสนใจคือ ทำไมในประเทศไทยไม่มีแหล่งความรู้เรื่องเฟมินิสม์ ลองคิดชื่อหนังสือเฟมินิสม์ที่เป็นภาษาไทยสิ นึกไม่ออกเลย ตอนเราเรียนต้องอ่านหนังสือเยอะ แล้วหนังสือเป็นภาษาอังกฤษทั้งนั้น หนังสือเฟมินิสม์ที่โด่งดังมากๆ ทำไมไม่มีเป็นภาษาไทยเลย เราเลยรู้สึกว่าต้องทำงานแบบนี้ เพราะถ้าไม่ทำก็ไม่มีแหล่งข้อมูล เราอยากให้มันมีแหล่งข้อมูล เพราะข้อมูลจะนำมาซึ่งความเข้าใจ”

สิ่งที่ปลาทำคือการทำงานทางความคิด ให้ความรู้ซึ่งเสริมพลังเหล่าเฟมินิสต์รุ่นใหม่ และชักชวนคนที่เริ่มสนใจเข้ามาเป็นพวกเดียวกัน พวกที่เชื่อมั่นในความเท่าเทียมทางเพศ ซึ่งเป็นหนึ่งเดียวกับความเท่าเทียมของมนุษย์

“เราเลือกที่จะไม่สื่อสารกับคนที่เป็น anti-feminists เพราะมันคงยากที่จะเปลี่ยนใครด้วยคำพูดหรือตัวอักษร แต่เราอยากเพิ่มจำนวนคนที่จะขึ้นมาเป็นเฟมินิสต์ได้มากกว่า” ปลาว่าอย่างนั้น 

เธอบอกด้วยว่าเป้าหมายหนึ่งในชีวิตคือการทำให้ผู้คนเรียกตัวเองว่าเฟมินิสต์อย่างภาคภูมิใจ

“ตอนเราอยู่อินเดีย เราเห็นคนอินเดียเรียกตัวเองว่าเฟมินิสต์อย่างภูมิใจ กระทั่งในไบโอ Tinder ยังเขียนว่าเป็นเฟมินิสต์ พรีเซนต์เลยว่าเป็นเฟมินิสต์สายไหน Marxist Feminist, Intersectional Feminist หรืออะไรก็แล้วแต่ ในขณะที่ในบ้านเรา ถ้าถามว่าเป็นเฟมินิสต์ไหมก็จะอึกอัก เพราะมันเป็นคำที่ลบมากๆ แต่เราอยากทำให้คำว่าเฟมินิสต์เป็นคำที่ทุกคนภูมิใจ”

05

“คนตาสว่างเรื่องประชาธิปไตย แต่ยังไม่ตาสว่างเรื่องเพศ”

อันที่จริง ในการสัมภาษณ์ครั้งนี้ ฉันไปหาปลาที่ทำงานของเธอที่อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ใช้เวลาขับรถจากอำเภอเมืองราวสองชั่วโมง ถนนทอดยาว ทิวทัศน์ข้างทางเป็นไม้ใหญ่สูงชะลูด ตอนใกล้ถึงปลายทาง ฉันเลี้ยวผิดจึงได้ขับรถตัดผ่านทุ่งนา ต้นข้าวสีเขียวอ่อนตัดกับสีฟ้าสดใส

ปลาต้อนรับฉันด้วยลาเต้ร้อนที่เธอชงเอง ก่อนเดินนำไปหาที่นั่งคุยท่ามกลางบรรยากาศสบายๆ คนละขั้วกับเรื่องราวชีวิตและความคิดความเชื่อที่เข้มข้นและหนักแน่นเหลือเกิน 

ผ่านมาหลายปี ทำไมคุณถึงยังมั่นคงในเส้นทางนี้

เราว่าไม่อยากให้ใครเจอแบบเรา ด้วยพื้นฐานที่เราเข้าใจความเจ็บปวดของการถูกกระทำในฐานะผู้ถูกกดขี่ เราโดนแม่ตี โดนครูตี เรารู้สึกว่าทำไมเราไม่สามารถสู้กับอำนาจนี้ได้ เพราะเขาเป็นแม่เรา เขาเป็นครูเรา พี่รู้สึกว่าไม่ควรมีเด็กคนไหนถูกกระทำแบบนี้

พอโตขึ้นเราก็ยังถูกกระทำ เราถูกใช้ความรุนแรง เราถูกล่วงละเมิดทางเพศ ไปไหนมาไหนไม่เคยรู้สึกสบายใจ เราไม่อยากให้คนอื่นต้องมาเจออะไรแบบนี้ อยากให้มันปลอดภัยที่จะใช้ชีวิต ดังนั้นสิ่งที่เราพยายามทำอยู่ก็คือทำให้สังคมมันเปลี่ยนสำหรับผู้หญิง เพศหลากหลาย หรือแม้กระทั่งผู้ชาย เพราะเราก็มีเพื่อนผู้ชายที่ถูกล่วงละเมิดทางเพศ ถูกทำร้ายร่างกายในครอบครัว ซึ่งผู้ชายก็จะพูดยากไปอีกแบบ จะไม่กล้าส่งเสียงออกมาด้วยความเป็นชาย

คุณได้รับผลกระทบจากการออกมาเคลื่อนไหวอยู่มาก ไม่เคยมีความคิดที่ว่า ‘เลิกทำดีกว่า’ เลยเหรอ

เคย บ่อย ตลอดเวลาเลย รู้สึกว่า เอ๊ะ เราไม่ต้องทำอะไรก็ได้หรือเปล่า ทำไมต้องไปแบกรับความทุกข์ ก็ปล่อยเขาสู้กันไป แต่ว่าสุดท้ายแล้วมันก็ ไม่ได้ว่ะ มันเหมือนอาการตาสว่าง พอเห็นแล้วมันเลิกเห็นไม่ได้  

ทุกวันนี้ยังมีความหวังอยู่ไหม

เรามีความหวังกับคนรุ่นใหม่อยู่มาก ตั้งแต่เริ่มเล่นทวิตเตอร์เราเห็นความเปลี่ยนแปลงในคนรุ่นใหม่ อย่างเวลาเขาไปม็อบ ทุกคนก็พูดทุกเรื่อง ชาติพันธุ์ วันเฉลิม ประชาธิปไตย gender ผู้พิการ เราคิดว่าคนรุ่นใหม่รับสื่อได้หลากหลายมากขึ้น เชื่อมโยงกับแนวคิดของสากลได้มากขึ้น คนรุ่นพี่เสียอีกที่อาจจะตามไม่ทันแล้ว กับคนรุ่นเราเราอาจไม่ค่อยหวังแล้วนะ ใครจะเปลี่ยนได้ก็เปลี่ยน ใครไม่เปลี่ยนก็ไม่เป็นไร แต่เรามีความหวังกับคนรุ่นใหม่ ถึงได้พยายามจะสร้างอะไรที่เป็นแหล่งข้อมูลเอาไว้ ตั้งแต่ทำ Feminista คนรุ่นใหม่มาถามเราเยอะ หลังไมค์มาถามหาหนังสือเกี่ยวกับเฟมินิสม์ หรือถ้าอยากรู้เรื่อง sex worker เรื่องการข่มขืนต้องไปที่ไหน ถ้าอะไรแนะนำได้เราก็จะแนะนำไป เพราะเรารู้สึกว่าสิ่งที่เราทำได้คือหาเครื่องมือให้คนรุ่นใหม่เยอะๆ แล้วให้เขาเลือกเองว่าเขาอยากจะเอาอะไรไปใช้

เท่าที่ไปม็อบมาก็เห็นประเด็นเรื่อง gender ถูกพูดถึงเยอะจริง 

คนตาสว่างเรื่องประชาธิปไตย แต่ยังไม่ตาสว่างเรื่องเพศนะ การต่อสู้เรื่องผู้หญิงในไทยมันมีมาโดยตลอด แต่ว่าไม่ได้ถูกยกขึ้นเป็นมูฟเมนต์สำคัญแบบมูฟเมนต์ประชาธิปไตย ด้วยความที่บ้านเรามีปัญหาเรื่องประชาธิปไตยมาตลอด คนก็จะโฟกัสไปที่ประเด็นนั้นเป็นหลัก เหมือนที่มีหลายๆ คนชอบพูดว่า ‘เอาประชาธิปไตยก่อนแล้วค่อยเอาเรื่องเพศ’ ซึ่งตอนนี้มันใช้ไม่ได้แล้ว เพราะเราเรียกร้องพร้อมกันหมดได้ มันเชื่อมโยงกัน และการที่มีประชาธิปไตยก็ไม่ได้หมายความว่าจะมีความเท่าเทียมทางเพศ หลายประเทศก็เป็นประชาธิปไตยแต่ว่า LGBTQ+ ก็ยังโดนฆ่าตายอยู่ มันไม่ได้แปลว่ามีประชาธิปไตยปุ๊บ เรื่องสิทธิอย่างอื่นจะถูกใช้งานปั๊บ แต่ถ้าเราทำทุกอย่างไปพร้อมๆ กัน เราพูดเรื่องประชาธิปไตย เราพูดเรื่องผู้หญิง LGBTQ+ ชนเผ่า ไปพร้อมๆ กัน ให้เห็นว่าทั้งหมดเป็นระบบที่เชื่อมกัน สุดท้ายแล้วสิ่งที่เราเรียกร้องจะเกิดขึ้นได้พร้อมๆ กัน ไม่จำเป็นต้องให้อันนี้เกิดก่อนแล้วอันนั้นเกิดทีหลัง

ในชีวิตการเป็นนักเคลื่อนไหว คุณมองเห็นภาพปลายทางยังไง 

ถึงที่สุดแล้วเราอยากให้คนมองเรื่อง gender equality เหมือนกับเรื่องประชาธิปไตย ทุกวันนี้ประชาธิปไตยถูกพูดถึงอย่างกว้างขวาง ประชาธิปไตยกลายเป็นข้างที่ถูกต้อง ไม่มีใครอยากกลับไปเป็นเผด็จการทหาร คนอยากเห็นภาพประชาธิปไตยที่ทุกคนมีส่วนร่วมเท่ากัน เราก็อยากเห็นแบบเดียวกันเกิดขึ้นกับเรื่องความเท่าเทียมทางเพศ คือทุกคนพูดถึงเรื่องสิทธิของความเท่าเทียมทางเพศในกระแสหลักโดยไม่ถูกต่อต้าน ซึ่งเราก็เห็นความหวังตรงนี้ด้วยนะ เราเห็นผู้ชายหลายคนเข้าใจเรื่อง gender มากขึ้น บางคนเรียกตัวเองว่าเป็นเฟมินิสต์เลยด้วยซ้ำ มันไม่ใช่ว่าที่ผ่านมาสังคมไม่เปลี่ยนเลย เพียงแต่มันจะค่อยๆ เปลี่ยน

ตลอดเวลาที่ทำงานมา มีสิ่งไหนที่คุณรู้สึกเสียดายหรือเสียใจที่ไม่ได้ทำไหม

เราว่าเราทำมาเต็มที่แล้วนะ เพราะตอนอยู่สามจังหวัดเราก็ทำงานเยอะมาก ทำกับชุมชน ทำกับคนหลายกลุ่ม แล้วเราก็มีความบริสุทธิ์ใจกับงานที่ทำ ดังนั้นไม่มีความเสียดายที่ไม่ได้ทำ แต่อาจจะมีความเสียดายที่เราไม่สามารถทำให้เพื่อนเราหลายๆ คนเข้าใจสิ่งที่เราทำได้ อย่างเพื่อนเราในสามจังหวัดที่ไม่เข้าใจใน gender เขาก็ยังคงไม่เข้าใจว่า LGBTQ+ มันเป็นสิทธิมนุษยชน เขาก็ยังมีทัศนคติกับผู้หญิงที่ไม่ค่อยโอเค 

เราอาจจะเสียดายที่เราไม่สามารถทำให้เพื่อนร่วมงานทางการเมืองในตอนนั้น หรือเพื่อนที่ขับเคลื่อนเรื่องประชาธิปไตยอยู่ทุกวันนี้ เข้าใจได้ว่าปัญหานี้มันเป็นเรื่องของสถานะทางสังคมด้วย เขามีพริวิเลจของชนชั้นกลาง เขาเติบโตมาอย่างสมบูรณ์ ไม่เคยเห็นว่าการถูกทำร้ายร่างกายมันเป็นยังไง เขาไม่เคยถูกกระทำอะไรบางอย่างที่ทำให้เห็นความเหลื่อมล้ำ เป็นผู้ชายที่พ่อแม่ส่งเรียนหนังสือ ได้อ่านหนังสือเยอะแยะมากมาย โตขึ้นก็มีงานมีการที่ดี เขาก็ไม่เข้าใจว่าผู้หญิงเป็นอะไรนักหนา เขาเป็นเพื่อนเราแต่เขาก็ไม่เข้าใจว่าเรามาเย้วๆ อะไรเรื่องนี้

นอกจากสูญเสียมิตรภาพระหว่างรายทาง มีอะไรที่คุณยอมเสียไปอีกเพื่อจะทำงานด้านนี้

คงเป็นเรื่องความร่าเริง รื่นเริงใจ เพราะว่างานเปลี่ยนแปลงสังคมเป็นงานที่หนัก นักกิจกรรมหลายคน burn out กันเยอะ ทำงาน เครียด นอนไม่หลับ ซึมเศร้า อย่างเราเองก็ได้รับผลกระทบเยอะมากตอนทำงานที่สามจังหวัด ยังมีอาการ PTSD อยู่ หวาดระแวง ซึมเศร้า กลัว

การทำงานนี้เราต้องรับปัญหา รับความทุกข์ของคนเข้ามา เวลามีคนหลังไมค์มาหาว่า แม่ไล่ออกจากบ้าน ถูกคุกคาม ถูกขู่ฆ่า เราก็ไม่สามารถจะดูดายมันได้ 

ชีวิตปกติสุข เราว่าเราสูญเสียมันไป

แล้วทุกวันนี้ยังมีความสุขกับชีวิตอยู่บ้างไหม

เราก็ต้องหันกลับมาดูแลตัวเอง ต้องรู้ตัวเร็วๆ ว่า กำลังหนักแล้ว ไม่ไหวแล้ว แล้วก็กลับมาดูแลตัวเอง ไปพัก ไปทำอย่างอื่น เล่นดนตรี ฟังเพลง เล่นกับแมว อยู่กับธรรมชาติ แล้วค่อยกลับมาใหม่ โดยพยายามมองไปข้างหน้าว่าเป็นเรื่องธรรมดามากๆ ที่จะถูกต่อต้าน เป็นเรื่องธรรมดาที่การลุกขึ้นมาเปลี่ยนแปลงอะไรบางอย่างที่ถูกปลูกฝังมายาวนานมันต้องใช้เวลา เราไม่สามารถเปลี่ยนได้ภายในวันสองวันหรือปีสองปี เป็นเรื่องธรรมดามากๆ อาจารย์ชลิดาภรณ์ (รศ. ดร.ชลิดาภรณ์ ส่งสัมพันธ์) ยังเคยพูดไว้ว่า ไม่มีเฟมินิสต์คนไหนลุกขึ้นมาพูดแล้วไม่โดนด่า มันต้องโดนอยู่แล้ว เพราะเรากำลังเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอะไรบางอย่างที่มันใหญ่มาก

นั่นแหละ เราก็เลยใช้วิธีนี้ช่วยให้ตัวเองกลับมามีความสุขกับอะไรรอบตัวได้

The post “คนตาสว่างเรื่องประชาธิปไตย แต่ยังไม่ตาสว่างเรื่องเพศ” คุยกับ ปลา ดาราณี ผู้ก่อตั้ง Feminista appeared first on a day magazine.