แต่ในเดือนนี้ ศิลปินร่วมสมัยชาวจีนผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งอย่าง Ai Weiwei มีผลงานมาจัดแสดงในประเทศไทยอย่างยิ่งใหญ่ถึงสองนิทรรศการ หนึ่งคือเทศกาลศิลปะ Bangkok Art Biennale 2020 อีกหนึ่งคือนิทรรศการแสดงเดี่ยว Year of the Rat ที่ Tang Contemporary Art

อ้าย เว่ยเว่ย เป็นประติมากร, ศิลปินสื่อผสม, ศิลปะจัดวาง, ศิลปินภาพถ่าย และผู้กำกับภาพยนตร์ชาวจีนผู้มีบทบาทโดดเด่นในเวทีศิลปะระดับโลก ในอีกด้านเขายังเป็นนักเคลื่อนไหวทางการเมืองผู้ได้ชื่อว่าวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลคอมมิวนิสต์จีนด้านสิทธิมนุษยชน การเรียกร้องสิทธิเสรีภาพ และประชาธิปไตยได้อย่างแสบสันที่สุดคนหนึ่ง

ภาพจาก bkkartbiennale.com

แม้อ้าย เว่ยเว่ย ตัวจริงจะไม่อาจเดินทางมาร่วมงานได้เพราะโควิด-19 แต่เขายังให้สัมภาษณ์แบบเอกซ์คลูซีฟกับสื่อไทยผ่าน virtual talk ส่งตรงจากเมืองลิสบอน ประเทศโปรตุเกส ในงานเปิดตัวนิทรรศการ Year of the Rat เมื่อวันที่ 28 ตุลาคมที่ผ่านมา

เพียงเปิดกล้องมา ก่อนเอ่ยคำทักทายเขาก็ชู 3 นิ้วผ่านกล้องให้เราทันที ยืนยันถึงจิตวิญญาณเสรีและการเรียกร้องประชาธิปไตยที่ไม่ได้ทำเพื่อแค่พี่น้องร่วมประเทศจีน แต่ยังเผื่อแผ่ไปถึงผู้คนอื่นๆ ในโลกที่กำลังเรียกร้องประชาธิปไตยเช่นเดียวกัน

และต่อจากนี้คือถ้อยคำและเรื่องราวของศิลปินผู้ยืนหยัดท้าทายอำนาจรัฐมาตลอดชีวิต

Fuck You Motherland

อ้าย เว่ยเว่ย เกิดในครอบครัวที่พ่อและแม่ต่างเป็นกวี พ่อของเขา–Ai Qing คือหนึ่งในกวีเอกของจีนผู้โด่งดัง เป็นที่รู้จักจากบทกวีวิพากษ์วิจารณ์สังคม ในยุคสมัยปฏิวัติวัฒนธรรม รัฐบาลเหมา เจ๋อตง ออกนโยบายต่อต้านทุนนิยมขวาจัดจนเหล่าศิลปิน นักคิด และปัญญาชนต่างโดนจับกุมกันถ้วนหน้า รวมไปถึงครอบครัวของนักคิดนักเขียนด้วย

นโยบายนี้ทำให้อ้าย ชิง ถูกลงโทษและเนรเทศไปเป็นกรรมกรในค่ายกักกันในซินเจียง อ้าย เว่ยเว่ย เองต้องอยู่ที่ค่ายกักกันกับพ่อถึง 16 ปี เหตุการณ์นี้ส่งผลกระทบต่อความคิดและตัวตนของเขาเป็นอย่างมาก

อ้าย เว่ยเว่ย จบการศึกษาจากสถาบันภาพยนตร์ปักกิ่ง และเมื่อจีนเริ่มเปิดประเทศเขาก็ย้ายไปศึกษาต่อที่นิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา หลังเรียนจบเขาใช้แรงบันดาลใจจากศิลปินคนโปรด Marcel Duchamp ทำผลงานศิลปะด้วยการปะติดปะต่อวัสดุและข้าวของที่พบเห็นในชีวิตประจำวันอย่างไม้แขวนเสื้อ เมล็ดทานตะวัน รองเท้า เสื้อกันฝน ถุงยางอนามัย ฯลฯ ผลงานชุดนี้ไปเตะตาภัณฑารักษ์และนักสะสมงานศิลปะในนิวยอร์ก จนทำให้เขามีชื่อเสียงในฐานะศิลปินรุ่นใหม่ที่น่าจับตา

แต่หลังจากเหตุการณ์ปราบปรามการประท้วงเรียกร้องสิทธิเสรีภาพโดยนักศึกษาในจัตุรัสเทียนอันเหมินในปี 1989 ประกอบกับอาการป่วยของพ่อ เขาจึงตัดสินใจกลับมาอยู่เมืองจีนถาวร ก่อนจะพบว่ายิ่งอยู่ในสภาวะที่กดทับเสรีภาพมากเท่าไหร่เขาก็ยิ่งอยากแสดงออกมากเท่านั้น เขาจึงเริ่มทำงานศิลปะที่มีประเด็นเกี่ยวกับการเมืองจีนมากขึ้น

Dropping a Han Dynasty Urn (1995) งานที่อ้าย เว่ยเว่ย โยนแจกันโบราณสมัยราชวงศ์ฮั่นลงพื้นจนแตกละเอียดเป็นผุยผง เขาได้แรงบันดาลใจมาจากช่วงปฏิวัติวัฒนธรรมที่ทางการจีนทุบทำลายวัตถุโบราณ เผางานศิลปะ งานประพันธ์ และไล่ล่าเหล่าปัญญาชน ศิลปิน และนักคิดมาลงโทษและทรมานอย่างโหดร้าย | ภาพจาก publicdelivery.org

อย่างที่รู้กันดี การท้าทายอำนาจรัฐไม่เคยง่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่ออ้าย เว่ยเว่ย วิพากษ์วิจารณ์รัฐในทุกช่องทางไม่ว่าจะผ่านงานศิลปะหรือการฉะตรงๆ อย่างเผ็ดร้อน ตรงไปตรงมา ไม่เกรงใจใครหน้าไหนทั้งนั้น

เหตุการณ์หนึ่งที่โด่งดังไปทั่วโลกคือในปี 2008 ทางการจีนไล่รื้อชุมชนที่อยู่อาศัยของชาวบ้านในปักกิ่งเพื่อสร้างภูมิทัศน์สะอาดตาสำหรับการจัดกีฬาโอลิมปิก ทั้งๆ ที่ในตอนนั้นอ้าย เว่ยเว่ย มีตำแหน่งเป็นถึงที่ปรึกษาด้านการออกแบบสนามกีฬาแห่งชาติปักกิ่ง (หรือที่รู้จักกันในชื่อเล่นว่าสนามกีฬารังนก) ร่วมกับสถาปนิกชื่อก้องโลกอย่าง Herzog & de Meuron แต่เขากลับให้สัมภาษณ์​กับสื่อต่างชาติเพื่อวิพากษ์รัฐบาลจีนอย่างรุนแรงจนถูกทางการหมายหัว

หรือเมื่ออาคารของโรงเรียนอนุบาลในมณฑลเสฉวนพังทลายลงมาอย่างง่ายดายในเหตุการณ์แผ่นดินไหวเมื่อปี 2008 จนทำให้เด็กอนุบาลกว่า 5,000 คนเสียชีวิต เขาก็ลงมือสืบค้นความจริงอย่างกัดไม่ปล่อยและเปิดโปงการทุจริตคอร์รัปชั่นของเจ้าหน้าที่รัฐผ่านบล็อกและทวิตเตอร์อย่างไม่ขาดสายจนมีคนเข้าชมถล่มทลาย นอกจากนั้นเขายังทำงาน Remembering (2009) ซึ่งนำกระเป๋าเป้ที่จำลองจากกระเป๋าของนักเรียนอนุบาลที่เสียชีวิตมาติดบนอาคาร เรียงร้อยเป็นตัวอักษรจีนได้ความว่า ‘เธอเคยอยู่อย่างมีความสุขเป็นเวลาเจ็ดปีบนโลกใบนี้’ ซึ่งเป็นคำพูดของหนึ่งในพ่อแม่เด็กที่เสียชีวิต

Remembering (2009) ภาพจาก khanacademy.org

การเคลื่อนไหวเช่นนี้ทำให้เขาถูกทางการจีนตามเล่นงานด้วยวิธีการต่างๆ นานา ทั้งติดกล้องวงจรปิดไว้หน้าบ้านของเขา ส่งคนมาตามสอดแนม ปิดเว็บไซต์ที่เขาใช้สื่อสาร ไปจนถึงส่งเจ้าหน้าที่ตำรวจมาทำร้ายจนเขาต้องผ่าตัดสมอง

“มีคนบอกว่าผมเป็นศิลปินนักทําลายความศักดิ์สิทธิ์ที่โจมตีความเชื่อและสถาบัน ผมเห็นด้วยกับนิยามนี้นะ พิสูจน์ได้จากรูสองรูบนกะโหลกผม ผมเคยผ่าตัดเลือดคั่งในสมองจากการทําร้ายของเจ้าหน้าที่ทางการ นั่นน่าจะเป็นหลักฐานที่ดี” เขาบอกในการสัมภาษณ์ผ่านวิดีโอคอล

ถึงจะโดนไล่ล่าจนเกือบเอาชีวิตไม่รอดเขาก็ไม่ยอมหยุดและโต้ตอบกลับด้วยท่าทีที่ร้อนแรงกว่า วิธีการหนึ่งคือการทำงานศิลปะด้วยการถ่ายรูปตัวเองชูนิ้วกลางให้จัตุรัสเทียนอันเหมินในผลงาน Study of Perspective – Tiananmen Square (1995-2003) พร้อมกับอัดวิดีโอตัวเองและอาสาสมัครมาร่วมกันกล่าวคำว่า “Fuck You Motherland.” โพสต์ลงยูทูบ

“ผมถูกปฏิเสธจากแผ่นดินแม่ตั้งแต่เกิด พ่อของผมเป็นกวีแต่กลับถูกเนรเทศ ถ้าแผ่นดินแม่ของคุณเป็นอันตรายต่อชีวิตแทนที่จะปกป้องหรือให้ความปลอดภัย เราจะเรียกสถานที่นั้นว่าบ้านได้ยังไง”

Study of Perspective – Tiananmen Square (1995-2003) ภาพจาก moma.org

S.A.C.R.E.D. (2013) ผลงานหุ่นจำลองจากช่วงเวลาที่เขาถูกรัฐบาลจีนคุมขัง | ภาพจาก lissongallery.com

Law of the Journey

การเคลื่อนไหวของอ้าย เว่ยเว่ย ไม่ได้ทำเพื่อเพื่อนร่วมชาติแต่ยังเผื่อแผ่ไปยังเพื่อนร่วมโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นเกี่ยวกับผู้ลี้ภัย เขาไปเยี่ยมค่ายผู้ลี้ภัยหลายแห่งทั่วโลกและใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือรณรงค์และนําเสนอสถานการณ์อันยากลําบากของเหล่าผู้ลี้ภัยให้ชาวโลกได้รับรู้

“ในช่วงเวลาที่ผ่านมาผมได้ทํางานค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับสถานการณ์ของผู้ลี้ภัย ผู้คนจํานวนมหาศาลถูกผลักไสออกจากบ้านของตัวเองด้วยอันตรายจากไฟสงคราม ระเบิด และการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ น่าเศร้าที่ปัจจุบันในโลกนี้มีคนจํานวน 80 ล้านคนต้องลี้ภัยอย่างไร้ความหวัง หลายคนเกิดในพื้นที่ไร้รัฐและไม่มีที่ไป”

อ้าย เว่ยเว่ย ใช้เวลานับปีในกว่า 23 ประเทศบันทึกภาพและเรื่องราวชีวิตของเหล่าผู้ลี้ภัยในค่ายผู้ลี้ภัย 40 แห่งทั่วโลก ทั้งอัฟกานิสถาน บังกลาเทศ ฝรั่งเศส กรีซ เยอรมัน อิรัก อิสราเอล อิตาลี เคนยา เม็กซิโก ตุรกี ฯลฯ และถ่ายทอดออกมาเป็นหนังสารคดีชื่อ Human Flow (2017)

นอกจากนี้เขายังสร้างผลงานประติมากรรมและศิลปะจัดวางเกี่ยวกับผู้ลี้ภัยออกมาอีกหลายชิ้น ในจํานวนนั้นคือ Law of the Journey (2016) ผลงานที่เขานําเสนอใน Bangkok Art Biennale 2020 ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)

Law of the Journey (2016) ภาพจาก BAB, Courtesy Ai Weiwei Studio ภาพโดยปรีชา ภัทรอมรชัย

ผลงานชิ้นนี้เป็นประติมากรรมจัดวางรูปแพยางชูชีพสีดําขนาดยักษ์ความยาว 16 เมตร บนแพยางมีหุ่นเป่าลมรูปคนไร้ใบหน้านับสิบคนในเสื้อชูชีพ เสมือนเป็นตัวแทนของผู้ลี้ภัยจากประเทศต่างๆ ทั่วโลก ที่สำคัญงานทั้งชิ้นทํามาจากพลาสติกพีวีซีที่ผลิตโดยโรงงานในประเทศจีน เป็นที่เดียวกับที่ผลิตแพชูชีพที่ผู้ลี้ภัยนับพันชีวิตใช้ในการพยายามล่องข้ามทะเลเมดิเตอร์เรเนียนเพื่อเสาะหาชีวิตใหม่ที่ดีกว่า

นอกจากแพยาง ในงานนี้ยังมีวิดีโอจัดวาง At Sea (2016), Floating (2016), On the Boat (2016), Idomeni (2016) และ Calais (2018) ที่เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับผู้ลี้ภัยในสถานการณ์ต่างๆ และ Idomeni (2017) ชุดภาพถ่ายผู้ลี้ภัยจํานวน 1,026 รูป ที่อ้าย เว่ยเว่ย ถ่ายด้วยโทรศัพท์มือถือในช่วงที่ถ่ายทําสารคดี Human Flow ภาพถ่ายทั้งหมดถูกนำมาติดเป็นวอลเปเปอร์ขนาดมหึมาเต็มผนังฝั่งหนึ่งของห้องแสดงงานจนดูคล้ายกับภาพโมเสกแสดงเส้นทางการเดินทางของเขาไปยังค่ายผู้ลี้ภัยทั่วโลก

อีกฝั่งหนึ่งของห้อง เขานำเสนอ Odyssey (2016) ผลงานกราฟิกที่ได้แรงบันดาลใจจากงานแกะสลักเครื่องปั้นดินเผาและภาพวาดฝาผนังของกรีกและอียิปต์โบราณ หากแต่ใส่ประเด็นความขัดแย้งร่วมสมัยและเรื่องราววิกฤตของผู้ลี้ภัย เช่น สงคราม ความล่มสลาย การร่อนเร่ข้ามน้ำข้ามทะเล ค่ายผู้ลี้ภัย และอื่นๆ ลงไป

Idomeni (2017) ภาพจาก BAB, Courtesy Ai Weiwei Studio ภาพโดยปรีชา ภัทรอมรชัย

Odyssey (2016) ภาพจาก BAB, Courtesy Ai Weiwei Studio ภาพโดยปรีชา ภัทรอมรชัย

Year of the Rat

ผลงานของอ้าย เว่ยเว่ย มักเป็นส่วนผสมของประเด็นทางสังคมการเมืองจีนทั้งในอดีตและปัจจุบัน ดังเช่นผลงานที่เขาแสดงในนิทรรศการแสดงเดี่ยว Year of the Rat ณ Tang Contemporary Art

ผลงานเด่นของนิทรรศการนี้คือ Zodiac (2019) ภาพหัวสัตว์ 12 หัว ตัวแทน 12 ปีนักษัตรจีนที่ประกอบขึ้นจากตัวต่อเลโก้สีสันสดใส เขาได้แรงบันดาลใจมาจากประติมากรรมสําริดรูปหัว 12 นักษัตร ผลงานของสถาปนิกนิกายเยซูอิตชาวอิตาเลียน Giuseppe Castiglione ที่เคยประดับอยู่บนนาฬิกาน้ำในพระราชวังหยวนหมิงหยวน (พระราชวังฤดูร้อนเดิม) ในสมัยราชวงศ์ชิง

Zodiac (2019) ภาพจาก Tang Contemporary Art

นาฬิกาน้ำเรือนนี้เป็นสมบัติล้ำค่าของจีนที่หายสาบสูญไปหลังจากกองทัพอังกฤษและฝรั่งเศสเผาทําลายและปล้นสะดมพระราชวังฤดูร้อนในสงครามฝิ่นครั้งที่ 2 เมื่อปี 1860 ประติมากรรม 12 นักษัตรจึงเป็นสัญลักษณ์แห่งความอัปยศของชนชาติจีนตลอดร้อยกว่าปีที่ผ่านมา ปัจจุบันทางการจีนพยายามนำหัว 12 นักษัตรบางส่วนกลับมายังปักกิ่งเพื่อกอบกู้ศักดิ์ศรีและความภูมิใจของชนชาติ

ในขณะที่คนจีนจำนวนมากมองว่าประติมากรรม 12 นักษัตรคือความภาคภูมิใจของชนชาติ อ้าย เว่ยเว่ย กลับมองว่าเหตุใดประติมากรรมที่ถูกสร้างขึ้นโดยชาวอิตาเลียน เพื่อประดับพระราชวังของจักรพรรดิแมนจู (ที่ชาวจีนมองว่าเป็นคนเถื่อนต่างชาติ) และเป็นมรดกของระบอบศักดินาที่คอมมิวนิสต์จีนเคยเกลียดชัง กลับกลายเป็นสัญลักษณ์และความภูมิใจของชนชาติจีนไปได้

นอกจากภาพที่ทำจากเลโก้ เขายังจําลองประติมากรรมสําริดรูปหัว 12 นักษัตรเหล่านี้ขึ้นมาใหม่ เป็นผลงานประติมากรรมสาธารณะชุด Circle of Animals / Zodiac Heads (2011) และจัดแสดงกว่า 40 เมืองในประเทศโลกตะวันตกเพื่อล้อเลียน เสียดสี และวิพากษ์วิจารณ์ประวัติศาสตร์และศักดิ์ศรีของชาติที่เพิ่งสร้างใหม่ในฐานะโฆษณาชวนเชื่อของรัฐบาลจีน

Circle of Animals / Zodiac Heads (2011) ภาพจาก itsrudetostare.com

ในนิทรรศการ Year of the Rat ยังมีผลงานที่ทําจากเลโก้อีกสองชิ้น หนึ่งคือ The Defacing Marks of Colored Pigment Thrown onto Mao Zedong’s Portrait in May 1989, Tiananmen Square (2019) ภาพตัวต่อเลโก้สีขาวมีคราบสีเลอะเป็นด่างดวงซึ่งได้แรงบันดาลใจมาจากการเคลื่อนไหวเรียกร้องประชาธิปไตยที่จัตุรัสเทียนอันเหมินในปี 1989 ที่ผู้ประท้วงปาไข่ไก่ผสมสีใส่ภาพของเหมา เจ๋อตง

ผลงานอีกชิ้นคือ The Navigation Route of the Sea Watch 3 Migrant Rescue Vessel, June 2019 (2019) ภาพตัวต่อเลโก้ประกอบกันเป็นพื้นสีฟ้า มีเส้นสีดํายุ่งเหยิงแทนเส้นทางของเรือกู้ภัย Sea-Watch 3 ที่บรรทุกผู้อพยพชาวลิเบีย 40 คนล่องในทะเลนานกว่า 2 สัปดาห์ เนื่องจากรัฐบาลอิตาลีสั่งปิดน่านน้ำไม่ให้ช่วยเหลือเรือผู้อพยพในเดือนมิถุนายน ปี 2019

The Defacing Marks of Colored Pigment Thrown onto Mao Zedong’s Portrait in May 1989, Tiananmen Square (2019) ภาพจาก Tang Contemporary Art

อ้าย เว่ยเว่ย ใช้ตัวต่อเลโก้ในการทํางานศิลปะเป็นครั้งแรกในปี 2014 กับผลงาน Trace ที่จัดแสดงในนิทรรศการ @Large: Ai Weiwei on Alcatraz ที่อัลคาทราซ อดีตคุกที่ได้ชื่อว่าโหดร้ายที่สุดในประวัติศาสตร์อเมริกา ครั้งนั้นเขาใช้ตัวต่อเลโก้ต่อเป็นภาพผู้ต้องหาทางการเมืองจำนวน 176 คนจากทั่วโลกที่โดนคุมขังหรือจำต้องพลัดถิ่นฐานเพียงเพราะมีความคิดและความเชื่อทางการเมืองขัดกับรัฐ อ้าย เว่ยเว่ย เรียกขานพวกเขาเหล่านี้ว่าเป็น ‘วีรบุรุษแห่งยุคสมัยของเรา’

และที่หลายคนไม่ค่อยรู้คือหนึ่งในวีรบุรุษเหล่านั้นปรากฏภาพของ ‘สมยศ พฤกษาเกษมสุข’ อดีตนักโทษการเมืองชาวไทยผู้ถูกคุมขังเป็นเวลา 7 ปีเต็มจากข้อหาตามมาตรา 112 ของประมวลกฎหมายอาญาด้วย

Trace: somyot (2014) ภาพจาก for-site.org

อ้าย เว่ยเว่ย ยังใช้ตัวต่อเลโก้ทํางานศิลปะในประเด็นทางการเมืองอีกหลายต่อหลายครั้ง ทั้งต่อเป็นภาพนักรณรงค์เพื่อสิทธิมนุษยชนของออสเตรเลียในผลงาน Letgo Room (2015) และภาพนักเรียนชาวเม็กซิกันจํานวน 43 คนที่ถูกลักพาตัวและ (คาดว่า) ถูกสังหารหมู่ในปี 2014 ในผลงาน Resetting Memories (2019)

สำหรับอ้าย เว่ยเว่ย เลโก้เป็นมากกว่าของเล่นเด็กมากนัก

“ผมมักจะใช้สื่อใหม่ๆ เพื่อแสดงออกถึงรูปแบบหรือภาษาใหม่ๆ สําหรับผมเลโก้ถือเป็นสื่อชนิดหนึ่ง มันมีความสวยงาม สีสันสดใสชัดเจน และเมื่อต่อเลโก้เป็นสิ่งต่างๆ คนอื่นก็สามารถทําตามออกมาได้เหมือนกันเป๊ะๆ ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่น่าสนใจมาก”

ก่อนหน้านี้ในปี 2015 เคยมีเหตุการณ์ดราม่าเกี่ยวกับเลโก้เมื่ออ้าย เว่ยเว่ย ติดต่อซื้อเลโก้จากบริษัทแม่ที่เดนมาร์กแต่กลับถูกปฏิเสธด้วยเหตุผลว่าผลงานของเขาเกี่ยวข้องกับประเด็นทางการเมือง หลังจากข่าวนี้แพร่กระจายในโซเชียลมีเดีย (ด้วยฝีมือของพี่อ้ายเอง) ก็ทําให้เกิดกระแส #legosforweiwei ขึ้น ผู้คนจากทั่วโลกบริจาคตัวต่อเลโก้ให้เขาเป็นจํานวนมาก ภายหลังผู้บริหารเลโก้จึงต้องออกมาขอโทษต่อเหตุการณ์นี้และเปลี่ยนนโยบายบริษัทว่าจะไม่มีการสอบถามเหตุผลในการสั่งซื้อเลโก้ในจํานวนมากอีกต่อไป

Letgo Room (2015) © Ai Weiwei Studio

ในนิทรรศการ Year of the Rat ยังมีผลงานของอ้าย เว่ยเว่ย อีกหลายชิ้นอย่างประติมากรรมแกะสลักหินอ่อนเป็นรูปสิ่งของที่เป็นสัญลักษณ์แทนสถานการณ์ทางสังคมและการเมืองโลกในรอบหลายปีที่ผ่านมา ในบทสัมภาษณ์เขากล่าวถึงเหตุผลในการนําวัสดุสูงค่าอย่างหินอ่อนมาทําสิ่งของธรรมดาสามัญในชีวิตประจําวันเหล่านี้ว่า

“ในยุคโบราณอย่างยุคกรีกหรือโรมัน หินอ่อนถูกใช้ทําอนุสาวรีย์ซึ่งเป็นสิ่งที่ยิ่งใหญ่และถูกคาดหวังว่าจะอยู่คงทนถาวรตลอดกาล แต่ที่น่าสนใจกว่าสําหรับผมคือการจดจําสิ่งที่เกิดขึ้นในยุคสมัยของเรา

“ผมพยายามที่จะหาภาษาที่จะอธิบายถึงภาพรวมของวิถีชีวิตในยุคสมัยใหม่และสถานการณ์ของมนุษย์ในปัจจุบัน ผมจึงใช้วัสดุที่เคยสร้างสิ่งที่คงทนถาวรอย่างหินอ่อนมาสร้างวัตถุที่เป็นตัวแทนของสถานการณ์อันไม่แน่นอนในปัจจุบันซึ่งเป็นอะไรที่ยอกย้อนเอามากๆ”

Marble Helmet (2015) ภาพจาก Tang Contemporary Art

แนวคิดเช่นนี้ปรากฏในผลงาน Revolt (2019) และ Shelter (2014) ประติมากรรมหินอ่อนรูปกรวยจราจรและร่ม อันเป็นวัตถุที่เป็นสัญลักษณ์ของการประท้วงในฮ่องกงปี 2014 หรือที่รู้จักกันในชื่อ ‘ขบวนการร่ม’ (The Umbrella Movement) ซึ่งผู้ประท้วงใช้ร่มและกรวยจราจรในการป้องกันแก๊สน้ำตาและสร้างสิ่งกีดขวาง

หรือ Marble Helmet (2015) ประติมากรรมหินอ่อนรูปหมวกนิรภัย สัญลักษณ์ของหน่วยกู้ภัยผู้ช่วยชีวิตผู้คนในเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในจีนปี 2008 อย่างขันแข็ง หมวกนี้ยังถูกใช้ในการประท้วงเรียกร้องประชาธิปไตยในฮ่องกงและเป็นอุปกรณ์ของหน่วยป้องกันภัยฝ่ายพลเรือนในสงครามซีเรียอีกด้วย

นอกจากร่ม กรวยจราจร และหมวกนิรภัย ศิลปินใหญ่ยังทำ Marble Takeout Container (2015) และ Marble Toilet Paper (2020) ประติมากรรมหินอ่อนรูปกล่องโฟมใส่อาหารกลับบ้านหรืออาหารเดลิเวอรี สัญลักษณ์ของชีวิตสมัยใหม่ และม้วนกระดาษชําระที่เป็นสัญลักษณ์และของมีค่าในช่วงโควิด-19

“โควิด-19 เป็นสถานการณ์ฉุกเฉินในโลกปัจจุบัน ผมทํางานหลายชิ้นเกี่ยวกับประเด็นนี้ หนึ่งในนั้นคือหน้ากากอนามัยพิมพ์รูปผลงานของผมซึ่งขายทางอีเบย์และเรี่ยไรเงินได้ถึง 1.4 ล้านเหรียญสหรัฐ​ เพื่อมอบให้องค์กรที่มีส่วนร่วมในการต่อสู้กับวิกฤตการระบาดของไวรัสโควิด-19 และองค์กรการกุศลเพื่อสิทธิมนุษยชนอย่าง Doctors Without Borders, Human Rights Watch และ Refugees International โดยไม่หักค่าใช้จ่าย ผมยังทํางานประติมากรรมชิ้นเล็กเกี่ยวกับสถานการณ์โควิด-19 ซึ่งแสดงอยู่ในนิทรรศการที่หอศิลป์ Tang Contemporary Art ครั้งนี้อีกด้วย

“ผมคิดว่าโลกของเรากำลังเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วและมหาศาล มหาอํานาจของโลกต่างไม่มีความมั่นใจต่อสถานการณ์ที่กําลังจะเกิดขึ้นในอนาคต ประเทศผู้นําของโลกอย่างจีน สหรัฐฯ หรือประเทศในยุโรปต่างประสบกับความไม่มั่นคงอันใหญ่หลวงกันถ้วนหน้า ในฐานะปัจเจกชนและศิลปิน เรากําลังอาศัยอยู่ในห้วงเวลาที่เรามีโอกาสสะท้อนความคิด พยายามพิสูจน์ว่าเรามีชีวิตผ่านช่วงเวลาเช่นนี้ และถ่ายทอดออกมาเป็นงานศิลปะ”

Marble Takeout Container (2015) ภาพจาก Tang Contemporary Art

งานสุดท้ายในนิทรรศการ Year of the Rat คือ Ring W and Ring M (2019) แหวนทองคําสองวงสลักสัญลักษณ์เกี่ยวกับวิกฤตผู้ลี้ภัยที่ได้แรงบันดาลใจมาจากศิลปะกรีกและอียิปต์โบราณ เปรียบเสมือนวัตถุพยานการทํางานเกี่ยวกับผู้ลี้ภัยมาอย่างยาวนานของเขา 

อ้าย เว่ยเว่ย เล่าว่าผลงานชิ้นนี้มีความเชื่อมโยงกับงานชุดที่แสดงในเทศกาล Bangkok Art Biennale ซึ่งมีมิติทับซ้อนหลายชั้นเกี่ยวกับวัฒนธรรมจีนในหลายช่วงเวลา และยังเป็นการรวบรวมภาพของชะตากรรมมนุษย์ในแต่ละช่วงเวลาในประวัติศาสตร์เอาไว้ด้วยกัน

“ผมคิดว่าศิลปะมีบทบาทหน้าที่ตั้งแต่มนุษยชาติถือกำเนิดขึ้น ครั้นมนุษย์เริ่มต้นล่าสัตว์เป็นอาหารหรือเมื่อพบว่ามีสิ่งที่อยู่เหนือกว่าจินตนาการ มนุษย์ก็จะวาดรูปบางอย่างลงบนก้อนหิน แกะสลัก หรือทําเครื่องประดับมาสวมใส่ ศิลปะมักเชื่อมโยงความรู้สึกเกี่ยวกับความงามของเราหรือเป็นสิ่งที่กระตุ้นให้คนมีความคิดสร้างสรรค์ ช่วยให้เราคิดได้ก้าวไกลกว่าความเป็นจริง หรือก็คือจินตนาการนั่นเอง

“ทุกวันนี้ศิลปะทําให้ชีวิตเราสมบูรณ์ มีความหมายมากขึ้น หรือบางครั้งศิลปะก็ทําเงินหรือทําให้เรามีอํานาจได้ แต่ท้ายที่สุดแล้ว ศิลปะเป็นสิ่งสําคัญสําหรับหัวใจและจิตวิญญาณของเรา เป็นสิ่งที่ให้คุณประโยชน์กับมนุษยชาติอย่างแท้จริง”

Ring W and Ring M (2019) ภาพจาก Tang Contemporary Art

นอกจากการชูสามนิ้วจะทำให้ได้รู้ว่าอ้าย เว่ยเว่ย ติดตามสถานการณ์ในเมืองไทยอยู่ เร็วๆ นี้เขายังเป็นหนึ่งในศิลปิน Bangkok Art Biennale ที่ลงชื่อในแถลงการณ์ประณามและเรียกร้องให้ยุติความรุนแรงทุกรูปแบบต่อผู้ชุมนุมเรียกร้องประชาธิปไตยในประเทศไทย รวมถึงเรียกร้องให้เทศกาลและหอศิลปกรุงเทพฯ แสดงจุดยืนต่อต้านความรุนแรงและยืนยันสิทธิของการชุมชุมอย่างสันติ

“ผมนับถือเยาวชน คนรุ่นใหม่ที่ยืนหยัดต่อสู้ในช่วงเวลาที่ยากลําบากครั้งนี้จากใจจริง ช่วงเวลาอันยากลําบากเช่นนี้เป็นพลังที่ผลักดันให้โลกเราก้าวไปสู่สภาวะที่ดีกว่า ผู้ประท้วงเหล่านี้ไม่ได้ทำเพียงเพราะแค่อยากประท้วง แต่พวกเขากําลังสร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์ให้ประเทศของเขา

“โลกกําลังมีขนาดเล็กลงเรื่อยๆ เราต้องเผชิญหน้ากับสายลมและพายุฝนร่วมกันอย่างไม่อาจหลีกหนีได้ เราทุกคนรับรู้สิ่งที่เกิดขึ้นในฮ่องกง ประเทศไทย หรือที่ไหนๆ ในโลกผ่านโซเชียลมีเดียและการสื่อสารใหม่ๆ สิ่งเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อผลงานของผมโดยตรงและผมก็ยังคงค้นคว้าเกี่ยวกับประเด็นเหล่านี้

“เราทุกคนกําลังอยู่บนเรือลําเดียวกัน ไม่ว่าเราจะอยู่ที่ไหนก็ตาม”

ผลงานของอ้าย เว่ยเว่ย ในเทศกาลศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ Bangkok Art Biennale 2020 จัดแสดง ณ ห้องนิทรรศการหลัก ชั้น 9 หอศิลปกรุงเทพฯ ตั้งแต่วันนี้ – 29 พฤศจิกายน 2020 เวลา 10:00-19:00 น. (เข้าชมฟรี)

นิทรรศการแสดงเดี่ยว Year of the Rat จัดแสดง ณ Tang Contemporary Art ชั้น 2 River City Bangkok ตั้งแต่วันนี้ – 10 ธันวาคม 2020 ทุกวันอังคาร-อาทิตย์ เวลา 11:00-19:00 น. ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์ (เข้าชมฟรี) 

ในช่วงนิทรรศการ Tang Contemporary Art ยังจัดฉายภาพยนตร์สารคดี Ai Weiwei: Never Sorry (2012) โดย Alison Klayman ที่นำเสนอตัวตน ชีวิต ความคิด และการทำงานของอ้าย เว่ยเว่ย อย่างใกล้ชิด ในวันที่ 21 พฤศจิกายน เวลา 14:00 น. ณ River City Forum บัตรราคา 150 บาท จองบัตรได้ที่นี่

อ้างอิง

Ai Weiwei: So Sorry โดย Ai Weiwei และ Mark Siemons

At Large: Ai Weiwei on Alcatraz โดย David Spalding

Hanging Man: The Arrest of Ai Weiwei โดย Barnaby Martin

artasiapacific.com

artsy.net

forts 

instagram.com/aiww

majorcineplex.com

ขอบคุณภาพและข้อมูลจาก Bangkok Art Biennale 2020 และ Tang Contemporary Art

The post ชีวิต ความคิด และบทสนทนากับ Ai Weiwei ศิลปินจีนผู้ท้าทายอำนาจรัฐจนเกือบเอาชีวิตไม่รอด appeared first on a day magazine.

การชุมนุมเหล่านี้ทำให้เราอดนึกถึงการเรียกร้องประชาธิปไตยของประชาชนครั้งสำคัญและยิ่งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์การเมืองไทยอย่างเหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 ไม่ได้ 

นอกจากนักเคลื่อนไหว ยังมีศิลปินผู้หนึ่งที่บันทึกแรงบันดาลใจจากเหตุการณ์สำคัญทางการเมืองของไทยที่ว่านี้ลงในผลงานศิลปะของเขาเช่นกัน

ผลงานนั้นมีชื่อว่า And then there were none (Tomorrow we will become Thailand.) (2016) โดยศิลปินชาวไทย อริญชย์ รุ่งแจ้ง จัดแสดงเป็นครั้งแรกในมหกรรมศิลปะที่เปรียบเสมือนโอลิมปิกของศิลปะร่วมสมัยอย่าง documenta ครั้งที่ 14 ในปี พ.ศ. 2560 จัดขึ้นที่กรุงเอเธนส์ ประเทศกรีซ

อริญชย์ รุ่งแจ้ง เป็นศิลปินร่วมสมัยชาวไทยผู้เคยได้รับการคัดเลือกให้ร่วมแสดงงานในมหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติที่เก่าแก่ที่สุดในโลกอย่าง Venice Biennale มาแล้วในปี พ.ศ. 2556 โดยผลงานศิลปะของเขามักเป็นการผสมผสานแนวทางศิลปะแบบคอนเซปต์ชวลเข้ากับเรื่องราวธรรมดาสามัญในชีวิตประจำวัน สังคม การเมือง เรื่องราวในประวัติศาสตร์ และปฏิสัมพันธ์ระหว่างศิลปิน ผู้คน และสภาพแวดล้อมรอบตัว

And then there were none (Tomorrow we will become Thailand.) ก็เช่นกัน งานชุดนี้ประกอบด้วยภาพวาดสีน้ำมันบนผ้าใบติดบนแผ่นไม้จำนวน 17 ชิ้น และวิดีโอความยาว 25 นาที ที่หลอมรวมความทรงจำส่วนตัวของศิลปินกับประวัติศาสตร์การเมืองไทยและกรีซเข้าด้วยกันอย่างแนบเนียนและลุ่มลึก ทำให้อริญชย์กลายเป็นหนึ่งในศิลปินเอเชียที่น่าจับตาที่สุดคนหนึ่ง

เขาตระเวนสัมภาษณ์ผู้คนและค้นคว้าเอกสารต่างๆ ที่นำเสนอความขัดแย้งของอุดมการณ์ทางการเมืองอันซับซ้อน รวมถึงสำรวจความรู้สึกนึกคิดและประสบการณ์ส่วนตัวของผู้คนที่มีส่วนร่วมในเหตุการณ์ 14 ตุลาคม ก่อนพัฒนาเป็นภาพวาดสีน้ำมันบนแผ่นไม้ นำเสนอภาพที่คัดลอกมาจากหน้าหนังสือพิมพ์และวิดีโอของ 2 เหตุการณ์สำคัญทางการเมืองใน 2 ประเทศที่เกิดขึ้นห่างกันเพียงหนึ่งเดือน นั่นคือการเดินขบวนต่อต้านรัฐบาลเผด็จการทหารไทยในวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 และการเดินขบวนต่อต้านรัฐบาลเผด็จการกรีซในกรุงเอเธนส์ ประเทศกรีซ โดยนักศึกษาสถาบันเอเธนส์โปลีเทคนิคในวันที่ 17 พฤศจิกายนปีเดียวกัน

14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 นักศึกษาและประชาชนกว่า 5 แสนคนออกมาชุมนุมเพื่อเรียกร้องรัฐธรรมนูญจากรัฐบาลเผด็จการ จอมพลถนอม กิตติขจร เริ่มต้นที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ก่อนจะเดินขบวนประท้วงบนถนนราชดำเนินและอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย นำไปสู่คำสั่งรัฐบาลให้ใช้กำลังทหารเข้าปราบปรามระหว่างวันที่ 14 ถึง 15 ตุลาคมจนมีผู้เสียชีวิตกว่า 77 ราย บาดเจ็บ 857 ราย และสูญหายอีกจำนวนมาก

ยังไงก็ตาม เหตุการณ์ 14 ตุลาฯ เป็นการลุกฮือของประชาชนครั้งแรกที่เรียกร้องประชาธิปไตยได้สำเร็จ ถือเป็นการรวมตัวของประชาชนมากที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ไทยและได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้ประชาชนในประเทศอื่นๆ ทำตาม เช่น เหตุการณ์ลุกฮือเพื่อเรียกร้องประชาธิปไตยที่เมืองกวางจู ประเทศเกาหลีใต้ แน่นอนว่าเป็นแรงบันดาลใจให้นักศึกษาชาวกรีซชุมนุมประท้วงต่อต้านรัฐบาลเผด็จการด้วย นำไปสู่การล้อมปราบจนมีผู้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก แต่ในที่สุดระบอบเผด็จการก็ถูกโค่นล้ม

“จุดเริ่มต้นของผลงานชุดนี้คือเราได้รับเชิญให้เข้าร่วมแสดงงานในมหกรรมศิลปะ documenta ครั้งที่ 14 โดยมีธีมหลักของงานคือ ‘Learning from Athens’ พอได้รับจดหมายเชิญเราก็เดินทางไปที่กรุงเอเธนส์เพื่อหาจุดเชื่อมระหว่างบริบทของพื้นที่ที่เราอาศัยอยู่กับบริบทของสถานที่ที่จะไปแสดงงาน ใช้ข้อมูลเป็นงานเขียนที่พูดถึงการเมืองท้องถิ่นของประเทศไทยกับกรีซที่คล้ายคลึงกันในแง่การเป็น Self-Colonization (อาณานิคมปกครองตนเอง)” อริญชย์เล่าถึงจุดเริ่มต้นของผลงานตอนเรามีโอกาสได้พบกัน

“พอไปถึง เรามีโอกาสได้เดินทางไปยังสถานที่ต่างๆ ในกรีซเพื่อศึกษาความเป็นมาเกี่ยวกับพื้นที่และหาความเป็นไปได้ของพื้นที่แสดงงาน หนึ่งในสถานที่ที่เราไปคืออนุสรณ์สถานต่อต้านเผด็จการที่สร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงการเดินขบวนประท้วงของนักศึกษาสถาบันโปลีเทคนิคในเอเธนส์ ก่อนกลับผู้นำชมถามเราว่ามาจากประเทศอะไร พอเราบอกว่ามาจากประเทศไทยเขาก็เข้ามากอดเราแล้วบอกว่า “รู้ไหมว่าประเทศไทยเป็นแรงบันดาลใจให้เดินขบวนประท้วงครั้งนี้เกิดขึ้นมา” แล้วก็พาไปดูหอจดหมายเหตุที่มีหนังสือพิมพ์กรีซที่เอาเหตุการณ์เดินขบวน 14 ตุลาคมในประเทศไทยและเหตุการณ์ 17 พฤศจิกายนในกรีซ มาเปรียบเทียบกัน พาดหัวข่าวว่า ‘Tomorrow we will become Thailand.’ (พรุ่งนี้เราจะกลายเป็นอย่างประเทศไทย)

“เราเอาประโยคนี้มาปรับใช้เป็นธีมของงานชุดนี้ว่า ‘Learning from Thailand’ เล่นกับประเด็นที่ว่าในขณะที่เราศึกษาเรื่องประวัติศาสตร์ รัฐศาสตร์ และการเมืองการปกครองจากกรีซ (ที่เป็นต้นกำเนิดของการปกครองระบอบประชาธิปไตย) ในทางกลับกัน กรีซก็เรียนรู้เรื่องเหล่านี้จากประเทศไทยด้วยเช่นเดียวกัน

“ภาพที่วาด เราคัดลอกมาจากหนังสือพิมพ์และภาพถ่ายของเหตุการณ์ 14 ตุลาคมของไทยและ 17 พฤศจิกายนของกรีซ นอกจากนี้ งานชุดนี้ยังมี installation video ที่ผสมวิดีโอบันทึกภาพเหตุการณ์ 14 ตุลาคมกับภาพและเสียงบันทึกความทรงจำส่วนตัวของคนไทยและกรีซที่มีส่วนในเหตุการณ์ทางการเมืองทั้งสอง เช่น บุญช่วง เด่นดวง ศิลปินมรดกอีสาน สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) พ.ศ. 2555 หลานสะใภ้ของเคน ดาเหลา ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) ปี พ.ศ. 2534 ที่รัฐบาลมอบหมายให้ร้องเพลงเกลี้ยกล่อมคอมมิวนิสต์ให้ออกจากป่าในช่วงยุคสงครามเย็น ไปจนถึงผู้นำชมชาวกรีซที่เราพบที่อนุสรณ์สถานต่อต้านเผด็จการ ความทรงจำเหล่านี้เป็นส่วนผสมระหว่างประวัติศาสตร์การเมืองและประวัติศาสตร์ส่วนตัว เช่นเดียวกับงานของเราที่เป็นเรื่องของความทรงจำส่วนตัวและส่วนรวม

“ปกติเวลาเราพูดถึงการเมือง เรามักจะพูดถึงแต่การเมืองภายในและมองข้ามปัจจัยภายนอกที่เข้ามามีผลกระทบ แต่ถ้าดูสองเหตุการณ์นี้เราจะเห็นว่าปัจจัยภายนอกที่เข้ามาแทรกแซงประวัติศาสตร์ทางการเมืองของกรีซกับไทยนั้นคล้ายคลึงกันเพราะช่วงเวลานั้นเป็นยุคของสงครามเย็นที่มีอำนาจจากสองขั้ว คือฝั่งคอมมิวนิสต์กับฝั่งเสรีนิยมที่ส่งผลกระทบเบื้องหลังเหตุการณ์ทางการเมืองในหลายประเทศด้วย” 

ในสายตาของคนดู งานศิลปะชุดนี้ของอริญชย์ไม่เพียงถ่ายทอดการต่อสู้ทางการเมืองแต่ยังถอดรื้อความหมายของอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยที่ให้อำนาจการเล่าเรื่องแก่รัฐชาติเพียงผู้เดียว กระทั่งท้ายที่สุดเรื่องเล่านั้นก็ถูกเรียกว่าประวัติศาสตร์

งานชุดนี้ปักหมุดหมายในพื้นที่สำคัญของโลกศิลปะ ทำให้ชาวโลกได้รับรู้ถึงการต่อสู้เรียกร้องประชาธิปไตยของประชาชนไทยที่ส่งแรงกระเพื่อมไปยังประเทศอื่นๆ ในโลก ทำให้เกิดคำถามที่น่าสนใจและท้าทายอย่างยิ่งว่างานศิลปะร่วมสมัยที่ได้แรงบันดาลใจจากการเคลื่อนไหวในช่วงปีนี้จะส่งแรงกระเพื่อมไปยังที่ใดในโลกได้บ้าง

And then there were none (Tomorrow we will become Thailand.) (2016) โดยอริญชย์ รุ่งแจ้ง จัดแสดงในมหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ documenta ครั้งที่ 14 ในปี พ.ศ. 2560 ณ กรุงเอเธนส์ ประเทศกรีซ ในพิพิธภัณฑ์ศิลปวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์กรีก Benaki Museum และคาดว่าจะจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยใหม่เอี่ยม (MAIIAM Contemporary Art Museum) ในอนาคต 

ขอบคุณภาพและข้อมูลจากศิลปิน อริญชย์ รุ่งแจ้ง

The post “พรุ่งนี้เราจะเป็นอย่างประเทศไทย” ศิลปะว่าด้วยเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ ที่จุดเชื้อไฟให้กรีซล้มเผด็จการ appeared first on a day magazine.

ประโยคข้างต้น เป็นคำทำนายเชิงเสียดสีที่ศิลปินคนหนึ่งกล่าวเอาไว้ในปี 1968 ศิลปินผู้นี้เป็นศิลปินที่สร้างสรรค์ผลงานศิลปะในแนวทางที่บ่งบอกถึงสัจธรรมของสังคมได้เป็นอย่างดี หรือที่เรียกกันว่า ‘ป๊อปอาร์ต’ และถึงแม้เขาจะไม่ใช่ผู้ให้กำเนิดศิลปะแนวทางนี้ แต่ศิลปินผู้นี้ก็เป็นผู้มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งที่ทำให้ศิลปะแนวทางนี้เป็นที่นิยมอย่างแพร่หลายในโลกจวบจนถึงปัจจุบัน จนถูกขนานนามว่าเป็น ‘เจ้าพ่อป๊อปอาร์ต’

ศิลปินผู้นั้นมีชื่อว่า Andy Warhol

ภาพจาก pictify.saatchigallery.com

แอนดี้ วอร์ฮอล ไม่เพียงเป็นศิลปินภาพพิมพ์อย่างที่หลายคนรู้จัก แต่ยังเป็นจิตรกร ดีไซเนอร์ นักวาดภาพประกอบ ผู้กำกับภาพยนตร์ โปรดิวเซอร์ และอื่นๆ อีกมากมาย ผลงานของเขาท้าทายขนบและนิยามเดิมๆ ทางศิลปะ และโอบรับวัฒนธรรมสมัยนิยมและกระบวนการเชิงพาณิชย์ด้วยการสร้างผลงานศิลปะที่เข้าถึงคนทุกชนชั้น กล้าท้าทายสื่อและเทคนิคการทำงานใหม่ๆ และเป็นผู้บุกเบิกการทำงานสร้างสรรค์ในแทบจะทุกรูปแบบ

ผลงานของเขาถูกพบเห็นได้แทบจะทุกหนแห่ง ถูกต่อยอด เลียนแบบ ทำซ้ำมากมายนับไม่ถ้วน ทั้งในงานโฆษณา ภาพยนตร์ โทรทัศน์ หนังสือ นิตยสาร สินค้า ไปจนถึงเสื้อผ้า ของแต่งบ้านและไลฟ์สไตล์จนแทบจะเรียกว่าใครได้เห็นงานของเขาเป็นต้องร้องอ๋อ! เพราะแม้จะไม่รู้จักชื่อศิลปิน แต่ย่อมต้องเคยผ่านตาผลงานของเขาแน่ๆ

และต่อจากนี้คือบทบาทต่างๆ ที่วอร์ฮอลได้รับตลอดช่วงชีวิตของเขา

1. ลูกชายของผู้อพยพ

แอนดี้ วอร์ฮอล มักจะโกหกคนอื่นเกี่ยวกับอายุจริงของเขาเพื่อให้ตัวเองหนุ่มอยู่เสมอ บางครั้งเขาอ้างว่าเกิดในปี 1930 บางครั้งก็บอกว่าตัวเองเกิดในปี 1933 แต่อย่างน้อยที่สุด เขาก็ไม่โกหกเรื่องสถานที่เกิดของตัวเอง

ศิลปินซูเปอร์สตาร์ผู้นี้ลืมตาดูโลกที่เมืองพิตส์เบิร์ก รัฐเพนซิลวาเนีย ในวันที่ 6 สิงหาคม 1928 แอนดี้ หรือชื่อเดิมคือ Andrew Warhola Junior เป็นลูกคนที่สามของครอบครัว Ondrej Warhola พ่อของเขาเป็นคนงานเหมืองและช่างก่อสร้างผู้อพยพมาจากประเทศสโลวาเกีย (ส่วนหนึ่งของจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีในเวลานั้น) มาอาศัยอยู่ในสหรัฐอเมริกาในปี 1912 ส่วน Julia แม่ของเขาตามมาในอีก 9 ปีให้หลัง ต่อมาพ่อของเขาเสียชีวิตลงในปี 1942 ทำให้ครอบครัววาร์โฮล่าต้องมีชีวิตอย่างอัตคัดขัดสน พี่ๆ ของเขาต้องออกไปทำงานขายผักผลไม้ในตลาดตั้งแต่ยังเด็ก บางครั้งแอนดรูว์น้อยก็ต้องติดสอยห้อยตามไปด้วย

2. นักเรียนศิลปะ

ช่วงวัยเด็ก แอนดรูว์ทุกข์ทรมานจากอาการป่วยจากโรคทางระบบประสาท ที่จะส่งผลให้สุขภาพของเขาอ่อนแอและมีผิวสีซีดไปตลอดชีวิต เขาใช้ชีวิตส่วนใหญ่บนเตียงที่บ้านและโรงพยาบาล ในช่วงนั้น แม่ของเขามักจะให้การ์ตูนและสมุดระบายสีให้เขาวาดเล่นแก้เหงา “เวลาผมระบายสีเสร็จหน้าหนึ่ง แม่ของผมมักจะให้ช็อกโกแลตเฮอร์ชีส์ผมหนึ่งแท่ง” สิ่งนี้ส่งผลให้เขามีความชื่นชอบในการวาดรูป (พอๆ กับความชอบในขนมหวาน) ในภายหลัง เมื่อมีใครถามเขาว่าผลงานศิลปะชิ้นแรกที่เขาทำคืออะไร เขามักบอกว่าเป็นภาพที่เขาวาดเล่นในช่วงเวลานี้นี่เอง

พรสวรรค์ด้านการวาดภาพของเขาฉายแววจนไปเตะตาครูโรงเรียนประถม ทำให้เขาได้รับคัดเลือกให้เข้าคอร์สศิลปะของพิพิธภัณฑ์ศิลปะ Carnegie สำหรับเด็กผู้มีพรสวรรค์ทางศิลปะ ในช่วงไฮสคูล แอนดรูว์ค้นพบความลุ่มหลงอีกอย่างนั่นคือภาพยนตร์โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาพยนตร์ฮอลลีวูด เขาหลงใหลในดาราซูเปอร์สตาร์อย่าง Liz Taylor, Marilyn Monroe และเซเลบชื่อดังอีกหลายคน ซึ่งเขาได้ถ่ายทอดความหลงใหลเหล่านี้ลงในผลงานของเขาในเวลาต่อมา

ในปี 1945 แอนดรูว์เข้าเรียนการออกแบบพาณิชย์ศิลป์และประวัติศาสตร์ศิลปะที่สถาบัน Carnegie Institute of Technology ในพิตส์เบิร์ก ว่ากันว่าตอนที่อาจารย์ตั้งโจทย์ให้วาดภาพสิ่งที่โปรดปรานที่สุดด้วยประสบการณ์จากความยากไร้ในวัยเยาว์ วอร์ฮอลจึงวาดรูปธนบัตรดอลลาร์ส่งอาจารย์ไป จนในปี 1962 เขาก็สร้างผลงานในชุดธนบัตรดอลลาร์ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ที่เขาโปรดปรานที่สุดขึ้นมาเป็นครั้งแรก

3. นักวาดภาพประกอบ

ในช่วงที่เรียนอยู่ เขากับเพื่อนสนิท Philip Pearlstein (ผู้กลายเป็นศิลปินผู้มีชื่อเสียงในเวลาต่อมา) ออกเดินทางไปเที่ยวนิวยอร์กและนั่งรถประจำทางตระเวนเอาแฟ้มผลงานไปโชว์ให้บริษัทหลายแห่งทั่วนิวยอร์ก งานของแอนดรูว์บังเอิญไปเตะตาอาร์ตไดเรกเตอร์ของนิตยสารชื่อดังอย่าง Glamour จนทำให้เขาได้งานฟรีแลนซ์ตั้งแต่ยังเรียนไม่จบ งานแรกของเขาคือการวาดภาพรองเท้าลงนิตยสาร

4. นักออกแบบรองเท้า

หลังจากเรียนจบในปี 1949 เขาย้ายไปนิวยอร์ก และทำงานเป็นนักวาดภาพประกอบในนิตยสารชื่อดังอีกหลายเล่มอย่าง Vogue, Harper’s Bazaar และ The New Yorker เขายังเป็นนักออกแบบรองเท้าให้แบรนด์ชื่อดังอย่าง I. Miller ในเวลาเดียวกันเขาก็ยังทำงานศิลปะ และเคยมีงานแสดงในพิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่แห่งนิวยอร์ก (MoMA) ในปี 1956 ในช่วงนี้เองที่เขาเปลี่ยนนามสกุลจาก ‘วาร์โฮลา’ เป็น ‘วอร์ฮอล’ เพื่อให้คนจดจำได้ง่ายๆ

5. จิตรกร

ในช่วงยุค 60s วอร์ฮอลตัดสินใจหันเหเส้นทางจากการเป็นนักวาดภาพประกอบและคนทำงานออกแบบโฆษณา มาสู่การเป็นศิลปินอิสระเต็มตัว ด้วยแรงบันดาลใจจากการได้ชมนิทรรศการของศิลปินอังกฤษกลุ่มหนึ่งที่มาจัดแสดงในนิวยอร์ก ที่หยิบยกเอาเรื่องราวใกล้ตัวเช่นรูปการ์ตูน ใบปลิวโฆษณา โปสเตอร์ดารา ภาพถ่ายเก่าๆ มาทำเป็นงานศิลปะ (เขามารู้ทีหลังว่ามันเรียกว่าป๊อปอาร์ต) รวมถึงแรงบันดาลใจจากงานของศิลปินหัวก้าวหน้าในดวงใจของเขาอย่าง Marcel Duchamp

เขาเริ่มต้นหาแนวทางศิลปะของตัวเองด้วยการหยิบเอาภาพการ์ตูนอย่างซูเปอร์แมน, แบทแมน, ดิ๊คเทรซี, ป๊อปอาย และภาพการ์ตูนช่องสั้นๆ ในหนังสือพิมพ์ มาเป็นแบบวาดภาพแต่ก็ยังไม่ประสบความสำเร็จเท่าไหร่นัก

หลังจากนั้นเขาก็หันมาหยิบเอาผลิตภัณฑ์สินค้าที่คนคุ้นตาและพบได้รอบตัวอย่างขวดโคคาโคล่า และโดยเฉพาะอย่างยิ่งกระป๋องซุปแคมป์เบลล์มาวาดลงบนผืนผ้าใบ เพราะนอกจากซุปกระป๋องแคมป์เบลล์จะเป็นอาหารโปรดที่เขากินเป็นอาหารกลางวันทุกวันเป็นเวลาเกือบ 20 ปี  ภาพกระป๋องซุปที่ถูกวางเรียงรายกันอย่างสวยงามบนชั้นวางในซูเปอร์มาร์เก็ตยังติดตาตรึงใจ ผลงานชุดนี้บังเอิญไปเตะตานักค้างานศิลปะและเจ้าของแกลเลอรีอย่าง Irving Blum จนต้องเอามาแสดงในหอศิลป์ของเขาในลอสแอนเจลิสในปี 1962 น่าเสียดายที่ในเวลานั้น ผลงานชุดนี้ไม่ได้รับการตอบรับที่ดีจากผู้ชมงานและบรรดานักวิจารณ์ศิลปะเท่าไหร่นัก คงเป็นเพราะคนเหล่านั้นอยากดูภาพวาดอะไรที่เป็นเรื่องเป็นราวมากกว่าที่จะมาดูรูปกระป๋องซุปธรรมดาๆ ที่เห็นอยู่ดาษดื่น

ในจำนวนคนดูเหล่านั้น มีเพียงไม่กี่คนที่สนใจซื้อภาพเขียนของวอร์ฮอลไปในราคาเพียงภาพละ 100 ดอลลาร์สหรัฐ จนกระทั่งวันสุดท้ายของการแสดงงาน เออร์วิง บลัม เจ้าของแกเลอรีก็ตัดสินใจซื้อภาพเขียนที่เหลือของวอร์ฮอลไว้เองทั้งหมดในราคาเหมาจ่ายเพียง 1,000 ดอลลาร์สหรัฐ และเป็นการจ่ายแบบผ่อนส่งเดือนละ 100 ดอลลาร์สหรัฐ โดยไม่รู้ล่วงหน้าเลยว่าอีกหลายปีต่อมาหลังจากที่แอนดี้ วอร์ฮอล เสียชีวิตไปแล้ว ภาพเขียนชุดกระป๋องซุปที่ไม่มีใครต้องการเหล่านี้จะกลายเป็นหนึ่งในภาพเขียนที่ถูกหมายปองมากที่สุดจากนักค้างานศิลปะ หอศิลป์ และพิพิธภัณฑ์ชั้นนำทั่วโลกและมีราคาประมูลสูงกว่า 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐ!

Campbell’s Soup Cans (1962) สีอะคริลิกบนผ้าใบ

Campbell’s Soup Cans (1962) สีอะคริลิกบนผ้าใบ

6. ศิลปินภาพพิมพ์

หลังจากไม่ค่อยประสบความสำเร็จนักกับภาพวาดชุดสินค้าโภคภัณฑ์ วอร์ฮอลก็หวนกลับไปหาเทคนิคที่เขาเคยเรียนรู้ในช่วงที่ทำงานออกแบบและงานโฆษณาอย่างเทคนิคการพิมพ์ซิลก์สกรีนที่สามารถผลิตผลงานได้คราวละมากๆ รวมถึงเทคนิค Blotted Line (การใช้กระดาษลอกลายคัดลอกลายเส้นจากภาพในนิตยสาร ใช้หมึกที่วาดตามลายเส้นในด้านตรงกันข้ามของกระดาษลอกลาย และถ่ายทอดภาพลายเส้นนั้นลงบนกระดาษอีกที) ซึ่งเป็นเทคนิคที่เขาพัฒนาขึ้นจากภาพพิมพ์ขั้นพื้นฐานของเด็กๆ ด้วยเทคนิคนี้ วอร์ฮอลสามารถสร้างภาพแบบง่ายๆ ซ้ำๆ กันขึ้นมาเป็นจำนวนมาก ทั้งยังช่วยลดทอนรูปทรงและรายละเอียดของภาพที่เขานำเสนอให้เหลือแต่ความเรียบง่ายและลักษณะที่คนจดจำได้ง่าย อีกทั้งยังสามารถสร้างภาพซ้ำเหล่านั้นออกมาในสไตล์และสีสันต่างๆ อย่างไม่รู้จบ

ด้วยเทคนิคภาพพิมพ์ซิลก์สกรีน เขาสร้างผลงานชุดภาพพอร์เทรตของเหล่าเซเลบ ซูเปอร์สตาร์ ด้วยการหยิบเอาภาพถ่ายของเหล่าบรรดาเซเลบซูเปอร์สตาร์ที่มีชื่อเสียงโด่งดังในยุคนั้นอย่าง มาริลิน มอนโร, Elvis Presley, Elizabeth Taylor, Mick Jagger, James Dean, Jacqueline Kennedy ซึ่งเป็นบุคคลที่เขาหลงใหลบูชา มาถ่ายทอดด้วยสีสันฉูดฉาดบาดตาแบบเดียวกับงานโฆษณา จนกลายเป็นที่นิยมในหมู่สาธารณชนอย่างมหาศาล เมื่อนั้น ชื่อเสียงของแอนดี้ วอร์ฮอล จึงเริ่มเจิดจรัสในวงการศิลปะในที่สุด ปัจจุบันภาพวาดเซเลบของวอร์ฮอลเหล่านี้ก็ได้กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งวัฒนธรรมป๊อปที่ถูกจดจำมากที่สุดในโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาพเซ็กซ์ซิมโบลอย่างมาริลิน มอนโร

Untiteld (1967) © The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts, Inc./ARS, NY and DACS, London 2014 ภาพพิมพ์ซิลก์สกรีน

Untitled from Marilyn Monroe 1967 © 2016 Andy Warhol Foundation for the Visual Arts / Artists Rights Society (ARS), New York ภาพพิมพ์ซิลก์สกรีน

ในปี 1963 วอร์ฮอลและ Gerard Malanga ผู้ช่วยคนสำคัญของเขา ย้ายสตูดิโอไปตั้งที่โรงงานเก่าแห่งหนึ่งในย่านมิดทาวน์ แมนฮัตตัน บนถนนสาย 47 ของนิวยอร์ก โดยตั้งชื่อว่า ‘The Factory’ และเกณฑ์กลุ่มคนหนุ่มสาวผู้เปี่ยมสีสันมาร่วมกันผลิตผลงานไม่ว่าจะเป็นผลงานจิตรกรรม, ภาพพิมพ์ซิลก์สกรีน, ประติมากรรมจัดวางที่ส่งอิทธิพลต่อวงการศิลปะและศิลปินรุ่นหลังอย่างเหลือคณานับ

ที่โรงงานศิลปะแห่งนี้ วอร์ฮอลกลับมาทำผลงานชุดผลิตภัณฑ์โภคภัณฑ์อย่างซุปกระป๋องแคมป์เบลล์, โคคา โคล่า, แผ่นล้างจานบริลโล และพีชกระป๋องเดล มองเต้ อีกครั้งด้วยเทคนิคซิลก์สกรีนและสร้างงานประติมากรรมขึ้นจากซิลก์สกรีนบรรจุภัณฑ์เหล่านี้

ช่วงนี้เอง เขายังทำผลงานที่ประสบความสำเร็จในด้านรายได้อย่างท่วมท้นอย่างภาพพิมพ์ซิลก์สกรีนรูปดอกไม้อันเรียบง่าย สีสันฉูดฉาด ดึงดูดความสนใจของสาธารณชนมากมายและขายดีเป็นเทน้ำเทท่า

The Souper Dress (1966-1967)

Brillo Box Dress (1964)

Flowers (1964-1970) ภาพพิมพ์ซิลสกรีน, ภาพจาก italianopopart.tumblr.com

7. ป๋าดันวง The Velvet Underground

วอร์ฮอลยังสร้างสรรค์ผลงานด้านอื่นอย่างหลากหลาย เขาเป็นโปรดิวเซอร์ให้กับวงดนตรี The Velvet Underground ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจให้วงดนตรีรุ่นใหม่มาจนถึงปัจจุบัน

ปกอัลบั้มชุดแรกของวงที่เขาออกแบบเป็นรูปกล้วยหอมสีเหลืองอันเรียบง่ายบนปกแผ่นเสียงสีขาวสะอาดตา ที่พิเศษก็คือรูปกล้วยที่ว่านี้แท้จริงแล้วเป็นสติกเกอร์ที่สามารถลอกออกได้ เมื่อแฟนเพลงซื้อแผ่นเสียงไปแล้วลอกสติกเกอร์รูปกล้วยสีเหลืองออกก็จะพบเนื้อกล้วยสีชมพูสดใสอยู่ข้างใต้ (ที่ดูแล้วเหมือนอะไรก็คงไม่ต้องบอกให้เสียเวลา) นัยทางเพศโจ๋งครึ่มบนปกอัลบั้มของวอร์ฮอลนี้เองที่เป็นส่วนหนึ่งที่ผลักดันให้ The Velvet Underground ได้รับความสนใจอย่างมากจากสาธารณชน

นอกจากนั้น กล้วยยังเป็นสิ่งของธรรมดาสามัญที่พบเห็นได้รอบๆ ตัวทั่วไปและเป็นสินค้าโภคภัณฑ์ที่แพร่หลายในชีวิตประจำวันของคนอเมริกัน แสดงออกถึงวัฒนธรรมบริโภคนิยมอันเป็นสัญลักษณ์อันโดดเด่นในผลงานของวอร์ฮอลตลอดมา

ปกอัลบั้ม The Velvet Underground & Nico

8. ผู้จัดคอนเสิร์ต

วอร์ฮอลยังคิดค้นการแสดงในรูปแบบใหม่ ที่เรียกว่า ‘Exploding Plastic Inevitable’ (EPI) ที่ผนวกการแสดงดนตรีสด แสง สี เสียง ร่วมกับการฉายหนังของเขาบนเวทีซึ่งได้กลายเป็นรากฐานของการแสดงสดแบบมัลติมีเดียในเวลาต่อมา

9. ผู้กำกับหนังทดลอง

ในช่วงนี้เองที่เขาหันมาหลงใหลการทำภาพยนตร์ จนถึงกับเคยประกาศว่าจะหยุดทำงานศิลปะ และหันมาทุ่มเทเวลาให้กับการทำภาพยนตร์อย่างเดียว วอร์ฮอลทำหนังออกมานับร้อยเรื่อง โดยมีเหล่าเพื่อนๆ ที่เขาอุปโลกน์ให้เป็น ‘ซูเปอร์สตาร์’ มาร่วมเล่นในหนังสารคดีขนาดสั้นสุดพิลึกพิลั่นที่ไม่ได้มีอะไรมากไปกว่าการถ่ายภาพเพื่อนๆ เหล่านั้นในอิริยาบถต่างๆ ทั้ง กิน นอน ไปจนถึงประกอบกิจทางเพศ รวมถึงภาพยนตร์ขนาดยาวด้วย

ในช่วงที่ผู้คนมากหน้าหลายตาผลัดเปลี่ยนเข้ามาในโรงงานศิลปะของเขา ทั้งเหล่าบรรดาเพื่อนฝูงผู้มีชื่อเสียงทั้งนักดนตรีอย่าง Bob Dylan, Jim Morrison ศิลปินตัวพ่ออย่างมาร์แซล ดูชองป์ และ Salvador Dalí และเหล่าดาราฮอลลีวูดรวมถึงหนุ่มสาวหน้าใหม่ผู้แสวงหาชื่อเสียงและโอกาสและบรรดาขาปาร์ตี้และขี้ยาทั้งหลาย วอร์ฮอลใช้กล้องถ่ายหนังบันทึกภาพของผู้คนเหล่านี้เอาไว้แทบทุกคน

เขายังเป็นป๋าดันให้กับคนทำหนังโนเนมอย่าง Paul Morrissey ที่สร้างผลงานหนังประหลาดๆ ออกมา ซึ่งกลายเป็นต้นธารให้กับภาพยนตร์อันเดอร์กราวนด์และภาพยนตร์ทดลองในปัจจุบัน

10. คนทำนิตยสาร

วอร์ฮอลยังเป็นผู้ก่อตั้งนิตยสารที่บุกเบิกนิตยสารแนวไลฟ์สไตล์ยุคใหม่อย่าง Andy Warhol’s Interview ที่มีจุดเด่นในการลงบทสัมภาษณ์ของเหล่าเซเลบซูเปอร์สตาร์โดยไม่มีการเรียบเรียงหรือตัดต่อเลยแม้แต่น้อย (ปัจจุบันนิตยสารยังคงตีพิมพ์ในชื่อ Interview) เขายังมีรายการทีวีเป็นของตัวเอง และสนับสนุนศิลปินหน้าใหม่อย่างสม่ำเสมอ เช่น ศิลปินรุ่นน้องที่เขาปลุกปั้นกับมืออย่าง Jean-Michel Basquiat ก็กลายเป็นศิลปินระดับซูเปอร์สตาร์ในวงการศิลปะ

11. แฟชั่นไอคอน

นอกจากเป็นผู้ทรงอิทธิพลในวงการศิลปะ วอร์ฮอลยังเป็นผู้ทรงอิทธิพลในวงการแฟชั่น ผลงานของเขามีความเกี่ยวพันอย่างแนบแน่นกับแฟชั่น ไม่ว่าจะเป็นการทำงานโฆษณาในยุค 50s ให้กับดีไซเนอร์ระดับตำนานและเพื่อนสนิท Halston เขายังเป็นคนที่แต่งตัวได้อย่างเปี่ยมสไตล์และเป็นผู้นำเทรนด์อย่างแท้จริง ไม่ว่าจะเป็นผมสีแพลตตินัมบลอนด์, เสื้อยืดลายทางแถบกว้าง, แว่นตาแฟชั่นกรอบใส, แจ็กเก็ตสองชั้น, แจ็กเก็ตซาฟารี, แจ็กเก็ตหนังแกะ, การแต่งชุดดำล้วน และบอดี้เพนต์ ซึ่งกลายเป็นสไตล์การแต่งตัวอันอมตะไร้กาลเวลา

นอกจากตัวเขาจะเป็นแฟชั่นไอคอนเองแล้ว เขายังเคยทำงานแฟชั่นอย่างชุดเดรสลายพิมพ์ซิลก์สกรีนรูปกระป๋องซุปแคมป์เบลล์และกล่องบริลโลซึ่งเป็นเครื่องหมายการค้าของเขาด้วย วอร์ฮอลยังเคยเอาภาพของ Yves Saint Laurent พระเจ้าแห่งวงการแฟชั่นในวัยหนุ่มมาทำเป็นงานภาพพิมพ์ซิลก์สกรีนในสไตล์ป๊อปอาร์ต ภาพนี้เองก็กลายเป็นสัญลักษณ์และภาพจำของดีไซเนอร์ผู้ยิ่งใหญ่ผู้นี้ตลอดมา

The Portrait of Yves Saint Laurent ภาพพิมพ์ซิลก์สกรีน

12. นักบรรยาย

ด้วยความที่แอนดี้ วอร์ฮอล เป็นศิลปินที่ค่อนข้างเก็บตัว และไม่ค่อยให้สัมภาษณ์หรือออกบรรยายต่อหน้าสาธารณชนเท่าไหร่ นักสัมภาษณ์ส่วนใหญ่ที่ไปสัมภาษณ์เขาก็มักจะได้รับคำตอบจากเขาแบบถามคำตอบคำ เยสๆ โนๆ หรือแม้แต่เวลาที่เขาต้องไปบรรยายที่ไหน เขาก็มักจะเอาแต่ยืนอมพะนำ  ไม่พูดไม่จา ปล่อยให้เพื่อนๆ ที่มาด้วยพูดเสียเป็นส่วนใหญ่

วันหนึ่งในปี 1967 เขาได้พบกับ Allen Midgette อดีตนักแสดงในหนังของ Bernardo Bertolucci และ Pier Paolo Pasolini วอร์ฮอลและเพื่อนๆ จึงจ้างวานให้มิดเจตต์แต่งตัวสวมรอยเป็นตัวเขาเพื่อเดินสายขึ้นเวทีบรรยายตามมหาวิทยาลัยต่างๆ ทั่วอเมริกา ซึ่งมิดเจตต์ก็สวมบทบาทได้อย่างคล่องแคล่วจนผู้ฟังทุกคนให้การต้อนรับอย่างดี โดยไม่มีใครสงสัยเลยว่าตานี่คือแอนดี้ วอร์ฮอล ตัวปลอม

แต่ในที่สุด ในระหว่างการบรรยายในมหาวิทยาลัยยูทาห์และโอเรกอน ความลับก็ดันเกิดแตกขึ้นมา เพราะมีผู้ชมบางคนเกิดความสงสัยในความคล่องเกินไปของผู้บรรยายและสืบรู้ความจริงในภายหลังจากการเปรียบเทียบด้วยรูปถ่าย จนนำไปสู่การเปิดโปงและขอค่าบรรยายคืนในที่สุด วอร์ฮอลแก้ตัวว่าที่เขาทำแบบนั้นก็เพราะเขาพูดไม่ค่อยเก่ง และไม่มีอะไรจะพูด เลยส่งคนที่มีเรื่องอยากพูดเยอะแยะไปแทน ซึ่งมิดเจตต์ก็เป็นคนแบบที่ทุกคนคาดหวังจะได้เจอและชอบฟังเขาพูดไม่ใช่หรือ

แอนดี้ วอร์ฮอล ตัวปลอม (อัลเลน มิดเจตต์)

13. ผู้รอดชีวิต

ในปี 1968 เกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันเกิดขึ้น เมื่อแอนดี้ วอร์ฮอล ถูกบุกเข้ากระหน่ำยิงโดย Valerie Solanas หญิงสาวที่เคยเป็นผู้ร่วมงานในหนังหลายเรื่องของเขา โดยเธอสารภาพหลังจากมอบตัวว่าทำไปเพราะต้องการแก้แค้นวอร์ฮอลที่ลดคุณค่าของผู้หญิงในหนังของเขา (ดูรายละเอียดได้ในหนังเรื่อง I Shot Andy Warhol, 1995) โชคยังดีที่เขายังรอดชีวิตมาได้ หลังจากถูกยิง วอร์ฮอลเพิ่มความระมัดระวังในสตูดิโออย่างมาก เขาติดกล้องนิรภัยทั่วสตูดิโอแห่งใหม่และไม่อนุญาตให้ใครแวะเวียนเข้า-ออกได้อย่างอิสระอีกต่อไป

14. ศิลปินแอ็บสแตรกท์

ในช่วงปลายยุค 1970 วอร์ฮอลหันมาทดลองทำงานจิตรกรรมนามธรรมในผลงานชุด Oxidation ที่ทำขึ้นด้วยการปูผืนผ้าใบเคลือบสีทองแดงลงบนพื้นสตูดิโอและเชิญชวนให้ผู้ช่วยและผู้คนที่มาเยี่ยมเยือนสตูดิโอของเขาปัสสาวะรด กรดยูริกในฉี่จะทำปฏิกิริยากับโลหะที่อยู่ในสีทองแดงที่เคลือบไว้จนได้ผลลัพธ์ออกมาเป็นสีสันและร่องรอยแบบนามธรรมอันแปลกตาขึ้นมา

Oxidation (1977–1978) © The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts, Inc., NY, ภาพโดย Phillips/Schwab, ภาพจาก artspace.com

15. นักจัดปาร์ตี้เคร่งศาสนา

ถึงแม้วอร์ฮอลจะเป็นศิลปินชื่อเสียงโด่งดัง และใช้ชีวิตรายล้อมด้วยเหล่าบรรดาเซเลบ (และวอนนาบีเซเลบ) ที่เวียนว่ายวกวนอยู่กับชื่อเสียง แฟชั่น ปาร์ตี้ และยาเสพติด แต่ตัวตนที่แท้จริงของเขากลับเป็นคนสมถะ เรียบง่าย เขาอาศัยอยู่กับแม่ของเขาตลอดชีวิต และเป็นคนที่ศรัทธาในศาสนาอย่างลึกซึ้ง ตลอดชีวิต เขาสวดภาวนาทุกวันในโบสถ์ และมักจะทำการกุศลกับคนไร้บ้านในนิวยอร์กเป็นประจำ

ช่วงบั้นปลายของชีวิต ในยุค 80s วอร์ฮอลหันมาทำงานในเชิงศาสนา ด้วยการหยิบเอาภาพวาดทางศาสนาของจิตรกรชั้นครูยุคโบราณอย่าง Leonardo da Vinci และ Raphael มาทำเป็นงานภาพพิมพ์ซิลก์สกรีนในสไตล์ป๊อปอาร์ต แต่ถึงกระนั้นวอร์ฮอลก็ยังคงความยียวนไม่เว้นวาย เมื่อนักข่าวถามเขาว่า เหตุผลที่เขาหยิบภาพวาด The Last Supper ของ ดา วินชี มาทำนั้นเป็นเพราะเขาซาบซึ้งกับวัฒนธรรมอิตาลีหรือ? วอร์ฮอลตอบว่า “โอ วัฒนธรรมอิตาลีเหรอ ผมรู้จักแค่สปาเก็ตตีน่ะ แต่มันก็วิเศษจริงๆ นะ!”

16. เจ้าพ่อป๊อปอาร์ตผู้เป็นตำนาน

ถึงแม้จะมีร่างกายทรุดโทรมจากอาการป่วยและการบาดเจ็บเรื้อรังจากการถูกยิง แต่วอร์ฮอลก็ยังคงหักโหมทำงานหนักราวกับเป็นเครื่องจักร จนกระทั่งในปี 1987 หลังจากทุกข์ทรมานด้วยอาการแทรกซ้อนจากการผ่าตัดถุงน้ำดี แอนดี้ วอร์ฮอล ก็เสียชีวิตอย่างไม่คาดฝัน ในวัย 58 ปี ร่างของเขาถูกฝังเคียงข้างหลุมศพแม่ของเขาในบ้านเกิดที่พิตส์เบิร์ก เหลือทิ้งไว้แต่เพียงผลงานศิลปะและงานสร้างสรรค์จำนวนนับไม่ถ้วน และแรงบันดาลใจมากมายที่ส่งผ่านไปยังศิลปินและคนทำงานสร้างสรรค์รุ่นหลังในแทบจะทุกวงการ จนกล่าวได้ว่าเขาเป็นหนึ่งในศิลปินผู้ทรงอิทธิพลที่สุดในยุคหลังศตวรรษที่ 20

ใครอยากดูผลงานที่กล่าวมาด้านบน สามารถตามไปดูผลงานชิ้นออริจินัลได้แบบไม่ต้องถ่อไปดูถึงต่างประเทศให้เสียเวลาและค่าตั๋วเครื่องบินในนิทรรศการ ANDY WARHOL: POP ART ที่ขนงานของเจ้าพ่อป๊อปอาร์ตมาแสดงกว่า 128 ชิ้น ทั้งภาพถ่ายบุคคล, ภาพพิมพ์ซิลก์สกรีนรูปเซเลบและซูเปอร์สตาร์อันลือลั่น, ผลงานซุปกระป๋องแคมป์เบลล์และสินค้าโภคภัณฑ์สไตล์ป๊อปอันโด่งดัง, ปกนิตยสารและปกแผ่นเสียงของแท้ในตำนาน

นิทรรศการ ANDY WARHOL: POP ART เปิดให้เข้าชมตั้งแต่วันที่ 12 สิงหาคม – 24 พฤศจิกายน 2563 ณ RCB Galleria ชั้น 2 River City Bangkok ซื้อบัตร early bird ราคาพิเศษได้ถึงวันที่ 11 สิงหาคม พ.ศ. 2563 ผ่าน ticketmelon.com/rivercitybangkok/andywarhol

อ้างอิง

หนังสือ ANDY WARHOL โดย Isabel Kuhl

หนังสือ Secret Lives of Great Artists โดย Elizabeth Lunday

theartstory.org

The post เจ้าพ่อป๊อปอาร์ต ป๋าดันวงอินดี้ และนักจัดปาร์ตี้ผู้ไม่พี้ยา 16 บทบาทของแอนดี้ วอร์ฮอล appeared first on a day magazine.

ศิลปินผู้นั้นมีชื่อว่า Vincent van Gogh

whatsrightintheworldtoday.wordpress.com

แวน โกะห์ เป็นจิตรกรชาวดัตช์ยุคโพสต์-อิมเพรสชั่นนิสม์ ผู้ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งของวงการศิลปะสมัยใหม่ในโลกตะวันตก ตลอดชีวิตการทำงานเขาดิ้นรนถ่ายทอดสภาวะทางอารมณ์ ความรู้สึก และจิตวิญญาณลงในผลงานอย่างเต็มเปี่ยมผ่านสีสันสว่างเจิดจ้า มีชีวิตชีวา ฝีแปรงหนักหน่วงเต็มไปด้วยจังหวะจะโคนจากการใช้เทคนิค Impasto หรือการใช้สีหนาหนักป้ายลงไปบนผืนผ้าใบจนเห็นเป็นรอยฝีแปรงหรือรอยเกรียงปาดสีหนานูนแสดงออกถึงอารมณ์ความรู้สึกภายในมากกว่าจะนำเสนอความเหมือนจริงอย่างที่ตาเห็น

สไตล์การทำงานอันแปลกประหลาด รุนแรง ทรงพลัง และสีสันที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์คือเอกลักษณ์เฉพาะตัวอย่างยากจะหาใครเสมอเหมือน ส่งอิทธิพลต่อศิลปินและกระแสเคลื่อนไหวทางศิลปะอย่างมากมายนับไม่ถ้วนนับตั้งแต่ช่วงศตวรรษที่ 20 จวบจนถึงปัจจุบัน

แม้ยุคนี้โลกจะชื่นชมแวน โกะห์ ในฐานะศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ถึงขั้นมีนิทรรศการที่สดุดีเขาจำนวนมาก แต่ในช่วงเวลาที่เขามีชีวิตสังคมกลับจดจำจิตรกรผู้มีสีแดงเพลิงคนนี้ว่าเป็น ‘ศิลปินบ้าคลั่งผู้ตัดหูตัวเอง’ แถมยังมองว่าผลงานของเขาเป็นผลพวงมาจากความบิดเบี้ยวทางจิตใจ

และเพื่อการดูนิทรรศการ Van Gogh. Life and Art อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น ต่อจากนี้คือเรื่องราวและงานศิลปะของศิลปินผู้ไม่เคยได้รับความรักตอนมีชีวิต แต่กลับสร้างแรงบันดาลใจให้คนทั่วโลกในทุกวันนี้

metmuseum.org

Life and Art of Van Gogh

Vincent Willem van Gogh (ภาษาดัตช์ออกเสียงว่า ‘ฟัน โคค’) เกิดที่หมู่บ้านเล็กๆ ในเมืองบราบันต์ ตำบลซันเดิร์ต ประเทศเนเธอร์แลนด์ในครอบครัวของบาทหลวง สมัยเด็กเขามีบุคลิกขี้อาย อ่อนไหว เงอะงะ และเก็บตัว เมื่ออายุได้ 16 ปี เขาเริ่มต้นอาชีพการงานด้วยการเป็นลูกจ้างในแกลเลอรีค้างานศิลปะของคุณลุง แต่ด้วยความซื่อและเถรตรง เขาจึงเบื่อหน่ายเมื่อแกลเลอรีมักจะเอางานชั้นเลวมาหลอกขายให้ลูกค้าที่ไม่รู้จักงานศิลปะ หลายต่อหลายครั้งเขาถึงกับบอกให้ลูกค้าไม่ซื้อภาพวาดเหล่านั้นจนทำให้ถูกไล่ออกจากงานในที่สุด

จากนั้น เขาหันไปศึกษาศาสนาอย่างจริงจังและย้ายไปอาศัยในเหมืองถ่านหินในเมืองกันดารเพื่อเทศนาสั่งสอนช่วยเหลือคนทุกข์ยากในเหมืองโดยไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย ด้วยความตั้งใจใฝ่ฝันที่จะเป็นนักเทศน์ แต่ก็ประสบความล้มเหลว ในช่วงนี้เองที่เขาเริ่มสเกตซ์และวาดภาพคนในเหมืองเอาไว้

หลังจากกลับมาอยู่บ้านกับพ่อแม่ แวน โกะห์ หวนกลับมาวาดรูปอีกครั้ง เริ่มต้นจากการวาดภาพคนและทิวทัศน์ด้วยการศึกษาเทคนิคการวาดภาพจากหนังสือกายวิภาคและทัศนียภาพ รวมถึงหนังสือศิลปะต่างๆ เขาวาดภาพชาวนาและทิวทัศน์ในละแวกบ้านด้วยปากกาและสีน้ำ ในช่วงแรกเขาได้แรงบันดาลใจจากศิลปินชั้นครูอย่าง Jean-François Millet, Honoré Daumie และ Rembrandt ซึ่งว่ากันว่าการเซ็นชื่อศิลปินด้วยชื่อต้นอย่าง Vincent แทนที่จะเป็นชื่อสกุลก็ได้แรงบันดาลใจมาจากเรมบรันดต์นั่นเอง

ในช่วงปี 1881 เขาได้เข้าเรียนศิลปะกับ Anton Mauve จิตรกรเหมือนจริงชั้นครูแห่งสถาบัน Hague School ในกรุงเฮกที่ไม่เพียงสอนพื้นฐานการวาดภาพ การใช้สีน้ำและสีน้ำมัน หากแต่ยังขยายขอบเขตพื้นฐานการแสดงออกในฐานะศิลปินให้เขาด้วย ในช่วงนี้เองที่เขาวาดภาพหุ่นนิ่งรูปกะหล่ำปลีและรองเท้าไม้ หรือ Still Life with Cabbage and Clogs (1881) ด้วยการใช้สีเอิร์ธโทนมืดหม่นสไตล์ดัตช์ ผสมผสานกับการใช้แสงสว่างสดใสซึ่งกลายเป็นสไตล์อันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวของเขาในภายหลัง 

Still Life with Cabbage and Clogs (1881) / commons.wikimedia.org

ปี 1882 เขาวาดภาพทิวทัศน์สีน้ำมันภาพแรกๆ ของตัวเองอย่าง View of the Sea at Scheveningen (1882) นำเสนอทิวทัศน์ท้องทะเลใกล้กับกรุงเฮกในรูปแบบเหมือนจริงผสมกับการใช้ฝีแปรงอันหนาหนักแบบ Impasto ซึ่งคล้ายคลึงกับงานศิลปะอิมเพรสชั่นนิสม์ที่กำลังเฟื่องฟูในยุคนั้น นอกจากนี้เขายังได้รับการว่าจ้างให้วาดภาพลายเส้นทิวทัศน์เมืองของกรุงเฮกจากลุงของเขาอีกด้วย

View of the Sea at Scheveningen (1882) / en.wikipedia.org

ในปี 1883 เขาวาดภาพ Bulb Fields (1883) ภาพทิวทัศน์ทุ่งดอกไม้สีขาว น้ำเงิน ชมพู และเฉดสีทองของผืนดิน กับเนินเขาสุดลูกหูลูกตาและท้องฟ้าที่เต็มไปด้วยเมฆขาวโพลน ซึ่งการใช้แสงสีอันสดใสในภาพนี้นี่แหละที่จะกลายเป็นเอกลักษณ์อันโดดเด่นในการทำงานของเขาในภายหลัง

Bulb Fields (1883) / amazon.com

ถึงอย่างนั้น ชีวิตของแวน โกะห์ กลับไม่สดใสอย่างภาพเพราะหลังจากนั้นเขาประสบกับมรสุมชีวิต ทั้งจากการเสียชีวิตของพ่อและความผิดหวังในความรัก ปลายปี 1883-1885 แวน โกะห์ ใช้เวลาอยู่ในหมู่บ้านทางเหนือของเมืองนูนเอิน และมุ่งเน้นบันทึกภาพชีวิตของชาวไร่ ชาวนา และช่างทอผ้า ในช่วงนี้นี่เองที่เขาวาด The Potato Eaters (1885) ที่นำเสนอภาพชีวิตของครอบครัวชาวนาล้อมวงกินอาหารมื้อค่ำอย่างสมถะ แสดงให้เห็นแสงเงาอันจัดจ้านที่เขาได้รับอิทธิพลมาจากเรมบรันดต์ 

The Potato Eaters (1885) / commons.wikimedia.org

ภาพนี้นับเป็นผลงานชิ้นเอกชิ้นแรกของเขาเลยก็ว่าได้

ช่วงปี 1886 แวน โกะห์ เข้าเรียนในสถาบัน Antwerp Academy เป็นช่วงสั้นๆ ก่อนที่จะย้ายไปอยู่อาศัยในปารีสกับ Theo น้องชายของเขาซึ่งเป็นนายหน้าค้างานศิลปะผู้มีชื่อเสียง ที่นั่น ธีโอแนะนำให้เขารู้จักกับผลงานของศิลปินอิมเพรสชั่นนิสม์ชื่อดังในยุคนั้นอย่าง Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir และ Georges Seurat ซึ่งส่งอิทธิพลต่อการทำงานของเขาอย่างมาก แวน โกะห์ ได้ทำความรู้จักและสนิทสนมกับศิลปินหนุ่มอีกคนอย่าง Paul Gauguin ในช่วงเวลาด้วย

ช่วงปี 1887 แวน โกะห์ เริ่มทดลองใช้เทคนิคการแต้มจุดสี (pointillist) ที่ได้รับอิทธิพลจากเซอราในการวาดใบหน้าของตัวเองหลายภาพ อาทิ ภาพ Self-Portrait with Grey Felt Hat (1887) ที่ใช้ปื้นสีเล็กๆ จำนวนนับไม่ถ้วนผสานตัวกันเป็นรูปเป็นร่างเมื่อมองในระยะไกล และเพื่อสร้างอารมณ์ความรู้สึกของความเคลื่อนไหวแห่งสีสันในภาพ

Self-Portrait with Grey Felt Hat (1887) / vincentvangogh.org

ในช่วงนั้นเองที่แวน โกะห์ เริ่มสนใจงานศิลปะญี่ปุ่นที่เรียกว่า Ukiyo-e อันเต็มไปด้วยสีสันสดใสฉูดฉาดบาดตา เขาและศิลปินในยุคสมัยนั้นอย่าง โมเนต์ และ Edgar Degas ต่างสะสมภาพเหล่านี้และได้รับอิทธิพลของการใช้องค์ประกอบและสีสันมากันถ้วนหน้า เป็นส่วนหนึ่งของกระแสความนิยมที่เรียกขานว่า Japonisme นั่นเอง 

ด้วยอิทธิพลนี้ แวน โกะห์ คัดลอกและดัดแปลงภาพนางโลมของศิลปินอุกิโยเอะชาวญี่ปุ่น Keisai Eisen ออกมาเป็นแบบฉบับของเขาเองในภาพ Courtesan after Eisen (1887) แต่เปลี่ยนฉากหลังจากดอกซากุระในภาพต้นฉบับให้เป็นดอกบัวในสระแทน

Courtesan after Eisen (1887) / art-vangogh.com

ปี 1888 แวน โกะห์ ย้ายออกจากบ้านของธีโอในปารีสไปอยู่ในเมืองอาร์ลส์ ทางตอนใต้ของฝรั่งเศส โดยไปเช่าบ้านที่มีชื่อเรียกว่า ‘บ้านสีเหลือง’ และวาดภาพทิวทัศน์ท้องทุ่งดอกไม้ ท้องทะเล ทิวทัศน์เมือง และบุคคล ไม่ว่าจะเป็นภาพ The Yellow House (The street) (1888), The Bedroom (1888) และผลงานที่เพิ่งถูกค้นพบล่าสุดเมื่อปี 2013 อย่าง Sunset at Montmajour (1888) 

ที่นี่ เขายังทำงานต่อเนื่องจากช่วงที่อยู่กับน้องชายที่ปารีส เป็นชุดภาพวาดดอกทานตะวันดอกใหญ่สีเหลืองอร่ามท่ามกลางฉากหลากสไตล์ ภาพอันสดใสชุดนี้กลายเป็นที่รักของบรรดาผู้เชี่ยวชาญ นักวิจารณ์ และคนรักศิลปะทั่วโลกจากการใช้ค่าสีเหลืองหลากหลายเฉดกับฝีแปรงหนาหนักจนกลีบและเกสรดอกไม้มีความนูนดูเป็นสามมิติ ผสมผสานความเรียบง่ายซื่อตรงเข้ากับรายละเอียดอันรุ่มรวยเปี่ยมอารมณ์ ตามแบบฉบับเฉพาะตัว

The Yellow House (The street) (1888) / art-vangogh.com

The Bedroom (1888) / vangoghmuseum.nl

Sunflower / en.wikipedia.org

ในบ้านสีเหลืองแห่งนี้เอง แวน โกะห์ ตระเตรียมห้องหับเพื่อต้อนรับเพื่อนศิลปินอย่างโกแกงที่วางแผนมาเยี่ยมเยือนเขาในอาร์ลส์ แต่ถึงแม้แวน โกะห์ จะวาดหวังไว้อย่างสวยงามว่าทั้งคู่จะได้ร่วมกันทำงานและสร้างชุมชนศิลปะขึ้นในบ้านแห่งนี้ความฝันของเขากลับพังทลายอย่างไม่เป็นท่า

นั่นเพราะแม้ทั้งคู่จะสนุกกับการทำงานในช่วงแรกและต่างวาดภาพที่เป็นตัวแทนของกันและกันหลายต่อหลายภาพ แต่ด้วยทัศนคติในการทำงานที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง แวน โกะห์ ชอบทำงานกลางแจ้งที่ได้ปะทะตอบโต้กับดินฟ้าอากาศรอบตัวอย่างตรงไปตรงมาและถ่ายทอดลงบนผืนผ้าใบอย่างฉับพลันทันใดในขณะที่โกแกงนั้นตรงกันข้ามอย่างสุดขั้ว เมื่อความตึงเครียดระหว่างทั้งคู่พุ่งถึงขีดสุด พวกเขามีปากมีเสียงและลงไม้ลงมือกัน แวน โกะห์ สติขาดผึงจนฉวยมีดโกนหมายจะทำร้ายโกแกง แต่ท้ายที่สุดเขาก็ใช้มีดโกนเฉือนส่วนหนึ่งของใบหูตัวเองออกแทน ถือเป็นจุดตัดขาดมิตรภาพของศิลปินทั้งคู่

หลังจากเหตุการณ์นี้ แวน โกะห์ เผชิญหน้ากับความทุกข์ทรมานจากอาการเจ็บป่วยทางจิต เขาเข้ารักษาตัวที่ในโรงพยาบาลจิตเวช Saint Paul ในเมืองแซ็ง-เรมี-เดอ-พรอว็องส์ แต่ถึงจะเป็นแบบนั้น เขาก็ยังสร้างสรรค์ผลงานออกมาอย่างต่อเนื่องเป็นจำนวนมากทั้งภาพทิวทัศน์รอบโรงพยาบาลที่แวดล้อมด้วยต้นมะกอกและต้นสนไซเปรส ภาพวาดดอกไอริสในสวน ภาพวาด Starry Night Over the Rhône (1888) และภาพวาด The Starry Night (1889) อันเป็นที่รักและน่าจดจำมากที่สุดในประวัติศาสตร์ศิลปะโลกตะวันตก

Self-Portrait with Bandaged Ear (1889) / vangoghmuseum.nl

Starry Night Over the Rhône (1888) / commons.wikimedia.org

The Starry Night (1889) / en.wikipedia.org

ในที่สุด ปี 1890 เขาออกจากโรงพยาบาลมาอยู่ใกล้ๆ กับน้องชายในเมืองเล็กๆ ใกล้กรุงปารีสชื่อ Auvers-sur-Oise ในช่วงนั้นแวน โกะห์ สนิทสนมกับ Dr. Paul Gachet นายแพทย์และจิตรกรสมัครเล่นผู้เข้ามาช่วยดูแลอาการ กลายเป็นมิตรสหายที่ดีของเขา แถมยังเป็นนายแบบให้เขาวาดภาพออกมาอีกหลายภาพ

อาการป่วยทางจิตของเขาเริ่มย่ำแย่ลงเรื่อยๆ ขณะเดียวกัน แวน โกะห์ ยังคงสร้างสรรค์ผลงานอย่างไม่หยุดหย่อน เขาสร้างผลงานออกมากว่า 80 ชิ้นที่ล้วนแล้วแต่ใช้สีสันสดใสเจิดจ้า เดือนสุดท้ายของชีวิตเขาหันมาใช้โทนสีเขียว น้ำเงิน เส้นโค้งเป็นลอนลูกคลื่นบิดเบือนวัตถุและรูปทรงต่างๆ อย่างต้นไม้ ก้อนเมฆ ทุ่งหญ้า และท้องฟ้า สร้างความเคลื่อนไหวอันเปี่ยมอารมณ์ความรู้สึกในภาพ ลักษณะการทำงานเช่นนี้ของเขาก้าวล้ำไปไกลกว่าศิลปะอิมเพรสชั่นนิสม์ในยุคก่อนหน้า กลายเป็นหนึ่งในรากฐานของงานศิลปะโพสต์-อิมเพรสชั่นนิสม์ในที่สุด

หลังจากวาดภาพ Wheatfield with Crows (1890) ที่เชื่อกันว่าเป็นผลงานชิ้นสุดท้ายในชีวิตของเขา ในวันที่ 27 กรกฎาคม 1890 มีคนพบแวน โกะห์ ถูกยิงที่หน้าอกอาการบาดเจ็บสาหัสก่อนเสียชีวิตในอีกสองวันต่อมาด้วยอาการติดเชื้อในกระแสเลือดในวัยเพียง 37 ปี รายงานอย่างเป็นทางการระบุว่าเขาฆ่าตัวตายแต่ล่าสุดมีการตั้งข้อสันนิษฐานว่าเขาน่าจะเสียชีวิตจากอุบัติเหตุในยามที่มีปากเสียงกับเด็กหนุ่มผู้คึกคะนองในละแวกนั้นมากกว่า

Wheatfield with Crows (1890) / en.wikipedia.org

ในช่วงเวลาแค่เพียงสิบกว่าปีของอาชีพการงาน แวน โกะห์ สร้างสรรค์ผลงานศิลปะราว 2,100 ชิ้น เป็นภาพวาดสีน้ำมันกว่า 900 ชิ้น และภาพวาดลายเส้น 1,100 ชิ้น ส่วนใหญ่ทำขึ้นในช่วงเวลาสองปีสุดท้ายในชีวิตเขา

ถึงแม้ในช่วงที่ยังมีชีวิตอยู่ แวน โกะห์ จะประสบความล้มเหลวด้านรายได้ในอาชีพศิลปินด้วยความที่ผลงานของเขานั้นแปลกใหม่ล้ำหน้ามาก่อนกาล ตลอดชีวิตเขาจึงขายภาพวาดได้เพียงภาพเดียวเท่านั้นและมีชีวิตอยู่ด้วยความลำบากยากจน 

แต่ภายหลังจากที่เขาเสียชีวิต ภาพวาดของแวน โกะห์ กลับกลายเป็นที่นิยมขึ้นมาอย่างมากจากการผลักดันของ Johanna van Gogh-Bonger ภรรยาหม้ายของธีโอ น้องชายของเขา ทำให้ในปัจจุบัน ผลงานที่ไม่มีใครแยแสตอนที่เขายังมีชีวิตกลับกลายเป็นของล้ำค่า ราคาพุ่งพรวด บางภาพกลายเป็นภาพวาดที่มีราคาแพงที่สุดในโลก บางภาพมีราคาสูงกว่า 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

มีข้อวิเคราะห์ว่าแรงบันดาลใจจากความทุกข์ยากในชีวิตและความไม่มั่นคงทางจิตใจนี่แหละที่ส่งผลให้ภาพวาดของเขาลึกซึ้งและทรงพลังอย่างยิ่ง ทั้งบุคลิกภาพทางอารมณ์อันคลุ้มคลั่งของเขาก็กลายเป็นภาพลักษณ์โรแมนติกของศิลปินผู้เผาผลาญตัวเองเป็นเชื้อไฟแห่งศิลปะ อันเป็นภาพสะท้อนของชีวิตเหล่าบรรดาศิลปินแห่งศตวรรษที่ 20 ทั้งหลาย

นอกจากนี้ยังมีหลักฐานงานวิจัยว่าอันที่จริงแล้วแวน โกะห์ อาจจะเป็นศิลปินผู้มีความรู้และทักษะพื้นฐานในการทำงานศิลปะสูง ทั้งการใช้องค์ประกอบและสีสันและการวางแผนการทำงานอย่างรอบคอบมากกว่าจะทำไปตามสัญชาตญาณแต่เพียงอย่างเดียว ล้มล้างความเชื่อที่ว่าเขาเป็นแค่ศิลปินอารมณ์รุนแรงที่ปาดป้ายสีสันลงบนผ้าใบไปตามความรู้สึกเท่านั้น

Art After the Life of Van Gogh

มากกว่าผลงานของแวน โกะห์ ชีวิตและผลงานของเขายังส่งอิทธิพลต่อกระแสการเคลื่อนไหวทางศิลปะจำนวนนับไม่ถ้วนจวบจนทุกวันนี้ ไม่ว่าจะเป็นศิลปะ Fauvism และ Abstract Expressionism ในภายหลัง วินเซนต์ แวน โกะห์ ได้รับการยกย่องให้เป็นจิตรกรเอกชาวดัตช์ผู้ยิ่งใหญ่เทียบเคียงเรมบรันดต์และถูกยกให้เป็น ‘บิดาแห่งศิลปะสมัยใหม่’ ในที่สุด

เรื่องราวชีวิตของแวน โกะห์ ยังกลายเป็นแรงบันดาลใจ เป็นเชื้อไฟให้กับศิลปินและคนทำงานสร้างสรรค์รุ่นหลังรุ่นแล้วรุ่นเล่าเช่นผลงานต่อไปนี้

Lust for Life

Lust for Life (1934) คือนิยายชีวประวัติโดยนักเขียนชาวอเมริกัน Irving Stone ที่หยิบยกเอาเนื้อหามาจากจดหมายที่เขาเขียนถึงน้องชาย ธีโอ ซึ่งต่อมาในปี 1956 ถูกนำมาทำเป็นหนังในชื่อเดียวกัน

amazon.com

Vincent

นักร้องและนักแต่งเพลงระดับตำนานชาวอเมริกันอย่าง Don McLean ประทับใจเรื่องราวชีวิตของแวน โกะห์ จนนำไปแต่งเป็นเพลงชื่อ Vincent (1972)

Loving Vincent

ไม่กี่ปีมานี้ จิตรกรชาวโปแลนด์ Dorota Kobiela และโปรดิวเซอร์รางวัลออสการ์ชาวอังกฤษ Hugh Welchman หยิบชีวิตของแวน โกะห์ มาถ่ายถอดผ่านหนังแอนิเมชั่น Loving Vincent (2017) เล่าเรื่องราวไฟแห่งการสร้างสรรค์และโศกนาฏกรรมแห่งชีวิตของแวน โกะห์ จากการรวบรวมจดหมายกว่า 800 ฉบับที่เขาเขียนเอาไว้ ความพิเศษอยู่ที่การใช้ภาพวาดของเขากว่า 120 ภาพมาสร้างภาพเคลื่อนไหวที่วาดด้วยมือโดยมีไฮไลต์อยู่ที่เหตุการณ์น่าสะเทือนใจในชีวิตของเขาซึ่งนำไปสู่การเสียชีวิตที่ยังคงเป็นปริศนาจวบจนทุกวันนี้

lovingvincent.com

At Eternity’s Gate

จิตรกรชาวอเมริกันชื่อดังผู้ผันตัวเป็นผู้กำกับหนังมือรางวัลอย่าง Julian Schnabel ก็หยิบยกเอาชีวประวัติของแวน โกะห์ ในช่วงที่อาศัยและทำงานอยู่ในเมืองอาร์ลส์มาถ่ายทอดลงในหนังเรื่องล่าสุดของเขาอย่าง At Eternity’s Gate (2018) โดยมีนักแสดงเจ้าบทบาท Willem Dafoe รับบทเป็น วินเซนต์ แวน โกะห์ อีกด้วย

Doctor Who

แม้กระทั่งซีรีส์แนววิทยาศาสตร์สัญชาติอังกฤษอย่าง Doctor Who ยังเคยเล่าเรื่องราวของศิลปินเอกในตอน Vincent and the Doctor (2010) ที่ตัวละครย้อนเวลากลับไปหาแวน โกะห์ และพาเขาข้ามเวลาให้มาเห็นความสำเร็จของตัวเองในปัจจุบัน 

ที่งานของแวน​ โกะห์ ได้รับความรักมากขนาดนี้ เราขอยกประโยคของภัณฑารักษ์แห่ง Musée d’Orsay ในซีรีส์ Doctor Who ที่กล่าวถึงความเป็น วินเซนต์ แวน โกะห์ ไว้อย่างน่าประทับใจ

“สำหรับผม แวน โกะห์ เป็นจิตรกรที่วิเศษที่สุดเท่าที่เคยมีมา และแน่นอนว่าเขาเป็นจิตรกรผู้โด่งดัง ยิ่งใหญ่ และเป็นที่รักมากที่สุดตลอดกาล การใช้สีของเขานั้นช่างเลิศเลออย่างหาที่เปรียบมิได้ เขาแปรเปลี่ยนความร้าวรานให้กลายเป็นความงดงามอันสุขสันต์ การถ่ายทอดความทุกข์ทรมานออกมานั้นเป็นเรื่องง่ายแต่การใช้ความปรารถนาและความทุกข์เป็นเครื่องมือถ่ายทอดความปีติสุขและความงามอันแสนวิเศษของโลกใบนี้นั้นยังไม่เคยมีใครทำได้อย่างเขาและอาจจะไม่มีใครทำได้อีกแล้ว

“ในความคิดของผม ชายเถื่อนและแปลกแยกผู้ร่อนเร่ไปทั่วโพรวองซ์คนนี้ไม่ใช่แค่ศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ที่สุด หากแต่เป็นมนุษย์ผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดที่เคยมีชีวิตอยู่ในโลกนี้เลยก็ว่าได้”

อ้างอิง

theartstory.org/artist/van-gogh-vincent 

vincentvangogh.org 

wikipedia.org/wiki/Vincent_van_Gogh

หนังสือ Van Gogh. Life and Art

MODA Gallery ชั้น 2 River City Bangkok

นิทรรศการ Van Gogh. Life and Art เปิดให้เข้าชมตั้งแต่วันที่ 4 มิถุนายน – 31 ธันวาคม 2563 ที่ MODA Gallery ชั้น 2 River City Bangkok

ก่อนหน้านี้ นิทรรศการ Van Gogh. Life and Art เคยจัดแสดงมาแล้วที่เบอร์ลิน, มอสโก, เซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก และเมืองอื่นๆ อีกมากมาย ส่วนนิทรรศการที่จัดขึ้นในกรุงเทพฯ ครั้งนี้นำเสนอผลงานชิ้นเอกของวินเซนต์ แวน โกะห์ มากกว่า 300 ชิ้นและจดหมายที่เขาเขียนโต้ตอบกับน้องชายด้วยสื่อมัลติมีเดีย

ในนิทรรศการยังมีการจำลองห้องนอนของแวน โกะห์ ขึ้นมาให้ผู้ชมได้สัมผัส มีแอพพลิเคชั่นแบบอินเทอร์แอ็กทีฟให้ผู้ชมเล่นสนุกกับผลงานของแวน โกะห์ ในสมาร์ตโฟน รวมถึงมีของที่ระลึกเกี่ยวกับแวน โกะห์ จำหน่ายให้ได้สะสมกันอีกด้วย

ซื้อบัตรได้ที่ zipeventapp.com/e/Van-Gogh-Life-and-Art จำกัดคนเข้าพร้อมกันไม่เกิน 80 คน ติดตามอัพเดตได้ที่เพจเฟซบุ๊ก River City Bangkok หรือ rivercitybangkok.com

The post Van Gogh. Life and Art เรื่องเล่าชีวิตปวดร้าวในงานศิลปะสีสดใสของวินเซนต์ แวน โกะห์ appeared first on a day magazine.

ในความเป็นจริงโรคระบาดไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับมนุษย์ ในประวัติศาสตร์ มนุษยชาติเผชิญหน้าภัยพิบัติเช่นนี้เรื่อยมาในทุกยุคสมัย ทั้งกาฬโรค โรคห่าหรืออหิวาตกโรค โรคฝีดาษหรือไข้ทรพิษ และไข้หวัดใหญ่สเปนที่คร่าชีวิตผู้คนไปมากมายมหาศาล

นอกจากเหตุการณ์เหล่านี้จะถูกบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ศิลปินในอดีตหลายคนต่างก็ทำหน้าที่บันทึกเรื่องราวและถ่ายทอดสถานการณ์เหล่านั้นให้ผู้คนได้รับรู้ผ่านงานศิลปะเสมอมา เช่นผลงานของศิลปินเหล่านี้ที่เล่าเรื่องโรคระบาดในประวัติศาสตร์โลกไว้อย่างน่าสนใจ

Josse Lieferinxe

เริ่มต้นด้วยผลงาน Saint Sebastian Interceding for the Plague Stricken (1497-1499) ภาพวาดสีน้ำมันบนแผ่นไม้ที่แสดงเรื่องราวของนักบุญเซบาสเตียน นายทหารโรมันและนักบุญมรณสักขีในศาสนาคริสต์ผู้มีชีวิตในช่วงคริสต์ศักราช 300 นักบุญเซบาสเตียนถูกธนูยิงใส่จนพรุนทั้งตัวและถูกทุบตีจนตาย (ศิลปินมากมายจึงวาดภาพนักบุญเซบาสเตียนพิงต้นไม้และถูกธนูปักทั่วร่าง) ด้วยความที่เขารอดตายจากการถูกธนูกระหน่ำยิง และรอยบาดแผลที่หลงเหลือจากลูกศรก็เป็นรูพรุนคล้ายกับแผลของโรคฝีดาษ นักบุญเซบาสเตียนจึงถูกบูชาในฐานะสัญลักษณ์ของการปกป้องคุ้มครองจากโรคร้าย

รายละเอียดในภาพวาด Saint Sebastian Interceding for the Plague Stricken แสดงถึงเหตุการณ์การระบาดครั้งใหญ่ของกาฬโรคในยุโรปช่วงศตวรรษที่ 7 ที่เกิดขึ้นที่เมืองปาเวียของอิตาลี หลังจากที่นักบุญเซบาสเตียนตายไปหลายศตวรรษแล้ว

ภาพนี้เป็นหนึ่งในผลงานศิลปะที่เป็นประจักษ์พยานความสยดสยองของกาฬโรค หรือ ‘มฤตยูดำ’ ที่โจมตียุโรปเป็นเวลาหลายศตวรรษ  ศพของเหยื่อในภาพผู้เสียชีวิตจากกาฬโรคกำลังจะถูกฝังในขณะที่ผู้ช่วยสัปเหร่อถูกจู่โจมโดยเชื้อโรคร้ายอย่างฉับพลัน (ถ้าสังเกตในภาพจะเห็นต่อมน้ำเหลืองบวมโตที่คอของเขาซึ่งเป็นอาการของโรคนี้) ในขณะที่บนท้องฟ้าเบื้องบนปรากฏภาพของนักบุญเซบาสเตียนกำลังคุกเข่าอ้อนวอนต่อเบื้องพระพักตร์ของพระผู้เป็นเจ้าให้ทรงเมตตาต่อมวลมนุษย์ที่กำลังทุกข์ทรมานกับโรคร้าย ต่ำลงมามีภาพเทวทูตและปีศาจกำลังสู้รบกันอยู่บนท้องฟ้า

อันที่จริง จิตรกรชาวดัตช์ตอนใต้ผู้วาดภาพนี้อย่าง Josse Lieferinxe ไม่เคยไปอิตาลีเลยสักครั้ง หากแต่วาดภาพนี้โดยอ้างอิงจากเหตุการณ์โรคระบาดในเมืองอาวีญง ประเทศฝรั่งเศสแทน นอกจากภาพนี้แล้ว ลีเฟอริงเซยังวาดภาพนักบุญเซบาสเตียนต่อสู้กับโรคระบาดอีกหลายภาพ 

Josse Lieferinxe, Saint Sebastian Interceding for the Plague Stricken (1497-1499)

Pieter Bruegel the Elder

ไม่ถึงศตวรรษหลังจากนั้น Pieter Bruegel the Elder จิตรกรคนสำคัญแห่งยุคเฟลมมิชเรอเนซองซ์ในศตวรรษที่ 16 ก็วาดภาพ The Triumph of Death (1562) ที่แสดงถึงความโกลาหลวุ่นวายและความหวาดผวาต่อโรคระบาดที่จู่โจมยุโรปในยุคกลางอย่างรุนแรงและคร่าชีวิตผู้คนไปมากมายมหาศาล

Pieter Bruegel the Elder, The Triumph of Death (c. 1562), Museo del Prado, Madrid

William Blake

ศิลปินระดับตำนานชาวอังกฤษ อย่าง William Blake เองก็วาดภาพเกี่ยวกับเหตุการณ์โรคระบาดครั้งใหญ่ในกรุงลอนดอน (Great Plague of London) ในช่วงปี 1665-1666 เชื้อในครั้งนั้นเชื่อกันว่าเป็นเชื้อกาฬโรคที่ทำให้ชนชั้นนำและเศรษฐีมีเงิน ไม่เว้นแม้แต่กษัตริย์ชาร์ลที่ 2 ต่างก็ละทิ้งเมืองหลวง หนีโรคภัยออกไปอยู่ในชนบท ทิ้งคนยากคนจนเป็นเหยื่อโรคระบาด ประมาณการว่าโรคร้ายครั้งนั้นคร่าชีวิตผู้คนไปราว 75,000-100,000 คน หรือราวหนึ่งในห้าของประชากรทั้งหมดของกรุงลอนดอนในเวลานั้น 

ในช่วงปี 1779-1805 เบลคสร้างสรรค์ผลงานชุด ‘The Plague’ หรือ ‘Pestilence’ ที่บันทึกเหตุการณ์โรคระบาดที่เกิดขึ้นก่อนยุคสมัยของเขาออกมาหลายต่อหลายภาพ ทั้งภาพวาดสีน้ำกับปากกาหมึกซึม และภาพวาดเส้นดินสอถ่าน ถ่ายทอดความน่าสะพรึงกลัวของโรคร้ายและความโศกเศร้ารันทดจาการสูญเสียได้อย่างสะเทือนอารมณ์

นอกจากนี้เขายังทำงานวาดภาพสีน้ำกับปากกาหมึกซึมทับบนดินสอถ่านบนกระดาษ อย่าง Pestilence: Death of the First Born (1757-1827) ที่ใช้รูปกายของอสูรกายยักษ์ร่างกายสีเขียวส่องประกายแสงแห่งความตายแทนภาพโรคร้ายที่เหยียบย่างผ่านร่างผู้คนเจ็บไข้และล้มตายในดินแดนที่มีพีระมิดอยู่เบื้องหลัง ภาพวาดนี้อ้างอิงมาจากภัยพิบัติสุดท้าย ‘มรณกรรมของบุตรหัวปี’ ที่ปรากฏในพระคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิม หนังสืออพยพ ซึ่งคือการที่พระผู้เป็นเจ้าสาบแช่งให้บุตรคนแรกของชาวอียิปต์ต้องตายลงทุกคน แม้แต่บุตรของฟาโรห์ก็ตาม เบลคเปรียบเปรยเหตุการณ์ในพระคัมภีร์กับภัยพิบัติโรคระบาดที่ถูกอุปมาว่าเป็นอสูรกายที่พระผู้เป็นเจ้าส่งมาลงโทษมวลมนุษย์ ในยุคสมัยที่เชื้อโรคยังไม่ถูกค้นพบนั่นเอง

William Blake, Pestilence (1780-84) Courtesy of Robert N. Essick, Altadena, California.

William Blake, Pestilence (1805) Courtesy of Museum of Fine Arts, Boston.

William Blake, Pestilence: Death of the First Born (1757–1827)

Egon Schiele

ในช่วงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 1 โลกต้องเผชิญหน้ากับโรคระบาดที่มีผู้ติดเชื้อและเสียชีวิตมากที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ที่เป็นที่รู้จักกันในชื่อ ‘ไข้หวัดใหญ่สเปน’ โดยมีผู้ติดเชื้อประมาณ 500 ล้านคน หรือราว 1 ใน 3 ของประชากรโลกและมีผู้เสียชีวิตถึง 40 ล้านคนทั่วโลก 

การระบาดของไข้หวัดใหญ่สเปนส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของคนทั่วโลกให้หยุดนิ่งไม่ต่างจากจากการระบาดของโควิด-19 ในปัจจุบัน ทั้งโรงเรียน โบสถ์ ที่ทำการไปรษณีย์ และสถานที่สาธารณะต้องปิดทำการ ระบบการคมนาคมขนส่งทั่วยุโรปต่างชะงักงัน

ศิลปินในยุคนั้นหลายคนต่างตกเป็นเหยื่อของไข้หวัดใหญ่สเปน บางคนถึงกับต้องเสียชีวิตจากโรคนี้ หนึ่งในจำนวนนั้นคือจิตรกรชาวออสเตรีย-ฮังการีผู้ทรงอิทธิพลมากที่สุดในยุคเปลี่ยนศตวรรษที่ 20 อย่าง Egon Schiele นั่นเอง

ในช่วงปี 1918 อีกอน ชีเลอ ในวัย 28 กำลังอยู่ในช่วงเวลารุ่งโรจน์ เขาเป็นหนึ่งในศิลปินดาวรุ่งที่อายุน้อยที่สุดในยุคนั้น และประสบความสำเร็จทั้งด้านชื่อเสียงและเงินทอง เขาได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐบาลให้แสดงงานในต่างประเทศหลายครั้ง มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักในโลกศิลปะระดับสากล และกำลังจะเปิดสถาบันสอนศิลปะที่เขาเคยใฝ่ฝันมานาน

แต่น่าเสียดายที่ช่วงเวลาแห่งความสำเร็จของเขาช่างแสนสั้น เพราะในช่วงฤดูใบไม้ร่วงปี 1918 โรคไข้หวัดใหญ่ในสเปนที่คร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 20 ล้านชีวิตในยุโรปได้ระบาดมาถึงกรุงเวียนนา และชีเลอกับครอบครัวก็ตกเป็นเหยื่อของโรคนี้

ในจดหมายฉบับสุดท้ายที่เขียนถึงแม่ของเขา ชีเลอบรรยายถึงความกังวลใจเกี่ยวกับ Edith ภรรยาท้องแก่ผู้กำลังเป็นโรคร้ายนี้ ความในจดหมายเขียนว่า 

“เรียนคุณแม่ชีเลอที่รักยิ่ง, อีดิทป่วยด้วยโรคไข้หวัดใหญ่สเปนเมื่อ 8 วันที่แล้ว ตอนนี้เธอกำลังทุกข์ทรมานจากอาการปอดอักเสบในขณะที่เธอกำลังตั้งท้อง 6 เดือน โรคนี้ช่างรุนแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิต ตอนนี้ผมกำลังเตรียมตัวรับสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด”

และในวันที่ 28 ตุลาคม อีดิทผู้กำลังตั้งครรภ์ได้ 6 เดือนก็เสียชีวิตจากโรคนี้ไปพร้อมกับลูกในท้อง ชีเลอเองติดโรคและเสียชีวิตตามไปในเวลาเพียง 3 วันหลังจากนั้นด้วยวัยเพียง 28 ปี ในช่วงเวลา 3 วันก่อนที่เขาจะสิ้นชีวิต เขาสเกตช์ภาพใบหน้าไร้ชีวิตของอีดิทเอาไว้หลายภาพ 

Egon Schiele, Portrait of the Dying Edith Schiele (1918)

นอกจากภาพสเกตช์เหล่านี้ ชีเลอยังมีผลงานชิ้นสุดท้ายที่ยังวาดไม่เสร็จอย่าง The Family (1918) (หรือในชื่อเดิมว่า Squatting Couple ‘คู่รักนั่งยองๆ’) ภาพวาดสีน้ำมันอันงดงามแต่แฝงไว้ด้วยความรันทด แสดงภาพเปลือยของเขาและภรรยากับลูกชายผู้ไม่มีโอกาสลืมตาดูโลก เป็นภาพของครอบครัวอันสมบูรณ์พร้อมหน้าที่ไม่มีวันเป็นไปได้ในความเป็นจริง (อันที่จริงเด็กในภาพคือหลานชายของอีกอน และอีดิทเองก็ไม่ได้เป็นแบบให้เขาวาดภาพนี้ เพราะขณะนั้นเธอกำลังท้องอยู่) 

ในช่วงเวลาก่อนหน้านั้นไม่นาน ชีเลอได้ไปเยี่ยม Gustav Klimt ศิลปินรุ่นพี่ชาวออสเตรียผู้ยิ่งใหญ่ผู้เป็นเสมือนอาจารย์ของเขาเป็นครั้งสุดท้ายหลังจากที่คลิมต์เสียชีวิตจากอาการเส้นโลหิตในสมองแตกเฉียบพลัน นักประวัติศาสตร์หลายคนเชื่อกันว่าเป็นอาการข้างเคียงจากโรคไข้หวัดสเปน ชีเลอเองก็ได้สเกตช์ภาพใบหน้าไร้ชีวิตของคลิมต์เอาไว้ด้วยเช่นกัน

Egon Schiele, The Family (1918)

Egon Schiele, Gustav Klimt on his death bed (1918)

Edvard Munch

แม้แต่ศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ชาวนอร์เวย์อย่าง Edvard Munch ผู้เป็นที่รู้จักจากภาพวาด The Scream (1893) อันหลอนหลอก ที่เป็นไอคอนของโลกศิลปะสมัยใหม่ ก็เป็นอีกคนที่ตกเป็นเหยื่อของไข้หวัดใหญ่สเปนแต่รอดชีวิตมาได้ ครั้งหนึ่งเขาเคยกล่าวเอาไว้ว่า 

“ความป่วยไข้ ความวิกลจริต และความตาย คอยเฝ้ามองผมมาตั้งแต่เกิด และคอยติดตามผมมาตลอดชีวิต”

มุงก์บันทึกช่วงเวลาก่อนและหลังการป่วยจากไข้หวัดใหญ่สเปนลงในภาพวาดสีน้ำมันของเขาสองภาพ อย่างภาพ Self-Portrait With Spanish Flu (1919) ที่จับความรู้สึกเจ็บป่วยทรุดโทรมจากโรคร้ายของเขา ร่างกายซูบซีดจนแทบจะกลืนไปกับผนังห้อง เขาหันใบหน้าอ่อนล้ามามองผู้ชมด้วยดวงตาเลือนราง ปากเปิดอ้า มือไม้ไร้เรี่ยวแรงวางอยู่บนผ้าคลุมบนตัก เขาสวมเสื้อคลุมนั่งอยู่บนเก้าอี้หวายสีเหลืองอยู่ในห้องคนป่วย ข้างๆ เป็นเตียงนอนกับผ้าห่มยับยู่ยี่ที่บ่งบอกถึงอาการดิ้นทุรนทุราย ร่องรอยแดงบนผนังเองก็บอกใบ้ถึงอาการไข้สูงของเขา การวาดภาพผ้าห่ม เตียงนอน และเก้าอี้ ด้วยสีสันสดใส ตรงกันข้ามกับสีสันที่ซีดจางของร่างกายของเขา ขับเน้นให้เห็นถึงความไร้ชีวิตชีวาของมุงก์ได้เป็นอย่างดี 

หลังฟื้นจากการป่วยไข้ไม่นาน มุงก์บันทึกภาพตัวเองอีกครั้งใน Self-Portrait After The Spanish Flu (1919) ที่เขาสำรวจตัวเองในกระจก ถึงแม้ใบหน้าจะซูบผอม หนวดเครารกรุงรัง เบ้าตาลึกโหล แต่ก็มีสีสันและชีวิตชีวากว่าภาพตอนที่ป่วยอยู่มากโข รวมถึงสภาพในห้องที่เต็มไปด้วยแสงสว่างจ้า พื้นปูพรมสีสันสดใส เก้าอี้หวายว่างเปล่าไร้คนป่วย และโต๊ะที่เต็มไปด้วยหนังสือ แสดงให้เห็นถึงภาพในชีวิตประจำวันของเขาที่กลับสู่สภาวะปกติในที่สุด

Edvard Munch, The Scream (1893)

Edvard Munch, Self-Portrait with the Spanish Flu (1919)

Edvard Munch, Self-Portrait After the Spanish Flu (1919)

ผลงานทั้งหลายเหล่านี้ต่างเป็นตัวอย่างอันดีที่แสดงให้เห็นว่าในช่วงเวลาลำบากยากเข็ญและเปี่ยมอันตราย มนุษย์เราก็ยังคงไม่ขาดไร้ซึ่งสุนทรียะ และสามารถใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการสื่อสารถึงความจริงได้อย่างทรงพลังยิ่งเสมอมา

The post ‘ศิลปะเมื่อคราห่าลง’ เบื้องหลังภาพวาดดังที่บันทึกโรคระบาดในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ appeared first on a day magazine.

เราเรียกมันว่า meme

Sandro Botticelli’s “The Birth of Venus” (c.1486) / José Manuel Ballester

Leonardo da Vinci’s “The Last Supper” (1498) / José Manuel Ballester

Valentina di Liscia, After Frida Kahlo, “The Two Fridas” (1939) / hyperallergic.com

มีมเป็นรูปแบบของการแสดงออกทางความคิด พฤติกรรม สัญลักษณ์ (ส่วนใหญ่จะเป็นการล้อเลียน) ที่ส่งต่อจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งและแพร่กระจายไปอย่างรวดเร็ว ผ่านการเขียน ภาพวาด ภาพถ่าย การพูด ท่าทาง ไปจนถึงพิธีกรรมต่างๆ จนกลายเป็นกระแสทางวัฒนธรรมและปรากฏการณ์ทางสังคม คำนี้ถูกบัญญัติขึ้นโดย Richard Dawkins นักชีววิทยาวิวัฒนาการชาวอังกฤษ มันปรากฏให้เห็นเป็นครั้งแรกในหนังสือ The Selfish Gene (1976) โดยมีรากศัพท์มาจากคำว่า gene หรือลักษณะที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม กับคำภาษากรีก mimeme ที่แปลว่าการลอกเลียนแบบนั่นเอง

สิ่งที่ถูกหยิบมาทำเป็นมีมมากที่สุดอย่างหนึ่งคือภาพวาดของศิลปินดังๆ ไม่ว่าจะเป็นในยุคโบราณและยุคก่อนสมัยใหม่อย่างยุคคลาสสิค ยุคกลาง ยุคเรอเนซองซ์ และยุคโมเดิร์น ด้วยการคัดสรรภาพวาดตั้งแต่กษัตริย์ ขุนนาง นักปรัชญา ตัวละครในพระคัมภีร์และเทพนิยายปรัมปรา ไปจนถึงภาพชาวบ้านร้านตลาดมาประกอบถ้อยคำขำๆ โดนๆ (หรือบางครั้งก็งงๆ มึนๆ) ที่เชื่อมโยงหรือบางครั้งขัดแย้งกับบุคลิก อากัปกิริยาของตัวละครและเรื่องราวในภาพ (วิธีการลักษณะนี้เรียกว่า image macro) สร้างความตลกโปกฮาหรือเกาะกระแสที่กำลังเป็นที่นิยมในสังคมช่วงนั้นๆ 

facebook.com/classicalartmemes

มีมฮิตช่วงโควิด-19

ในช่วงเวลานี้ที่สถานการณ์การระบาดของไวรัสโคโรน่าสายพันธุ์ใหม่หรือ โควิด-19 ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตในพื้นที่สาธารณะของผู้คนในหลายประเทศทั่วโลก ก็เกิดมีมที่หยิบฉวยเอาผลงานศิลปะในยุคต่างๆ มาดัดแปรให้เข้ากับสถานการณ์กันอย่างเอิกเกริก

ไม่ว่าจะเป็นภาพ The Creation of Adam ที่พระเจ้ายื่นมือมากดแอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อใส่มืออดัมแทนการสัมผัสนิ้ว ภาพวาดลายเส้น Praying Hands (1508) ของ Albrecht Dürer ศิลปินเอกชาวเยอรมันแห่งยุคเรอเนซองซ์ ที่เป็นภาพมือกำลังฟอกสบู่ แทนการประนมมือสวดภาวนา หรือภาพวาด The Scream (1893) ของศิลปินเอกแห่งยุคโมเดิร์น Edvard Munch ที่ถูกนำมาดัดแปรให้กลายเป็นภาพของคนที่กำลังกักตุนข้าวของด้วยความตื่นตระหนกจากโรคระบาด

The Creation of Adam (1511)

Praying Hands (1508) / instagram.com/shusaku1977

The Scream (1893)

อีกหนึ่งมีมที่โด่งดังในช่วงนี้คือผลงานของศิลปินร่วมสมัยชาวสเปน José Manuel Ballester ชุด Espacios Ocultos หรือ Hidden Spaces ที่ใช้โปรแกรมดิจิทัลลบตัวละครในภาพวาดชิ้นเอกของศิลปินเอกของโลกออกไปอย่างแนบเนียนจนเหลือแต่ฉากหลังและสภาพแวดล้อมอันว่างเปล่า เข้ากับสถานการโควิด-19 อย่างพอเหมาะพอเจาะ หลายคนคิดว่าเป็นงานที่สร้างขึ้นในช่วงนี้ ทั้งที่จริง Ballester สร้างงานชุดนี้ไว้ก่อนที่ไวรัสโคโรน่าสายพันธุ์ใหม่จะแพร่กระจายเสียอีก

Ballester ตีความภาพวาดคลาสสิกเหล่านี้ใหม่ด้วยการเปิดเผยฉากหลังและพื้นที่ในภาพวาดที่เคยถูกซุกซ่อน เปิดโอกาสให้ผู้ชมประเมินความสัมพันธ์ระหว่างตัวละครในภาพวาดกับสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบๆ ตัวพวกเขาด้วยมุมมองใหม่ๆ ในขณะเดียวกัน ผลงานของเขาก็มีคุณสมบัติอันเหมาะเจาะในการเป็นมีมได้อย่างสมบูรณ์แบบจนกระจายเป็นวงกว้างอย่างที่เราเห็น

Jan Vermeer’s “The Allegory of Painting” (1668) / José Manuel Ballester

Pablo Picasso’s “Guernica” (1937) / José Manuel Ballester

ผลงานของศิลปินผู้ถ่ายทอดความโดดเดี่ยวเปลี่ยวเหงาของชีวิตในสังคมเมืองสมัยใหม่ได้โดดเด่นเป็นเอกอย่าง Edward Hopper ก็ถูกนำมาทำเป็นมีมที่แสดงถึงความโดดเดี่ยวเปลี่ยวเหงาในช่วงกักตัวจากวิกฤตโควิด-19 กันอย่างแพร่หลาย บางมีมถึงกับกล่าวว่า ตอนนี้เหมือนพวกเรากำลังอยู่ในภาพวาดของเอ็ดเวิร์ด ฮอปเปอร์ ยังไงยังงั้นเลยทีเดียว

Nighthawks (1942)

ก่อนจะเป็นมีม

อันที่จริง ก่อนยุคของมีม การประกอบภาพวาดเข้ากับถ้อยคำนั้นมีมาตั้งแต่สมัยโบราณแล้ว ไม่ว่าจะเป็นภาพวาดในหนังสือวิจิตร (illuminated manuscript) จากยุคโบราณหรือยุคกลาง หรือพรมปักแขวนผนัง Bayeux Tapestry จากยุคกลางของฝรั่งเศส ซึ่งภาพเหล่านี้เองก็ถูกนำมาทำเป็นมีมในอินเทอร์เน็ตในปัจจุบันด้วย

ในช่วงยุค 70s ก่อนที่อินเทอร์เน็ตจะแพร่หลายและก่อนที่คำว่ามีมจะถือกำเนิดขึ้น บุคคลแรกๆ ที่หยิบเอาภาพวาดยุคโบราณมาทำเป็นภาพล้อเลียนคือ Terry Gilliam ศิลปิน ผู้กำกับ และนักแสดงแห่งคณะตลก Monty Python’s Flying Circus จากอังกฤษ ที่หยิบเอาภาพวาดของศิลปินในยุคเรอเนซองซ์อย่าง Bronzino มาตัดแปะรวมกับภาพถ่ายและภาพจากนิตยสารเก่าๆ และพัฒนาเป็นผลงานการ์ตูนและแอนิเมชั่นสั้นๆ อันน่าขบขัน พิลึกพิลั่น และแปลกประหลาด ใส่ในไตเติลรายการของคณะที่เผยแพร่ทางสถานีโทรทัศน์ BBC จนได้รับความนิยมอย่างมากในยุคสมัยนั้น 

ในช่วงยุค 2000s ผลงานศิลปะสำคัญๆ ที่เป็นสัญลักษณ์ในประวัติศาสตร์ศิลปะตะวันตกต่างก็ถูกหยิบฉวยมาใส่ถ้อยคำและดัดแปรให้กลายเป็นภาพล้อเลียนและถูกส่งต่อในโลกอินเทอร์เน็ตอย่างแพร่หลาย ไม่ว่าจะเป็นผลงาน The Creation of Adam (1511) ภาพวาดพระผู้เป็นเจ้าประทานชีวิตให้แก่ ‘อดัม’ มนุษย์คนแรก หนึ่งในภาพจิตรกรรมปูนเปียก (Fresco) ของ Michelangelo บนเพดานโบสถ์น้อยซิสทีน (Sistine Chapel) อันล้ำค่า

อีกภาพที่ปรากฏให้เห็นเป็นมีมอยู่บ่อยๆ คือผลงานชิ้นเอกของ Leonardo da Vinci อย่าง The Last Supper (1495-1497) ภาพจิตรกรรมฝาผนังปูนแห้ง (Fresco-secco) รูปพระกระยาหารค่ำมื้อสุดท้ายของพระเยซูคริสต์ท่ามกลางอัครสาวกทั้งสิบสองก่อนที่จะทรงถูกนำตัวไปตรึงกางเขน และภาพวาดสีน้ำมันรูปสุภาพสตรีผู้มีรอยยิ้มอันงดงามน่าพิศวงอย่าง Mona Lisa (1503-1505) 

The Creation of Adam (1511)

ภาพก๊อปปี้ของ Leonardo da Vinci’s The Last Supper โดยลูกศิษย์ผู้ทำงานในสตูดิโอของดา วินชี (1515-20)

Mona Lisa (1503-1505)

หรือจะเป็นผลงานชิ้นสำคัญของ Raphael อย่าง The School of Athens (1509-1511) ภาพจิตรกรรมฝาผนังปูนเปียกของเหล่านักปรัชญาในสำนักแห่งเอเธนส์ก็ถูกนำมาล้อไม่แพ้กัน รวมไปถึงผลงานชิ้นเอกของศิลปินในยุคบาโร้กอย่าง Caravaggio อย่างภาพ Judith Beheading Holofernes (1598) ที่เป็นเรื่องราวในคัมภีร์ไบเบิลของ จูดิท วีรสตรีชาวยิวที่ลอบเข้าไปตัดหัวโฮโลเฟอร์เนส แม่ทัพชาวบาบิโลนถึงที่นอน 

เว็บไซต์และโซเชียลมีเดียในโลกออนไลน์ต่างๆ นับเป็นพาหะชั้นดีในการแพร่กระจายมีมเหล่านี้ให้ระบาดในโลกออนไลน์ ไม่ว่าจะเป็นเว็บไซต์อย่าง GIPHY, Reddit, Imgur, 9GAG, Tumblr เพจเฟซบุ๊กอย่าง Classical Art Memes ที่เน้นการทำมีมจากศิลปะในยุคคลาสสิกโบราณมีผู้ติดตามถึง 5 ล้านราย ส่วนแอ็กเคานต์ทวิตเตอร์ Medieval Reactions ที่หยิบเอาภาพวาดจากยุคกลางมาทำเป็นมีมก็มีจำนวนผู้ติดตามมากกว่า 40,000 คน

The School of Athens (1509-1511)

Judith Beheading Holofernes (1598)

มีมนั้นสำคัญไฉน

นอกจากสร้างความสนุกสนานเฮฮาและผ่อนคลายความเครียดแล้ว มีมยังทำหน้าที่เป็นตัวสะท้อน วิพากษ์วิจารณ์สถานการณ์ในสังคมในเชิงเสียดสีประชดประชันอีกด้วย ยกตัวอย่างเช่นในปี 2012 สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน หรือ CCTV ทำการปิดอวัยวะพึงสงวนของประติมากรรม David (1501-1504) ของไมเคิลแองเจโลระหว่างรายงานข่าวจากนโยบายเซนเซอร์อันเข้มงวดในสื่อโทรทัศน์และสื่อออนไลน์ของทางการจีน ทำให้เหล่าชาวเน็ตของจีนตอบสนองด้วยมีมที่หยิบเอาภาพประติมากรรมเดวิดและศิลปะภาพเปลือยในยุคคลาสสิกและเรอเนซองซ์มาใส่เสื้อผ้ากันอย่างเก๋ไก๋

แต่มีมไม่ได้ทำได้เพียงแค่นั้น เพราะในแง่ของการหยิบภาพวาดคลาสสิกมาทำเป็นมีม วัฒนธรรมนี้ยังช่วยเผยแพร่ศิลปะที่ดูเข้าถึงยาก ไปสู่หน้าจอของทุกคนแบบไม่แบ่งชนชั้น

ตามปกติ ผลงานศิลปะที่อยู่ในหอศิลป์หรือพิพิธภัณฑ์อาจทำให้เหล่าคนรักศิลปะดื่มด่ำกำซาบในดวงหฤทัย แต่สำหรับคนทั่วไปที่ไม่ใช่คอศิลปะก็อาจไม่ได้อินไปด้วยสักเท่าไหร่ แต่นับว่าโชคดีที่มีมทำให้คนเข้าถึงง่ายขึ้น เหล่าบรรดาพิพิธภัณฑ์และหอศิลป์ต่างๆ เองก็ปรับตัวให้เข้ากับโลกออนไลน์ด้วยการอนุญาตให้ผู้ชมถ่ายภาพผลงานศิลปะที่จัดแสดงอยู่ เพื่อนำไปเผยแพร่ทางสื่อโซเชียลมีเดีย หรือจะทำเป็นมีมตลกๆ ที่เข้ากับกระแสและสถานการณ์ในสังคมก็ได้

สิ่งเหล่านี้ทำให้ศิลปะที่ปกติเคยเป็นของสูงส่งเลอค่าจนคนทั่วไปเอื้อมไม่ถึงกลายเป็นสิ่งที่เข้าถึงง่าย จับต้องได้ และเชื่อมโยงกับคนธรรมดาสามัญอย่างเราๆ ท่านๆ ถึงแม้ศิลปินชั้นครูยุคโบราณและยุคสมัยใหม่ผู้ล่วงลับทั้งหลายอาจจะไม่ได้เผื่อใจเอาไว้ว่าผลงานของพวกเขาจะถูกเอามาทำให้กลายเป็นมุกตลกแบบนี้ก็ตามที

อ้างอิง

en.wikipedia.org

knowyourmeme.com

thisiscolossal.com

The post Art in the Time of Corona เมื่อศิลปะคลาสสิกกลายเป็น meme ฮิตในช่วงโควิด-19 appeared first on a day magazine.

แคโรไลนา แซนเดรตโต อาศัยและทำงานอยู่ที่มิลานและปารีส เธอทำงานภาพถ่ายที่สำรวจประเด็นเกี่ยวกับห้วงเวลาที่ผันผ่านกับความทรงจำและการละทิ้งด้วยการใช้กล้องฟิล์มและเทคนิคการถ่ายภาพแบบดั้งเดิมราวกับเป็นกระบวนการสร้างสรรค์ทางจิตใจ โดยมีเป้าหมายเพื่อสื่อสารเรื่องราวต่างๆ ที่เธอประสบพบเจอ

ในนิทรรศการ All Things Left Behind ครั้งนี้ แคโรไลนาพาผู้ชมเดินทางไปยังดินแดนอันไกลโพ้นอย่างคิวบาและ Svalbard แอนตาร์กติกา เพื่อสำรวจความคิดเกี่ยวกับการเคลื่อนผ่านของห้วงเวลาที่ส่งอิทธิพลต่อสิ่งต่างๆ อย่างชัดแจ้ง ทั้งพื้นผิวและมุมมองภายนอกที่ถูกกาลเวลากัดกร่อนและเปลี่ยนความหมายไป เหลือทิ้งไว้แต่ร่องรอยเอาไว้ว่าเราเป็นใครในอดีต และความทรงจำของสิ่งที่หลงเหลืออยู่ สะท้อนภาพอดีตที่สั่งสมบนพื้นผิวของภูมิทัศน์ ข้าวของ หรือสถานที่ต่างๆ ที่ถูกละทิ้งหรือยังคงถูกใช้สอยอยู่

ที่สฟาลบาร์ แคโรไลนาสำรวจเมืองเหมืองเก่าในยุค 80s อดีตที่อยู่อาศัยและสถานที่ทำงานของผู้คนกว่า 3,000 ชีวิต แต่ต่อมากลับถูกทิ้งร้างหลังจากสหภาพโซเวียตล่มสลายในช่วงทศวรรษ 1980 คนเหล่านั้นละทิ้งของใช้ส่วนตัวรวมถึงความทรงจำและร่องรอยการอยู่อาศัยเอาไว้เบื้องหลัง จนกลายเป็นดั่งพิพิธภัณฑ์แห่งเวลาอันเป็นนิรันดร์ท่ามกลางภูมิทัศน์ที่ปกคลุมด้วยน้ำแข็ง สิ่งเหล่านี้เป็นประจักษ์พยานแห่งชีวิตและเรื่องราวของพวกเขาที่เวลาได้สงวนรักษาเอาไว้และแปรเปลี่ยนความหมายไปอย่างช้าๆ

ส่วนคิวบาเป็นสถานที่ที่เวลาดำเนินไปอย่างเนิบช้าและทิวทัศน์แทบไม่เคยเปลี่ยนแปลง ที่นั่น แคโรไลนาฉายภาพห้องที่เต็มไปด้วยข้าวของซึ่งแม้จะเก่าและชำรุดทรุดโทรมแต่ยังคงถูกใช้งานอยู่ เพราะความอัตคัดขาดแคลนที่มีมาอย่างต่อเนื่อง และแม้เวลาจะแปรเปลี่ยนพื้นผิวของข้าวของต่างๆ เหล่านั้นให้เก่าคร่ำคร่า แต่พวกมันก็ยังคงถูกผู้คนที่ครอบครองอยู่ใช้งานอย่างซ้ำแล้วซ้ำเล่าต่อไป

ที่น่าสนใจก็คือ แคโรไลนาแสดงภาพถ่ายจากสถานที่สองแห่งนี้แบบคละเคล้าปนเปกันโดยไม่แยกแยะ จำแนก หรือระบุว่าเป็นที่ไหน เธอเชื้อเชิญให้ผู้ชมอย่างเราสังเกตและคาดเดาเอาเองว่าภาพที่เราเห็นเป็นภาพของสถานที่ที่ถูกทอดทิ้ง หรือเป็นสถานที่ที่ยังคงมีผู้อยู่อาศัยใช้งานอยู่กันแน่

ในวันที่แคโรไลนาเดินทางมาร่วมงานเปิดนิทรรศการครั้งนี้เราจึงได้พูดคุยกับเธอเกี่ยวกับที่มาของ All Things Left Behind และสิ่งที่พวกเขาอยากละทิ้งไว้เบื้องหลัง

ทำไมคุณถึงสนใจแนวคิดเกี่ยวกับสิ่งที่ถูกละทิ้งไว้เบื้องหลัง

สำหรับฉัน สิ่งที่ถูกละทิ้งไว้เบื้องหลังนั้นสำคัญมากเพราะมันเป็นตัวแทนความทรงจำของเรา มันบ่งบอกว่าเราเคยเป็นใคร และเป็นสิ่งที่กำหนดว่าเราจะเป็นยังไงในอนาคต ในฐานะศิลปิน ฉันรู้สึกว่าเป็นเรื่องสำคัญที่จะสำรวจแนวคิดเกี่ยวกับความทรงจำเพราะมันเป็นสิ่งย้ำเตือนให้รำลึกถึงข้อเท็จจริงที่ว่าเราต่างถือกำเนิดเกิดมาบนโลกนี้ในเวลาอันสั้น เป็นเพียงชั่วเศษเสี้ยวอึดใจหนึ่งในประวัติศาสตร์ของโลกใบนี้ เราต่างก็เป็นสิ่งที่ถูกละทิ้งเอาไว้ ในขณะเดียวกัน เราก็ทิ้งเรื่องราวของเราในฐานะมนุษย์เอาไว้เบื้องหลัง และแน่นอนว่าในฐานะช่างภาพ ยิ่งเราทิ้งวัตถุทางภาพเอาไว้เท่าไหร่ วัตถุเหล่านั้นก็ยิ่งสะท้อนร่องรอยของกาลเวลาเอาไว้เท่านั้น

สถานที่ที่คุณไปถ่ายภาพชุดนี้มีความสัมพันธ์หรือเชื่อมโยงกับคุณไหม

แน่นอน หลักๆ ฉันถ่ายภาพชุดนี้จากสองสถานที่ หนึ่งคือคิวบา ซึ่งฉันใช้เวลามากกว่า 4 ปี เพื่อพัฒนาโครงการถ่ายภาพ 3 โครงการ หนึ่งในจำนวนนั้นก็คือผลงานในนิทรรศการนี้ อีกสองโครงการคือ Cines de Cuba ที่เป็นภาพถ่ายโรงภาพยนตร์ในคิวบา โครงการที่สองคือ Cuba. Vivir Con เป็นชุดภาพถ่ายภายในบ้านต่างๆ ของผู้คนในคิวบา ซึ่งคุณจะเห็นบางส่วนของผลงานชุดนี้แสดงอยู่ในนิทรรศการนี้ด้วย ในภาพถ่ายภายในบ้านที่คิวบาเหล่านี้ วัตถุข้าวของทุกอย่างที่เห็นในภาพถ่ายนั้นดูเก่าแก่มาก และดูเหมือนมันถูกทิ้งร้างเอาไว้นานแล้ว แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่ มันยังถูกใช้งานอยู่ เหมือนภาพถ่ายรูปจักรเย็บผ้าที่แสดงอยู่ในนิทรรศการ ดูเผินๆ อาจเหมือนถูกทิ้งเอาไว้ แต่จริงๆ แล้วมันยังถูกใช้อยู่ทุกวัน

นั่นกลายเป็นแนวคิดเกี่ยวกับข้อเท็จจริงที่ว่า การที่วัตถุข้าวของต่างๆ ดูเก่าแก่อาจจะหมายความว่ามันถูกทิ้งเอาไว้ หรือในทางกลับกัน มันอาจจะยังถูกใช้งานอยู่ก็เป็นได้ ดังตัวอย่างเช่นในคิวบา เพราะสถานการณ์ในคิวบาเอื้อให้เกิดสภาวะแบบนั้น คนในคิวบาไม่มีโอกาสซื้อหาวัตถุข้าวของใหม่มาเปลี่ยนแบบเดียวกับที่เราทำ เวลาคุณต้องการเก้าอี้ใหม่ คุณก็ไปร้านขายเฟอร์นิเจอร์ซื้อเก้าอี้ตัวใหม่มา แต่คนในคิวบาทำแบบนั้นไม่ได้ ถึงแม้คุณจะมีเงินพอซื้อเก้าอี้ตัวใหม่ แต่คุณก็อาจจะหาซื้อเก้าอี้ตัวใหม่ที่คุณต้องการในร้านค้าไม่ได้ เพราะสถานการณ์ทางการเมืองในประเทศค่อนข้างซับซ้อน และคิวบาก็ไม่ใช่ประเทศในเขตการค้าเสรีด้วย ดังนั้นบางทีวัตถุที่เห็นในภาพถ่ายของฉันก็อาจจะถูกละทิ้งเอาไว้ แต่ในบางกรณีมันก็ยังถูกใช้อยู่ และยังเป็นสิ่งของที่มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อผู้เป็นเจ้าของมัน

ฉันไปเยือนคิวบาเป็นเวลาหลายปี ฉันได้พบกับผู้คนที่นั่น และปรับตัวเองให้เคยชินกับแนวคิดที่เรียกว่า Invento Cubano หรือนวัตกรรมแบบคิวบา ซึ่งหมายถึงการซ่อมแซมของบางสิ่งบางอย่างที่มีอยู่ในรูปแบบที่ไม่เคยมีใครพบเห็นมาก่อน (คล้ายๆ กับข้าวของเครื่องใช้แบบ DIY : ผู้เขียน) หมายความว่า ข้าวของจะถูกซ่อมแซมไปเรื่อยๆ ไม่มีอะไรถูกทิ้งขว้าง เพราะมันยังมีประโยชน์อยู่เสมอ

ส่วนอีกสถานที่หนึ่งของโครงการนี้  ฉันไปถ่ายภาพในเมืองชื่อ Pyramiden ทางตอนเหนือของนอร์เวย์ซึ่งเคยเป็นเมืองทำเหมือง ในยุค 70s มีคนกว่า 1,500 คนอาศัยอยู่ที่นั่น มีโรงเรียน สนามกีฬา ระบบสาธารณูปโภค แต่ในช่วงปลายยุค 90s ผู้คนก็ละทิ้งเมืองออกไปจนหมด ด้วยสองสาเหตุคือทรัพยากรในเมืองหมดสิ้น ไม่มีอะไรให้ขุดอีกต่อไปแล้ว อีกสาเหตุคือการล่มสลายของสหภาพโซเวียตซึ่งเป็นผู้ลงทุนในอุตสาหกรรมเหมือง ไม่มีเงินทุนหล่อเลี้ยงเมืองอีกต่อไป ผู้คนจึงอพยพออกจากเมืองไปจนหมด 

ที่น่าสนใจก็คือถ้าดูในภาพถ่ายคุณจะเห็นว่าพวกเขาไม่แม้แต่จะเอาข้าวของติดตัวไปด้วยซ้ำ ตอนอยู่ที่นั่น ฉันพบแผ่นเสียง หนังสือ ไดอารี อุปกรณ์การเรียนซึ่งเป็นของส่วนตัวมากๆ ทำให้ฉันพบว่าพฤติกรรมการทิ้งสิ่งของของคนที่พิรามิเดนช่างตรงกันข้ามกับผู้คนในคิวบาที่เก็บข้าวของทุกอย่างไว้ใช้ ขณะเดียวกันฉันก็พบคุณลักษณะร่วมของสองสถานที่ซึ่งเป็นเมืองคอมมิวนิสต์กับสังคมนิยม ในบางแง่ ภาพลักษณ์ของสถานที่ทั้งสองก็มีความคล้ายคลึงกันจนทำให้เวลาคุณดูภาพถ่ายที่แสดงในนิทรรศการนี้แล้วคุณอาจจะแยกไม่ออกว่าที่ไหนเป็นที่ไหน นี่เป็นหนึ่งในเหตุผลที่ฉันไม่เขียนชื่อสถานที่เอาไว้ใต้ภาพ

และคุณก็แสดงภาพถ่ายสถานที่ทั้งสองแห่งแบบคละปะปนกันด้วย

ถูกต้อง ฉันแสดงภาพแบบปะปนกันเพราะฉันไม่อยากให้ผู้ชมรู้แน่ชัดว่าแต่ละภาพคือที่ไหน ฉันอยากให้ผู้คนหลงทางอยู่ในแนวคิดเกี่ยวกับความทรงจำ ในความฝันและความเป็นจริง ในสิ่งที่ถูกใช้งานและสิ่งที่ถูกทอดทิ้ง ฉันอยากสร้างความสับสนและอยากให้ผู้คนเพลิดเพลินกับความงามของภาพถ่ายมากกว่าจะมัวแต่หมกมุ่นว่าภาพนี้ถ่ายมาจากที่ไหน 

ตอนแรกที่ดูรูป เรานึกไปถึงสถานที่ประสบภัยพิบัติอย่างเชอร์โนบิลเลย

เชอร์โนบิลเป็นสถานที่อันน่าเหลือเชื่อซึ่งสภาพแวดล้อมที่เห็นนั้นเกิดจากภัยพิบัติ แต่ที่นี่ไม่ได้ประสบภัยพิบัติอะไร มันอาจจะสะเทือนอารมณ์น้อยกว่าแต่ก็น่าเหลือเชื่อมากกว่าว่าทำไมผู้คนเหล่านี้ถึงทิ้งที่อยู่อาศัยที่ยังสภาพดีอยู่ไป ทั้งๆ ที่ไม่ได้เกิดภัยพิบัติอะไร ถ้าคุณสังเกตบางภาพ ในบางที่เขาละทิ้งทุกสิ่งทุกอย่างเหมือนกับเกิดภัยพิบัติ ราวกับเป็นสภาพแวดล้อมหลังเกิดระเบิดนิวเคลียร์ยังไงยังงั้น

คุณใช้เวลาอยู่ที่เมืองพิรามิเดนนานเท่าไหร่

ฉันใช้เวลาอยู่ที่นั่น 4 วัน เพราะมันเป็นสถานที่ที่เข้าถึงยาก คุณต้องบินไปที่เกาะสฟาลบาร์แล้วหาเรือเข้าไปที่พิรามิเดน ตอนนี้ที่นั่นมีโรงแรมแล้ว แต่ตอนที่ฉันไปถึงโรงแรมยังไม่เปิด ฉันคิดว่าฉันเป็นลูกค้าคนแรกเลยนะ โรงแรมก็มีแค่ชั้นเดียวที่ซ่อมแซมให้พักอาศัยได้ มีไฟฟ้าใช้แต่ไม่มีน้ำอุ่น ฉันต้องอาบน้ำเย็นทุกวันเลย (หัวเราะ) นอกจากโรงแรมที่ถูกซ่อมแซม สถานที่อื่นๆ ก็ยังคงถูกทิ้งร้างอย่างที่เห็น ไม่มีการมีซ่อมแซมหรือแตะต้องสัมผัสอะไรอย่างสิ้นเชิง ฉันโชคดีมากที่ได้พบผู้ชายคนหนึ่งที่พาฉันไปในสถานที่ที่ไม่มีใครมีโอกาสได้เข้าไปเป็นเวลา 30 ปี เพราะฉะนั้นภาพเหล่านี้จึงเป็นภาพถ่ายของสถานที่เหล่านั้นที่ถูกถ่ายเป็นครั้งแรกในรอบหลายสิบปี

ทำไมคุณถึงถ่ายภาพออกมาในรูปแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัสทั้งหมด

ภาพเหล่านี้เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสเพราะฉันใช้กล้องฟิล์มมีเดียมฟอร์แมตในการถ่ายภาพและฉันใช้ฟิล์มเนกาทีฟไม่ใช่ดิจิทัล ฉันชอบรูปแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัส เพราะมันเปิดโอกาสให้ฉันจัดองค์ประกอบในภาพได้อย่างแม่นยำ ฉันตัดสินใจได้ว่าอะไรจะอยู่หรือไม่อยู่ในกรอบของภาพที่ฉันถ่าย เหตุผลอีกอย่างที่ฉันตัดสินใจใช้กล้องแบบนี้เพราะมันใช้งานได้ยากเลยทำให้ฉันต้องพูดคุยกับผู้คนก่อนถ่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคิวบา เพราะฉันชอบที่จะมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนก่อนที่จะถ่ายภาพพวกเขา

ตอนถ่ายภาพด้วยกล้องมีเดียมฟอร์แมต คุณถือกล้องเอาไว้ระดับอกแล้วพูดคุยกับพวกเขาไปด้วยแล้วถ่ายหรือเปล่า

ไม่ๆๆ ฉันถ่ายโดยใช้ขาตั้งกล้อง แต่คนที่ฉันถ่ายทุกคนต้องเซย์เยสก่อนฉันถึงจะถ่ายภาพพวกเขาได้ โดยปกติฉันจะถูกเชิญให้เข้าไปบ้านของพวกเขา และบางครั้งฉันต้องใช้เวลาพูดคุยกับพวกเขาเป็นชั่วโมง ซึ่งถ้าคุณคุยกับฉันแล้วก็คงรู้แล้วว่ามันไม่ใช่ปัญหาสำหรับฉันเลย (หัวเราะ) เพราะฉันต้องการรู้เรื่องราวของพวกเขา ต้องการรู้ว่าพวกเขาคิดอะไร และหลังจากนั้นฉันถึงถ่ายรูปพอร์เทรตและบ้านของพวกเขา 

คุณกล่าวในบทนำของนิทรรศการว่าการมาถึงของยุคดิจิทัลทำให้ทุกสิ่งทุกอย่างถูกอัพโหลดขึ้นไปในโลกออนไลน์จนทำให้พื้นที่ทางกายภาพในโลกแห่งความเป็นจริงถูกละทิ้งเอาไว้เบื้องหลัง คุณรู้สึกยังไงกับโลกออนไลน์

สิ่งนี้เป็นหัวข้อหลักที่ฉันสำรวจมาตลอดอาชีพการทำงานของฉัน หนังสือรวมภาพถ่ายเล่มแรกของฉันเป็นเรื่องเกี่ยวกับโรงภาพยนตร์ในคิวบา พื้นที่ทางกายภาพของโรงภาพยนตร์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของการเปลี่ยนแปลงของประสบการณ์ในการเสพสื่อของเราทุกคน เมื่อ 30 ปีที่แล้ว เราเข้าไปดูหนังในโรงหนังแต่ทุกวันนี้เรามีจอส่วนตัว ทั้งโทรทัศน์จอแบนหรือจอมือถือที่เล็กลงเรื่อยๆ ฉันคิดว่ายิ่งจอเล็กลงเท่าไหร่ เราก็โดดเดี่ยวมากยิ่งขึ้นเท่านั้น เราสื่อสารกันน้อยลง เราไม่ได้เพลิดเพลินกับหนังหรือเกมร่วมกัน สิ่งนี้คือประเด็นที่ฉันสำรวจในโปรเจกต์ศิลปะต่างๆ ของฉันในฐานะศิลปิน 

แล้วคุณคิดยังไงกับการเปลี่ยนแปลงที่ว่า

ฉันว่ามันเป็นเรื่องปกติที่พวกเราทุกคนต้องโอบรับความเปลี่ยนแปลง แต่ในขณะเดียวกัน ฉันก็คิดว่าเป็นเรื่องสำคัญที่เราจะเก็บความทรงจำเอาไว้ว่าเราเคยเป็นยังไงมาก่อน ฉันอยากให้คนรุ่นหลังได้รับรู้ว่าเราเคยไปดูหนังกันในโรงหนังและไม่ลืมว่าเราเคยมีสถานที่ที่เราเคยใช้เป็นที่ออกเดต หางาน หาอพาร์ตเมนต์ตามประกาศในโรงหนัง นี่คือสถานที่ที่เรามารวมตัวและแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งกันและกัน ฉันคิดว่าเป็นสิ่งที่สำคัญสำหรับคนในอนาคตที่จะไม่ลืมและได้รับรู้เรื่องราวเหล่านี้

แน่นอนทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลเป็นสิ่งที่ยอดเยี่ยม ถึงฉันจะทำงานด้วยกล้องแอนะล็อก แต่ภาพของฉันทุกภาพก็ถูกสแกนและพิมพ์ออกมาในระบบดิจิทัลอยู่ดี ไม่อย่างงั้นฉันก็คงทำหนังสือหรือนิทรรศการไม่ได้ ดังนั้นไม่ว่าอย่างไรก็ตามดิจิทัลก็ต้องมาถึงตัวฉัน ถึงแม้ฉันจะถ่ายภาพด้วยเทคนิคที่แตกต่างจากดิจิทัล เพราะเป็นกระบวนการหนึ่งในการทำงานของฉัน แต่ภาพถ่ายในชุด Cuba. Vivir Con มีอยู่ 1,500 รูป คุณลองคิดดูว่าฉันจะคัดเลือกภาพมาให้มิเชลาได้ยังไง ถ้าฉันไม่มีคอมพิวเตอร์ มันแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย ดิจิทัลเป็นอะไรที่ยอดเยี่ยมมาก แต่ฉันพยายามที่จะไม่ลืมว่าเรามาจากไหน และพยายามอย่างมากที่จะสำรวจความทรงจำว่าเราเคยเป็นอะไรมาก่อน

แคโรไลนา และ Michela Negrini ภัณฑารักษ์ของนิทรรศการ

โดยปกติแล้ว การถ่ายภาพเป็นการเก็บห้วงเวลาในอดีตเอาไว้ คุณคิดว่าภาพถ่ายสามารถพูดถึงอนาคตได้ไหม

ฉันคิดว่าจริงๆ แล้วภาพถ่ายเป็นสื่อแห่งอนาคตนะ ประการแรกสุด ตอนนี้มันเป็นสื่อที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและเป็นเจ้าของได้ หนึ่งในกล้องถ่ายภาพที่ทรงพลังที่สุดที่ฉันมีก็อยู่ในโทรศัพท์ของฉัน มันดีมากที่ทำให้ทุกคนสามารถเป็นช่างภาพได้ คุณต้องรู้ความแตกต่างระหว่างภาพที่ใช้ในการโฆษณาและการพาณิชย์กับภาพที่เป็นศิลปะที่ทำขึ้นเพื่อสร้างแรงสั่นสะเทือนทางอารมณ์ความรู้สึก ซึ่งเป็นสิ่งที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ถึงอย่างนั้นฉันก็คิดว่ามันเป็นเรื่องที่ดีมากๆ ที่ทุกคนสามารถมีกล้องถ่ายรูปในกระเป๋ากางเกงได้ มันทำให้โลกการถ่ายภาพเกิดการแข่งขันมากขึ้น ทำให้ทุกคนสามารถแยกแยะระหว่างภาพที่ดีกับภาพที่ไม่ดีได้ เพราะพวกเขาได้ฝึกฝนในการดูภาพมาอย่างมากมายในโลกออนไลน์

แต่ในขณะเดียวกันเราก็โดนเทคโนโลยีเหล่านี้แทรกแซงได้เช่นเดียวกัน

ก็เป็นไปได้เพราะมีภาพมากมายมหาศาลในโลกปัจจุบัน แต่ในขณะเดียวกันพวกเราทุกคนก็ตัดแต่งโลกของตัวเอง เราเลือกฟอลโลว์บางคนในอินสตาแกรม เฟซบุ๊ก หรือโซเชียลมีเดีย นั่นหมายความว่าเราก็ได้ตัดแต่งและคัดเลือกในสิ่งที่เราอยากเห็น ดังนั้นเราต่างก็มีจิตวิญญาณ สายตา และความคิดในเชิงวิพากษ์ที่จะเลือกเสพสิ่งรอบตัวได้

นิทรรศการ All Things Left Behind โดย แคโรไลนา แซนเดร็ตโต คิวเรตโดย Michela Negrini นำเสนอโดย [dip] contemporary art หอศิลป์ร่วมสมัยแห่งเมืองลูกาโน สวิตเซอร์แลนด์ ร่วมกับ RCB Galleria จัดแสดงที่ห้อง 240 ชั้น 2 ศูนย์การค้าริเวอร์ ซิตี้ แบงค็อก ตั้งแต่วันที่ 31 มกราคม – 30 มีนาคม 2020

The post Carolina Sandretto ช่างภาพผู้สำรวจการทิ้งและไม่ทิ้งในคิวบาและเมืองร้างของรัสเซีย appeared first on a day magazine.

แต่หากย้อนกลับไปในปี 1999 ‘ท็อป จ่างตระกูล’ คือศิลปินหน้าใหม่ไฟแรงผู้จบการศึกษาจาก San Francisco Art Institute และสร้างชื่อในแวดวงศิลปะร่วมสมัยของสหรัฐอเมริกาในฐานะศิลปินเลือดใหม่ผู้น่าจับตากับผลงานศิลปะแนวคอนเซปต์ชวลอันซับซ้อน ก้าวล้ำ และแหวกแนว

ยุคนั้นเขามีนิทรรศการแสดงเดี่ยวและกลุ่มในนิวยอร์ก ฟินแลนด์ ฮาวาย และเกาหลีใต้ ได้ร่วมแสดงนิทรรศการในมหกรรมศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ Venice Biennale ครั้งที่ 50 ที่ประเทศอิตาลี ทั้งยังได้รับเสียงวิจารณ์ชื่นชมตีพิมพ์ใน The New York Times, Artforum และ Art in America อันเป็นสื่อศิลปะทรงอิทธิพลในสหรัฐอเมริกาอีกด้วย

เมื่อกลับมาเมืองไทยหลังใช้ชีวิตในอเมริกากว่า 2 ทศวรรษ แวดวงศิลปะรับรู้เขาในบทบาทศิลปินรุ่นใหม่หัวก้าวหน้าผู้มีผลงานแปลกแหวกขนบปนห้าวห่าม ควบคู่ไปกับการทำรายการสารคดีออนไลน์ที่นำเสนอเรื่องราวในแวดวงศิลปะอย่าง artscenetv.net ก่อนผันตัวมาทำธุรกิจเชิงสร้างสรรค์ในชื่อบริษัท Farmgroup ร่วมกับมิตรสหาย และห่างหายจากการทำงานศิลปะไปนานหลายปี

ในทศวรรษใหม่ปี 2020 นี้ ท็อปหวนกลับสู่บทบาทศิลปินอีกครั้งกับ ‘Other Worldly’ นิทรรศการภาพวาดที่ได้แรงบันดาลใจจากภาพวาดในวัยเด็ก ผสมผสานกับประสบการณ์จากภาพยนตร์และหนังสือนวนิยายวิทยาศาสตร์ ออกมาเป็นภาพวาดเรื่องดวงดาวที่ตกอยู่ในความหายนะซึ่งเข้มข้นและตึงเครียด

To Thine Own Self Be True (2019)

ในคราวนี้ เขาละทิ้งการทำงานแบบคอนเซปต์ชวลอาร์ตอันล้ำสมัยและสลับซับซ้อน กลับมาสู่พื้นฐานของการทำงานศิลปะอันเรียบง่ายอย่างการวาดภาพเล่าเรื่องราวซื่อใส ตรงไปตรงมา แต่ในขณะเดียวกันก็เต็มไปด้วยความคาดเดาไม่ได้และจุดเชื่อมโยงอันหลากหลาย เปิดโอกาสให้ผู้ชมได้ตัดสินใจว่าจะควบคุมหรือโยงใยเรื่องราวอย่างไรคล้ายกับเป็นนวนิยายส่วนบุคคล

ตัวตน ผลงาน และการหวนกลับสู่บทบาทศิลปินของ ท็อป จ่างตระกูล เป็นอย่างไร เขาพร้อมเล่าให้เราฟัง

ที่มาของ Other Worldly เป็นอย่างไร

ช่วงที่ทำนิทรรศการเป็นช่วงที่เราลาออกจาก Farmgroup เราอยากจะรีแบรนด์ตัวเอง ให้โอกาสตัวเองอีกครั้ง เพราะตอนทำงานบริษัทเราไม่ค่อยได้ทำงานศิลปะมากนัก ซึ่งงานบริษัทเราก็ชอบนะ แต่เราคิดว่าบางทีเราก็อยากทำอะไรมากกว่านั้น ชีวิตคนเราควรจะมีสีสันมากกว่าจะต้องทำงานประจำไปเรื่อยๆ เราก็เลยคิดถึงตอนทำงานศิลปะสมัยอายุประมาณ 14-15 ปี หรือช่วงที่เรามีนิทรรศการแสดงเดี่ยวที่นิวยอร์กครั้งแรก ช่วงนั้นเป็นช่วงที่เราสนุกและมีความสุขจริงๆ เราอยากจะกลับไปเป็นเหมือนช่วงนั้น ก็คิดว่าจะทำยังไงดี

เราเป็นคนชอบอ่านหนังสือมาตลอดเพื่อทำความเข้าใจกับเรื่องต่างๆ และทำให้สมองเราไม่หยุดพัฒนา เราก็เลยไปซื้อหนังสือเกี่ยวกับความคิดสร้างสรรค์มาอ่านหลายเล่ม เล่มที่สะกิดใจเรามากที่สุดชื่อ Big Magic : Creative Living Beyond Fear เขียนโดย Elizabeth Gilbert

ในหนังสือเขียนว่าศิลปินหรือคนทำงานสร้างสรรค์หลายคนชอบคิดว่าวันเวลาที่ดีที่สุดของคุณได้ผ่านไปแล้ว สมมติว่าคุณเป็นนักดนตรี ดีเจ นักเขียน ช่างภาพ หรืออะไรก็ตามแต่ พอทำงานจนถึงช่วงพีคแล้วคุณก็ไปแต่งงาน มีลูก มีภาระต่างๆ คุณเลยไม่สามารถทำสิ่งที่ชอบได้ทำให้ไฟมอดไป หนังสือเล่มนี้บอกว่าคุณยังไม่ต้องลาออกจากงานก็ได้ แต่ลองใช้เวลาเข้าไปในสตูดิโอ ทำในสิ่งที่คุณชอบสักวันละชั่วโมง คุณเข้าไปเรื่อยๆ ทุกวันเดี๋ยวก็จะมีอะไรออกมาเอง

ช่วงนั้นเรายังไม่ได้ลาออกจากงานที่ Farmgroup พออ่านหนังสือเล่มนี้ ด้วยความที่เราเป็นคนบ้าๆ เราก็พยายามทำตามที่หนังสือบอก ตื่นตั้งแต่ตีห้า เข้าสตูดิโอไปวาดรูป อยากวาดอะไรก็วาด กลายเป็นรูปบ้ารูปบอที่เราไม่ได้เอามาแสดงในนิทรรศการเพราะมันเป็นมุกตลกส่วนตัวที่เราเก็ตอยู่คนเดียว วาดไปวาดมาเราก็เหลือบไปเห็นตัวละครเล็กๆ ที่เราวาดเมื่อปี 2007 จากนิทรรศการเดี่ยวที่  H Gallery เราก็เกิดแรงบันดาลใจว่า “เฮ้ย! ท็อป ยูชอบวาดรูปแบบนี้มาตั้งแต่เด็กๆ ไอ้ตัวนี้ต้องเป็นเครื่องหมายการค้าของยูแน่ๆ” เราชอบมากเลยเอาตัวละครตัวนี้กลับมาทำให้มีชีวิตขึ้นใหม่อีกครั้ง

การออกจากเซฟโซน ลาออกจากงานประจำที่มีรายได้แน่นอนไม่ทำให้คุณกังวลบ้างเหรอ

พอดีก่อนหน้านี้เรามีเงินเก็บอยู่บ้างเป็นเหมือนเปลนิรภัยของเรา แต่ตอนนี้เงินเก็บเราใกล้หมดแล้วเราก็เลยต้องรีบทำงานออกมาขาย (หัวเราะ) ในหนังสือ Big Magic ที่เราอ่าน เขาบอกว่าต่อให้คุณเจอแพสชั่นหรืองานที่ชอบแล้วแต่ก็ห้ามออกจากงานประจำทันที ให้ทำควบคู่กันไปด้วยจนกระทั่งงานที่คุณชอบประสบความสำเร็จจนเลี้ยงตัวเองได้แล้วค่อยลาออก 

เขายกตัวอย่าง John Grisham (นักเขียนนวนิยายแนวอาชญากรรม / กฎหมาย) ซึ่งทำงานเขียนควบคู่ไปกับงานกฎหมาย พอหนังสือขายดีแล้วถึงค่อยลาออก ที่สำคัญใน Big Magic บอกว่าทุกคนมีความคิดสร้างสรรค์ มีแพสชั่น คุณแค่ต้องบริหารจัดการมัน หาเวลาสักชั่วโมงสองชั่วโมงตอนเช้า ทำไปเรื่อยๆ ทุกวัน

ตอนที่ยังไม่ออกจากงาน เราตื่นตีห้ามาวาดรูปแล้วค่อยไปทำงานตอนสิบโมง ช่วงเวลาที่วาดรูปเวลาผ่านไปเร็วมาก แต่ช่วงเวลาสิบโมงเช้าจนถึงหกโมงเย็นนี่ผ่านไปช้ามาก (หัวเราะ) เลิกงานกลับมาบ้านเราก็วาดต่อ วันหยุดเสาร์-อาทิตย์ก็วาด ตอนแรกๆ เราวาดออกมาห่วยมาก วาดไปสักพักถึงเริ่มเข้าท่า รูปมันก็บอกเราว่าลาออกมาเลยดีไหม

เดี๋ยวๆ ใครบอกบอกคุณนะ

รูปที่เราวาดบอกน่ะ (หัวเราะ) มันบอกเราว่า ‘ลาออกจากงานดีกว่าไหม มาผจญภัยกับเราเต็มเวลาตรงนี้ดีกว่า’ เราก็เลยคิดว่าน่าจะโอเค โชคดีที่เราเคยทำ Hotel Art Fair มาก่อนทำให้เรารู้จักแกลเลอรีเยอะมาก ไม่เหมือนสมัยที่เรากลับมาเมืองไทยใหม่ๆ เราไม่รู้จักใครเลย ตอนนี้เราทำงานเสร็จก็มีแกลเลอรีแสดงงาน ได้ขายงาน เพื่อที่จะเอาเงินมาทำงานต่อ 

จะว่าไปตอนนี้ชีวิตเราก็ไม่ต่างกับทำงานประจำนะเพราะการเป็นศิลปินอาชีพเต็มตัวก็ต้องมีวินัยในการทำงาน ตื่นเก้าโมงเช้าทำงานจนถึงหกโมงเย็น เราอาจจะไม่ได้อยู่หน้าคอมพิวเตอร์ ไม่ได้ติดต่อลูกค้า ไม่ได้ออกไปตรวจงาน แต่นั่งวาดรูปในสตูดิโอ มันเป็นชีวิตอีกแบบที่เราคิดว่าเหมาะสำหรับคนอายุใกล้ห้าสิบอย่างเรา คล้ายๆ เกษียณน่ะ (หัวเราะ) อยู่บ้านวาดรูป เลี้ยงหมา ปลูกบอนไซ เป็นชีวิตที่เงียบสงบจริงๆ

ทำไมคุณถึงตั้งชื่องานล่าสุดว่า Other Worldly 

เราตั้งชื่อว่า Other Worldly เพราะเราสามารถพาตัวละครพวกนี้ไปเที่ยวได้ตลอดเวลา เราอยากพามันไปผจญภัย ตอนเด็กๆ เวลาวาดรูปเราก็เหมือนเด็กทุกๆ คนแหละที่จะวาดตัวละครพระเอกกับผู้ร้ายสู้กัน พอผู้ร้ายโดนยิงเราก็จะเอายางลบลบหัวผู้ร้ายแล้วก็วาดให้มีเลือดออกมา (หัวเราะ) แต่งานชุดนี้เราไม่อยากวาดให้ออกมารุนแรงขนาดนั้นนะ

ภาพวาดชุดนี้มีตัวละครสองฝ่าย ฝ่ายไหนเป็นพระเอกหรือผู้ร้ายก็ไม่รู้แต่ที่แน่ๆ คือฝ่ายตัวละครใส่หมวกกันน็อกเป็นผู้มาเยือนเมืองหรือดาวเคราะห์แห่งหนึ่งแล้วก็จับตัวละครอีกฝ่ายคือสัตว์ประหลาดบนดาวดวงนี้มาทำการทดลอง เช่น ในภาพชื่อ Free at Last เป็นภาพสัตว์ประหลาดโดนทดลอง เจ็บปวด พอมันหลุดออกมาได้ ก็มาทำร้ายไอ้หมวกกันน็อกพวกนี้ 

ภาพสัตว์ประหลาดที่ถูกจับมาทดลองในห้องทดลอง เราตั้งชื่อว่า No Hard Feelings ได้แรงบันดาลใจจากการดูข่าวพะยูนตายก็เลยวาดเป็นรูปพะยูนถูกเอามาทดลอง สร้างให้เป็นแกะ แล้วก็มีสัตว์ประหลาดสองหัวแอบเข้ามาในห้องทดลองจะมากินไอ้ตัวสวมหมวกกันน็อกอีกที อีกภาพที่ชื่อ Book Worm เราวาดรูปตัวละครใส่หมวกกันน็อกอ่านหนังสือ Big Magic ที่ให้แรงบันดาลใจกับเรา

No Hard Feelings (2019), Bookworm (2019)

ทำไมตัวละครฝ่ายหนึ่งถึงต้องใส่หมวกกันน็อกด้วย

เราวาดตัวละครใส่หมวกกันน็อกเพราะได้แรงบันดาลใจมาจากการที่เราขึ้นวินมอเตอร์ไซค์บ่อยๆ (หัวเราะ) อีกอย่างคือเราชอบชุดประดาน้ำเพราะมันเท่น่ะ ตอนเด็กๆ เราคิดว่าไม่มีใครเท่เกินกว่าคนที่ใส่ชุดประดาน้ำแล้ว 

ด้วยความที่งานชุดนี้ต่อยอดมาจากงานวาดเส้นที่เราทำในปี 2007 ซึ่งมีความใกล้เคียงกับรูปที่เราวาดเล่นตอนเด็กๆ เราก็เลยเอางานจากปี 2007 มาแสดงด้วย 2 ชิ้นเพื่อให้คนดูเห็นแรงบันดาลใจของเรา ชื่อ Control Chaos กับ Easy Peacy เล่าเรื่องของโลกในอนาคต เพราะคนชอบถามเราว่า ‘คิดว่าอนาคตจะดีหรือเปล่า?’ แต่เราคิดว่าอนาคตแม่งแย่ว่ะ เพราะมนุษย์เราทำลายธรรมชาติ ตัดต้นไม้ ในภาพเราก็เลยวาดรูปต้นไม้เหล็ก เพราะต้นไม้จริงๆ ถูกตัดจนไม่เหลือแล้ว คนส่วนใหญ่ก็จะต้องทำงานกันหมดยกเว้นตัวละครหนึ่งตัวที่เป็นเจ้านายไม่ต้องทำอะไร นั่งสูบบุหรี่เท่ๆ ชิลล์ๆ อยู่บนเรือยอชต์ (หัวเราะ)

คุณวาดงานชุดนี้ด้วยเทคนิคอะไร

กับงานชุดนี้เราไม่ใช้สีอะคริลิกหรือสีน้ำมันเพราะมันยุ่งยาก ต้องมีพู่กัน มีจานสี มีน้ำ บ้านเราเลี้ยงหมาด้วยเราก็เลยใช้สีชอล์กน้ำมันกล่องละร้อยกว่าบาทแบบที่เด็กๆ ใช้ ซึ่งเราแฮปปี้มาก เพราะหนึ่งคือราคาถูก สอง สีชัดเจน วาดเสร็จก็พ่นสเปรย์เคลือบสีลงไป

เมื่อก่อนเราวาดภาพลงบนกระดาษชานอ้อยที่นักเรียนสถาปัตย์เขาใช้ทำโมเดลเอามาต่อกันสองแผ่น แต่เรารู้สึกว่าขนาดเล็กไปหน่อย เราเลยวาดรูปบนกระดาษสีน้ำตาลที่ใช้ห่อของต่อกันสามแผ่น เพราะเราอยากให้ดูเหมือนโทรทัศน์จอยักษ์ในบ้าน คนดูจะได้มองเห็นชัดๆ

Control Chaos (2007), In Transit (2019)

พอวาดรูปสไตล์เด็กๆ แล้ว คุณต้องร่างก่อนไหมหรือทำสดเลย

ส่วนใหญ่จะทำสดๆ เลยนะ เอากระดาษมาเรียงกันแล้วก็วาดเลย บางทีก็วาดในสมุดสเกตช์ก่อนแล้วเอามาวาดลงบนกระดาษแผ่นใหญ่อีกที การที่เราวาดลงบนกระดาษแบบนี้ดีอยู่อย่างคือมันไม่เครียดมาก ผิดก็ไม่เป็นไร ร่างภาพด้วยดินสอ ถ้าไม่ชอบเราก็ลบแล้ววาดใหม่ เสร็จแล้วค่อยลงสี หรือแม้จะลงสีผิดเราก็ยังเอาคัตเตอร์ขูดสีออกแล้วลงสีใหม่ได้ นี่เป็นข้อดีของสีชอล์กน้ำมัน มันมีความยืดหยุ่น เวลาวาดสีทับกันก็สวยดี วาดพวกเส้นตรงเส้นโค้งวงกลมก็ใช้เครื่องมือเขียนแบบของนักศึกษาสถาปัตย์ช่วยเอา

งานชุดนี้ได้แรงบันดาลใจจากภาพวาดวัยเด็ก แปลว่าคุณเริ่มสนใจศิลปะตั้งแต่เด็กเลยใช่ไหม

ตั้งแต่ตอนเด็กๆ เลย ชีวิตเราง่ายมากด้วยความที่เราเป็นคนโชคดี อยากทำอะไรก็ได้ทำ พอเรียนจบ ป. 6 ที่โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียน เราก็ไปต่อเกรด 7-8 ที่แคลิฟอร์เนีย แล้วก็ไปเรียนไฮสคูลที่เมาวี ฮาวาย จากนั้นก็ไปเรียนต่อที่ San Francisco Art Institute แคลิฟอร์เนีย เรียนศิลปะ 

คอร์สที่เราเรียนสำหรับสมัยนั้นถือเป็นแนวทางใหม่ คือเป็นสาย performance art บวกกับวิดีโอและ installation ทำงานอะไรส่งก็ได้ เดินเข้าไปในห้องแล้วตดก็ยังเป็นงานได้ ทุกวันคือเซอร์ไพรส์ อะไรแบบนั้นเปิดโลกทัศน์เราจากที่เคยคิดว่าศิลปะต้องเป็นแค่จิตรกรรมหรือประติมากรรม แล้วสมัยที่เราเรียนเขาห้ามทำงานซ้ำ ทุกอย่างต้องใหม่หมด อะไรที่มีให้เห็นในหนังสือคุณจะเอามาแสดงในห้องเรียนไม่ได้  มันล้าสมัยไปแล้ว ทุกคนก็ต้องหาอะไรใหม่ๆ มาทำ

มีงานไหนที่ยังจำได้จนถึงตอนนี้ไหม

งานแสดงในชั้นเรียนครั้งแรกที่เราคิดว่าทำได้ดีชื่อ JK2000 เราเอาคอนเซปต์ของโดราเอมอนมาใช้ ทำเป็นเครื่องมือติดต่อกับชาติที่แล้ว ฝรั่งไม่เคยเจออะไรแบบนี้เห็นแล้วก็งงไปเลย (หัวเราะ) 

งานนี้เป็นงาน assemblage (สื่อประสม) เราเอาแผ่นสเกลตาชั่งมาติดกับแผ่นไม้พิมพ์ตัวอักษรภาษาอังกฤษ ข้างในมีหลอดไฟและมอเตอร์ เราติดเครื่องมือนี้ไว้กับคีย์บอร์ด เวลาพิมพ์คีย์บอร์ดแผ่นสเกลก็จะหมุนและมีไฟกะพริบตรงตัวอักษรเหมือนเรากำลังสื่อสารกับชาติที่แล้ว ตอนอาจารย์ให้ลองทดสอบเครื่องเราก็ขึ้นไปพิมพ์ แล้วบอกว่าชาติที่แล้วเราเป็นอะไร เป็นผีเสื้อบ้าง เป็นมดบ้าง ย้อนไปได้ 53 ชาติ

JK2000 (1999)

เวลาเราทำงานศิลปะ เราต้องคิดว่ามันเป็นไม้กายสิทธิ์ เสกอะไรให้เกิดขึ้นก็ได้ เหมือนเวลาเราไปพิพิธภัณฑ์แล้วเห็นถ้วยน้ำใบหนึ่งมีป้ายติดว่าเป็นถ้วยที่พระเยซูคริสต์ใช้ดื่มน้ำ มันก็กลายเป็นถ้วยศักดิ์สิทธ์ขึ้นมาได้ทันที นี่คือพลังของตัวหนังสือและถ้อยคำ เหมือนของวิเศษของโดราเอมอนที่เป็นไปไม่ได้ในโลกของความเป็นจริง แต่เราก็เชื่อมันได้ เอาสิ่งนี้มาใช้เป็นงานของเราได้ งานชิ้นนี้เป็นทีสิสจบของเราด้วยและได้ไปแสดงในนิทรรศการ NEW INVENTION 2 ที่ Lance Fung Gallery นิวยอร์ก 

หลังจากนั้นเราก็ได้ไปแสดงงานในนิทรรศการศิลปะและสถาปัตยกรรมนานาชาติ Snow Show (2004) ที่ฟินแลนด์ เป็นการเอาศิลปินมาทำงานร่วมกับสถาปนิก เราทำงานร่วมกับสตูดิโอสถาปนิก LOT-EK ทำเป็นงานศิลปะเชิงประสบการณ์ข้างในโครงสร้างคอนเทนเนอร์ที่ LOT-EK สร้างขึ้นมา ในนิทรรศการนี้ยังมี Yoko Ono, Lawrence Weiner, Kiki Smith, Anish Kapoor, Rachel Whiteread ทำงานกับสถาปนิกอย่าง Tadao Ando และ Zaha hadid ด้วย

DS300 (1999), เครื่องเปลี่ยนชะตาชีวิตด้วยการวางมือบนแผ่นไม้ที่ส่งกระแสไฟ 20,000 โวลต์ เผาลบลายมือเก่าทิ้งเพื่อให้ผู้ใช้งานสร้างชะตาชีวิตตัวเองใหม่

CB200 (2001), หวีที่เปลี่ยนผู้ใช้งานให้กลายเป็นชายที่ผู้หญิงหลงใหลเพียงแค่การหวีครั้งเดียว

ฟังดูสนุกมาก ทำไมคุณถึงตัดสินใจกลับเมืองไทย

ช่วงนั้นเราอยู่ที่นิวยอร์กจนมีเหตุการณ์ 9/11 เรารู้สึกว่าชีวิตไม่ค่อยปลอดภัยแล้วก็เลยกลับเมืองไทยมาทำรายการทีวีในยูทูบชื่อ artscenetv.net เพราะเรารู้ว่าเรายังไม่รู้จักใครเลยในเมืองไทย ทางเดียวที่จะรู้จักคนในวงการศิลปะที่นี่ก็คือต้องไปสัมภาษณ์แกลเลอรี สัมภาษณ์ศิลปินตามงานเปิดนิทรรศการต่างๆ เอามาลงยูทูบ ทำไปทำมาเรารู้ว่างานแบบนี้ไม่น่าจะได้เงินแน่ๆ ยิ่งทำยิ่งจน (หัวเราะ) เพราะเราก็หาสปอนเซอร์ไม่เป็น เราก็เลยมาทำงานกับบริษัท Farmgroup เขาเป็นที่ปรึกษาทางด้านศิลปะและดีไซน์ เราก็ช่วยออกไอเดียในการแขวนงาน การติดตั้งงาน และสร้างโปรเจกต์ Hotel Art Fair ขึ้นมา 

พอทำงานประจำที่ Farmgroup มาเกือบ 5-6 ปี เราก็รู้สึกว่าอยากกลับมาทำงานศิลปะ อยากพัฒนาศักยภาพของตัวเอง อยากวาดรูป อยากอยู่ได้ด้วยการขายงานศิลปะ เหมือนคำฝรั่งที่เขาบอกว่า ‘If you do what you love, you’ll never work a day in your life.’ เราเคยได้ยินคำนี้มานานจนกระทั่งถึงช่วงที่เรากลับมาวาดรูปนี่แหละเราถึงรู้สึกว่าคำพูดนี้แม่งโคตรจริง แต่ขอเติมวงเล็บหน่อยหนึ่งว่า ‘If you do what you love, and get money, you’ll never work a day in your life.’ เพราะถ้าทำแล้วไม่ได้ตังค์มันก็ไม่มีความหมายใช่ไหม จะทำไปทำไมวะ (หัวเราะ) 

ช่วงนี้เราได้ทำในสิ่งที่เรารักเราก็ต้องทำเต็มที่แล้วก็ต้องโปรโมตมันนิดหนึ่งเพื่อเราจะได้วาดรูปทุกวัน เราไม่อยากไปทำอย่างอื่นแล้ว ความสุขของเราอยู่ที่การได้ทำงาน ได้เห็นงานของเราเสร็จเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา อย่างการทำงานออฟฟิศหรือทำงานอื่นๆ กว่าจะเสร็จมันนานแต่เราคิดว่าศิลปินหลายคนมักจะค่อนข้างสมาธิสั้น รออะไรนานๆ ไม่ได้ (หัวเราะ)

เวลาเราวาดรูป พอเริ่มเอากระดาษมาเรียงต่อกัน เริ่มลงดินสอ เราก็จะรู้สึกว่า ‘โอ้โห อีกตั้งไกลนะเว้ยกว่าจะเสร็จ’ จากนั้นเราก็คิดในหัวว่า ‘ถ้าเกิดอีกตั้งไกลกว่าจะเสร็จ มึงต้องรีบทำ เดี๋ยวนี้สิเว้ย’ พอเราวาดเสร็จสักช่องก็คิดว่ายังเหลืออีกสองช่อง พอเสร็จช่องที่สอง ก็คิดว่า เอาเว้ย เหลืออีกช่องเดียวแล้ว วาดๆ ไปสักพัก เฮ้ย มันเสร็จหมดแล้วว่ะ เราก็ค่อยถอยออกมาดูว่าจะเก็บรายละเอียดที่เหลือยังไง สิ่งนี้เป็นสิ่งที่เราเอนจอยที่จะทำ

ทั้งที่สมัยก่อนคุณเอนจอยงานคอนเซปต์ชวลมากๆ ทำไมปัจจุบันถึงเลือกทำงานแนวนี้

สมัยที่อยู่นิวยอร์กหรือตอนกลับมาเมืองไทยใหม่ๆ เราทำงานศิลปะแบบคอนเซปต์ชวลอาร์ตเพราะเราเรียนจบมาจากเมืองนอก เราได้อิทธิพลจากคนโน้นคนนี้มา ช่วงนั้นเราทำงาน installation ใช้สูตรเรขาคณิตมาทำงานศิลปะ ป้วนเปี้ยนอยู่ในโลกจินตนาการ ขึ้นยานอวกาศ บินไปเจอดวงดาว เพราะตอนเด็กๆ เราดูหนังไซไฟเยอะ

สมัยโน้นเรายังมีแรงที่จะขึ้นวินมอเตอร์ไซค์หรือขึ้นรถแท็กซี่ไปซื้อของมาทำงานประติมากรรม ศิลปะจัดวาง ต่อไฟเอง ถ้าเก็บงานไม่ดีสายไฟก็ขาด ช็อต มันเหนื่อยไง แต่ตอนนี้เวลาทำงานศิลปะ เราอยากนั่งอยู่บ้านวาดรูป เปิดพัดลม ฟังเพลงยุค 80s เช่น New Order, The Smiths, The Cure กินกาแฟ สูบบุหรี่เป็นบางที เบื่อๆ ก็มานั่งเล่นกับหมา ตกเย็นก็ออกไปรับลูก วาดเสร็จก็พ่นสเปรย์ให้สีไม่ลอก ใส่กรอบ เสร็จ เราอยากจะทำแค่นั้นพอ

Snow Show (2004)

อาจเพราะด้วยความที่ตอนนี้คุณมีครอบครัวแล้วด้วย

ใช่ เราคิดว่ามันเกี่ยวข้องกันนะ เมื่อก่อนเราทำงานแบบเอามันไว้เยอะมาก ตอนแสดงนิทรรศการเดี่ยวชื่อ More of the Same ที่ Whitespace Gallery เราทำงานชิ้นหนึ่งชื่อ He who must be obeyed เป็นเทียนรูปจู๋ยาวออกมาแล้วมีไส้เทียนให้จุดไฟตรงปลายจู๋ งานมันกระแทกหน้าคนดูแต่เรามาคิดๆ ดูอีกที เราว่างานที่มีความเป็นส่วนตัวมากๆ คนดูก็จะงงๆ แล้วก็คงไม่มีใครจะเอางานรูปจู๋ยาวๆ ไปตั้งไว้ที่บ้านใช่ไหม (หัวเราะ)

ตอนที่ทำงานแบบสมัยก่อนนี่ขายได้บ้างไหม

ตอนแสดงนิทรรศการครั้งแรกที่นิวยอร์กเราได้รีวิวจากนิตยสาร The New York Times, Artforum และ Art In America ซึ่งเป็นเหมือนฝันเปียกของเด็กที่เพิ่งจบมหาวิทยาลัยเลย พอเราได้ลงสื่อพวกนี้ก็กลายเป็นจุดสนใจ คนก็มาซื้องานกัน ดรอว์อิ้งนี่ขายได้หมดเลยเพราะสมัยนั้นงานเราก็ไม่ได้แพงมาก ราคา 2,000-3,000 ดอลลาร์ มันก็เป็นกำลังใจให้เราบ้าง แต่เราอยู่นิวยอร์ก ได้เงินมาแป๊บเดียวก็หมดเพราะค่าครองชีพสูง ยิ่งพอเราอายุสามสิบกว่าๆ เราก็ไม่ค่อยคล่องตัวเหมือนสมัยยี่สิบ การแข่งขันก็สูง และก็ไม่มีใครอยากซื้องานของศิลปินอายุมาก เพราะเด็ก 25-26 ก็สดกว่าเราใช่ไหม แต่อันนี้ก็แล้วแต่คนน่ะนะ 

กลับมามองชีวิตเราตอนนี้ เราอายุ 49 เกือบจะ 50 แล้ว เราพบว่าสิ่งที่เราอยากจะทำไม่ได้หายไปไหน มันยังอยู่ในตัวเรา เราคิดว่านี่เป็นเหมือน the second renaissance เป็นการเกิดใหม่อีกครั้งของเรา 

Welcome to the Jungle (2009)

ครั้งแรกคือตอนเราไปเรียนเมืองนอก ได้ไปเห็นอะไรแปลกๆ ใหม่ๆ เห็นความเปลี่ยนแปลง เราก็จับแพะชนแกะ เอาโน่นเอานี่มาผสมปนเปกัน มันได้ความดิบ สดใหม่ เต็มไปด้วยพลัง ตอนนี้ถึงเราจะไม่มีพลังแบบนั้นแล้วแต่เราก็มีประสบการณ์ที่สั่งสมมาตั้งแต่อายุยี่สิบกว่าจนถึงตอนนี้ เราแต่งงาน มีลูก เราอ่านหนังสือเยอะแยะ เราเข้าใจชีวิตในระดับหนึ่งว่าถ้าเราอยากจะทำสิ่งนี้ต่อไป อยากให้ชีวิตของเรามีคุณค่า อยากมีความสุข เราต้องทำอะไรบ้าง เราก็คิดว่าเราต้องทำแบบนี้นี่แหละ

เมื่อก่อนเวลาเราส่งงาน อาจารย์ชอบถามว่าทำไมคุณถึงทำงานออกมาแบบนี้ ตอนนั้นเราคิดว่าศิลปินที่เก่งจริงๆ เขาจะบอกไม่หมดแต่จะขยักคำตอบเอาไว้บอกแค่ทีละนิด นั่นคือการเล่นเกมแบบคอนเซปต์ชวลแต่ตอนนี้เราไม่อยากเล่นเกมแบบนั้นแล้ว 

ตอนนี้ถ้าถามว่าทำไมเราถึงวาดรูปพวกนี้ เราก็ตอบเลยว่ามันทำให้เรามีความสุข ง่ายๆ แบบนี้เลย

นิทรรศการ Other Worldly โดย ท็อป จ่างตระกูล คัดสรรโดยภัณฑารักษ์ Koan Jeff Baysa จัดแสดงตั้งแต่วันที่ 17 มกราคม – 25 กุมภาพันธ์ 2563 ที่ WTF Gallery & Cafe เปิดทุกวันอังคาร-อาทิตย์ เวลา 16:00-22:00น. ไม่เสียค่าใช้จ่าย

The post การผจญภัยและเกิดใหม่อีกครั้งในฐานะศิลปินของ ท็อป จ่างตระกูล appeared first on a day magazine.

โยชิกิ ฮาเสะ ทำงานเป็นช่างภาพอาชีพในนิวยอร์กตั้งแต่ปี 2000 ก่อนที่จะเดินทางกลับญี่ปุ่นในปี 2007 โดยมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวคือภาพถ่ายแนวคอนเซปต์ชวลที่ก้าวพ้นขอบเขตของภาพถ่ายเชิงพาณิชย์และไม่ยึดติดกับการตลาดโดยสิ้นเชิง ที่ผ่านมาเขาได้แสดงผลงานนิทรรศการเดี่ยวและกลุ่มในหอศิลป์หลากหลายแห่งทั่วโลก ทั้งโตเกียว, ไทเป, ปารีส, อัมสเตอร์ดัม และนิวยอร์ก และได้รับรางวัลเกี่ยวกับการถ่ายภาพสำคัญๆ จากหลายเวที

ผลงานโดดเด่นของเขามีหลายชุด เช่น ซีรีส์ ENA ที่โยชิกิเดินทางไปอาศัยในเมืองเอนะ เมืองชนบทเล็กๆ กลางหุบเขาของญี่ปุ่นและถ่ายภาพบุคคลธรรมดาในสภาพแวดล้อมชนบทอันสุดแสนจะธรรมดา หากแต่อากัปกิริยาของคนในภาพหรือลักษณะการจัดวางองค์ประกอบกลับดูแปลกประหลาดเหนือจริง สะท้อนให้เห็นมุมมองและความประทับใจของศิลปินที่มีต่อชุมชนแห่งนี้

หรือจะเป็นซีรีส์ almost nature ที่นำวัตถุฝีมือมนุษย์สร้างไปจัดวางในภูมิทัศน์ให้หลอมรวมเข้ากับธรรมชาติ แล้วถ่ายภาพเพื่อสำรวจหนทางในการนำเสนอแบบแผนความคิดของมนุษย์ที่มีต่อปรากฏการณ์ธรรมชาติรอบๆ ตัวเรา

photo courtesy of Preecha

ในนิทรรศการ「181° 〜 New Dimensions of Nature Landscapes」ครั้งนี้เขาจัดแสดงภาพถ่ายถึง 2 ซีรีส์ที่เล่าความสนใจอย่างลึกซึ้งต่อจิตวิญญาณธรรมชาติ อย่างซีรีส์ 181° ที่ถ่ายทอดภาพภูมิทัศน์แปลกตาน่าพิศวงร่วมกับวัตถุรูปทรงเรขาคณิตที่เขาทำขึ้นและนำไปจัดวาง กลายเป็นผลงานที่ผสมผสานความเวิ้งว้างกว้างไกลของธรรมชาติเข้ากับวัตถุที่สะท้อนเจตจำนงของมนุษย์อย่างกลมกลืน

ส่วนภาพถ่ายซีรีส์ที่ 2 มีชื่อว่า DESSIN ซึ่งโยชิกิก้าวเข้าสู่มิติใหม่ของงานภาพถ่ายภูมิทัศน์ด้วยการสร้างสรรค์สิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่ที่มีองค์ประกอบเป็นกลุ่มเส้นสายซึ่งจะแปรเปลี่ยนไปตามแรงกระตุ้นของสิ่งรอบตัว ทั้งสายลมและแสงแดด คล้ายยกหน้าที่ให้ธรรมชาติเป็นผู้รังสรรค์งานแต่ละชิ้น ส่วนศิลปินมีหน้าที่เฝ้ารอจังหวะและบันทึกภาพห้วงขณะอันน่ามหัศจรรย์เอาไว้

ในโอกาสที่โยชิกิเดินทางมายังเมืองไทยเพื่อร่วมงานเปิดนิทรรศการ เราได้รับคำชวนจากภัณฑารักษ์สาวรุ่นใหม่ไฟแรงของนิทรรศการอย่างผ้าป่าน–สิริมา ไชยปรีชาวิทย์ ให้ได้สนทนากับศิลปินอย่างใกล้ชิดถึงแนวความคิดและแรงบันดาลใจเบื้องหลังผลงานภาพถ่ายอันน่าทึ่งเหล่านี้

ชื่อนิทรรศการ 181° หมายถึงอะไร

ปกติเราจะคุ้นเคยกับคำว่า 180 องศา ซึ่งก็คือเส้นแนวนอนสุดขอบสายตาในสภาพแวดล้อมธรรมชาติ ผมใส่สิ่งที่ผมเรียกว่า 1 องศาเข้าไป ซึ่งก็คือบางอย่างที่มนุษย์สร้างขึ้นในธรรมชาติ เหมือนที่ผมสร้างวัตถุบางอย่างแล้วใส่เข้าไปในพื้นที่ภูมิทัศน์จริงๆ ที่ผมถ่ายรูปเพื่อสร้างทัศนียภาพที่มีความสอดประสานกลมกลืนกันระหว่างธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น 

ทำไมคุณถึงสนใจที่จะใส่วัตถุเหล่านี้เข้าไปในพื้นที่ธรรมชาติ

เพราะผมคิดว่าถ้าไม่มีวัตถุเหล่านั้นงานของผมก็จะกลายเป็นภาพถ่ายภูมิทัศน์ธรรมดา เหมือนมีอะไรบางอย่างขาดหายไป ผมมักรู้สึกโดยสัญชาตญาณว่าผมต้องการให้บางอย่างอยู่ในภูมิทัศน์เหล่านั้น อาจเป็นตัวผมเองในฐานะมนุษย์คนหนึ่งก็ได้ นั่นเป็นธรรมชาติในการทำงานศิลปะของผม

ได้ยินว่าคุณสร้างวัตถุเหล่านั้นขึ้นมาเองด้วย

ใช่ ผมทำขึ้นมาเอง ผมจะทำแยกชิ้นส่วนเก็บเอาไว้ในรถยนต์ซึ่งมีขนาดไม่ค่อยใหญ่เท่าไหร่ (หัวเราะ) เวลาขับไปถึงสถานที่ถ่ายรูปก็จะประกอบวัตถุเหล่านั้นเข้าด้วยกันและติดตั้ง มันเป็นกระบวนการ ก่อนที่จะถ่ายรูปที่ค่อนข้างยุ่งยาก

ก่อนที่จะทำวัตถุเหล่านี้ขึ้นมาคุณได้ไปสำรวจสถานที่ที่จะถ่ายรูปก่อนไหมเพื่อให้วัตถุเข้ากับพื้นที่เหล่านั้น

แน่นอน ด้วยความที่ชอบขับรถท่องเที่ยวมากๆ เมื่อเจอโลเคชั่นที่ดีผมก็จดบันทึกเอาไว้ หรือบางทีเวลาฟังเพลงผมมักจินตนาการรูปทรงหรือรูปร่างของวัตถุบางอย่าง ในชั่วขณะนั้นบางทีผมก็เกิดความคิดแวบขึ้นมาในใจ (ดีดนิ้ว) ว่าวัตถุนี้น่าจะอยู่กับโลเคชั่นนั้น ผมก็จะทำวัตถุขึ้นมาและนำไปถ่ายภาพในสถานที่เหล่านั้น

photo courtesy of Yoshiki Hase

คุณชอบฟังดนตรีแนวไหนเหรอ

ผมชอบหลายแนวนะ ทั้งดนตรีร็อก อิเล็กโทรนิก เทคโนฯ แอฟริกัน เวิลด์มิวสิก คลาสสิก ผมฟังหมดเลย ดนตรีเป็นแรงบันดาลใจสำคัญอย่างหนึ่งในการทำงานของผม

มีการร่างภาพเอาไว้ก่อนที่จะถ่ายภาพไหม 

มีนะ ปกติก่อนถ่ายภาพผมจะโน้ตและร่างภาพเอาไว้ แต่ผมวาดรูปไม่สวยเท่าไหร่นะ (หัวเราะ) ก็วาดแบบหยาบๆ ผมวางแผนไว้ก่อนด้วยว่าต้องการอะไรบ้าง เช่น วัสดุที่ใช้ในการสร้างวัตถุในภาพถ่าย ทีมงานที่ช่วยผมทำงาน รถขนของหรือรถยกในกรณีที่งานชิ้นใหญ่ บางครั้งผมก็ใช้เวลาเตรียมงานราว 4-5 เดือนจนถึง 1 ปีสำหรับภาพเดียว

ฟังดูแล้วไม่เหมือนการทำงานถ่ายภาพแต่เป็นการทำโครงการศิลปะแนวคอนเซปต์ชวลที่ใช้ภาพถ่ายเป็นสื่อในการนำเสนอความคิดมากกว่า

ใช่ๆ หลายคนก็มักแนะนำให้ผมทำงาน photo montage (เทคนิคการตัดต่อภาพถ่าย) หรือ digital collage (การตัดต่อภาพด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์) แต่ผมไม่ชอบใช้เทคนิคแบบนั้นเพราะผมแค่ต้องการพิสูจน์ว่ามีห้วงขณะเช่นนี้เกิดขึ้นในโลกจริงๆ

ตอนที่ยังเป็นเด็กผมค่อนข้างเป็นคนเก็บตัวจากคนอื่นและสังคมรอบข้าง และชอบจินตนาการสิ่งต่างๆ ตลอดเวลา ในโลกนี้มีหลายสิ่งหลายอย่างที่คุณไม่รู้จักและผมแค่ต้องการพิสูจน์มัน ซึ่งการถ่ายภาพเป็นหนทางที่ดีมากๆ ในการพิสูจน์ว่ามีห้วงขณะเหล่านี้อยู่จริงๆ

ภาพถ่ายมันค่อนข้างแตกต่างจากการวาดภาพ ผมคิดว่าภาพถ่ายของผมค่อนข้างแปลก แต่มันก็ยังคงมีแก่นสารของความจริงอยู่ เพราะผมถ่ายมันจริงๆ

เหมือนทำสิ่งที่ไม่มีอยู่จริงให้เป็นจริงขึ้นมา

ใช่ๆ

คุณใช้กล้องฟิล์มหรือกล้องดิจิทัลถ่ายภาพ

ผมใช้ทั้งสองแบบนะ ผมยังใช้เทคนิคอีกหลายๆ อย่าง แม้บางครั้งผมจะถ่ายรูปด้วยกล้องดิจิทัล แต่ผมก็พิมพ์รูปถ่ายด้วยเทคนิค digital C-type print ซึ่งเป็นส่วนผสมที่ดีที่สุดระหว่างการถ่ายภาพแบบดิจิทัลและฟิล์ม แต่เวลาถ่ายภาพผมจะจัดวัตถุให้อยู่ในพื้นที่จริงๆ โดยไม่มีการแต่งเติมอะไรเข้าไปทีหลัง 

photo courtesy of Yoshiki Hase

คุณไม่รีทัชภาพเลยเหรอ

ก็มีปรับแต่งความเข้ม แสงเงา ของภาพแบบเดียวกับที่ผมล้างอัดรูปจากกล้องฟิล์ม อย่างในภาพแรกของซีรีส์นี้คุณจะเห็นว่าวัตถุในภาพต่อขึ้นจากชิ้นส่วน 4 ชิ้น ซึ่งจริงๆ ผมสามารถทำให้เส้นรอยต่อนี้หายไปได้ถ้าต้องการภาพที่สะอาดเรียบร้อย แต่ผมทิ้งมันเอาไว้ให้เป็นอย่างที่มันเป็น

วัตถุพวกนี้คุณใช้วัสดุอะไรทำบ้าง

ปกติผมไม่ค่อยเปิดเผยวัสดุของตัวเองนะ (หัวเราะ) แต่ผมก็มักใช้เหล็ก ไม้ และกระดาษหนาๆ ผสมรวมกัน มันต้องมีน้ำหนักมากหน่อยเพื่อตั้งไว้ได้อย่างมั่นคงและนิ่งพอที่จะถ่ายภาพได้ เพราะถ้ามันเบาก็จะโดนลมพัดปลิวหายไป

แต่ในภาพถ่ายบางภาพวัตถุบางชิ้นก็เป็นผ้าที่ปลิวไปตามลมเหมือนกัน

ใช่ๆ วัสดุนี้เป็นผ้า แต่ผมก็พ่นสเปรย์ให้บางส่วนของผ้าแข็งไม่พลิ้วไปตามลม บางส่วนก็นิ่มยืดหยุ่นและเคลื่อนไหวไปตามลมได้ ผ้าที่คุณเห็นในภาพนี้กำลังร่วงลงมานะ ผมก็แค่จับห้วงขณะนั้นเอาไว้ ดูเหมือนมันกำลังร่วงลงมาอย่างรวดเร็ว นี่แหละคือห้วงขณะที่เรามักจะมองไม่เห็น

photo courtesy of Yoshiki Hase

วัตถุในภาพถ่ายแต่ละภาพของคุณมีความหมายอะไรแฝงอยู่ไหม

ตอบค่อนข้างยากอยู่นะ (หัวเราะ) วัตถุส่วนใหญ่มีรูปทรงเรขาคณิต ผมไม่รู้ว่ามันเป็นตัวแทนของอะไรหรือหมายถึงอะไร แต่อย่างไรก็ดีรูปทรงเหล่านี้เป็นสิ่งที่เราคุ้นเคยกันในสังคมมนุษย์มากกว่าจะพบเห็นในสภาพแวดล้อมธรรมชาติ อย่างเช่นวัสดุอุตสาหกรรม เครื่องยนต์กลไกต่างๆ ผมมองสิ่งเหล่านี้ว่าเป็นตัวแทนของสิ่งที่มนุษย์สร้างสรรค์ขึ้นมา คุณจะไม่เห็นรูปทรงสี่เหลี่ยม สามเหลี่ยม แบบนี้ในธรรมชาติเท่าไหร่

บางครั้งผมตั้งคำถามว่าถ้าวัตถุเหล่านี้กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมแล้วงานสร้างสรรค์ของผมนับเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติหรือเปล่า และถ้ามนุษย์เราเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติสิ่งที่เราสร้างขึ้นนั้นเป็นด้วยหรือเปล่า

แล้วคุณหาคำตอบได้หรือยัง

ค่อนข้างตอบยากเหมือนกันนะ แต่มันก็เป็นชะตาชีวิตของเราที่จะต้องหาคำตอบเหล่านี้ต่อไป

ได้ยินว่าหลังจากที่ถ่ายภาพเสร็จแล้วคุณจะเก็บวัตถุเหล่านั้นออกไปจากพื้นที่ที่มันเคยอยู่ ไม่ได้อยู่ที่นั่นอีกต่อไป 

ผมคิดว่านั่นเป็นแก่นสาร เป็นข้อดีของภาพถ่าย คือมันจับห้วงขณะนั้นเอาไว้ก่อนที่จะหายไป มันเศร้ามากนะ แต่ก็เป็นส่วนหนึ่งของความเป็นมนุษย์เพราะเราไม่มีทางมีชีวิตอยู่ชั่วนิรันดร์

ต่อให้คุณชอบใครบางคน สักวันหนึ่งห้วงขณะของความชอบนั้นก็ต้องสูญหายไปเสมอ ผมจึงใช้ภาพถ่ายจับห้วงขณะอันแสนสั้นเหล่านั้นเอาไว้

เราสังเกตว่าในภาพถ่ายของคุณบางภาพก็มีคนอยู่ด้วย แต่บางภาพก็มีแต่วัตถุ

ในงานชุดนี้ผมไม่ค่อยถ่ายภาพคนด้านหน้าหรือภาพที่มองเห็นหน้าคนเท่าไหร่ ถึงจะเป็นแบบนั้นแต่คนที่ดูรูปก็สามารถรับรู้ได้อยู่ดีว่าสิ่งที่อยู่ในภาพคือมนุษย์ นี่เป็นสภาวะของจิตไร้สำนึกหรือสัญชาตญาณของมนุษย์ที่น่าสนใจมาก

สิ่งที่ผมสนใจอีกอย่างคือความแตกต่างระหว่างมนุษย์กับวัตถุที่อยู่ในภาพ ว่าอะไรที่ทำให้เราแยกแยะความแตกต่างได้

photo courtesy of Yoshiki Hase

แต่ทำไมบางภาพก็ไม่มีคนอยู่ล่ะ

อืม เพราะผมคิดว่าในโลเคชั่นนั้นไม่จำเป็นต้องมีคนน่ะ (หัวเราะ) 

คุณบอกว่าใช้เวลาวางแผนยาวนานสำหรับแต่ละภาพ เคยมีบ้างไหมที่ภูมิทัศน์เหล่านั้นเปลี่ยนสภาพไปเวลาที่คุณกลับไปถ่าย 

มีบ่อยๆ เลย

แล้วคุณทำยังไง 

ผมก็แค่ยอมแพ้ (หัวเราะลั่น) ผมก็ไปถ่ายภาพที่อื่นแทน มีหลายครั้งที่ผมกลับไปในโลเคชั่นที่เคยดูไว้แล้วมันเปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง ผมก็แค่ทิ้งมันเอาไว้ข้างหลัง การเผชิญกับโลเคชั่นก็เหมือนกับการเผชิญหน้าระหว่างมนุษย์ด้วยกัน มันเป็นการเผชิญหน้าแค่ในช่วงขณะนั้นเท่านั้น คุณไม่มีวันกลับไปที่เดิมที่เคยไปได้

เช่นเดียวกับที่เราไม่มีทางก้าวลงไปในแม่น้ำสายเดียวกันได้อีกครั้งถึงแม้แม่น้ำสายนั้นจะอยู่ที่เดิม

ถูกต้อง! ผมคิดว่าภาพที่ผมถ่ายมีชีวิตชีวากว่าตัวผม ผมไม่อยากพูดอะไรที่เป็นปรัชญาหรอกนะ แต่ห้วงขณะที่ผมถ่ายภาพเหล่านั้นเป็นช่วงเวลาที่มีชีวิตชีวา และเต็มไปด้วยอารมณ์ความรู้สึก

คุณเคยกลับไปถ่ายภาพแบบเดิมในโลเคชั่นเดิมซ้ำอีกครั้งไหม

ไม่นะ ถ้าผมถ่ายภาพในโลเคชั่นนั้นแล้วมันออกมาดีนั่นคือภาพสุดท้ายที่ผมจะถ่าย ต่อให้บางครั้งผมกลับไปถ่ายภาพในโลเคชั่นเดิมบ้าง แต่ก็จะเป็นภาพคนละแบบที่มีผลลัพธ์และคอนเซปต์แตกต่างกันออกไป

โลเคชั่นเหล่านั้นคือที่ไหนบ้าง

ทุกภาพถ่ายในญี่ปุ่น ผมอยากออกไปถ่ายภาพที่ประเทศอื่นๆ เหมือนกัน แต่ตอนนี้มันยังเป็นเรื่องค่อนข้างยากเพราะผมต้องเตรียมตัวเยอะ ต้องมีทีมงาน มีอุปกรณ์มากมาย มีรถยนต์เพื่อเดินทาง มันเลยค่อนข้างเป็นไปได้ยาก ถึงอย่างนั้นผมก็เดินทางถ่ายภาพไปทั่วญี่ปุ่น และทุกภาพผมจะถ่ายออกมาให้ดูแล้วไม่อาจระบุสถานที่ได้ บางครั้งดูเหมือนถ่ายบนดาวดวงอื่น นั่นเป็นสิ่งที่ผมชอบ ถ้ามีสถานที่แบบนี้ในเมืองไทยผมก็อยากไปถ่ายรูปเหมือนกันนะ (หัวเราะ) 

ก่อนหน้านี้คุณเคยมาเที่ยวเมืองไทยไหม

ไม่เคย นี่เป็นครั้งแรกที่ผมมาเมืองไทย

คุณเคยถ่ายภาพกับภูมิทัศน์เมือง สถาปัตยกรรม หรือสิ่งก่อสร้างบ้างไหม

ผมเคยถ่ายภาพแบบสแนปช็อตบ้างนะ แต่ผมไม่คิดว่าน่าสนใจเท่าไหร่ก็เลยไม่ถ่ายนัก ผมมักออกจากเมืองไกลๆ เพื่อไปถ่ายภาพมากกว่า บางทีผมก็แค่เอาองค์ประกอบบางอย่างจากเมืองไปยังที่เหล่านั้น

photo courtesy of Preecha

ภาพถ่ายชุด DESSIN ของคุณก็น่าสนใจ มันเกี่ยวข้องกับอะไร

DESSIN เป็นซีรีส์ที่ 2 ต่อจากซีรีส์ 181° สำหรับผมภาพถ่ายซีรีส์นี้ค่อนข้างเป็นการแสดงออกทางอารมณ์ เพราะระหว่างถ่ายทำภาพในชุด 181° ผมพบโลเคชั่นดีๆ หลายแห่ง โลเคชั่นเหล่านั้นมีท้องฟ้า เมฆ และลม ที่เต็มไปด้วยอารมณ์ความรู้สึก ผมเลยคิดว่าน่าจะหยิบเอาความประทับใจเหล่านั้นมาใส่ในภาพถ่ายด้วย

แต่ก็เช่นเดียวกับภาพถ่ายในซีรีส์แรกที่ผมไม่สามารถใส่อารมณ์ความรู้สึกเหล่านั้นลงไปด้วยการแค่ถ่ายภาพภูมิทัศน์อย่างเดียว ผมจึงใส่วัตถุบางอย่างเข้าไป โครงสร้างวัตถุนี้เป็นเหมือนการอุปมาอุปมัยของสายลมและสีสันอันอลังการของธรรมชาติ โครงสร้างนี้ถูกถือเอาไว้ถึง 4-5 ชั่วโมง จนเมื่อรู้สึกว่าเป็นห้วงเวลาที่ใช่ผมก็ถ่ายภาพเอาไว้ นี่ผมก็เอาโครงสร้างนี้ในขนาดเดียวกันมาแสดงในนิทรรศการด้วย 

คนที่ถือโครงสร้างเขย่ามันหรือแค่ถือเอาไว้เฉยๆ 

แค่จับโครงมันไว้เฉยๆ เลยแต่มันเคลื่อนไหวเพราะลมแรงมาก บางครั้งลมก็พัดแรงจนโครงสร้างล้มลงไปเลย มันเป็นอะไรที่ดูเหมือนเมฆ ผมอาจบอกได้ว่านี่เป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ หลังจากมันอยู่ตรงนั้นมาสักชั่วโมงสองชั่วโมงแล้ว 

แต่รูปทรงของมันก็เป็นรูปทรงเรขาคณิตอยู่

ใช่ สี่เหลี่ยม วงกลม 

photo courtesy of Yoshiki Hase

แล้วสีสันของมันมีความหมายอะไรแฝงอยู่ไหม

สีเป็นตัวแทนอารมณ์ความรู้สึกของผมต่อโลเคชั่นนั้นๆ ผมรู้สึกสดชื่นแจ่มใสและตื้นตันเลยเลือกสีชมพูและเหลือง 

คุณเคยดูหนัง 2001: A Space Odyssey ไหม วัตถุในภาพนี้ทำให้ผมนึกถึงหนังเรื่องนี้เลย

เคยๆๆ มันเหมือนเครื่อง monolith ใช่ไหม (เครื่องยนต์ในภาพยนตร์ที่สร้างโดยสิ่งมีชีวิตนอกโลก) ก่อนหน้านี้เคยมีคนบอกผมเกี่ยวกับหนังของ Kubrick เรื่องนี้เหมือนกัน หลังจากนั้นผมก็เลยไปหามาดู มันมีหน้าตาเหมือนกันมากๆ เลย (หัวเราะ) เป็นเรื่องบังเอิญมากๆ จนตอนนี้ก็ยังไม่รู้ว่า monolith คืออะไรด้วยซ้ำ นั่นเป็นสิ่งที่ผมสนใจเพราะผมก็ไม่รู้ว่าวัตถุในภาพนี้ของผมคืออะไรเหมือนกัน 

photo courtesy of Preecha

คุณไม่อยากให้ความหมายกับวัตถุในภาพถ่ายของคุณ

ใช่ ผมไม่ให้ความหมายเลยแม้แต่ภาพเดียว นั่นเป็นเหตุผลที่งานทั้งหมดไม่มีชื่อ มีแต่ชื่อซีรีส์ เพราะผมไม่รู้จะตั้งชื่อว่าอะไรดี ปกติการตั้งชื่องานจะเป็นตัวกำหนดทิศทางให้ผู้ชมติดตาม แต่ผมไม่ต้องการชี้นำผู้ชม

ผมคิดว่ามีหลายสิ่งหลายอย่างที่ผมไม่เข้าใจในชีวิตและคิดว่ามันโอเคนะ มันเป็นหนทางในการใช้ชีวิตที่ปลอดโปร่งเพราะคุณไม่สามารถทำความเข้าใจทุกสิ่งทุกอย่างได้หรอก มีอีกหลายสิ่งหลายอย่างที่คุณไม่รู้และไม่เข้าใจในโลกนี้

และคุณก็ไม่จำเป็นต้องรู้และเข้าใจมันด้วย

ใช่ นี่เป็นทัศนคติพื้นฐานของผมในการใช้ชีวิตและการทำงานศิลปะ 

นิทรรศการ「181° 〜 New Dimensions of Nature Landscapes」ของโยชิกิ ฮาเสะ จัดแสดงที่ RCB Galleria ชั้น 2 ศูนย์การค้าริเวอร์ ซิตี้ แบงค็อก ตั้งแต่วันที่ 21 พฤศจิกายน 2019 – 2 มกราคม 2020

The post “เราไม่มีทางมีชีวิตอยู่ชั่วนิรันดร์” Yoshiki Hase ช่างภาพผู้ค้นหาความหมายของมนุษย์และธรรมชาติ appeared first on a day magazine.

ในบรรดานั้นมีชายหนุ่มผู้หนึ่งที่ร่ำเรียนมาทางด้านสถาปัตยกรรมซึ่งน่าจะออกไปออกแบบอาคารบ้านเรือนหรือหอศิลป์และพิพิธภัณฑ์มากกว่า กลับกันเขากลับหลงใหลในการทำงานศิลปะเพื่อจัดแสดงในแกลเลอรีจนหันเหมาเป็นคนทำงานศิลปะร่วมสมัยเต็มตัวแทน 

ชายหนุ่มผู้นี้มีชื่อว่า ศรภัทร ภัทราคร

ครั้งแรกที่เราได้ชมงานศิลปะของเขาคือในนิทรรศการ PostScripts ของกลุ่ม Charoen Contemporaries ที่อาคารไปรษณียาคารซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทศกาลศิลปะร่วมสมัย Bangkok Biennial 2018 ผลงานชิ้นนั้นเป็นการจัดวางเชิงสถาปัตยกรรมด้วยวัตถุที่ทำจากเหล็กและกระจกเงาอันซับซ้อนละเอียดอ่อน เล่นกับปฏิกิริยาของแสงและเงาสะท้อนอย่างชาญฉลาด 

จากงานครั้งนั้น แสง เงา และพื้นที่ก็กลายเป็นองค์ประกอบหลักในงานสุดล้ำของศรภัทร เช่น ใน  ‘Here and Now’ นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของเขาในโครงการ BRANDNEW 2019 เขาลงมือเปลี่ยนพื้นที่สีเหลี่ยมสีขาวของหอศิลป์ให้มืดมิดราวกับห้วงอวกาศอันไร้ขอบเขต เรืองรองด้วยโครงสร้างที่เกิดจากการผสานตัวของแสง รูปทรง และหมอกควัน กระตุ้นให้ผู้ชมตั้งคำถามกับความจริงและความลวง ในห้องประชุมใกล้กัน เขายังสร้างงานศิลปะ ‘Now, Here and Elsewhere’ ที่เกิดขึ้นจากแสงอาทิตย์ หมอกควัน และพื้นที่ทางสถาปัตยกรรม เปลี่ยนปรากฏการณ์ธรรมชาติธรรมดาให้เป็นงานศิลปะขึ้นมา

Here and Now / Courtesy of Kornthanat Pipat

ล่าสุด เราได้ชมผลงานของเขาในนิทรรศการ Behind Time ที่ Gallery VER Project Room คราวนี้เขาทำงานคู่กับ ฐิติรัตน์ สกุลตันติเมธา เพื่อนำเสนองานศิลปะจากไม้ อากาศ และแน่นอนว่าจากแสงและพื้นที่ว่างอันเป็นเอกลักษณ์ของศรภัทรเช่นเคย

ด้วยเรามีโอกาสได้พบและพูดคุยกับเขาในนิทรรศการสองครั้งล่าสุดเลยขอเอาบทสนทนามาฝากทุกคนเพื่อเป็นการแนะนำให้รู้จักสถาปนิกผู้ผันตัวมาเป็นศิลปินร่วมสมัยผู้นี้

งาน Here and Now ในโครงการ BRANDNEW 2019 ของคุณเล่าเรื่องอะไร

เป็นเรื่องเกี่ยวกับพื้นที่เป็นหลัก เดิมทีผมเป็นสถาปนิกก็เลยติดนิสัยชอบเริ่มทำงานจากบริบทแวดล้อม พอได้สถานที่แสดงงานที่แกลเลอรีนี้ บริบทของสถานที่ก็เลยกลายเป็นโจทย์ในการทำงาน

เริ่มแรกผมก็ไปศึกษาทฤษฎีของนักคิดหลายๆ คน เช่น Brian O’Doherty (นักวิชาการและนักวิจารณ์ศิลปะผู้เขียนหนังสือ Inside the White Cube: The Ideology of the Gallery Space, 1976) Plato และ Ludwig Wittgenstein เพื่อศึกษาประเด็นว่าพื้นที่แสดงศิลปะผ่านอะไรมาบ้างจนมาถึงจุดที่กลายเป็นห้องสีขาวโล่งๆ หรือ white cube แบบที่เป็นอยู่ทุกวันนี้ ผมก็เลยตั้งใจทำงานให้ขับเน้นไปที่สเปซที่เป็นกำแพงสีขาว โดยแยกความรู้สึกของกำแพงสีขาวในฐานะที่เป็น visual perception (การรับรู้ทางสายตา) ออกจากองค์ประกอบด้านอื่นๆ เช่น น้ำหนัก ปริมาตร วัสดุ (ในการก่อสร้าง) และอื่นๆ 

คุณเลยทาสีดำทั้งห้องและใช้แสงสร้างกำแพงที่เห็นเป็นสีขาวแต่จับต้องไม่ได้ใช่ไหม

จริงๆ ทาสีเทาครับแต่พอมืดแล้วจะมองเห็นเป็นสีดำ ที่ทำแบบนี้เพราะผมตั้งใจสร้างกำแพงด้วยแสงสีขาวให้เป็นกำแพงที่เกิดจากสิ่งที่เราจับต้องไม่ได้ สามารถรับรู้ได้ทางสายตาเท่านั้น

Here and Now / Courtesy of Kornthanat Pipat

หมายความว่าคุณต้องการทำลายความเป็น white cube ของหอศิลป์เหรอ

เรียกว่าทำลายไหม ส่วนตัวผมรู้สึกว่าไม่ว่าพื้นที่สีขาวจะถูกตัดบริบททุกอย่างออกไปยังไงก็ตาม แต่บริบทสุดท้ายของหอศิลป์ที่ยังเหลืออยู่ก็คือคนดู ผมก็เลยสนใจที่จะสร้างงานเพื่อสำรวจว่าคนจะมีปฏิกิริยาโต้ตอบกับพื้นที่ยังไงถ้าเราสร้างพื้นที่ให้เป็นแค่พื้นที่ว่างที่จับต้องไม่ได้เท่านั้น

นอกจากปฏิกิริยาของคน งานของคุณตั้งใจสำรวจประเด็นอะไรบ้าง

ผมอยากสำรวจคำว่ากรอบ โดยในงานจะมีแสงที่เป็นช่องเหมือนกรอบหน้าต่าง เป็นเหมือนการสำรวจพื้นที่ระหว่างกรอบที่เป็นกรอบของภาพวาดกับกรอบของหน้าต่างที่เรามองออกไปข้างนอก กรอบที่แขวนเรียงกันเป็นแนวตั้งเป็นเหมือนเสาที่ประกอบขึ้นจากกรอบและแสง ส่วนเมื่อคิดถึงบริบทของหอศิลป์ที่ต้องมีพื้นที่เก็บของ ผมเลยทำงานออกมาในลักษณะที่เหมือนเฟรมเพนติ้งหรือกรอบรูปที่ถูกเก็บเรียงเอาไว้ 

พอสำรวจความเป็นกรอบ ผมก็สนใจที่จะสำรวจว่าอะไรคือกรอบของศิลปะบ้าง อย่างแรกคือคำว่า ‘กรอบ’ ตรงตามตัวอักษรเลยว่าภาพวาดทุกภาพต้องมีกรอบหรือโครงขึงผ้าใบ อย่างที่สองคือสเปซหรือพื้นที่ที่ทำหน้าที่เป็นกรอบให้งานศิลปะ หมายถึงถ้าเราเอาวัตถุหรือสิ่งของอะไรเข้าไปอยู่ในพื้นที่ที่ว่าก็จะถูกกลายสภาพเป็นศิลปะไปได้ อย่างที่สามคือความหมายที่เราให้กับมัน พอเราเรียกวัตถุหรือสิ่งของเหล่านั้นว่าเป็นศิลปะ เราก็จะมองในกรอบอีกแบบหนึ่ง งานชุดนี้คือความพยายามในการสำรวจกรอบต่างๆ เหล่านี้

Here and Now / Courtesy of Kornthanat Pipat

ขณะเดียวกัน งานที่ชื่อ Now, Here and Elsewhere เป็นเรื่องเกี่ยวกับอะไร

งานนี้เป็นศิลปะแสดงสดที่เกิดจากเครื่องปล่อยหมอกกับแสงอาทิตย์ ในงานก่อนชุดหน้านี้ที่ผมทำในนิทรรศการ PostScripts ผมใช้กระจกสะท้อนแสงอาทิตย์ให้ทะลุตึกไป อิงจากบริบทของตัวตึกไปรษณียาคารที่มีความบางจากการถูกทุบทิ้งและจำลองขึ้นใหม่ให้หน้าตาคล้ายของเดิม และในอนาคตมันจะถูกทุบทิ้งอีกครั้งแล้วสร้างให้ใหญ่ขึ้น 

ส่วนบริบทของ Now, Here and Elsewhere ผมจำลองกำแพงของแกลเลอรีขึ้นมาด้วยแสงเช่นกัน แต่ใช้แสงอาทิตย์ที่เรากะเกณฑ์และคาดการณ์ไม่ได้ เช่น ถ้าท้องฟ้ามีเมฆมากและแสงไม่ลอดเข้ามาก็จะไม่เกิดแสงที่ทำให้เกิดกำแพง ทำให้เป็นงานที่เห็นได้ในเฉพาะบางเวลาเท่านั้น งานในห้องนี้จะตรงกันข้ามกับ Here and Now โดยสิ้นเชิง เพราะในห้องนั้น เราควบคุมความมืดและแสงได้ ทำให้เหมือนถูกตัดขาดจากภายนอก ซึ่งก็มีบริบทที่ต้องเป็นแบบนั้นคือความเป็น white cube ที่ตัดขาดจากบริบทภายนอก

หมายความว่า Now, Here and Elsewhere เป็นศิลปะแสดงสดที่ไม่ได้เกิดจากการแสดงของคุณ แต่ใช้เครื่องมือและแสงอาทิตย์เป็นตัวสร้างการแสดงสดขึ้นมา

ใช่ครับ การแสดงจะเกิดจากแสงอาทิตย์ หมอกควัน และช่องว่างที่เกิดจากผ้าม่านซึ่งเป็นสิ่งที่มีอยู่แล้วในห้องประชุมนี้ คือผมมักจะมีคำถามเกี่ยวกับประเด็นที่ว่ามนุษย์เรามีกรอบความคิดในการนิยามสิ่งหนึ่งโดยตัดขาดออกจากบริบทแวดล้อมหรือสิ่งที่อยู่เคียงข้างกัน มุมมองแบบนี้ปรากฏอย่างชัดเจนในโลกศิลปะ ยกตัวอย่างเช่น เวลาเราเขียนคำอธิบายขนาดของผลงาน องค์ประกอบอย่างอื่นโดยรอบกลับไม่ถูกถือว่าเป็นตัวงาน แต่สำหรับงานแสดงสด Now, Here and Elsewhere ของผมชุดนี้กลับรวมเอาสภาพแวดล้อมที่เป็นแสงอาทิตย์เอาไว้ด้วย เพระฉะนั้นถ้าจะถามว่างานนี้มีขนาดเท่าไหร่ เราก็อาจจะตีความได้ว่า มีขนาดจากพื้นที่ในห้องนี้ไปจนถึงดวงอาทิตย์

เพราะคุณรวมแสงอาทิตย์เป็นงานของคุณด้วย

ใช่

Now, Here and Elsewhere / Courtesy of Sornrapat Patharakorn

ในขณะที่งานชุด Here and Now ก็รวมเงาและความมืดเป็นงานด้วยเหมือนกันหรือเปล่า

ใช่ เพียงแต่ในห้องที่แสดงงาน Here and Now มีหลายๆ อย่างที่ตรงข้ามกับงาน Now, Here and Elsewhere คือทุกอย่างถูกควบคุม เป็นห้องที่เหมือนไม่มีเวลาไม่ว่าจะตอนไหนก็ตาม

องค์ประกอบอีกอย่างในงาน Here and Now ที่น่าสนใจก็คือ กรอบกระจกที่เวลาเรามองแล้วเหมือนมีความลึกลงไป แต่พอมองข้างใต้กลับว่างเปล่า นั่นมีความหมายอย่างไร

งานชุดนี้ของผมเกิดจากการค้นคว้าเกี่ยวกับทฤษฎีควอนตัม ผมรู้สึกว่าตัวเองมักจะตั้งคำถามกับความจริงเสมอ โดยเฉพาะในยุคนี้ที่มีสื่อต่างๆ ที่ท้าทายการรับรู้ความจริงของเราตลอดเวลา ผมสงสัยว่าอะไรคือความจริงและเรารับรู้มันยังไง ผมคิดว่ามีความจริงมากกว่าหนึ่งชุดที่เราสามารถจะรับรู้แบบนี้หรือรับรู้แบบอื่นก็ได้

แล้วงานในนิทรรศการ Behind Time ที่ Gallery VER Project Room ล่ะ เป็นเรื่องเกี่ยวกับแสงอีกไหม

ใช่ครับ งานชุดนี้เป็นการใช้แสงสร้างพื้นที่ เช่นเคย ผมเริ่มคิดจากบริบทของพื้นที่ในห้องแสดงงานของ Gallery VER Project Room ก่อน โดยผมคุยกับพี่เต้–จิรัสย์ รัฐวงศ์จิรกุล (ผู้อำนวยการ Gallery VER) ถึงประวัติศาสตร์ของพื้นที่ตรงนี้ เขาเล่าว่าเมื่อก่อนที่นี่เคยเป็นโรงเลื่อยไม้ ห้อง Project Room ที่เราจะใช้จัดแสดงเป็นห้องเก็บไม้ แถมห้องข้างๆ ในปัจจุบันก็เป็นห้องเก็บของด้วย ผมเลยนึกถึงพื้นที่ห้องใต้บันไดขึ้นมาเพราะว่าอาคารบ้านเรือนในกรุงเทพฯ ส่วนใหญ่ห้องใต้บันไดชั้นล่างสุดมักเป็นพื้นที่เก็บสิ่งของที่ไม่ได้หยิบบ่อยๆ 

ผมสนใจพื้นที่แบบนี้เพราะบางทีของที่ถูกเก็บไว้มักเป็นของจากอดีตที่เราคิดว่าเราจะได้ใช้อีกในอนาคต อยู่ในนั้นไปข้ามวันข้ามคืน จนกลายเป็นเหมือนพื้นที่ของอดีตกับอนาคตโดยที่ไม่มีปัจจุบันอยู่ในนั้น 

ไม้ที่เอามาใช้ประกอบในงานนี้ เป็นเศษหัวไม้ที่เกิดจากการเลื่อยไม้ที่โรงไม้ของคุณตาของเทียน (ฐิติรัตน์ สกุลตันติ) แฟนของผมซึ่งแต่ก่อนเป็นธุรกิจที่หล่อเลี้ยงครอบครัวของเทียนแต่ว่าตอนนี้ธุรกิจซบเซาไปแล้ว ทางบ้านเขาก็คิดอยู่ว่าจะทำต่อหรือเขาจะเลิกดี ไม้ก็เลยแค่ถูกเก็บกองไว้ไปวันๆ เราก็ไปขอหัวไม้พวกนี้มาต่อเป็นรูปทรงที่สัมพันธ์กับแสงของเครื่องฉายโปรเจกเตอร์ เวลาที่เครื่องฉายโปรเจกเตอร์ฉายแสงขึ้นลงมันจะเปลี่ยนสเปซในห้องนั้นด้วยรูปทรงของบันไดเหมือนเวลาที่เราได้แวะเวียนเข้าไปในพื้นที่เก็บของใต้บันไดเหล่านั้น

Behind Time

คุณมีงานอื่นที่ทำร่วมกันอีก งานนั้นเกี่ยวกับอะไร

นิทรรศการนั้นจัดแสดงที่หอศิลป์ Tentacles ชื่อว่า Fallen Cycle เป็นการแสดงใบไม้ที่ทำจากดินเผา มีบทกวีบนแผ่นกระดาษที่ถูกฉลุ แล้วก็เอาตัวอักษรที่ได้จากการฉลุมาจัดเรียงเป็นบทกวีใหม่ ทั้งหมดเล่าเรื่องเกี่ยวกับวัฏจักรความเปลี่ยนแปลง เพราะบทกวีที่เรานำมาใช้ดั้งเดิมแต่งโดยพระเซนชาวญี่ปุ่นชื่อ Gozan ก่อนที่เขาจะตาย เขียนไว้ว่า “หิมะที่ร่วงโรยเมื่อวาน เหมือนกลีบซากุระที่กลับไปเป็นน้ำอีกครั้ง” งานชุดนั้นเลยมีอารมณ์อ่อนไหวนิดหน่อย เพราะเรารู้สึกว่าบางทีวัฏจักรไม่ได้กลับไปเป็นเหมือนเดิมเสมอไป 

ด้วยคอนเซปต์นี้เราเลยเอาตัวอักษรที่ฉลุมาเรียงใหม่เป็นข้อความที่บอกใบ้ถึงการเปลี่ยนแปลง แต่ไม่ใช่ในการกลับไปที่เดิม เรารื้อสร้างบริบทใหม่ว่าเดิมทีใบไม้ร่วงในป่านานไปก็กลับกลายเป็นดิน เป็นต้นไม้ และกลับไปเป็นใบไม้อีกที เป็นวัฏจักรที่สมบูรณ์ แต่ใบไม้ที่ร่วงหล่นอยู่ในเมืองนั้นกลับกลายเป็นขยะ เป็นอย่างอื่น ส่วนใบไม้ในงานชุดนี้ถึงจะทำจากดินก็จริงแต่พอเป็นใบไม้ศิลปะที่ร่วงอยู่ที่ใต้หลังคาก็กลายเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ไม่ได้กลับไปสู่วัฏจักรเดิมอย่างที่เป็น

คุณดูจริงจังกับงานศิลปะมาก พอหันกลับมาทำงานศิลปะแบบนี้แล้ว คุณยังอยากกลับไปทำงานสถาปัตยกรรมอีกไหม

ผมไม่ได้ทํางานสถาปัตยกรรมมานานแล้วครับ แต่งานศิลปะที่ทำก็ยังมีความข้องเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมและผมก็ยังผูกพันกับมันอยู่เสมอ ตอนผมเริ่มทำงานศิลปะ ผมเริ่มจากการได้ลองออกแบบนิทรรศการให้ศิลปิน Brand New ในปี 2015 หลังจากนั้นอาจารย์เถกิง พัฒโนภาษ กับอาจารย์อภิสิทธิ์ หนองบัว เขาก็ให้ผมไปเป็นผู้ช่วยสอนวิชาศิลปะร่วมสมัย มันทำให้ผมได้เรียนรู้และได้พบว่าสิ่งนี้เป็นสิ่งที่เราสนใจ เพราะผมคิดว่าการทำงานออกแบบเปรียบเหมือนกระบวนการตอบคําถาม ทําตามโจทย์ แต่ว่าผมรู้สึกว่าผมอยากตั้งใจตั้งคําถามจากการทำงานศิลปะมากกว่า

The post ศรภัทร ภัทราคร : สถาปนิกผู้สร้างงานศิลปะจากแสง ที่ว่าง และระยะทางถึงดวงอาทิตย์ appeared first on a day magazine.