พูดให้ชัดขึ้นคือ หากคุณคาดหวังว่าหนังสือเล่มนี้จะทำให้หัวเราะคุณอาจต้องผิดหวัง เกริ่นมาแค่นี้ก็ดูไม่น่าอ่านแล้วใช่ไหมล่ะ เพราะจะมีใครอยากฟังเรื่องตลกที่ไม่ชวนให้ตลกกันบ้าง จริงไหม?

สารภาพตรงๆ ว่า ผมเองก็เป็นคนหนึ่งที่หยิบหนังสือเล่มนี้มาอ่านด้วยความคาดหวังผิดๆ เพราะจากที่คิดว่าจะได้หัวเราะ ผมกลับต้องเสียน้ำตาซะงั้น เล่าคร่าวๆ A Horse Walks into a Bar คือฉากชีวิตของ Dovaleh Greenstein ตลกท้องถิ่นวัย 57 ปี ที่อยู่มาวันหนึ่งเขาก็เชิญชวนเพื่อนเก่ามาฟังเรื่องตลกของเขาในบาร์เล็กๆ ทั้งนี้เรื่องราวในค่ำคืนนั้นไม่ได้ถูกบอกเล่าผ่านกรีนสไตน์ที่กำลังเล่าเรื่องตลกอยู่บนเวที หากเป็นน้ำเสียงของเพื่อนคนหนึ่งที่ได้รับเชิญมาดูการแสดงตลกสแตนด์อัพครั้งนี้ กรีนสไตน์บอกกับเพื่อนคนนี้ในคืนก่อนการแสดงว่า “ฉันอยากให้นายมาดูฉัน แล้วบอกฉันว่านายเห็นอะไร”

กลายเป็นว่านอกจากเรื่องตลกที่กรีนสไตน์เล่าจะไม่ค่อยขำแล้ว ไม่นานคนดูก็ค่อยๆ พบว่า เป้าหมายของเดี่ยวไมโครโฟนนี้ไม่ได้มีเพื่อให้คนดูขำ แต่คือการ ‘เปิดเผย’ และ ‘สารภาพ’ เรื่องเศร้า บาดแผล และความเจ็บปวดของเขา ที่พาดเกี่ยวอยู่กับคนดูทุกๆ คน ตลกท้องถิ่นคนนี้กำลังป่วยหนักและชีวิตในแต่ละวันของเขาก็ไม่ค่อยจะดีสักเท่าไหร่ และแน่นอนว่าคนดูบางคนเองก็ไม่ค่อยพอใจที่พวกเขาต้องมาฟังอะไรก็ไม่รู้

ผ่านการแสดงตลกสแตนด์อัพของกรีนสไตน์ จุดหนึ่งที่กรอสแมนเปิดเผยให้เห็นคือ รูปแบบต่างๆ ของเรื่องเล่าที่สานสัมพันธ์กันภายใต้ฉากหน้าของมุกตลก ไม่ว่าจะเป็นโจ๊กหยาบคาย การวิพากษ์วิจารณ์ประเด็นปัญหาต่างๆ การคร่ำครวญของดาราตลก การเล่าย้อนความทรงจำ ในขณะเดียวกันเรื่องเล่าต่างๆ ก็สร้างปฏิสัมพันธ์กับผู้ฟัง ในแง่ที่คนดูเองก็แสดงปฏิกิริยาโต้ตอบกลับมายังดาราตลกเช่นกัน อย่างที่ในช่วงหนึ่งระหว่างการแสดงกรีนสไตน์กล่าวกับคนดูว่า

“เพราะแท้ที่จริงแล้วการแสดงตลกสแตนด์อัพคืออะไร เคยพินิจไตร่ตรองกันบ้างไหม ตอบให้ก็ได้ พี่น้องชาวเนทันยา ถ้าจะว่ากันจริงๆ แล้วมันเป็นความบันเทิงที่น่าสมเพชที่สุด นี่พูดอย่างสัตย์จริงเลยนะ เพราะอะไรน่ะหรือ เพราะพวกคุณแทบได้กลิ่นเหงื่อของพวกเราได้เลย! ความพยายามสร้างเสียงหัวเราะให้กับพวกคุณ! นี่ล่ะเหตุผล!

“คุณเห็นความเครียดบนใบหน้าของเรา ความเครียดของการต้องทำทุกอย่างให้คนขำ ไม่ว่าจะด้วยราคาค่างวดแค่ไหน การที่เราแทบจะอ้อนวอนขอให้คุณรักเรา”

ผมคิดว่าคำพูดของกรีนสไตน์สะท้อนให้เห็นเงื่อนไขและความท้าทายของการแสดงตลกสแตนด์อัพได้อย่างน่าคิด นั่นคือทำยังไงคนดูถึงจะหัวเราะกับมุกตลกที่เตรียมเอาไว้ เสียงหัวเราะสำหรับนักแสดงตลกไม่ได้มีความหมายแค่ชัยชนะ เพราะขณะที่มุกหนึ่งอาจทำให้คนดูขบขัน แต่พร้อมๆ กันนั้นมันก็ได้สร้างความคาดหวังต่อมุกตลกอื่นๆ ที่กำลังจะตามมา ในแง่นี้คนดูจึงสร้างความตึงเครียดให้กับนักแสดงตลก เพราะความคาดหวังของพวกเขาจำเป็นต้องถูกตอบสนองอยู่เรื่อยๆ

ทว่า A Horse Walks into a Bar คล้ายจะกลับหัวกลับหางความคิดนี้ โดยเลือกที่จะ ‘ไม่ตอบสนองความคาดหวังที่คนดูจะหัวเราะ’ ผ่านเรื่องเล่าของกรีนสไตน์ ไม่เพียงแต่คนดูจะพบว่า ยิ่งการแสดงดำเนินไปเสียงหัวเราะก็ยิ่งลดน้อยลงเรื่อยๆ เท่านั้น หากอาการตลกขบขันยังค่อยๆ ถูกปั่นป่วนด้วยอารมณ์ความรู้สึกอื่นๆ เช่น ความทุกข์ ความเศร้า และความกระอักกระอ่วนใจ

Robert Lynch นักมานุษยวิทยาผู้ศึกษาการหัวเราะของมนุษย์กล่าวว่า การหัวเราะมีอยู่ในทุกๆ วัฒนธรรม เชื่อว่าการที่มนุษย์คนหนึ่งๆ มีปฏิกิริยาตอบสนองต่อมุกตลกสะท้อนให้เห็นตัวตนของเขาได้เป็นอย่างดี

ลินช์อธิบายว่า ‘มนุษย์ผูกโยงอยู่กับความเชื่อทั้งโดยรู้ตัวและไม่รู้ตัว และความเชื่อเหล่านี้ก็ผูกโยงอยู่กับอารมณ์ขันของพวกเขา’ ในแง่นี้เสียงหัวเราะของมนุษย์จึงมีความหมายทางสัญญะที่เปิดเผยให้เห็นถึงศรัทธาและคุณค่าที่มนุษย์คนหนึ่งยึดถือ จึงไม่แปลกว่าทำไมเรามักมองหาเพื่อนหรือคู่รักที่มีอารมณ์ขันคล้ายๆ กัน นั่นเพราะสำหรับมนุษย์แล้วเสียงหัวเราะก็ไม่ต่างอะไรกับคำยืนยันต่อศรัทธาและคุณค่าที่พวกเขามีร่วมกัน

แม้ว่าบ่อยครั้งเมื่อพูดถึงอารมณ์ขัน เรามักจะเชื่อมโยงความหมายของมันเข้ากับความรู้สึกในแง่บวก แต่หากลองพิจารณาข้อเสนอของลินช์เรากลับพบว่า จริงๆ แล้วอารมณ์ขันมีลักษณะของการกีดกันและการแยกขาดอยู่ในตัว กล่าวคือ แม้การหัวเราะจะช่วยสร้างสำนึกร่วมระหว่างกันได้ก็จริง แต่พร้อมๆ กันนั้นมันก็ได้ขีดเส้นแบ่งอย่างชัดเจนระหว่างคนที่หัวเราะกับคนที่ไม่หัวเราะ

ลองสมมติเล่นๆ ว่า ผมเป็นดาราตลกสักคนหนึ่งบนเวทีและคาดหวังอย่างเต็มที่ว่ามุกตลกที่กำลังจะยิงไปนี้ต้องขำแน่ๆ แต่กลายเป็นว่าไม่มีคนดูขำเลยสักคน นั่นไม่เพียงหมายความว่ามุกตลกของผมไม่ขำเท่านั้น แต่ยังสะท้อนว่าศรัทธาและคุณค่าบางประการระหว่างผมกับคนดูไม่สอดคล้องกันอีกด้วย

ผ่านมุกตลกต่างๆ ของกรีนสไตน์ที่กรอสแมนได้แสดงให้เห็นถึงธรรมชาติของความขัดแย้งนี้ยิ่งปรากฏชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเรื่องราวดำเนินไป เสียงหัวเราะค่อยๆ เงียบหาย คนดูจากที่เคยปล่อยตัวนั่งสบายก็เริ่มขยับร่างกายอย่างอึดอัด พวกเขาคาดหวังว่าจะได้รับเสียงหัวเราะ แต่ไม่เพียงแค่ความคาดหวังจะไม่ถูกตอบสนอง หากพวกเขายังต้องมาทนฟังชีวิตที่เต็มไปด้วยบาดแผลและความเจ็บปวดของดาราตลกแก่ๆ คนหนึ่ง สแตนด์อัพคอเมดี้เป็นอาชีพที่โดดเดี่ยว โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเขาต้องยืนอยู่ลำพังคนเดียวท่ามกลางผู้คนเป็นร้อยๆ ที่ไม่ได้สนใจอะไรในตัวเขาเลย

A Horse Walks into a Bar จึงเป็นนวนิยายว่าด้วยชีวิตของนักแสดงตลกที่ไม่ตลก ชีวิตที่เต็มไปด้วยความทุกข์ ความเศร้า และบาดแผล ในขณะเดียวกันหนังสือเล่มนี้ก็เปิดเผยให้เห็นเบื้องลึกของเสียงหัวเราะที่ก็ไม่ได้ผูกโยงอยู่กับความสุขเสมอไป ดังเช่นเรื่องเล่าของกรีนสไตน์ที่เขาเลือกใช้รูปแบบของการแสดงตลกสแตนด์อัพในการเปิดเผยความรวดร้าวในจิตใจ ผลลัพธ์ที่ได้จึงไม่เพียงแต่จะขำได้ไม่เต็มปาก หากยังกลายเป็นว่าเรื่องตลกเหล่านี้รบกวนจิตใจคนดูอย่างร้ายกาจ และนั่นจึงนำมาซึ่งคำถามที่ว่า แล้วที่เรากำลังหัวเราะกันอยู่นี้ความหมายของความขบขันคืออะไร

ผมคิดว่าในบางครั้งมุกตลกก็อาจถือเป็นความรุนแรงประเภทหนึ่งโดยที่เราไม่รู้ตัว ยิ่งโดยเฉพาะในสังคมที่มองไม่เห็นความจริงจังซึ่งแฝงซ่อนอยู่ภายในมุกตลกแต่ละมุกด้วยแล้ว เรามักคิดอยู่เสมอว่าตลกคือเรื่องไร้สาระ ตลกคือสิ่งที่ไม่มีน้ำหนัก

แต่อย่างที่กรอสแมนแสดงให้เราเห็นผ่าน A Horse Walks into a Bar ว่า ภายใต้ภาพลักษณ์ของความไม่จริงจังของมุกตลกนี่แหละที่มันกลับเปิดเผยให้เห็นว่ามนุษย์เราต่างทำร้ายกันผ่านเสียงหัวเราะบ่อยเพียงใด

The post มนุษย์เราทำร้ายกันผ่านเสียงหัวเราะบ่อยเพียงใด ใน A Horse Walks into a Bar appeared first on a day magazine.

แคโรไลนา แซนเดรตโต อาศัยและทำงานอยู่ที่มิลานและปารีส เธอทำงานภาพถ่ายที่สำรวจประเด็นเกี่ยวกับห้วงเวลาที่ผันผ่านกับความทรงจำและการละทิ้งด้วยการใช้กล้องฟิล์มและเทคนิคการถ่ายภาพแบบดั้งเดิมราวกับเป็นกระบวนการสร้างสรรค์ทางจิตใจ โดยมีเป้าหมายเพื่อสื่อสารเรื่องราวต่างๆ ที่เธอประสบพบเจอ

ในนิทรรศการ All Things Left Behind ครั้งนี้ แคโรไลนาพาผู้ชมเดินทางไปยังดินแดนอันไกลโพ้นอย่างคิวบาและ Svalbard แอนตาร์กติกา เพื่อสำรวจความคิดเกี่ยวกับการเคลื่อนผ่านของห้วงเวลาที่ส่งอิทธิพลต่อสิ่งต่างๆ อย่างชัดแจ้ง ทั้งพื้นผิวและมุมมองภายนอกที่ถูกกาลเวลากัดกร่อนและเปลี่ยนความหมายไป เหลือทิ้งไว้แต่ร่องรอยเอาไว้ว่าเราเป็นใครในอดีต และความทรงจำของสิ่งที่หลงเหลืออยู่ สะท้อนภาพอดีตที่สั่งสมบนพื้นผิวของภูมิทัศน์ ข้าวของ หรือสถานที่ต่างๆ ที่ถูกละทิ้งหรือยังคงถูกใช้สอยอยู่

ที่สฟาลบาร์ แคโรไลนาสำรวจเมืองเหมืองเก่าในยุค 80s อดีตที่อยู่อาศัยและสถานที่ทำงานของผู้คนกว่า 3,000 ชีวิต แต่ต่อมากลับถูกทิ้งร้างหลังจากสหภาพโซเวียตล่มสลายในช่วงทศวรรษ 1980 คนเหล่านั้นละทิ้งของใช้ส่วนตัวรวมถึงความทรงจำและร่องรอยการอยู่อาศัยเอาไว้เบื้องหลัง จนกลายเป็นดั่งพิพิธภัณฑ์แห่งเวลาอันเป็นนิรันดร์ท่ามกลางภูมิทัศน์ที่ปกคลุมด้วยน้ำแข็ง สิ่งเหล่านี้เป็นประจักษ์พยานแห่งชีวิตและเรื่องราวของพวกเขาที่เวลาได้สงวนรักษาเอาไว้และแปรเปลี่ยนความหมายไปอย่างช้าๆ

ส่วนคิวบาเป็นสถานที่ที่เวลาดำเนินไปอย่างเนิบช้าและทิวทัศน์แทบไม่เคยเปลี่ยนแปลง ที่นั่น แคโรไลนาฉายภาพห้องที่เต็มไปด้วยข้าวของซึ่งแม้จะเก่าและชำรุดทรุดโทรมแต่ยังคงถูกใช้งานอยู่ เพราะความอัตคัดขาดแคลนที่มีมาอย่างต่อเนื่อง และแม้เวลาจะแปรเปลี่ยนพื้นผิวของข้าวของต่างๆ เหล่านั้นให้เก่าคร่ำคร่า แต่พวกมันก็ยังคงถูกผู้คนที่ครอบครองอยู่ใช้งานอย่างซ้ำแล้วซ้ำเล่าต่อไป

ที่น่าสนใจก็คือ แคโรไลนาแสดงภาพถ่ายจากสถานที่สองแห่งนี้แบบคละเคล้าปนเปกันโดยไม่แยกแยะ จำแนก หรือระบุว่าเป็นที่ไหน เธอเชื้อเชิญให้ผู้ชมอย่างเราสังเกตและคาดเดาเอาเองว่าภาพที่เราเห็นเป็นภาพของสถานที่ที่ถูกทอดทิ้ง หรือเป็นสถานที่ที่ยังคงมีผู้อยู่อาศัยใช้งานอยู่กันแน่

ในวันที่แคโรไลนาเดินทางมาร่วมงานเปิดนิทรรศการครั้งนี้เราจึงได้พูดคุยกับเธอเกี่ยวกับที่มาของ All Things Left Behind และสิ่งที่พวกเขาอยากละทิ้งไว้เบื้องหลัง

ทำไมคุณถึงสนใจแนวคิดเกี่ยวกับสิ่งที่ถูกละทิ้งไว้เบื้องหลัง

สำหรับฉัน สิ่งที่ถูกละทิ้งไว้เบื้องหลังนั้นสำคัญมากเพราะมันเป็นตัวแทนความทรงจำของเรา มันบ่งบอกว่าเราเคยเป็นใคร และเป็นสิ่งที่กำหนดว่าเราจะเป็นยังไงในอนาคต ในฐานะศิลปิน ฉันรู้สึกว่าเป็นเรื่องสำคัญที่จะสำรวจแนวคิดเกี่ยวกับความทรงจำเพราะมันเป็นสิ่งย้ำเตือนให้รำลึกถึงข้อเท็จจริงที่ว่าเราต่างถือกำเนิดเกิดมาบนโลกนี้ในเวลาอันสั้น เป็นเพียงชั่วเศษเสี้ยวอึดใจหนึ่งในประวัติศาสตร์ของโลกใบนี้ เราต่างก็เป็นสิ่งที่ถูกละทิ้งเอาไว้ ในขณะเดียวกัน เราก็ทิ้งเรื่องราวของเราในฐานะมนุษย์เอาไว้เบื้องหลัง และแน่นอนว่าในฐานะช่างภาพ ยิ่งเราทิ้งวัตถุทางภาพเอาไว้เท่าไหร่ วัตถุเหล่านั้นก็ยิ่งสะท้อนร่องรอยของกาลเวลาเอาไว้เท่านั้น

สถานที่ที่คุณไปถ่ายภาพชุดนี้มีความสัมพันธ์หรือเชื่อมโยงกับคุณไหม

แน่นอน หลักๆ ฉันถ่ายภาพชุดนี้จากสองสถานที่ หนึ่งคือคิวบา ซึ่งฉันใช้เวลามากกว่า 4 ปี เพื่อพัฒนาโครงการถ่ายภาพ 3 โครงการ หนึ่งในจำนวนนั้นก็คือผลงานในนิทรรศการนี้ อีกสองโครงการคือ Cines de Cuba ที่เป็นภาพถ่ายโรงภาพยนตร์ในคิวบา โครงการที่สองคือ Cuba. Vivir Con เป็นชุดภาพถ่ายภายในบ้านต่างๆ ของผู้คนในคิวบา ซึ่งคุณจะเห็นบางส่วนของผลงานชุดนี้แสดงอยู่ในนิทรรศการนี้ด้วย ในภาพถ่ายภายในบ้านที่คิวบาเหล่านี้ วัตถุข้าวของทุกอย่างที่เห็นในภาพถ่ายนั้นดูเก่าแก่มาก และดูเหมือนมันถูกทิ้งร้างเอาไว้นานแล้ว แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่ มันยังถูกใช้งานอยู่ เหมือนภาพถ่ายรูปจักรเย็บผ้าที่แสดงอยู่ในนิทรรศการ ดูเผินๆ อาจเหมือนถูกทิ้งเอาไว้ แต่จริงๆ แล้วมันยังถูกใช้อยู่ทุกวัน

นั่นกลายเป็นแนวคิดเกี่ยวกับข้อเท็จจริงที่ว่า การที่วัตถุข้าวของต่างๆ ดูเก่าแก่อาจจะหมายความว่ามันถูกทิ้งเอาไว้ หรือในทางกลับกัน มันอาจจะยังถูกใช้งานอยู่ก็เป็นได้ ดังตัวอย่างเช่นในคิวบา เพราะสถานการณ์ในคิวบาเอื้อให้เกิดสภาวะแบบนั้น คนในคิวบาไม่มีโอกาสซื้อหาวัตถุข้าวของใหม่มาเปลี่ยนแบบเดียวกับที่เราทำ เวลาคุณต้องการเก้าอี้ใหม่ คุณก็ไปร้านขายเฟอร์นิเจอร์ซื้อเก้าอี้ตัวใหม่มา แต่คนในคิวบาทำแบบนั้นไม่ได้ ถึงแม้คุณจะมีเงินพอซื้อเก้าอี้ตัวใหม่ แต่คุณก็อาจจะหาซื้อเก้าอี้ตัวใหม่ที่คุณต้องการในร้านค้าไม่ได้ เพราะสถานการณ์ทางการเมืองในประเทศค่อนข้างซับซ้อน และคิวบาก็ไม่ใช่ประเทศในเขตการค้าเสรีด้วย ดังนั้นบางทีวัตถุที่เห็นในภาพถ่ายของฉันก็อาจจะถูกละทิ้งเอาไว้ แต่ในบางกรณีมันก็ยังถูกใช้อยู่ และยังเป็นสิ่งของที่มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อผู้เป็นเจ้าของมัน

ฉันไปเยือนคิวบาเป็นเวลาหลายปี ฉันได้พบกับผู้คนที่นั่น และปรับตัวเองให้เคยชินกับแนวคิดที่เรียกว่า Invento Cubano หรือนวัตกรรมแบบคิวบา ซึ่งหมายถึงการซ่อมแซมของบางสิ่งบางอย่างที่มีอยู่ในรูปแบบที่ไม่เคยมีใครพบเห็นมาก่อน (คล้ายๆ กับข้าวของเครื่องใช้แบบ DIY : ผู้เขียน) หมายความว่า ข้าวของจะถูกซ่อมแซมไปเรื่อยๆ ไม่มีอะไรถูกทิ้งขว้าง เพราะมันยังมีประโยชน์อยู่เสมอ

ส่วนอีกสถานที่หนึ่งของโครงการนี้  ฉันไปถ่ายภาพในเมืองชื่อ Pyramiden ทางตอนเหนือของนอร์เวย์ซึ่งเคยเป็นเมืองทำเหมือง ในยุค 70s มีคนกว่า 1,500 คนอาศัยอยู่ที่นั่น มีโรงเรียน สนามกีฬา ระบบสาธารณูปโภค แต่ในช่วงปลายยุค 90s ผู้คนก็ละทิ้งเมืองออกไปจนหมด ด้วยสองสาเหตุคือทรัพยากรในเมืองหมดสิ้น ไม่มีอะไรให้ขุดอีกต่อไปแล้ว อีกสาเหตุคือการล่มสลายของสหภาพโซเวียตซึ่งเป็นผู้ลงทุนในอุตสาหกรรมเหมือง ไม่มีเงินทุนหล่อเลี้ยงเมืองอีกต่อไป ผู้คนจึงอพยพออกจากเมืองไปจนหมด 

ที่น่าสนใจก็คือถ้าดูในภาพถ่ายคุณจะเห็นว่าพวกเขาไม่แม้แต่จะเอาข้าวของติดตัวไปด้วยซ้ำ ตอนอยู่ที่นั่น ฉันพบแผ่นเสียง หนังสือ ไดอารี อุปกรณ์การเรียนซึ่งเป็นของส่วนตัวมากๆ ทำให้ฉันพบว่าพฤติกรรมการทิ้งสิ่งของของคนที่พิรามิเดนช่างตรงกันข้ามกับผู้คนในคิวบาที่เก็บข้าวของทุกอย่างไว้ใช้ ขณะเดียวกันฉันก็พบคุณลักษณะร่วมของสองสถานที่ซึ่งเป็นเมืองคอมมิวนิสต์กับสังคมนิยม ในบางแง่ ภาพลักษณ์ของสถานที่ทั้งสองก็มีความคล้ายคลึงกันจนทำให้เวลาคุณดูภาพถ่ายที่แสดงในนิทรรศการนี้แล้วคุณอาจจะแยกไม่ออกว่าที่ไหนเป็นที่ไหน นี่เป็นหนึ่งในเหตุผลที่ฉันไม่เขียนชื่อสถานที่เอาไว้ใต้ภาพ

และคุณก็แสดงภาพถ่ายสถานที่ทั้งสองแห่งแบบคละปะปนกันด้วย

ถูกต้อง ฉันแสดงภาพแบบปะปนกันเพราะฉันไม่อยากให้ผู้ชมรู้แน่ชัดว่าแต่ละภาพคือที่ไหน ฉันอยากให้ผู้คนหลงทางอยู่ในแนวคิดเกี่ยวกับความทรงจำ ในความฝันและความเป็นจริง ในสิ่งที่ถูกใช้งานและสิ่งที่ถูกทอดทิ้ง ฉันอยากสร้างความสับสนและอยากให้ผู้คนเพลิดเพลินกับความงามของภาพถ่ายมากกว่าจะมัวแต่หมกมุ่นว่าภาพนี้ถ่ายมาจากที่ไหน 

ตอนแรกที่ดูรูป เรานึกไปถึงสถานที่ประสบภัยพิบัติอย่างเชอร์โนบิลเลย

เชอร์โนบิลเป็นสถานที่อันน่าเหลือเชื่อซึ่งสภาพแวดล้อมที่เห็นนั้นเกิดจากภัยพิบัติ แต่ที่นี่ไม่ได้ประสบภัยพิบัติอะไร มันอาจจะสะเทือนอารมณ์น้อยกว่าแต่ก็น่าเหลือเชื่อมากกว่าว่าทำไมผู้คนเหล่านี้ถึงทิ้งที่อยู่อาศัยที่ยังสภาพดีอยู่ไป ทั้งๆ ที่ไม่ได้เกิดภัยพิบัติอะไร ถ้าคุณสังเกตบางภาพ ในบางที่เขาละทิ้งทุกสิ่งทุกอย่างเหมือนกับเกิดภัยพิบัติ ราวกับเป็นสภาพแวดล้อมหลังเกิดระเบิดนิวเคลียร์ยังไงยังงั้น

คุณใช้เวลาอยู่ที่เมืองพิรามิเดนนานเท่าไหร่

ฉันใช้เวลาอยู่ที่นั่น 4 วัน เพราะมันเป็นสถานที่ที่เข้าถึงยาก คุณต้องบินไปที่เกาะสฟาลบาร์แล้วหาเรือเข้าไปที่พิรามิเดน ตอนนี้ที่นั่นมีโรงแรมแล้ว แต่ตอนที่ฉันไปถึงโรงแรมยังไม่เปิด ฉันคิดว่าฉันเป็นลูกค้าคนแรกเลยนะ โรงแรมก็มีแค่ชั้นเดียวที่ซ่อมแซมให้พักอาศัยได้ มีไฟฟ้าใช้แต่ไม่มีน้ำอุ่น ฉันต้องอาบน้ำเย็นทุกวันเลย (หัวเราะ) นอกจากโรงแรมที่ถูกซ่อมแซม สถานที่อื่นๆ ก็ยังคงถูกทิ้งร้างอย่างที่เห็น ไม่มีการมีซ่อมแซมหรือแตะต้องสัมผัสอะไรอย่างสิ้นเชิง ฉันโชคดีมากที่ได้พบผู้ชายคนหนึ่งที่พาฉันไปในสถานที่ที่ไม่มีใครมีโอกาสได้เข้าไปเป็นเวลา 30 ปี เพราะฉะนั้นภาพเหล่านี้จึงเป็นภาพถ่ายของสถานที่เหล่านั้นที่ถูกถ่ายเป็นครั้งแรกในรอบหลายสิบปี

ทำไมคุณถึงถ่ายภาพออกมาในรูปแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัสทั้งหมด

ภาพเหล่านี้เป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสเพราะฉันใช้กล้องฟิล์มมีเดียมฟอร์แมตในการถ่ายภาพและฉันใช้ฟิล์มเนกาทีฟไม่ใช่ดิจิทัล ฉันชอบรูปแบบสี่เหลี่ยมจัตุรัส เพราะมันเปิดโอกาสให้ฉันจัดองค์ประกอบในภาพได้อย่างแม่นยำ ฉันตัดสินใจได้ว่าอะไรจะอยู่หรือไม่อยู่ในกรอบของภาพที่ฉันถ่าย เหตุผลอีกอย่างที่ฉันตัดสินใจใช้กล้องแบบนี้เพราะมันใช้งานได้ยากเลยทำให้ฉันต้องพูดคุยกับผู้คนก่อนถ่าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในคิวบา เพราะฉันชอบที่จะมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนก่อนที่จะถ่ายภาพพวกเขา

ตอนถ่ายภาพด้วยกล้องมีเดียมฟอร์แมต คุณถือกล้องเอาไว้ระดับอกแล้วพูดคุยกับพวกเขาไปด้วยแล้วถ่ายหรือเปล่า

ไม่ๆๆ ฉันถ่ายโดยใช้ขาตั้งกล้อง แต่คนที่ฉันถ่ายทุกคนต้องเซย์เยสก่อนฉันถึงจะถ่ายภาพพวกเขาได้ โดยปกติฉันจะถูกเชิญให้เข้าไปบ้านของพวกเขา และบางครั้งฉันต้องใช้เวลาพูดคุยกับพวกเขาเป็นชั่วโมง ซึ่งถ้าคุณคุยกับฉันแล้วก็คงรู้แล้วว่ามันไม่ใช่ปัญหาสำหรับฉันเลย (หัวเราะ) เพราะฉันต้องการรู้เรื่องราวของพวกเขา ต้องการรู้ว่าพวกเขาคิดอะไร และหลังจากนั้นฉันถึงถ่ายรูปพอร์เทรตและบ้านของพวกเขา 

คุณกล่าวในบทนำของนิทรรศการว่าการมาถึงของยุคดิจิทัลทำให้ทุกสิ่งทุกอย่างถูกอัพโหลดขึ้นไปในโลกออนไลน์จนทำให้พื้นที่ทางกายภาพในโลกแห่งความเป็นจริงถูกละทิ้งเอาไว้เบื้องหลัง คุณรู้สึกยังไงกับโลกออนไลน์

สิ่งนี้เป็นหัวข้อหลักที่ฉันสำรวจมาตลอดอาชีพการทำงานของฉัน หนังสือรวมภาพถ่ายเล่มแรกของฉันเป็นเรื่องเกี่ยวกับโรงภาพยนตร์ในคิวบา พื้นที่ทางกายภาพของโรงภาพยนตร์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดของการเปลี่ยนแปลงของประสบการณ์ในการเสพสื่อของเราทุกคน เมื่อ 30 ปีที่แล้ว เราเข้าไปดูหนังในโรงหนังแต่ทุกวันนี้เรามีจอส่วนตัว ทั้งโทรทัศน์จอแบนหรือจอมือถือที่เล็กลงเรื่อยๆ ฉันคิดว่ายิ่งจอเล็กลงเท่าไหร่ เราก็โดดเดี่ยวมากยิ่งขึ้นเท่านั้น เราสื่อสารกันน้อยลง เราไม่ได้เพลิดเพลินกับหนังหรือเกมร่วมกัน สิ่งนี้คือประเด็นที่ฉันสำรวจในโปรเจกต์ศิลปะต่างๆ ของฉันในฐานะศิลปิน 

แล้วคุณคิดยังไงกับการเปลี่ยนแปลงที่ว่า

ฉันว่ามันเป็นเรื่องปกติที่พวกเราทุกคนต้องโอบรับความเปลี่ยนแปลง แต่ในขณะเดียวกัน ฉันก็คิดว่าเป็นเรื่องสำคัญที่เราจะเก็บความทรงจำเอาไว้ว่าเราเคยเป็นยังไงมาก่อน ฉันอยากให้คนรุ่นหลังได้รับรู้ว่าเราเคยไปดูหนังกันในโรงหนังและไม่ลืมว่าเราเคยมีสถานที่ที่เราเคยใช้เป็นที่ออกเดต หางาน หาอพาร์ตเมนต์ตามประกาศในโรงหนัง นี่คือสถานที่ที่เรามารวมตัวและแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งกันและกัน ฉันคิดว่าเป็นสิ่งที่สำคัญสำหรับคนในอนาคตที่จะไม่ลืมและได้รับรู้เรื่องราวเหล่านี้

แน่นอนทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลเป็นสิ่งที่ยอดเยี่ยม ถึงฉันจะทำงานด้วยกล้องแอนะล็อก แต่ภาพของฉันทุกภาพก็ถูกสแกนและพิมพ์ออกมาในระบบดิจิทัลอยู่ดี ไม่อย่างงั้นฉันก็คงทำหนังสือหรือนิทรรศการไม่ได้ ดังนั้นไม่ว่าอย่างไรก็ตามดิจิทัลก็ต้องมาถึงตัวฉัน ถึงแม้ฉันจะถ่ายภาพด้วยเทคนิคที่แตกต่างจากดิจิทัล เพราะเป็นกระบวนการหนึ่งในการทำงานของฉัน แต่ภาพถ่ายในชุด Cuba. Vivir Con มีอยู่ 1,500 รูป คุณลองคิดดูว่าฉันจะคัดเลือกภาพมาให้มิเชลาได้ยังไง ถ้าฉันไม่มีคอมพิวเตอร์ มันแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย ดิจิทัลเป็นอะไรที่ยอดเยี่ยมมาก แต่ฉันพยายามที่จะไม่ลืมว่าเรามาจากไหน และพยายามอย่างมากที่จะสำรวจความทรงจำว่าเราเคยเป็นอะไรมาก่อน

แคโรไลนา และ Michela Negrini ภัณฑารักษ์ของนิทรรศการ

โดยปกติแล้ว การถ่ายภาพเป็นการเก็บห้วงเวลาในอดีตเอาไว้ คุณคิดว่าภาพถ่ายสามารถพูดถึงอนาคตได้ไหม

ฉันคิดว่าจริงๆ แล้วภาพถ่ายเป็นสื่อแห่งอนาคตนะ ประการแรกสุด ตอนนี้มันเป็นสื่อที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและเป็นเจ้าของได้ หนึ่งในกล้องถ่ายภาพที่ทรงพลังที่สุดที่ฉันมีก็อยู่ในโทรศัพท์ของฉัน มันดีมากที่ทำให้ทุกคนสามารถเป็นช่างภาพได้ คุณต้องรู้ความแตกต่างระหว่างภาพที่ใช้ในการโฆษณาและการพาณิชย์กับภาพที่เป็นศิลปะที่ทำขึ้นเพื่อสร้างแรงสั่นสะเทือนทางอารมณ์ความรู้สึก ซึ่งเป็นสิ่งที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ถึงอย่างนั้นฉันก็คิดว่ามันเป็นเรื่องที่ดีมากๆ ที่ทุกคนสามารถมีกล้องถ่ายรูปในกระเป๋ากางเกงได้ มันทำให้โลกการถ่ายภาพเกิดการแข่งขันมากขึ้น ทำให้ทุกคนสามารถแยกแยะระหว่างภาพที่ดีกับภาพที่ไม่ดีได้ เพราะพวกเขาได้ฝึกฝนในการดูภาพมาอย่างมากมายในโลกออนไลน์

แต่ในขณะเดียวกันเราก็โดนเทคโนโลยีเหล่านี้แทรกแซงได้เช่นเดียวกัน

ก็เป็นไปได้เพราะมีภาพมากมายมหาศาลในโลกปัจจุบัน แต่ในขณะเดียวกันพวกเราทุกคนก็ตัดแต่งโลกของตัวเอง เราเลือกฟอลโลว์บางคนในอินสตาแกรม เฟซบุ๊ก หรือโซเชียลมีเดีย นั่นหมายความว่าเราก็ได้ตัดแต่งและคัดเลือกในสิ่งที่เราอยากเห็น ดังนั้นเราต่างก็มีจิตวิญญาณ สายตา และความคิดในเชิงวิพากษ์ที่จะเลือกเสพสิ่งรอบตัวได้

นิทรรศการ All Things Left Behind โดย แคโรไลนา แซนเดร็ตโต คิวเรตโดย Michela Negrini นำเสนอโดย [dip] contemporary art หอศิลป์ร่วมสมัยแห่งเมืองลูกาโน สวิตเซอร์แลนด์ ร่วมกับ RCB Galleria จัดแสดงที่ห้อง 240 ชั้น 2 ศูนย์การค้าริเวอร์ ซิตี้ แบงค็อก ตั้งแต่วันที่ 31 มกราคม – 30 มีนาคม 2020

The post Carolina Sandretto ช่างภาพผู้สำรวจการทิ้งและไม่ทิ้งในคิวบาและเมืองร้างของรัสเซีย appeared first on a day magazine.

ในฤดูฝุ่นที่ค่า PM2.5 ในเมืองบางวันสูงแตะระดับ 200 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ถ้ามีพื้นที่สักแห่งที่ผู้ประสบภัยฝุ่นอย่างเรากล้าถอดหน้ากากอนามัยแล้วสูดอากาศบริสุทธิ์ให้เต็มปอดก็คงดี

ฟังดูเหมือนฝันที่ไม่กล้าฝัน แต่ใครจะรู้ว่าพื้นที่แบบที่ว่าจะมีอยู่จริง แถมยังตั้งอยู่กลางเมืองเสียด้วย

ใครแวะไปเดินดูงานดีไซน์ใน Bangkok Design Week 2020 มาแล้วคงได้เห็นโครงสร้างเหล็กสีขาวสะอาดห่อหุ้มด้วยผ้าสีเดียวกันด้านหน้าอาคารไปรษณีย์กลาง บางรัก ที่นี่คือ ‘หลุมหลบภัยทางอากาศ’ หรือ Bangkok #Safezone Shelter พื้นที่สาธารณะที่บรรจุต้นไม้ชุ่มชื้น แสงแดดรำไร สายลมหมุนเวียน อุณหภูมิเย็นสบาย และอากาศที่สะอาดกว่าภายนอกหลายเท่า

พูดให้เป็นทางการขึ้นอีกหน่อย หลุมหลบภัยที่เห็นคือพื้นที่ทดลองแก้ปัญหาฝุ่นและมลภาวะทางอากาศอื่นๆ ที่เรื้อรังในกรุงเทพฯ และเมืองใหญ่หลายแห่งมายาวนาน ด้วยการผสมงานออกแบบ หลักการทางวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม และต้นไม้นานาพันธุ์ไว้ด้วยกันอย่างลงตัว

เบื้องหลังของงานนี้คือการรวมพลังกันของสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Creative Economy Agency: CEA), บริษัทภูมิสถาปนิก ฉมา และ ผศ. ดร.ประพัทธ์ พงษ์เกียรติกุล หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี

ก่อนจะสิ้นหวังกับปัญหาฝุ่น เราจึงขอมาคุยกับ แนท–ณัฏฐวีร์ แตงน้อย Senior Creative City Development Officer ประจำ CEA, ยศ–ยศพล บุญสม แห่งฉมา และ ผศ. ดร.ประพัทธ์ ถึงหลุมหลบภัยที่เป็นความหวังของเมืองและของเราทุกคน

ผู้ประสบภัยฝุ่น

ย้อนกลับไป 2-3 ปีก่อน ฝุ่น PM2.5 เริ่มกลายเป็นปัญหาที่คนไทยตระหนักมากขึ้น ภาพคนใส่หน้ากาก N95 ป้องกันฝุ่นกลายเป็นภาพปกติยามค่าฝุ่นพุ่งทะยาน เครื่องฟอกอากาศกลายเป็นอุปกรณ์ที่ขาดไม่ได้ และมีการถกกันหลายครั้งถึงนโยบายที่จะแก้ปัญหานี้อย่างยั่งยืน แต่จนแล้วจนรอดฝุ่นก็ยังคงเป็นปัญหาคาราคาซังอยู่ดี

แต่นอกจากฝุ่นแล้ว ผศ.​ ดร.ประพัทธ์เล่าว่าในเมืองใหญ่ที่เรียกว่า megacity เช่น กรุงเทพฯ และเชียงใหม่ ภัยทางอากาศยังมีมากกว่านั้น ไม่ว่าจะเป็นโอโซนซึ่งเป็นก๊าซพิษ หรือสารอินทรีย์ระเหยคือสารมลพิษที่ออกมาจากไอเสีย ซึ่งทั้งหมดทั้งมวลล้วนเป็นอันตรายต่อสุขภาพมนุษย์ทั้งสิ้น

ถึงอย่างนั้นมลพิษทางอากาศก็ไม่ใช่ที่มาเพียงอย่างเดียวของโปรเจกต์หลุมหลบภัย

“ทุกวันนี้รัฐบาลไทยส่งเสริมการพัฒนาเมืองอย่างสร้างสรรค์และใช้การพัฒนาเมืองในการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของคนเมืองด้วย ซึ่งหนึ่งในหน่วยงานที่ดูแลเรื่องนี้ก็คือ CEA ซึ่งทำงานเกี่ยวกับเรื่องการพัฒนาเมืองนั่นเอง” แนทอธิบาย

“เดือนตุลาคมที่ผ่านมากรุงเทพฯ ได้รับคัดเลือกจากองค์การยูเนสโกให้เป็นเมืองสร้างสรรค์ด้านการออกแบบ CEA จึงอยากทดลองทำโครงการที่ใช้งานออกแบบพัฒนาคุณภาพชีวิต เรามองย้อนกลับไปว่าคุณภาพชีวิตนั้นมีหลายด้าน หลายมิติ เช่น ด้านอาหาร การศึกษา ระบบขนส่งสาธารณะ อากาศ​ ซึ่งเรามองว่าอากาศนี่แหละคือสิ่งสำคัญ เพราะเราใช้อากาศในการหายใจทุกๆ วินาที”

เธอยกตัวอย่างให้ฟังว่า นานมาแล้วมนุษย์สามารถเข้าถึงแหล่งน้ำสะอาดได้โดยไม่ต้องซื้อ แต่มาวันนี้น้ำสะอาดกลับกลายเป็นสิ่งที่มีราคาและไม่สามารถหาได้ง่ายๆ อีกต่อไป และหากเรายังใช้ชีวิตกันแบบนี้ ไม่แน่ว่าในอนาคตเราอาจจะต้องซื้ออากาศดีๆ ไว้หายใจ และนั่นคือเหตุผลที่คุณภาพอากาศกลายเป็นเรื่องแรกที่ทีม CEA เลือกพัฒนา

“ในเมื่อเราไม่ใช่หน่วยงานที่ทำงานด้านการออกมาตรการหรือกฎหมายใดๆ เราทำงานในฐานะนักออกแบบ เราจึงใช้งานออกแบบนี่แหละในการพัฒนาคุณภาพอากาศ”

ก่อสร้างหลุมหลบภัย

พูดถึงสิ่งแวดล้อม ภาพแรกที่เรามักเชื่อมโยงโดยอัตโนมัติคงหนีไม่พ้นต้นไม้ ทีม CEA จึงชักชวนฉมา บริษัทภูมิสถาปนิกผู้เชี่ยวชาญเรื่องการออกแบบพื้นที่สีเขียว มาออกแบบพื้นที่นี้ด้วยกัน โดยมีโจทย์กว้างๆ คือการใช้พื้นที่สีเขียวกรองฝุ่นและอากาศ และชักชวน ผศ. ดร.ประพัทธ์ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องมลภาวะทางอากาศและเคยออกแบบพื้นที่ปิดให้มีอากาศบริสุทธิ์ มาเป็นที่ปรึกษา

“ตอนนั้นทีม CEA ทำรีเสิร์ชเรื่องพืชดักฝุ่นมาแล้วประมาณหนึ่งและให้โจทย์กับเราว่าอยากทำพื้นที่ที่ใช้ต้นไม้ช่วยกรองอากาศ เราจึงคิดว่าจะใช้ต้นไม้เลียนแบบกลไกของเครื่องกรองอากาศ โดยทำต้นไม้เป็นแผง เรียงเป็นเลเยอร์ แต่อาจารย์ประพัทธ์แนะนำว่าการทำพื้นที่เปิดนั้นยากเกินไปที่จะควบคุมคุณภาพอากาศ สุดท้ายเราเลยตัดสินใจทำพื้นที่ปิด และมีตัวกรองอากาศ เลยเกิดเป็นพื้นที่ที่เรียกว่าหลุมหลบภัยขึ้นมา” ยศย้อนความถึงจุดเริ่มต้น

“เราไม่อยากให้เรื่องฝุ่นดูเป็นเรื่องน่ากลัวหรือไกลตัว หลุมหลบภัยควรอยู่กับเมืองและอยู่ในชีวิตประจำวันได้ เราจึงออกแบบพื้นที่ให้คนอยากเข้าไปนั่ง ถ้าดูรูปทรงข้างนอกมันจะเหมือนก้อนเมฆ ดูนุ่มสบาย ผ่อนคลาย ตัดกับความแข็งของตึก พอเข้าไปจะเจอบรรยากาศของธรรมชาติที่มีพรรณไม้หลากชนิด”

แม้จะพูดว่าพื้นที่ด้านในจำลองมาจากธรรมชาติที่มีไม้นานาพันธุ์ปะปน แต่ที่จริงหลุมหลบภัยคือผลลัพธ์ของการผสมผสานระหว่างธรรมชาติ งานออกแบบ และหลักการทางวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม ออกมาเป็น 3 หัวใจที่ยศใช้ออกแบบผลงานคือ ‘ปกป้อง ดักกรอง และสงบสบาย’ 

“หลักการแรกคือปกป้อง หลุมหลบภัยต้องการชั้นบรรยากาศที่ปกป้องพื้นที่ด้านในจากมลภาวะ เช่น ฝุ่นหรือแสงแดดจ้า หลักการที่สองคือดักกรอง เลเยอร์แรกคือกลุ่มต้นไม้ที่จับฝุ่น เหมือนเป็นการกรองฝุ่น เลเยอร์ที่สองเป็นน้ำหยดลงมาเพื่อให้ความชื้น เลเยอร์ที่สามเป็นพัดลมที่ดูดลมด้วยความแรงที่อาจารย์ประพัทธ์คำนวณมาว่าเหมาะสม และผ่านต้นไม้ที่ดูดซับสารพิษได้อีกเลเยอร์

“องค์ประกอบที่สามคือภาวะนั่งสบาย เราออกแบบจากองค์ประกอบที่อาจารย์ให้ เช่น ความชื้นที่เหมาะสม ลมเย็นสบาย แสงไม่จ้าเกินไป และนอกจากคุณภาพอากาศแล้วเรายังคำนึงถึงประสาทสัมผัสทั้ง 5 ด้วย เช่น กลิ่น เราก็ใช้พรรณไม้ที่มีกลิ่นหอมมาผสม หรือเรื่องสัมผัส เราก็ออกแบบพื้นที่ให้มีหน้าตานุ่มนวล เข้าไปแล้วอยากนั่งนานๆ มีเสียงเพลงและเสียงจำลองธรรมชาติลดทอนเสียงจอแจของรถ เป็นการผสานวิทยาศาสตร์และศิลปะให้กลมกล่อม ทำให้คนสามารถอยู่กับภัยได้อย่างไม่รู้สึกว่ามันเป็นภัย”

หลังจากออกแบบและส่งให้ ผศ. ดร.ประพัทธ์ประเมินความสามารถในการสร้างคุณภาพอากาศที่ดีอยู่หลายรอบ หลุมหลบภัยทางอากาศจึงเกิดขึ้นพร้อมให้เราเข้าชมในวันนี้

การทดลองที่ไม่สิ้นสุด

นอกจากเข้าไปนั่งผ่อนคลายหรือพักเหนื่อยจากการเดินดูผลงานใน Bangkok Design Week 2020 อีกองค์ประกอบของหลุมหลบภัยยังเป็นหน้าจอที่แสดงผลเปรียบเทียบฝุ่น PM2.5, ฝุ่น PM10, อุณหภูมิ และความชื้นของภายในและภายนอกหลุมหลบภัย ซึ่งผลที่หน้าจอก็แสดงว่าอากาศภายในมีคุณภาพที่ดีกว่าจริงๆ

ถึงอย่างนั้นทีมก็เน้นย้ำว่าพื้นที่นี้เป็นพื้นที่ที่ทดลองสร้างคุณภาพอากาศและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แต่ยังไม่ใช่พื้นที่ปลอดมลภาวะร้อยเปอร์เซ็นต์

“เราอาจเรียกได้ว่าเราพยายามสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีในพื้นที่นี้ ไม่ใช่แค่การลดฝุ่นอย่างเดียว เราไม่อยากให้คนเข้าใจผิดว่าปลูกต้นไม้แล้วจะลดฝุ่นได้เยอะ” ผศ. ดร.ประพัทธ์อธิบาย ก่อนยศจะเสริมว่า

“เราคิดว่ามันน่าจะต่อยอดได้ เราไม่ได้พูดถึงสเกลการจัดการทั้งเมือง แต่มันอาจจะเป็นสเกลที่ทำได้ในชุมชน ในโรงเรียน หรือวันก่อนผมคุยกับผู้พัฒนาโครงการอสังหาริมทรัพย์เขาก็มองว่ามันพัฒนาร่วมกับโครงการบ้านพัก ที่อยู่อาศัย หรือสวนสาธารณะได้”

“ในพื้นที่นี้เราจะให้คนมาเสนอความคิดเห็น แปะสติกเกอร์ เป็นการเทสต์ในเชิงจิตวิทยา เพราะสิ่งที่เราวัดเป็นเชิงกายภาพ แต่ว่าบางทีกายภาพที่เกิดขึ้นกับความรู้สึกของคนก็ไม่เหมือนกัน อาจารย์ชอบให้คำปรึกษาอยู่บ่อยๆ ว่า บางทีเราอยู่ในอุณหภูมิ 35 องศาเซลเซียส แต่ถ้ามันมีความเร็วลมประมาณหนึ่งอยู่ๆ คนก็จะรู้สึกเหมือนกับว่าอุณหภูมิต่ำลงไปสัก 2 องศาฯ เป็นต้น เราจะลองเทสต์ด้วยว่าด้วยสภาพอากาศและสภาพลมที่เราออกแบบคนจะรู้สึกยังไง” แนทเล่าต่อ

“เราพยายามย้ำว่าโปรเจกต์นี้คือการทดลองซึ่งจะมีการประเมินผล ถ้าสมมติว่าผลออกมาดีเราก็จะคุยกับทาง กทม.เรื่องการนำไปปรับใช้ เช่น ปรับเป็นป้ายรถเมล์ที่เป็น shelter มีต้นไม้หรือวิธีการกรองฝุ่น หรือทำพื้นที่สาธารณะ เช่น ใต้ทางด่วนที่เป็นพื้นที่กึ่งปิด ทำให้กลายเป็นสวนหย่อมเล็กๆ หรือแม้กระทั่งทางเดินสกายวอล์กเราก็อาจปรับได้ ขึ้นอยู่กับหลายๆ ผู้เกี่ยวข้องว่าจะร่วมมือทำด้วยกันไหม เพราะจริงๆ แล้วเรื่องของเมือง เรื่องของอากาศ คือเรื่องของทุกคน”

The post หายใจให้เต็มปอดใน ‘หลุมหลบภัยทางอากาศ’ พื้นที่อากาศดีท่ามกลางฝุ่นควันของเมือง appeared first on a day magazine.

เคยไหมที่ไม่รู้ว่าต้องขึ้นเรือลำไหนถึงจะพาคุณไปสู่จุดหมายปลายทางที่ต้องการ?

หรือเคยไหมพอจะเดินไปท่าเรือกลับไม่เข้าท่าเพราะซอยก็ลึก ทางก็เล็ก จนไปไม่ถูก?

หากคุณเป็นนักนั่งเรือขาจรคงคุ้นเคยกับประสบการณ์เหล่านี้บ้าง ส่วนนักนั่งเรือขาประจำอาจปฏิเสธเสียงแข็ง แต่เชื่อเถอะว่าต่อให้เป็นมือโปร หากคุณออกนอกเส้นทางที่คุ้นเคยเมื่อไหร่ละก็ ความหลงและความงงก็อาจเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงได้ยากเช่นกัน

หลายคนอาจรู้จัก MAYDAY! ในฐานะกลุ่มคนที่อยากทำให้ระบบขนส่งสาธารณะใช้งานง่ายขึ้น โดยได้ร่วมกับ กทม.พัฒนาป้ายรถเมล์บอกข้อมูลสายรถอย่างละเอียดและเข้าใจง่ายมาแล้ว

คราวนี้พวกเขาเห็นว่าเรือเป็นขนส่งมวลชนที่มีศักยภาพสูง เพราะขนส่งคนได้คราวละจำนวนมาก ทำเวลาได้ดี ไม่มีไฟแดง ทั้งยังมีราคาที่จับต้องได้ ส่วนเรือข้ามฟากก็ทำหน้าที่เชื่อมการเดินทางระหว่างสองฝั่งกรุงเทพฯ​ ให้ถึงกันได้อย่างรวดเร็วราวกับเป็นแผ่นดินเดียวกัน ดังนั้นหากพัฒนาเรือให้ใช้งานง่ายขึ้นและเชื่อมต่อกับระบบขนส่งอื่นๆ ได้สะดวกมากขึ้น คนก็อาจจะหันมาใช้เรือในการเดินทางมากขึ้น

ไอเดียนี้ทำให้ทีม MAYDAY! หันมาหยิบจับงานพัฒนาท่าเรือเป็นครั้งแรกในงาน Bangkok Design Week 2020 ระหว่างวันที่ 1-9 กุมภาพันธ์นี้ โดยทดลองพัฒนาท่าเรือข้ามฟากสี่พระยา-คลองสานเป็นที่แรก

ท่าเรือฉบับทดลองนี้จะเปลี่ยนโฉมไปจากท่าเรือออริจินอลแค่ไหน เบื้องหลังกระบวนการออกแบบเป็นยังไง และพวกเขาตั้งใจจะช่วยผู้ใช้เรือยังไงบ้าง เราไม่รอท่า มุ่งหน้าไปคุยกับ วิช–กรวิชญ์ ขวัญอารีย์, เนติ์–ณัฐชัย หนูเกื้อ และ โก้–สรชัช พนมชัยสว่าง สามตัวแทนจาก MAYDAY!​ เพื่อหาคำตอบ

สอบถามท่า

ในขั้นแรกชาว MAYDAY! เล่าว่าพวกเขาคุยกันถึงอุปสรรคในการใช้เรือด่วนที่ต่างคนเคยพบเจอและใช้มันเป็นจุดเริ่มต้นในการทำแบบฟอร์มสอบถามผู้ใช้เรือ โดยในแบบสอบถามจะมีทั้งคำถามที่เช็กความเข้าใจในการใช้เรือของแต่ละคน รวมถึงเปิดพื้นที่ให้ผู้ใช้สะท้อนปัญหาที่เคยเจอ

ความแตกต่างของธงเรือเจ้าพระยาแต่ละสี ทั้งเรื่องเส้นทาง ราคา และเวลาวิ่ง, ประสบการณ์ในการเดินจากท่าเรือไปสู่ถนน และตำแหน่งของท่าเรือแต่ละประเภท คือตัวอย่างประเด็นที่พวกเขาบรรจุไว้ในแบบสอบถามออนไลน์ และข้อมูลที่ได้นั้นทีมจะนำไปหาแนวทางในการพัฒนาท่าเรือต่อไป

“ยกตัวอย่างประเด็นในแบบสอบถามคือ เราแอบสงสัยว่าคนเข้า-ออกท่าเรือยังไง ซึ่งคนส่วนมากตอบว่าเดินตามๆ กันไป ซึ่งเราเห็นว่านี่เป็นปัญหา เช่น ถ้าเกิดเป็นวันที่ท่าเรือไม่มีคนแล้วเราจะเดินตามใคร” วิช ผู้ดูแลภาพรวมของงานชิ้นนี้ เล่าให้ฟัง

“อีกปัญหาที่เจอคือหลายๆ ท่าเรืออยู่ห่างจากถนนใหญ่มาก ถ้าลงเรือมาแล้วเจอซอยยาวๆ คนก็อาจจะไม่รู้ว่าต้องเดินต่อทางไหน หรือในแบบสอบถามเรามีคำถามว่าคุณทราบได้ยังไงว่าต้องขึ้นเรือฝั่งไหน คนส่วนมากจะตอบว่าใช้ความทรงจำ ซึ่งความทรงจำก็อาจจะใช้ไม่ได้กับคนที่ไม่ได้ใช้เรือเป็นประจำรึเปล่า”

ผลจากการทำแบบสอบถามทำให้พวกเขาตั้งสมมติฐานในใจว่า ‘ข้อมูล’ คือส่วนสำคัญที่ขาดหายไป

“เราตั้งสมมติฐานว่าถ้าคนเข้าถึงท่าเรือไม่ได้ก็จะเริ่มต้นใช้เรือไม่ได้ กลับกันถ้าเขาไปถึงท่าเรือได้ถูกท่าก็จะเดินทางได้ ดังนั้นถ้าเราผลักดันให้คนได้รับข้อมูลที่ชัดเจน เราคิดว่าคนก็น่าจะหันมาใช้เรือมากขึ้น จากนั้นค่อยพัฒนาระบบเรือให้สะดวกสบายรองรับผู้ใช้งานที่หลากหลาย” วิชเล่า

ออกแบบท่า

เมื่อได้ผลจากแบบสอบถามออนไลน์ ขั้นต่อไปพวกเขาจัดเวิร์กช็อป ‘สถานี (เรือ) ดำเนินสำดวก’ เพื่อชักชวนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเรือและท่าเรือ หน่วยงานที่มีท่าเรือตั้งอยู่ เช่น กระทรวงพาณิชย์ และประชาชนทั้งที่เป็นนักขึ้นเรือขาประจำและขาจร มาสุมหัวเพื่อหาหนทางพัฒนาเรือให้เป็นขนส่งมวลชนที่ดีขึ้นไปอีก

ก่อนจัดงานโก้รับบทวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามให้เข้าใจง่ายและนำมาเสนอต่อผู้เข้าร่วมเวิร์กช็อป จากนั้นจึงแบ่งเป็นกลุ่มย่อย และให้แต่ละกลุ่มลองหาไอเดียพัฒนาเรือต่อยอดจากข้อมูลที่ได้จากแบบสอบถาม

“กลุ่มที่วิชดูแลมีทั้งเจ้าหน้าที่จากบริษัทที่เกี่ยวข้องและผู้ใช้งาน ผู้ใช้จะเป็นฝ่ายบอกว่าอยากได้อะไรบ้าง ส่วนเจ้าหน้าที่เป็นฝ่ายอธิบายว่าอะไรทำได้หรือไม่ได้ มันจึงเป็นการหาทางออกบนข้อจำกัดระดับหนึ่ง แต่สิ่งที่เราพยายามทำให้ไม่มีข้อจำกัดคือการพัฒนาพื้นที่หรือรูปแบบของท่า เพราะดั้งเดิมแต่ละท่าก็มีรูปแบบที่ต่างกันอยู่แล้ว เราจึงอยากได้ไอเดียสร้างสรรค์ที่หลากหลายที่สุด” วิชเล่า

ในเวิร์กช็อป พวกเขาพบว่าสมมติฐานของพวกเขาที่คิดว่าปัญหาของท่าเรือคือ ‘การให้ข้อมูล’ ตรงกับปัญหาที่หลายกลุ่มระบุ รวมถึงยังได้ประเด็นเพิ่มเติมอย่างเรื่องความปลอดภัยที่คนเห็นว่าเป็นหัวใจหลักของการสัญจรทางเรือ

เมื่อแต่ละกลุ่มได้ประเด็นที่ตนสนใจแก้ แต่ละกลุ่มจะได้รับโมเดลท่าเรือจำลองที่มี 2 โป๊ะ 1 อาคาร ให้แต่ละกลุ่มลองนำไปออกแบบดู

“เราอยากเห็นว่าทุกคนคิดว่าท่าเรือควรมีอะไรบ้าง เช่น บางกลุ่มเลือกทำสติกเกอร์นำทาง บางกลุ่มบอกว่าควรมีการแยกทางเข้า-ออก บางกลุ่มคิดระบบจ่ายเงินแค่ขาเข้า ส่วนขาออกเน้นออกให้เร็วที่สุดเพื่อไม่ให้ขวางทางสัญจร บางกลุ่มบอกว่าไม่ควรมีข้อมูลอยู่ในท่า แต่ควรอยู่ด้านหน้าที่เป็นพื้นที่โล่ง ไอเดียเหล่านี้เกิดจากการเวิร์กช็อปทั้งสิ้น”

นอกจากไอเดียเรื่องข้อมูล วิชเล่าต่อว่าหลายกลุ่มเลือกจะเน้นประเด็นเรื่องความปลอดภัย เช่น มีไอเดียทางลาดเชื่อมต่อระหว่างตัวเรือและตัวท่า ไปจนถึงไอเดียเรื่องการเตรียมพร้อมอุปกรณ์ปฐมพยาบาล เครื่องมือจัดการเหตุฉุกเฉินต่างๆ รวมถึงการไม่มีสิ่งกีดขวางทางสัญจรของผู้ใช้เรืออีกด้วย

สร้างท่า

หลังได้ไอเดียหลากหลายจากผู้คนหลายหลากแล้วก็เป็นหน้าที่ของ MAYDAY! ในการนำไอเดียเหล่านั้นมาสรุปองค์ประกอบที่ท่าเรือควรมี แล้วออกแบบท่าเรือ ติดตั้ง และทดลองใช้จริง

ด้วยข้อจำกัดด้านระยะเวลา ทีมจึงเลือกทำโปรเจกต์นี้ที่ท่าเรือเพียงแห่งเดียวก่อนนั่นคือ ท่าเรือข้ามฟากคลองสาน-สี่พระยา ที่มีคนใช้หนาแน่นและเหมาะพอดิบพอดีกับการเป็นท่าเรือที่คนมาเที่ยวงาน Bangkok Design Week ใช้เดินทางด้วย

ท่าเรือสี่พระยาก่อนติดตั้งผลงานของ MAYDAY!

ท่าเรือสี่พระยาพร้อมป้ายแบบใหม่

แม้จะเลือกติดตั้งงานที่เดียว แต่เพราะงานที่พวกเขาเคยทำล้วนแล้วแต่เกี่ยวข้องกับรถเมล์ที่คนในทีมรู้ข้อมูลเป็นอย่างดี เมื่อต้องมาพัฒนาเรือทีมก็ถึงกับออกปากว่าเป็นการทำงานที่ซับซ้อนและแปลกใหม่ ทำให้ต้องทำการบ้านมากเป็นพิเศษ แต่สุดท้ายก็เป็นไปได้ด้วยดี

สิ่งหนึ่งที่ทางทีมพัฒนาคือแผนที่ ซึ่งจำเป็นว่าจะต้องมีส่วนประกอบของเรือข้ามฟากและเรือด่วนอยู่ด้วยกัน เพื่อการนี้โก้รับหน้าที่หาข้อมูลในการทำแผนที่เส้นทางเรือทั้งหมด ซึ่งแม้จะดูเป็นเรื่องพื้นฐานมากๆ แต่การหาข้อมูลที่เป็นปัจจุบันกลับไม่ง่าย เมื่อข้อมูลเรือข้ามฟากหาไม่ง่ายเหมือนเรือด่วน 

“ข้อมูลท่าเรือข้ามฟากบางส่วนต้องดึงมาจาก open data จากหลายๆ ที่ เช่น เราต้องดูว่าท่าเรือนั้นๆ ยังให้บริการไหมจากสถิติของคนใช้เรือข้ามฟากแต่ละปี” โก้ยกตัวอย่าง

ส่วนเนติ์ลงพื้นที่เพื่อสำรวจเส้นทางเรือจริง ดูจำนวนทางเข้า-ออกของท่าเรือ และมองหาจุดติดตั้งป้ายบอกทางเข้าท่าที่เป็นไปได้

“เราลงไปเดินดูว่าจุดไหนคือจุดที่ผู้ใช้เรือต้องเจอบ้าง ถ้ามีจุดไหนที่คนเดินไปถึงแล้วจะงงมันก็ควรมีป้าย หรือทางไหนที่สามารถเดินไปยังท่าเรือได้แต่น่ากลัวเราก็ตัดออกหรือไม่แนะนำ” เนติ์เล่าให้ฟัง

แต่ใช่ว่าจะเน้นการติดป้ายรัวๆ ให้คนเห็นชัดเข้าใจง่ายเท่านั้น คิดละเอียดถึงขั้นว่าป้ายใหม่จะติดตั้งอยู่ตรงไหน โดยมีไอเดียว่าพวกเขาอยากปักป้ายใหม่ให้น้อยที่สุด

“เราพยายามมองดูว่าเสาแต่ละต้นสามารถติดสิ่งบอกทางได้ไหม ตู้ไหนสามารถแปะสติกเกอร์ได้บ้าง หรือป้ายไหนที่เราใช้ด้านหลังได้บ้าง เพราะการปักป้ายเพิ่มในกรุงเทพฯ ที่ทางเท้าแคบอยู่แล้วอาจจะไม่ใช่ทางออกที่ดี เราเลยดูจากสิ่งที่มีอยู่แล้วก่อน ยกเว้นว่าถ้าไม่มีจุดที่เหมาะสมจริงๆ ก็จำเป็นจะต้องหาทางปักหรือแขวนป้ายเพิ่ม”

วิชอธิบายต่อว่าเมื่อเลือกจุดติดตั้งป้ายและสัญลักษณ์ต่างๆ ได้แล้ว พวกเขาจึงหาทางติดต่อกับเจ้าของพื้นที่หรือเจ้าของสิ่งของเหล่านั้นเพื่อขออนุญาตใช้งาน ซึ่งก็มีทั้งหน่วยงานรัฐและภาคเอกชนโดยมีทาง Creative Economy Agency (CEA) หัวเรืองาน Bangkok Design Week ช่วยประสานบางส่วน

และนอกจากจะออกแบบอุปกรณ์ต่างๆ สำหรับท่าเรือข้ามฟากคลองสาน-สี่พระยาแล้ว พวกเขายังนำเอาข้อมูลจากเวิร์กช็อป ‘สถานี (เรือ) ดำเนินสะดวก’ มาถอดองค์ประกอบหลักที่ท่าเรือควรมีเก็บไว้ใช้ในอนาคตด้วย

“เราถอดระบบมาว่าในหนึ่งท่าเรือควรมีอะไรบ้าง เช่น ต้องมีป้ายตรงปากซอยเพราะผู้ใช้ต้องเดินเข้าไปในซอยลึก ต้องมีระบบป้ายตรงทางแยก ถ้าซอยลึกมากเมื่อเดินไปสักระยะหนึ่งต้องมีป้ายย้ำเพราะคนอาจเริ่มไม่มั่นใจแล้วว่ามาถูกทางไหม และต้องมีป้ายแผนที่ให้ข้อมูล เรากำหนดแพตเทิร์นเหล่านี้ออกมาเพื่อให้สามารถนำไปพัฒนากับท่าเรืออื่นๆ ต่อได้เลย แต่บริบทพื้นที่ รูปแบบ และการออกแบบ อาจแตกต่างกันไป” วิชขยายความ

ทดสอบให้เข้าท่า

ขณะนี้ท่าเรือข้ามฟากโฉมใหม่ติดตั้งเสร็จแล้ว ณ ท่าเรือคลองสานและท่าเรือสี่พระยา แต่ท่าเรือนี้ไม่มีทางเสร็จเรียบร้อยหาก MAYDAY! ไม่รู้ว่าสิ่งที่พวกเขาออกแบบจะได้ผลจริงแท้แค่ไหน 

“เราอยากให้ทุกคนลองไปใช้ท่าเรือและฟีดแบ็กว่ารู้สึกยังไง เพราะสิ่งที่สำคัญที่สุดในระบบการบอกทางคือประสบการณ์ของผู้ใช้งาน ถ้าผู้ใช้ไม่บอกเราจะไม่รู้เลยว่ามันดีหรือไม่

“ตอนนี้เราไม่ได้มั่นใจว่าสิ่งที่ติดตั้งมันดีร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่เราพยายามทำให้ดีที่สุดเท่าที่เราคิดออก ซึ่งฟีดแบ็กจากผู้ทดลองใช้จะทำให้มันดีขึ้นได้อีก” วิชบอก

“มันอาจเป็นข้อเรียกร้องของประชาชนต่อไปด้วยว่า เห็นตัวอย่างท่าเรือแบบนี้เกิดขึ้นแล้วทำไมไม่เกิดขึ้นที่อื่นๆ อีกบ้าง นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เรานำไปเสนอต่อได้ว่า จากการทดลองทำที่พื้นที่นี้กระแสตอบรับเป็นแบบนี้ แล้วมันอาจนำไปขยายผลต่อได้” เนติ์ทิ้งท้าย

The post ท่าเรือแบบไหนถึงจะเข้าท่า? หาคำตอบกับ MAYDAY! ใน Bangkok Design Week 2020 appeared first on a day magazine.

แม้ว่าตลอดชีวิตของมอร์ริสันจะเขียนนวนิยายไว้กว่าสิบเล่ม แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า Beloved คือหนึ่งในงานเขียนเล่มสำคัญ และเป็นที่รู้จักมากที่สุด ด้วยไม่เพียงแค่หนังสือเล่มนี้จะได้รับรางวัลพูลิตเซอร์ ใน ค.ศ. 1988 เท่านั้น หากไม่กี่ปีให้หลังมอร์ริสันยังได้รับรางวัลโนเบล สาขาวรรณกรรม ส่งให้เธอกลายเป็นนักเขียนแอฟริกันอเมริกันคนแรก (และคนเดียว) ที่เป็นผู้หญิง ที่ได้รับรางวัลในสาขานี้

ต่อมาใน ค.ศ. 2007 Beloved ก็กลายเป็นที่พูดถึงอีกครั้ง เมื่อ 5 โรงเรียนในอเมริกาแบนหนังสือเล่มนี้เพราะมองว่าเนื้อหาของมันรุนแรงและมีฉากเซ็กซ์ที่โจ่งแจ้งเกินไป แม้ว่าหนังสือเล่มนี้จะตีพิมพ์มาแล้วกว่าสามสิบปี แต่ Beloved ก็ยังคงสร้างแรงสั่นสะเทือนภายในสังคมอเมริกาได้อย่างต่อเนื่อง คำถามคือ หนังสือเล่มนี้สำคัญอย่างไร?

อย่างคร่าวๆ Beloved คือเรื่องราวของเซเธอ ทาสที่หอบหิ้วลูกๆ และแม่สามีเพื่อหลบหนีการกดขี่ ด้วยหวังจะไปมีชีวิตอันสงบสุขในรัฐทางตอนเหนือที่ปราศจากการกดขี่คนผิวสีเฉกเช่นรัฐในแดนใต้ ทว่าเสรีภาพที่เซเธอวาดหวังไว้ก็ไม่ได้เกิดขึ้นจริง เพราะแม้ว่าหล่อนจะสามารถหลบหนีไปถึงแดนเหนือ และหาที่พักอาศัยให้กับครอบครัวได้สำเร็จ แต่ชีวิตของเซเธอกับสมาชิกในบ้านกลับถูกตามหลอกหลอนด้วยวิญญาณร้ายแห่งอดีต วิญญาณที่ในแง่หนึ่งอาจคือฝันร้ายจากวันวาน หากขณะเดียวกันก็คือผีร้ายตัวเป็นๆ ที่คอยตามรังควาญไม่ให้ครอบครัวของเซเธออยู่ร่วมกันในบ้านได้อย่างสันติ

สำหรับผม เนื้อหาของ Beloved ชวนให้นึกถึงวิธีการเขียนแนว ‘สัจนิยมมหัศจรรย์’ (magical realism) ที่หลายๆ คนคงจะคุ้นเคยกันดีจากงานเขียนของ Gabriel Garcia Marquez หรือ Salman Rushdie เพียงแต่ในขณะที่สัจนิยมมหัศจรรย์ของมาร์เกซถือกำเนิดจากวัฒนธรรมชาวบ้าน และนิทานท้องถิ่นของโคลอมเบีย ส่วนรัชดีมีพื้นฐานจากสังคมอินเดีย

แต่สัจนิยมมหัศจรรย์ของมอร์ริสันวางอยู่บนระบบความเชื่อ และคติทางวัฒนธรรมของชาวแอฟริกันอเมริกัน เป็นมุขปาฐะ และตำนานที่บอกเล่าต่อๆ กันในกลุ่มทาสผิวดำที่มอร์ริสันประกอบสร้างโลกของ Beloved ขึ้นมา ในขณะเดียวกัน สัจนิยมมหัศจรรย์เองก็ผูกโยงกับประเด็นอำนาจอย่างแยกกันไม่ขาด ถ้า หนึ่งร้อยปีแห่งความโดดเดี่ยว คือการปะทะกันระหว่างคติความเชื่อพื้นบ้านกับการครอบงำของวิทยาศาสตร์ และความเป็นสมัยใหม่ Beloved ก็คือการปะทะกันระหว่างโลกทัศน์ของทาสกับอำนาจของคนขาว

เมื่อ Beloved ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านสายตาของทาส เหตุการณ์เหนือธรรมชาติต่างๆ ที่เกิดขึ้นจึงคือความเป็นจริงที่ปรากฏให้เห็นผ่านสายตาของผู้ถูกกดขี่ มอร์ริสันมองว่า สาเหตุที่ประวัติศาสตร์ของชาวแอฟริกันอเมริกันยังคงเงียบใบ้อยู่แม้ว่าสหรัฐอเมริกาจะยกเลิกระบบทาสมาแล้วนานปี เป็นเพราะว่า อิทธิพลของระบบทาสยังคงหยั่งรากอยู่ในสังคมและวัฒนธรรมอเมริกันปัจจุบัน ในแง่นี้ ความมหัศจรรย์ต่างๆ ที่ปรากฏใน Beloved จึงสะท้อนนัยของการมองโลกที่แบ่งแยกออกเป็นสองขั้วอย่างชัดเจน ระหว่างการมองโลกผ่านสายตาของคนขาว กับการมองโลกผ่านสายตาของทาส เพราะใน Beloved ทาสเท่านั้นจึงจะรับรู้ถึงเหตุการณ์เหนือธรรมชาติต่างๆ ได้

หากเชื่อมโยงจุดนี้เข้ากับการมุมมองของมอร์ริสัน ต่อประวัติศาสตร์สหรัฐอเมริกา เราจะพบได้ว่า สาเหตุที่มอร์ริสันกล่าวว่า ประวัติศาสตร์ของประเทศนี้ไม่ปรากฏเรื่องราวของชาวแอฟริกันอเมริกัน เป็นเพราะตัวผู้เขียนประวัติศาสตร์ (คนขาว) ไม่ได้มองเห็นในสิ่งเดียวกับที่ทาสมองเห็น ข้อเท็จจริงที่ปรากฏในสายตาของคนขาวเป็นคนละข้อเท็จจริงกับที่ทาสมองเห็น ด้วยเหตุนี้ประวัติศาสตร์ในสายตาของทาสจึงคือเรื่องราวที่ไม่ถูกรับรู้ หรือจดบันทึกไว้

ในสหรัฐอเมริกาช่วงทศวรรษ 1980s และ 1990s ได้เกิดกระแส ‘ทลายความเงียบ’ (broke silence) ของกลุ่มสตรีชาวแอฟริกันอเมริกัน โดยมอร์ริสันก็ถือเป็นหนึ่งในนักเขียนคนสำคัญที่ขับเคลื่อนประเด็นนี้ เพราะแม้ว่าชาวแอฟริกันอเมริกันจะมีสิทธิและเสียงมากขึ้น แต่สิทธิและเสียงที่มากขึ้นนี้ยังถูกจำกัดอยู่ในกลุ่มของผู้ชาย การทลายความเงียบของกลุ่มสตรีชาวแอฟริกันอเมริกันจึงคือการตอบโต้กลับไปยังวาทกรรมกระแสหลักที่ผลิตซ้ำภาพแทน (representation) ของผู้หญิงให้ถูกกดทับอยู่ภายใต้อำนาจ จากที่ผู้หญิงแอฟริกันอเมริกันไม่เคยถูกให้คุณค่า การทลายความเงียบนี้ได้เปิดเผยตัวตนของพวกเธอให้เป็นที่รับรู้

กลุ่มสตรีชาวแอฟริกันอเมริกันนิยามการขับเคลื่อนนี้ว่า ‘black feminism’ Pearl Cleage หนึ่งในนักวิชาการสาย black feminism กล่าวว่า เฟมินิสม์คือ ‘ความเชื่อที่ว่า ผู้หญิงคือมนุษย์ที่มีความสามารถในการมีส่วนร่วม และการเป็นผู้นำในกิจกรรมทุกๆ รูปแบบของมนุษย์ ต่อกิจกรรมทางสติปัญญา, การเมือง, สังคม, เพศวิถี, จิตวิญญาณ และเศรษฐกิจ’ เธอชี้ว่าเฟมินิสม์คืออุดมการณ์ทางการเมืองระดับโลกที่พุ่งตรงไปยังโครงสร้างทางอำนาจของผู้ชายที่เหนือกว่าผู้หญิง แต่ black feminism นั้นเฉพาะเจาะจงกว่านั้น โดยเฉพาะในบริบทของสหรัฐอเมริกา

ตำแหน่งแห่งที่ของ black feminism ในอเมริกาคือการต่อสู้กับ ‘การเมืองทางเชื้อชาติ’ (racial politics) ที่ยังคงกีดกันชาวแอฟริกันอเมริกัน รวมถึงการคุกคามจากพวก white supremacy ที่มองว่า คนขาวย่อมมีสถานะเหนือกว่าชาติพันธ์อื่นๆ black feminism คือเฟมินิสม์ที่เฉพาะเจาะจงและอิงอยู่กับบริบทมากขึ้น เช่นกันที่ขบวนการนี้ก็ได้ชี้ให้เห็นถึงข้อจำกัดในสายตาของเฟมินิสม์ ณ ช่วงเวลานั้นที่ยังมองไม่เห็น และไม่ได้ผนวกรวมผู้หญิงในชาติพันธ์อื่นๆ เข้ากับขบวนการ พูดอีกอย่างคือ เฟมินิสม์ยังคงให้ความสำคัญกับผู้หญิงผิวขาวอยู่นั่นเอง

ในแง่นี้ Beloved จึงไม่เพียงแต่จะท้าทายต่ออำนาจของคนขาวและอำนาจของผู้ชาย แต่ยังรวมถึงการกีดกันในกลุ่มผู้หญิงด้วยกันเอง เพราะตัวละครหลักของ Beloved ไม่ใช่ผู้หญิงที่มีความรู้อย่างที่สังคมนิยาม ไม่ได้เรียนจบจากสถาบันการศึกษาดีๆ แต่เป็นอดีตทาสที่สถานะของตัวเธอนั้นถูกกดทับอยู่แล้วในหลายระดับ มอร์ริสันเคยกล่าวถึง Beloved ในบทความหนึ่งของเธอว่า

“ผ่านมุมมองของทาสผู้หญิง การมีลูก และการถูกเรียกว่าแม่ คือจุดสูงสุดของเสรีภาพ เพราะแทนที่ทาสผู้หญิงคนหนึ่งๆ จะมีลูกจากการถูกเรียกร้องให้มี (จะด้วยข้อเรียกร้องทางเพศภาวะ สถานะของทาส หรือผลประโยชน์ใดๆ) แต่หล่อนจะเป็นผู้เลือกที่จะรับผิดชอบลูกๆ และอ้างสิทธิเหนือลูกๆ ว่าพวกเขาเป็นของหล่อน ไม่ใช่ในฐานะผู้ให้กำเนิด แต่ในฐานะแม่คนหนึ่ง ทว่าภายใต้ระบบทาสของสหรัฐอเมริกา การอ้างสิทธิเช่นนี้ไม่เพียงสังคมจะยอมรับไม่ได้เท่านั้น แต่มันยังผิดกฎหมาย”

มอร์ริสันต้องการชี้ให้เห็นถึงระดับของความกดขี่ในสังคมปิตาธิปไตย ที่คุณค่าของความเป็นแม่นั้นถูกบดบังอยู่ภายใต้บริบทของหน้าที่ นั่นคือการให้กำเนิดลูกๆ เพื่อตอบสนองผลประโยชน์ทางสังคม ยิ่งเมื่อผู้หญิงคนหนึ่งๆ เป็นทาส การจะอ้างตนว่าเป็นแม่ที่มีสิทธิเหนือลูกๆ ของหล่อนนั้นก็ยิ่งเป็นเรื่องน่าวุ่นวายเข้าไปใหญ่ เพราะนั่นเท่ากับประสิทธิภาพในการทำงานของทาสผู้หญิงจะสูญเสียไปถ้าต้องแบ่งเวลาไปเลี้ยงลูกๆ ของหล่อน และยิ่งสร้างความไม่พอใจให้กับนายทาสมากกว่าเดิม

ผมคิดว่า ความสำคัญอย่างที่สุดของ Beloved จึงคือการที่วรรณกรรมเล่มนี้เปิดเผยให้เห็นว่า ภายในสังคมชายเป็นใหญ่ ไม่ใช่ผู้หญิงทุกๆ คนถูกกดทับด้วยอำนาจในลักษณะเดียวกัน อย่างการถือกำเนิดขึ้นของกลุ่ม black feminist ที่สะท้อนให้เห็นว่า เสียงของผู้หญิงทุกๆ คนไม่อาจถูกเหมารวมได้อย่างง่ายๆ แต่ต้องพิจารณาอย่างละเอียดรอบคอบ ว่าสิทธิ และเสียงของผู้หญิงที่เรากำลังเรียกร้องอยู่นี้ คือสิทธิ และเสียงของผู้หญิงกลุ่มใด ยึดโยงอยู่กับบริบทของสังคมแบบใด และอุปสรรคอะไรที่กดทับเสียงของผู้หญิงกลุ่มนี้ไว้ไม่ให้เปล่งเสียงออกมา

มอร์ริสันเคยกล่าวไว้ว่า “black feminist เคยเรียกตัวเองว่า womanist แต่มันไม่ใช่อย่างเดียวกันเลย หรือกระทั่งในส่วนความสัมพันธ์ (ระหว่างผู้หญิง) กับผู้ชาย ในทางประวัติศาสตร์ ผู้หญิงผิวดำคอยปกป้องสามีของพวกหล่อนอยู่เสมอ เพราะพวกหล่อนคือคนที่ทำงานอยู่ข้างนอก และพวกหล่อนก็มักถูกฆ่าอยู่เสมอ”

หากอำนาจของผู้ชายจำกัดผู้หญิงผิวขาวให้อยู่แต่ในบ้าน อำนาจของนายทาสกลับบีบบังคับให้ทางผู้หญิงต้องทำงานอยู่ตลอดเวลา จึงไม่แปลกว่าทำไมมอร์ริสันจะมองว่า บาดแผลของผู้หญิงผิวดำ กับบาดแผลของผู้หญิงผิวขาวนั้นไม่อาจจะทาบทับกันได้อย่างแนบสนิท

เช่นเดียวกับนิยามต่อคำว่า ‘บ้าน’ ก็เป็นคนละนิยามกันโดยสิ้นเชิง เพราะถ้าบ้านของผู้หญิงคือพื้นที่ของความไม่เป็นส่วนตัว แต่กับทาสผู้หญิงที่ไม่เคยแม้แต่จะมีตัวตนอยู่ในบ้านล่ะ?

แค่กับการจะมีพื้นที่อันไม่เป็นส่วนตัวในบ้าน กลับคล้ายจะเป็นความฝันที่ห่างไกลเกินเอื้อมสำหรับพวกหล่อนด้วยซ้ำ

The post ผู้หญิง บาดแผลของทาส และประวัติศาสตร์ไร้เสียง ใน Beloved โดย Tony Morrison appeared first on a day magazine.

เมื่อช่วงต้นปี ในนิตยสาร a day ฉบับ Working Culture ผมมีโอกาสได้มาสัมภาษณ์บุคลากรหลายคนของที่นี่เพื่อลงลึกในวิธีการทำงานและดีเอ็นเอความเป็นแชมป์ ในวันนั้นค่ายยังมีเข็มขัดแชมป์โลกถือครองไว้ นั่นคือแชมป์ WBC ของ แหลม ศรีสะเกษ นครหลวงโปรโมชั่น

การสัมภาษณ์ครั้งนั้นเกิดขึ้นไม่ถึงเดือนก่อนที่แหลมจะป้องกันแชมป์กับฮวน ฟรานซิสโก้ เอสตราด้า เราจึงพลาดการสนทนากับเขาด้วยเหตุผลเรื่องการเก็บตัวและการรักษาสมาธิในไฟต์สำคัญที่กำลังจะเกิดขึ้น

เพียงแต่เรื่องราวกลับไม่เป็นดังหวัง

วันที่ 27 เมษายน แหลม ศรีสะเกษ นครหลวงโปรโมชั่น เดินลงเวทีด้วยสถานะผู้แพ้

เขาเสียแชมป์โลกสมัยที่สองของตัวเองในวันนั้นนั่นเอง

ย้อนกลับมาปัจจุบัน เมื่อปราศจากเหตุผลด้านการแข่งขัน ในที่สุดการพูดคุยระหว่างเราก็เกิดขึ้น โดยมีเสี่ยฮุย–สุรชาติ พิสิฐวุฒินันท์ เจ้าของค่ายนครหลวงโปรโมชั่นร่วมวงด้วย

เป็นเวลากว่า 8 เดือนแล้วที่รอบเอวของแหลมและตู้โชว์ของค่ายไร้เข็มขัดแชมป์โลก ถ้ามองด้วยสายตาคนนอก นี่คงเป็นการเปลี่ยนแปลงที่กระทบขวัญกำลังใจของทุกคนในค่าย แต่กับคนที่เกี่ยวพันโดยตรงอย่างแหลมและเสี่ยฮุย พวกเขาคิดเห็นกับเหตุการณ์ทั้งหมดในปีนี้ยังไง–คือสิ่งที่ผมสงสัยและเป็นหัวข้อที่เราสนทนา

อาจเป็นความบังเอิญก็ว่าได้ ที่กติกามวยสากลกำหนดให้ในหนึ่งแมตช์การแข่งขันจบลงภายใน 12 ยก เหมือนกับวันเวลาในหนึ่งปี ที่จบลงหลังจากผ่านไป 12 เดือน

ใช่ บนสังเวียนผ้าใบครั้งที่ผ่านมาแหลมจบด้วยความพ่ายแพ้ แต่บนสังเวียนชีวิตของเขาในปีนี้ล่ะ เแหลมและเสี่ยฮุยคิดเห็นยังไงบ้าง พวกเขาคิดว่าตัวเองพ่ายแพ้หรือเปล่า ผมถือโอกาสนี้ชวนพวกเขาลองทบทวนเรื่องราวทั้งหมดตั้งแต่เดินขึ้นเวที

ถ้าพร้อมแล้ว ยกที่หนึ่ง เริ่ม!

ยกที่ 1–มกราคม, สถานะ : แชมป์โลก

กิจวัตรประจำวันของนักมวยในค่ายนครหลวงโปรโมชั่นนั้นคล้ายกัน ต่างแค่เพียงความหนัก-เบาในการซ้อมสำหรับคนที่กำลังจะมีแมตช์แข่งขัน 

ในหนึ่งสัปดาห์ พวกเขาจะซ้อม 6 วัน เว้นว่างแค่วันอาทิตย์ ทุกคนต้องตื่นตอนตี 5 ครึ่ง วิ่งจากค่ายแถวรัตนาธิเบศร์ไปศูนย์ราชการจังหวัดนนทบุรี วิ่งวน 8 รอบและกลับมาที่ค่าย หลังจากนั้นช่วง 7 โมงครึ่ง พวกเขาต้องซ้อมต่อยกระสอบทรายและต่อยเป้าซึ่งจะเสร็จสิ้นประมาณ 9 โมง หลังจากนั้นนักมวยส่วนใหญ่จะนอนพักเพื่อให้พร้อมสำหรับการซ้อมช่วงเย็นที่จะเริ่มขึ้นประมาณ 4-6 โมงเย็น ถ้าเป็นนักมวยที่กำลังมีไฟต์สำคัญ การซ้อมช่วงนี้จะเข้มข้นเป็นพิเศษโดยมีเสี่ยฮุยมาคุมด้วยตัวเอง 

และสำหรับในปีนี้ ช่วงต้นปีก่อนป้องกันแชมป์ ค่ายนครหลวงโปรโมชั่นเน้นความสำคัญไปที่แหลมโดยตรง

“ตอนนั้นไม่รู้ตัวครับว่าเราซ้อมหนัก คือปกติเสี่ยจะจดไว้ตลอดว่าวันนี้ผมซ้อมอะไรบ้าง ซึ่งพอกลับมาดู มันทำให้ผมคิดเลยว่า โห เราซ้อมหนักขนาดนี้เลยเหรอ ไม่คิดว่าตัวเองจะทำได้ขนาดนี้ 4 เดือนนั้นทุกอย่างเกิดขึ้นไวมาก เวลาผ่านไปไวมาก”

การเป็นแชมป์โลก ต้องซ้อมหนักขนาดไหนกันเชียว–ก่อนที่จะเอ่ยคำถามนี้ เสี่ยฮุยชิงเล่าให้ผมฟังด้วยข้อมูลที่ตัวเองจดไว้ตลอด 4 เดือน 

วิ่งลู่ช่วงเย็นระยะทางรวม 1,905 กิโลเมตร

ซิตอัพ 127,000 ครั้ง

ลงนวม 317 ยก

เวทเทรนนิ่ง 3,810 นาที

ต่อยเป้า 5,324 นาที

ชกกระสอบ 2,032 นาที

และอีกมากมาย

“การต่อยเพื่อแชมป์โลกเป็นเรื่องที่ต้องเข้มและซีเรียส”  เสี่ยฮุยเริ่มอธิบาย

“ในวันที่เขาเหนื่อยและล้า เรามีหน้าที่ผ่อนและเข้าใจ แต่ในเวลาที่สมควรเราก็มีหน้าที่ดึงเขาขึ้นมา ผมมักบอกแหลมเสมอว่าเข็มขัดเส้นนี้ไม่ใช่ของแหลมหรือค่ายหรอก มันเป็นของคนไทย จำวันที่กลับมาถึงสนามบินแล้วมีคนมารับได้ไหม คนเขาต้อนรับเราเยอะขนาดไหน ผมจะพูดให้เขานึกถึงภาพตรงนั้นและพยายามฮึด หรือเวลาซ้อมถ้าหมัดไหนที่เขาต่อยหนัก ผมก็ต้องคอยบอกว่า ‘ดี!’ สิ่งนี้จะได้เป็นกำลังใจ”

“หลายคนเวลาได้แชมป์อาจจะมีอาการเหลิงและย่อหย่อน คุณมีอย่างนั้นบ้างไหม” ผมหันไปถามแหลม

“ช่วงที่ผมเป็นแชมป์ ผมไม่ได้คิดว่าตัวเองเป็นแชมป์ขนาดนั้นหรอกครับ” แหลมแย้งผมด้วยน้ำเสียงราบเรียบจริงใจ

“เข็มขัดเป็นแค่วัตถุ พอเราขึ้นไปบนเวที เข็มขัดก็อยู่ที่กรรมการข้างล่างแล้ว ดังนั้นพอเริ่มต่อยผมก็ไม่ใช่แชมป์อีกแล้ว ผู้ท้าชิงก็ไม่ใช่แชมป์ แต่เรามาชิงกันเพื่อให้คนที่ชนะเป็นแชมป์ต่างหาก

“พอคิดแบบนี้มันทำให้ผมไม่ยึดติดกับความสำเร็จมาก เพราะสุดท้าย ผมต้องซ้อมหนักตามที่เทรนเนอร์โปรแกรมมาเท่าเดิม ซึ่งถ้าถามว่าเบื่อไหม มันมีเบื่ออยู่แล้ว บางทีเบื่อ บางทีสนุก แล้วแต่อารมณ์ แต่ไม่ว่าอารมณ์ไหน ผมจะไม่มีวันให้ตัวเองหย่อนยาน วิธีที่ผมใช้คือวันไหนเบื่อก็วางโจทย์ต่อยเป้าให้ตัวเองไปเรื่อยๆ ยิ่งต่อยแรง ผมยิ่งเริ่มสนุก ยิ่งเวลาได้ยินเสี่ยบอกว่า ‘ดี! ดี! ดี!’ เรายิ่งมีกำลังใจฮึด”

“ถ้าให้มองย้อนกลับไป ถือว่าตัวเองเตรียมตัวเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ไหม”

“ผมว่าเกินร้อย ใช้คำว่า ‘พร้อมมาก’ ได้เลย เพราะถ้าไปต่อยต่างประเทศผมต้องซ้อมหนัก ต้องซ้อมแบบเกินร้อยเท่านั้น ถ้าไม่หนักจริงเสี่ยไม่ให้ไป” แหลมตอบผมก่อนที่เสี่ยฮุยจะเสริม

“เจ็บข้างล่างเวที ดีกว่าไปเจ็บบนเวที ค่ายเราเชื่อแบบนั้น”

ยกที่ 4–เมษายน, สถานะ : เสียแชมป์โลก

“ตอนเดินเข้าไปในสนามแข่ง คุณรู้สึกยังไงบ้าง”

“ไม่ตื่นเต้น ไม่อะไรเลย เหมือนทุกทีแหละครับ เขาจะด่า จะโห่ยังไง ผมก็โบกมือให้ ให้เขารู้ว่าผมไม่ได้กลัว เข้ามาเลย ผมพร้อม” 

ไม่ใช่แค่เพียงคำตอบของเขา แต่ถ้าลองย้อนไปดูแมตช์การแข่งขันวันนั้น แหลมเป็นอย่างที่เขาพูดจริงๆ เขาเดินเข้ามาในสนามแข่งด้วยความมั่นใจ ไร้ร่องรอยความกังวล ขวามือคือเสี่ยฮุยที่ถือเข็มขัดแชมป์ ซ้ายมือคืออาจารย์ป๊อบ (โชคชัย พิสิฐวุฒินันท์–ลูกชายของเสี่ยฮุย) เทรนเนอร์ประจำตัวของแหลม สิ่งที่ฝึกซ้อมและแผนการชกที่เตรียมตัวร่วมกันมาอยู่ในหัวของเขาหมด

แต่กีฬาก็คือกีฬา การเตรียมตัวเป็นเพียงแค่ส่วนหนึ่ง สุดท้ายหน้างานและการแข่งขันจริงคือผลลัพธ์

เมื่อเสียงระฆังดังบ่งบอกการเริ่มต้นแข่งขัน ในยกแรกๆ เกมเป็นของเอสตราด้าที่เหนือกว่าอยู่เล็กน้อย หมัดหนักของแหลมในสูตรที่เตรียมไว้ เมื่อเจอกับความเร็วอีกฝ่าย ผลออกมากลับไม่ค่อยสัมฤทธิ์ผล หมัดไม่ค่อยเข้าเป้า ดูด้วยตาก็พอรู้ว่าคะแนนของแหลมกำลังเป็นรอง

“เราซ้อมแบบการ์ดขวา ต่อยซ้ายไปตลอดเพราะเรารู้ว่าเขาไม่ถนัดป้องกันซ้าย เราคิดว่าเขาจะหลง แต่ปรากฏว่าเขาไม่หลง เราต่อยไม่ค่อยโดน แต่เขายิ่งต่อยโดน เหมือนแผนที่เตรียมมามันเข้าทางเขา พอเห็นแบบนี้ เทรนเนอร์ก็ให้เปลี่ยนเป็นการ์ดซ้ายทันที แต่กว่าจะจับจังหวะได้มันก็ใช้เวลา” เสี่ยฮุยอธิบาย

“ในฐานะคนที่อยู่ประจันหน้าบนเวที ในใจตอนนั้นเป็นยังไงบ้าง” ผมถามแหลม

“ยังมีสมาธินะครับ ไม่ได้กดดันอะไรเพิ่ม เราต้องมีสติตามเกมไป พอหมดยกปุ๊บ ก็มาฟังเทรนเนอร์สอน แล้วก็ออกไปทำตามให้ได้” 

“ข้างเวทีล่ะ เป็นยังไงบ้าง” คำถามนี้ผมหันไปถามเสี่ยฮุย

“ตรงนั้นมีอะไรหลายอย่างให้เราตัดสินใจ คือก่อนหน้าที่เราไปต่อย เราทุกคนศึกษาเทป เรารู้ว่าเอสตราด้ากันซ้ายไม่ได้ เราเลยเตรียมแบบ ‘การ์ดขวา-ต่อยซ้าย’ ถ้าผิดแผนก็ค่อยเปลี่ยนเป็นอีกแบบ แต่หน้างานมันไม่ได้ง่ายแบบนั้นน่ะครับ เขาเตรียมตัวเองมาเหมือนรู้ว่าเราจะต่อยแบบไหน พอเราจะเปลี่ยนมันก็ต้องใช้เวลา เหมือนลูกธนูที่ถูกยิงออกไปแล้ว มันแก้ยาก ใครไม่ไปอยู่ตรงนั้นคงนึกออกลำบาก”

“ตอนแหลมเข้ามาข้างเวทีระหว่างที่เป็นรอง คุณบอกอะไรเขาบ้าง”

“ผมบอกว่าต้องฮึดนะ คนไทยดูเราอยู่”

หลังจากเจอกับสถานการณ์ตรงนี้ การแข่งขันดำเนินไปเกือบครึ่งทาง แหลมเริ่มจับจังวะได้ หมัดหนักๆ ของเขาเริ่มเข้าเป้า มีช็อตแลกหมัดกันนัวกลางเวทีให้คนได้ลุ้นและเชียร์ หมัดชุด หมัดตัดลำตัวถูกประเคนออกไปภายในเวลาที่เหลือ แต่เอสตราด้าเองก็ยังรวดเร็วและแน่นอนจนหมดยกสุดท้าย

ทันที่ที่สิ้นเสียงระฆัง ยังไม่มีใครู้แน่ชัดว่าใครจะชนะ เพราะถ้าดูรูปเกม ต้องบอกว่ามวยคู่นี้สูสี แต่เมื่อพิธีกรบนเวทีประกาศว่าในแมตช์นี้ WBC มีแชมป์โลกคนใหม่ นั่นก็แปลว่าเข็มขัดได้ถูกเปลี่ยนมือแล้ว

“ในช่วงกลางๆ เราเห็นแล้วว่าคะแนนแหลมน่าจะตามอยู่ แต่ผมเองคิดว่าน่าจะยังทัน แหลมเองก็ฮึดขึ้นมาได้ แต่สุดท้ายก็ไม่ทัน ผลออกมากรรมการส่วนใหญ่ในวันนั้นเห็นตรงกันว่า 6-7 ยกแรก คะแนนเป็นของเอสตราด้า แต่ช่วงครึ่งหลัง คะแนนเป็นของแหลม มันน่าเสียดาย ถ้าเราชิงเปลี่ยนจังหวะได้เร็วกว่านี้สักยกหนึ่ง เราคงไม่แพ้ เราคงไม่เสียแชมป์” เสี่ยฮุยเล่าถึงความรู้สึกของตัวเองให้ผมฟัง ในขณะที่แหลมไม่ได้แสดงท่าทีอะไรที่แสดงออกถึงความเศร้า น้ำเสียงของเขากลับเปี่ยมไปด้วยพลังเสียมากกว่า

“พอรู้ว่าเสียแชมป์ สิ่งที่คิดอย่างแรกเลยคือเราไม่น่าแพ้ครับ เราสู้กันสูสี มันน่าจะเสมอ ดังนั้นทั้งหมดนี้เลยกลายเป็นความรู้สึกคาใจ แต่เสี่ยก็กระซิบบอกผมตอนรู้ผลบนเวทีว่า ‘ไม่เป็นไร เอาใหม่’ ดังนั้นผมก็เลยคิดแบบนั้น

“ไม่เป็นไรครับ เดี๋ยวมาพยายามกันใหม่”

ยกที่ 5–พฤษภาคม, สถานะ : อดีตแชมป์โลก

“ชนะก็แบบหนึ่ง แพ้ก็อีกแบบหนึ่ง แต่ผมไม่เป็นไรหรอกครับ”

เมื่อผมถามถึงสิ่งที่แหลมเจอหลังจากแพ้ไฟต์สำคัญ เขาตอบผมแบบนั้น

ฟังดูอาจจะเจ็บปวด แต่จะบอกว่าสิ่งเหล่านี้คือเรื่องปกติของโลกกีฬาก็ว่าได้ เมื่อทีมงานนครหลวงโปรโมชั่นถึงประเทศไทย เสียงชื่นชมและคนที่มาต้อนรับระหว่างตอนแพ้กับตอนชนะย่อมแตกต่างกันเป็นธรรมดา ยังไม่นับคอมเมนต์ต่างๆ ในอินเทอร์เน็ตที่มีทั้งแบบสร้างสรรค์และบั่นทอน นี่เป็นสิ่งที่พวกเขาต้องเจออย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และคนที่อยู่ในวงการมวยมาหลายสิบปีอย่างเสี่ยฮุยก็ไม่ได้เจอกับเหตุการณ์แบบนี้เป็นครั้งแรก

“ผมอยู่ในวงการมานาน ผมเข้าใจสิ่งที่มันเป็นอยู่แล้วครับ ถึงแหลมจะบอกว่าไม่เสียใจ ไม่เป็นไร แต่ผมอยู่กับนักมวยมาเยอะ เวลาชนะ-แพ้ ผมรู้ว่าบรรยากาศที่เกิดขึ้น ในบางทีมันทำให้นักมวยไม่โอเคหรอก อย่างแหลมเอง ผมก็เห็นว่าเขาหม่นไปอยู่บ้าง

“ตอนชนะคนล้นหลาม ตอนแพ้คนหาย มันยากที่จะทำใจให้โอเค ตรงนี้แหละที่ค่ายต้องทำหน้าที่ดูแลจิตใจเขาด้วย ให้ขวัญ ให้กำลังใจ หรืออย่างคอมเมนต์ต่างๆ ในอินเทอร์เน็ต ถามว่าเห็นไหม เห็นนะครับ เราคุมคอมเมนต์เหล่านั้นไม่ได้หรอก เราเข้าใจ แต่ผมก็พยายามไม่ให้แหลมอ่าน”

“เช้าวันรุ่งขึ้นที่ตัวเองไม่ใช่แชมป์โลกแล้ว คุณรู้สึกอย่างไรบ้าง” ผมหันไปถามอดีตแชมป์โลก 2 สมัย

“(นิ่งคิด) ไม่ได้รู้สึกผิดหวังอะไรนะครับ ผมคิดแค่ว่าเราเสียแชมป์ไปแล้วก็เสียไป แต่เราจะเอากลับคืนมาเหมือนเดิม ยังไงเราก็จะกลับไปให้ได้ ต่อแต่นี้มันขึ้นอยู่กับตัวผมแล้วว่าจะขยันขนาดไหน”

“ไม่ได้มีความรู้สึกหมดอาลัยตายอยาก หรือท้อแท้ ไม่อยากซ้อมเลยเหรอ”

“ไม่เลยครับ” เขาตอบทันที “เวลาผมเข้าค่าย ผมก็อยู่แต่ค่าย ไม่ไปไหน จะมีรายการแข่งหรือไม่มี ผมก็ซ้อม ผมเป็นแบบนี้มานานแล้ว จริงๆ ตอนนี้ผมยิ่งอยากทำมากขึ้นอีก ความรู้สึกหลังจากแมตช์นั้นเป็นต้นมาคือผมอยากแก้มือมากๆ มันรู้เต็มอกในใจว่า เฮ้ย เราสู้ได้นะ เรายังสู้ได้ เรารู้ว่าเราไหวแน่ เราเลยอยากลองอีกทีให้มันสุดครับ”

ในวันที่เราคุยกัน ที่ประชุมสภามวยโลกลงมติเป็นเอกฉันท์แล้วว่าในแมตช์การแข่งขันหน้า แหลมจะได้กลับมาชิงแชมป์โลก WBC อีกครั้ง แม้จะยังไม่ได้ระบุวันแน่นอน แต่ในช่วงนี้แหลมก็เข้าสู่โปรแกรมการซ้อมแบบเดิมเหมือนที่เคยทำ  เขายังคงเตรียมพร้อมตลอดเวลาเพื่อรอวันที่โอกาสกลับเข้ามา เช่นเดียวกับเสี่ยฮุยที่ยังคงนำซ้อมและให้กำลังใจนักมวยทุกคนด้วยพลังที่เต็มเปี่ยม

“ทุกคนต้องมีความหวังครับ สำหรับผม สิ่งนี้สำคัญมาก พอมีความหวัง ค่ายจะคึกคัก ไม่ซ้อมแบบซังกะตายไปวันๆ ดังนั้นหน้าที่ผมคือต้องให้กำลังใจและให้ความหวังกับทุกคนเหมือนเดิมว่าทุกคนทำได้

“ทุกคนเป็นแชมป์โลกได้ ผมเชื่อแบบนั้น”

ยกที่ 12 – ธันวาคม, สถานะ : นักมวยที่อยากจะเป็นแชมป์โลกอีกครั้ง

รู้ตัวอีกทีก็ใกล้ถึงเวลาซ้อมช่วงเย็นของนักมวยในค่ายนครหลวงโปรโมชั่น 

ผมและช่างภาพพาเสี่ยฮุยกับแหลมมาถ่ายรูปบริเวณสังเวียนและสนามซ้อม เขาจัดแจงพันผ้าที่มือและซ้อมเบาๆ ให้เราเก็บรูป แม้จะเป็นแค่การซ้อมไม่จริงจัง แต่พอแหลมใส่นวม บรรยากาศรอบตัวของเขาเปลี่ยนเป็นเหมือนคนละคน

‘พูดน้อย ต่อยหนัก’ ดูจะเป็นคำนิยามทั้งทางตรงและทางอ้อมที่เหมาะสมกับเขาที่สุด

“ถ้าให้คิดดูจริงๆ การพยายามเป็นแชมป์โลก กับ การป้องกันแชมป์ อะไรยากกว่า” ผมถือโอกาสชวนเขาคุยระหว่างนั้น

“การป้องกันแชมป์แน่นอน มันยากกว่าทุกสิ่งเลย คนที่ไม่ได้มาลองถือแชมป์โลกจะนึกไม่ออกเลยว่ามันยากขนาดไหน มันจะมีความรู้สึก ‘ไม่อยากเสียแชมป์’ เข้ามาปนด้วย มันจะเกิดเป็นความกดดัน แต่พอเราเสียแชมป์ไปแบบนี้ ไอ้ความรู้สึกที่เราอยากกลับไปต่อย อยากกลับไปชิงจะทำให้เราฮึดสู้และเป็นกำลังใจมากกว่า มันยิ่งกลับทำให้เราไม่ยอมแพ้”

สำหรับสังเวียนมวย ในแง่หนึ่งของการเอาชนะคือการบุกให้หนัก ต่อยให้แรง เล็งให้แม่น แต่ในอีกแง่หนึ่ง มวยก็เป็นเรื่องของความอดทนที่จะทนรับหมัดให้ได้ แม้จะหนักและแรงแค่ไหนก็ห้ามล้ม ถึงล้ม ก็ไม่ยอมให้นานเกินจนกรรมการนับสิบ

คล้ายๆ กับสังเวียนชีวิต ที่แหลมและเสี่ยฮุยกำลังเผชิญอยู่ในปัจจุบัน

“ถ้าให้ลองมองย้อนกลับไป ปีนี้สอนอะไรคุณบ้าง”

“การเสียแชมป์โลกคือบทเรียน ความพ่ายแพ้คือสิ่งสำคัญที่สอนผมในปีนี้ ความพ่ายแพ้ทำให้พลังผมเยอะขึ้น คือไม่ว่าจะเป็นแชมป์โลกหรือไม่ ผมก็ต้องซ้อมหนักเพราะนั่นคือวินัย แต่การที่เป็นแบบนี้ทำให้ผมตั้งใจซ้อมเพื่อเป้าหมายกลับไปเป็นแชมป์อีกทีให้ได้”

“เราทำงานกันเป็นทีมครับ” เสี่ยฮุยเสริมขึ้นมาช่วยแหลมสรุปความ “เรารู้กันว่าเราจะร่วมมือกัน เราจะรวมพลังกัน เราเห็นภาพเดียวกันว่าแหลมจะกลับไปเป็นแชมป์โลกได้  ทุกวันนี้ผมคิดในหัวอย่างเดียวเลยว่า งานหนักรอเราอยู่ เราต้องทำการบ้านมากขึ้นเพราะเราได้โอกาสที่จะไปชิงแชมป์คืนแล้ว ทุกวันเวลาแหลมลงนวมเสร็จแต่ละยก ผมจะให้กำลังใจเขาเสมอ เราจะเอากำปั้นมาชนกัน และผมจะให้พรเขาประจำเพื่อเป็นกำลังใจ มันคือการทำให้เขารู้ว่าเราดูแลกันอยู่ แหลมไม่ต้องห่วง ยังไงเราก็ต้องไปให้ถึง เราต้องทำให้ได้ เราจะย้ำคำนี้กับเขาตลอด”

พอสิ้นเสียงเสี่ยฮุย แหลมก็ยื่นกำปั้นมาข้างหน้าประกอบคำบอกเล่า เสี่ยฮุยก็ยื่นกำปั้นของตัวเองไปสัมผัสแหลม ทั้งสองพูดพร้อมกันอย่างไม่ต้องนัดแนะ และผมหวังเหลือเกินว่าสิ่งที่เขาพูดในวันนี้จะเป็นจริงในอนาคต

“แชมป์โลกสามสมัย!”

“แชมป์โลกสามสมัย!”

The post ปีนี้สอนให้รู้ว่า “จะเป็นแชมป์โลกหรือไม่ ก็ต้องซ้อมให้หนัก” – ศรีสะเกษ นครหลวงโปรโมชั่น appeared first on a day magazine.

ขอเล่าชีวิตของเธอให้ฟังคร่าวๆ สมหมาย คำสิงห์นอก เป็นคนจังหวัดโคราชโดยกำเนิด หลังหย่าร้างกับสามี เธอกลายเป็นผู้หญิงคนเดียวที่ต้องหาเลี้ยงคนในครอบครัวทั้งหมด ซึ่งประกอบไปด้วยแม่, พี่สาวที่ป่วยเป็นโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว, แฟนพี่สาว, ลูกของตัวเอง 4 คน และลูกของพี่สาวอีก 6 คน

รวมแล้วมี 13 ชีวิตที่ต้องดูแล

สมหมายเห็นว่างานรับจ้างประจำวันที่ได้เงินแค่น้อยนิดไม่พอยาไส้ครอบครัว เธอจึงออกจากบ้านไปทำงานที่พัทยา ใน พ.ศ. 2534 เธอพบนีล สามีคนปัจจุบันตอนที่เขามาเที่ยว ปีเดียวกันนั้น เธอตัดสินใจบินจากเมืองไทยไปแต่งงานกับเขาที่เดนมาร์ก และหนีบลูกชายคนเล็กไปอยู่ด้วยอีกหนึ่งคน

“เราไม่ได้คำนึงถึงความรักหรือปัจจัยอย่างอื่นเลย คิดแค่เรื่องหาเลี้ยงครอบครัวอย่างเดียว” สมหมายผู้เริ่มใช้ชีวิตอยู่ที่เดนมาร์กในวัย 35 ปีว่าอย่างนั้น หลังลงหลักปักฐานและจดทะเบียนกับสามี เธอก็พยายามหางานทำโดยเริ่มจากการเป็นพนักงานทำความสะอาดที่พัก และขยับขยายไปสู่การทำงานในโรงงาน

ในช่วงเวลาเดียวกัน มีอีกสิ่งที่เธอพยายามจะทำคือการช่วยเหลือหญิงสาวชาวไทยที่กำลังตกอยู่ในที่นั่งลำบากแบบที่เธอเคยเป็น เธอทำติดต่อกันมา 29 ปี แม้ชีวิตจะก้าวล้ำเส้นของวัยเกษียณจนต้องเลิกทำงาน สมหมายก็ยังทำหน้าที่ ‘ผู้ช่วย’ นี้ต่อได้อย่างไม่ขาดตกบกพร่อง

สารคดี Heartbound รักเอย เล่าเรื่องของการช่วยเหลือที่ว่าในช่วงระยะเวลา 10 ปี หนังพาไปติดตามชีวิตของสมหมายและหญิงไทยคนอื่นๆ หนังฉายภาพให้เห็นพาร์ตของการจับคู่ผู้หญิงไทยกับชายชาวเดนมาร์ก ตัดสลับกับพาร์ตชีวิตที่ประเทศไทยของผู้หญิงอีกกลุ่ม ซึ่งต่างกลุ่มต่างก็ต้องเผชิญปัญหาในชีวิตที่แตกต่างกัน

ในหนัง เราเห็นว่าสมหมายช่วยเหลือหญิงไทยคนอื่นยังไง แต่ทำไม–นั่นคือคำถามที่เราอยากรู้

ยามบ่ายหลังจาก Heartbound รักเอย ฉายรอบ sneak preview ในประเทศไทย เราจึงนัดเจอกับ สมหมาย คำสิงห์นอก หญิงไทยที่บินมาจากเดนมาร์กเพื่อการฉายหนังเรื่องนี้โดยเฉพาะ

จุดเริ่มต้นของสารคดีเรื่อง Heartbound รักเอย เป็นยังไง

หนึ่งในผู้กำกับ Sine Plambech เขาเป็นนักศึกษาปริญญาโทคณะมนุษยศาสตร์ พอดีว่าเขาได้ทุนมาเมืองไทยสองเดือนเพื่อค้นคว้าวิจัยในพื้นที่แถบภาคอีสาน เขาไปอยู่ในหมู่บ้านเรา แล้วได้ยินเรื่องของเราว่าไปใช้ชีวิตอยู่ในเดนมาร์ก และช่วยผู้หญิงคนอื่นๆ ให้อพยพไปอยู่ที่นั่นด้วย ซินาเกิดสนใจก็เลยบินกลับเดนมาร์กมาติดต่อเรา เล่าว่าจะทำสารคดีที่ตีแผ่เรื่องราวชีวิตของเราเป็นสองภาษา ให้ทั้งสองชาติคือเดนมาร์กและไทยได้ดู หลักๆ คืออยากจะสื่อเรื่องความแตกต่างของความเป็นอยู่ในเอเชียและยุโรป เราก็โอเค

ตอนแรกเป็นสารคดีโทรทัศน์ฉายที่เดนมาร์ก ก่อนถูกตัดต่อให้กลายเป็นหนังสารคดีขนาดยาวแบบที่เพิ่งฉายไป

ในหนังเราจะเห็นจุดเริ่มต้นของตัวละครทุกตัว แต่เรายังไม่รู้เลยว่าจุดเริ่มต้นของคุณเป็นยังไง อยากให้เล่าให้ฟังหน่อย

เริ่มต้นเลยเราไปทำงานที่พัทยา ไปทำงานได้ปีหนึ่งก็ไปเจอแฟนที่นั่น แกเป็นนักท่องเที่ยว เราอาสานำเที่ยวให้แก 9 วัน หลังจากเจอกันแกกลับไปเดนมาร์กก็เขียนจดหมายมา ติดต่อกันทางจดหมายอยู่สามสี่เดือนก็บอกให้เราไปทดลองอยู่ อยากให้เรามาลองดูว่าเป็นไปได้ไหม ไม่ได้บังคับแต่ให้เราตัดสินใจเอง เผื่อว่าถ้าเกิดวันหนึ่งเราชอบเขาหรือชอบเดนมาร์ก ถ้าไปกันได้เราก็อาจจะแต่งงานกัน เราก็สามารถเอาลูกเรามาอยู่ได้ และทำงานที่นี่ได้

ก่อนหน้านั้นตอนเที่ยวพัทยาด้วยกัน เราเคยเล่าให้เขาฟังว่าเราอยากไปอยู่เมืองนอก เพราะอยู่ที่นี่เราลำบาก เราต้องเลี้ยงครอบครัวหลายคน ด้วยความที่เราอยู่บ้านนอก เรารับจ้างรายวันกิน ลำพังรายได้ไม่ใช่แค่ไม่พอกิน ต้องใช้คำว่าไม่มีกินเลย

เหตุผลที่เราจะไปเดนมาร์กคือเพื่อครอบครัวเลย

เพื่อครอบครัวอย่างเดียว

ตอนนั้นเราไม่คิดถึงอย่างอื่นเลย คิดแต่ว่าทำยังไงก็ได้ที่จะหาที่ที่มีโอกาสที่จะทำงานได้เงิน ยังไม่คิดว่าจะไปทำงานอะไรด้วยซ้ำ อีกเหตุผลที่ทำให้เราไป เพราะเราคิดว่าเขาก็คงช่วยเหลือเรื่องเงินเราได้บ้างล่ะ เราก็เลยไป

ไปด้วยวีซ่าท่องเที่ยว

ไม่ๆ สมัยก่อนไปเดนมาร์กไม่ต้องทำวีซ่า เราไปครั้งแรกยาวสามเดือน เดินทางจากดอนเมืองไปลงอินเดีย แล้วก็ไปรัสเซีย มอสโค โคเปนเฮเกน การเดินทางของเราลำบากมาก เป็นสตอรีที่ไม่มีวันลืมเลย คือก่อนเดินทางเราไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเครื่องบินเป็นยังไง ย้อนกลับมามองทุกวันนี้ เรากล้าไปได้ยังไง เพราะเปลี่ยนเครื่องหลายที่มาก แต่เราไม่ได้รู้ว่าเปลี่ยนเครื่องมันเป็นยังไง แต่ตอนนั้นก็อาศัยการสังเกตว่านั่งเครื่องไปกับใครแล้วก็เดินตามเขา

สิ่งที่เลวร้ายที่สุดคือเรามีเงินไทยติดตัวแค่ 200 บาท ตั้งแต่ออกเดินทางจากไทยจนถึงโคเปนเฮเกนประมาณ 18 ชั่วโมง เราไม่ได้กินแม้แต่น้ำเปล่า พอถึงโคเปนเฮเกนคิดว่าจะราบรื่น ก็เจอ ตม.กักตัวอยู่นานมาก เขาไม่เชื่อว่าเรามาฮอลิเดย์ เพราะเราไม่มีเงินสกุลเดนมาร์กติดตัวมาเลย

เขาเลยให้เรานั่งรอแล้วไปตรวจอีกสองร้อยกว่าคนบนเครื่อง ตอนนั้นเราสิ้นหวังมาก ความรู้สึกเหมือนนั่งอยู่คนเดียวในโลก กลัวว่าเขาจะทำอะไร กลัวว่าเราจะได้เห็นหน้าลูกอีกไหมต่อจากนี้ แล้วก็เริ่มคิดได้ว่า เอาวะ อย่างน้อยเขาต้องส่งเรากลับแหละ เพราะเรามีตั๋วกลับ

พอเขาเช็กทุกคนเสร็จ เขาก็พาเราเดินออกไป ประกาศทางไมโครโฟนให้แฟนเรามารับ โชคดีที่เขายังอยู่รอเรา ผ่านไปสามชั่วโมงหลังจากทุกคนที่มาเครื่องเดียวกันกับเราเดินออกไปทั้งหมดก็ยังรอ หลังจากนั้นเราก็เข้าเดนมาร์กได้

เมืองที่คุณอยู่เป็นยังไงบ้างในตอนนั้น

เมืองที่เราอยู่ชื่อเมืองทูล ตอนนั้นมีผู้หญิงไทยแค่หนึ่งคนในเมืองที่ไปก่อนหน้าเรา รู้สึกเขาจะเป็นคนกรุงเทพฯ ไปถึงปุ๊บเราก็อยู่บ้านสามีในปัจจุบัน ไปโน่นมานี่กับแก เมืองทูลตอนนั้นเป็นเมืองที่ไม่น่าอยู่หรอก แต่เราไม่ได้คิดถึงส่วนนั้น

สถานที่ที่เราอยู่มันไม่ได้มีความสำคัญอะไรกับเราเลย

หลังจากนั้นนานไหมกว่าจะตกลงปลงใจแต่งงาน

ถามเราว่านานไหมกว่าจะตัดสินใจ เราตัดสินใจก่อนไปแล้ว (หัวเราะ) ตอนไปครั้งนั้นเราพกใบหย่าไปด้วย แต่ใบหย่าเราไม่ได้แปล ก็เลยไม่สามารถจะแต่งได้ เลยกลับมาอยู่ไทยก่อน ประมาณ 3-4 เดือน ก็กลับไปอีก

อะไรทำให้ตัดสินใจหลงหลักปักฐานที่นั่นเลย

จากที่เราไปอยู่สามเดือน เราก็เห็นแล้วล่ะว่าแฟนเป็นคนดี ที่อยู่แกก็มี แล้วลูกสาวแกตอนนั้นก็ 17 ปีก็เข้ากันได้ เราเลยกล้าตัดสินใจเอาลูกคนเล็กไปด้วย ที่ตัดสินใจเอาไปอยู่ด้วยเพราะเรารู้ว่าเราไปอยู่คนเดียว การเอาลูกไปด้วยอาจจะทำให้เราห่วงน้อยลง ไม่ต้องคิดถึงบ้านมาก ตอนนั้นลูกคนเล็กก็หกขวบครึ่ง เขาก็เริ่มวัยเรียนในบ้านเรา ประกอบกับยายแกก็แก่ พี่สาวก็ป่วย ทีนี้มันหลายคนมาก เขาก็ไม่มีกำลังที่จะดู เราก็อยากจะแบ่งเบามาด้วย

การพาลูกคนเล็กไปอยู่ที่นั่นด้วยมีปัจจัยอะไรที่ต้องคำนึงบ้าง มีข้อดี-ข้อเสียแตกต่างจากการอยู่ไทยยังไง

หนึ่ง เราต้องดูแลเขา สอง อยากให้ลูกไปเพื่อที่เราจะได้ไม่เหงามาก และการไปอยู่ที่นู่นคุณภาพชีวิตก็ดีกว่าเมืองไทย

อันนี้เราไม่ได้พูดในส่วนรวมนะ ในกรณีชีวิตของเรา เราเกิดมาในครอบครัวที่ยากจน เราไม่สามารถส่งเสียให้ลูกเรียนได้อยู่แล้ว ถ้าเกิดเราอยู่เมืองไทยลูกก็คงได้เรียนแค่ ป.6 แล้วก็ออกมารับจ้างรายวัน ถ้าเป็นผู้หญิงก็คงมีผัว หรือต้องไปทำงานพัทยา แบบเดียวกับเรา ซึ่งตรงนั้นเราก็ไม่ค่อยจะปลื้มเท่าไหร่ เพราะเรารู้ว่าเป็นยังไง

คำว่าดีกว่าตรงไหน มันดีกว่ามากตรงที่ว่า เราเกิดมาในครอบครัวที่ไม่ค่อยมีโอกาส และที่เดนมาร์กนั้นมีโอกาสที่ดีกว่าอยู่แล้ว

งานแรกที่ทำหลังจากแต่งงานคืออะไร

เพราะยังไม่มั่นใจว่าสามารถไปทำงานอย่างอื่นได้ ก็เลยเริ่มต้นจากการรับจ้างทำความสะอาดก่อน หลังหนึ่งต้องทำประมาณ 4-5 ชั่วโมง แล้วแต่ขนาดของบ้าน แลกกับเงินดำที่ให้เราประมาณ 200 โครน

เงินดำคืออะไร

เงินที่เราได้มาโดยไม่ต้องหักภาษี เป็นเงินที่ได้มาจากการรับจ้างโดยตรงแบบไม่ผ่านบริษัท ถ้าทำงานกับบริษัท จำนวนเงินที่ให้อาจจะดูมากกว่า แต่สุดท้ายก็อาจโดนหักภาษีจนเหลือน้อยกว่าค่าจ้างที่เป็นเงินดำ

ภาษีที่นั่นแรงไหม

แรงมาก แต่ถึงแรงก็มีความรู้สึกว่าก็คุ้มนะ เพราะเขาคุ้มครองเราทุกอย่าง ภาษีที่นั่นก็จะมีส่วนต่างอยู่เหมือนกัน ถ้าคนไหนได้รับค่าแรงขั้นต่ำก็จะเสียภาษีขั้นต่ำ แล้วถ้าสมมติว่าครอบครัวไหนมีสามีภรรยาทำงานกินเงินเดือนขั้นต่ำทั้งสองคน เขามีลูก มีค่าใช้จ่าย ครอบครัวนั้นก็จะเสียเปอร์เซ็นต์น้อย แต่ถ้าครอบครัวไหนมีรายได้สูง ไม่มีรายจ่าย เขาก็จะไปเพิ่มภาษีกับคนนั้น เหมือนดึงจากคนรวยลงมาให้ฐานเท่าๆ กัน

ถ้าอย่างนั้นเดนมาร์กก็ไม่ค่อยมีความเหลื่อมล้ำ

เรียกว่าไม่มีเลยดีกว่า

ตั้งแต่ตอนนั้นจนตอนนี้ ผ่านมา 29 ปี เราเห็นว่าตอนเริ่มของหนัง Heartbound มีข้อความขึ้นว่าคนไทยที่ไปอยู่ที่นั่นมีประมาณ 900 คน ตัวเลขมันพุ่งสูงถึงขนาดนั้นได้ยังไง

900 นี่แค่ในเขตทูลนะ แต่ถ้ารวมกับแถบภาคเหนือหรือแถบโคเปนเฮเกนก็จะประมาณสองพันกว่าคน ถามว่าเพิ่มสูงขนาดนั้นได้ยังไง ยกตัวอย่างง่ายๆ อย่างเราไป เราก็ช่วยเหลือญาติพี่น้องไปด้วย ถ้าในญาติพี่น้องมีลูกไปด้วย ก็จะมีเพิ่มขึ้น แล้วหลังจากนั้นญาติพี่น้องของเราก็พาญาติสนิทหรือพี่น้องอีกฝั่งของเขาเข้ามา ช่วยต่อๆ กัน ก็เลยพุ่งพรวดเลย เป็นอะไรที่เขาก็ตกใจเหมือนกันนะ ว่าอยู่ๆ ทำไมคนไทยเยอะมาก แต่เราคิดว่าเป็นเพราะปัจจัยนี้แหละ

ถ้าคนที่เรายื่นมือเข้าไปช่วยจริงๆ ก็จะประมาณสัก 40 คนได้ แล้วเขาก็ดึงๆ กันเข้าไปอีก ถ้าในกลุ่มของเราจริงๆ ถ้าเกี่ยวข้องกับเรา ก็คือประมาณเกือบ 200 คน

ในสารคดี มีฉากที่คุณเขียนประกาศหาชายเดนมาร์กมาแต่งงานกับหญิงสาวไทยผ่านหนังสือพิมพ์ เราสามารถประกาศหาแบบนี้ได้อย่างเปิดเผยเลยเหรอ

ทำได้

คล้ายๆ พื้นที่โฆษณาอะไรอย่างนั้น

ใช่ๆ เป็นหนังสือพิมพ์ประจำท้องถิ่น บางทีออกพุธ บางทีออกศุกร์ เขาก็จะมีให้คนเขียนเข้าไปโฆษณาขายของ หาคู่ แต่ทุกวันนี้ไม่มีแล้วนะ แต่สมัยก่อนเป็นที่นิยม เราก็จะเขียนประกาศว่า เนี่ย มีผู้หญิงไทยคนนี้ อายุเท่านี้กำลังจะมาเดนมาร์ก แล้วก็จะให้ผู้สนใจเขียนจดหมายมาหาเรา พรีเซนต์มาว่าอายุเท่าไหร่ อยู่ที่ไหน ทำอาชีพอะไร เขาก็จะให้เบอร์โทรมาแล้วเราก็โทรนัดเขาให้มาเจอ

แปลว่าต้องมีผู้หญิงจากประเทศไทยติดต่อมาก่อน

ใช่ แล้วถึงค่อยประกาศ

อายุ 31 ปี มีลูก 1 คน มาเยี่ยมครอบครัวที่เดนมาร์ก ต้องการหาคู่ ประมาณนี้

เราเลือกผู้หญิงจากเมืองไทยไปยังไง

ไม่ได้เลือกนะ เพราะเราช่วยแต่ญาติเราที่ไว้ใจได้ เรารู้ว่าไปอยู่แล้วเป็นยังไง ไม่ได้สุขสบาย รอเอาเงินอย่างเดียว ต้องทำงานนะ

คุณคิดว่าผู้ชายเดนมาร์กที่ติดต่อมาชอบผู้หญิงไทยตรงไหน

เรื่องการทำงานและการดูแลเขานี่แหละ ผู้ชายเดนมาร์กชอบที่เรามีความสามารถและความอดทน เพราะผู้หญิงไทยเราสามารถทำงานทั้งข้างนอกและดูแลบ้านได้ด้วย เหมือนเราดูแลได้ทุกอย่าง ซึ่งผู้หญิงเดนมาร์กส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นแบบนั้น เขาจะแบ่งหน้าที่กันโดยไม่ได้กำหนดว่า เธอเป็นภรรยากลับมาต้องทำกับข้าวเลี้ยงลูก อันนี้ไม่ใช่ เธอกลับมาเธอต้องทำไม่ว่าจะเป็นผู้ชายหรือผู้หญิง

แต่ผู้หญิงไทยเราส่วนใหญ่ก็คิดว่าเป็นหน้าที่ของตัวเองในการดูแลครอบครัว ดูแลสามี เป็นหน้าที่ของเรา

จริงๆ เราอยู่เฉยๆ ก็ได้ ทำไมเราถึงเลือกช่วยเหลือผู้หญิงไทยให้เข้ามาในเดนมาร์ก

เราเข้าใจเขา เพราะเขาตกที่นั่งเดียวกับเรา ครอบครัวลำบาก เรารู้ว่าเขาไม่มีโอกาส เขาก็ต้องไปขวนขวายหาเอง ถ้าเกิดเราไม่ช่วยเขา เขาก็ต้องไปหาเอเย่นให้พาเข้ามาอยู่ดี ต้องไปกู้ยืมเงินมาอีก แต่เราไม่เอาเงินจากเขาสักบาท เราไม่อยากให้กรณีนี้เกิดขึ้น เงินไม่มีอยู่แล้วยังต้องไปกู้ยืมมาเพื่อให้ตัวเองได้ไป

แล้วสถานทูตไทยเขามองเรื่องนี้ยังไง สนับสนุนหรือกีดกันเราไหม

ในความรู้สึกของเรา เราไม่ได้รับความช่วยเหลืออะไรจากสถานทูตไทยเลย เขาไม่ได้ช่วยเรื่องนี้ สิ่งเดียวที่เราได้จากสถานทูตไทยคือการต่อพาสปอร์ต หรือตอนจัดงานประเพณีไทยที่บางครั้งเขาจะสนับสนุนการแกะสลักผลไม้ ซึ่งมีงบมาให้เราเอาไปจัดการต่อเอง แล้วก็ให้เขียนว่าเป็นการสนับสนุนจากสถานทูตนะ

แล้วหน่วยงานรัฐของเดนมาร์กล่ะ เขาทรีตผู้อพยพยังไง ไม่ใช่แค่เราแต่รวมถึงผู้อพยพจากประเทศอื่นด้วย

ถ้าคนที่มีใบอนุญาตให้อยู่เดนมาร์กได้แล้ว เราจะมีสิทธิเหมือนพลเมืองทุกอย่าง ไม่มีคำว่าเธอเป็นคนต่างชาติ เธอไปโรงเรียนนี้ หรือโรงพยาบาลนี้ สิทธิของเราจะเท่ากับเขาหมด

สังคมที่นั่นมองเรายังไง เคยเจอการเหยียดเชื้อชาติไหม

ไม่เคยเจอเลย โชคดีที่เราอยู่เมืองเล็กๆ ถ้าอยู่เมืองใหญ่อาจเจอ แต่จริงๆ แล้วก็มีในส่วนของคนอายุเยอะ คนที่เขาไม่ค่อยรู้จักเราเท่าไหร่เขาอาจเข้าใจเราในแง่ไม่ดีบ้าง แต่ถึงขั้นที่ว่ามาแอนตี้ กีดกัน ไม่ยอมรับนี่ไม่มีเลย เพียงแต่เขาอาจมองเราแปลกๆ แต่ในกลุ่มคนที่อายุน้อยหรือกลุ่มคนที่เคยมาเมืองไทยเขาก็จะรู้ สังคมเขาจะยอมรับเรามากกว่าสังคมไทยที่ยอมรับผู้หญิงทำงานบาร์หรือผู้หญิงที่เคยขายบริการ อันนี้สังคมเรายังไม่กล้ายอมรับเท่าเขา เราไม่มีปัญหาเรื่องนี้เลย

ในสารคดีจะมีผู้หญิงคนหนึ่งที่เล่าให้คนดูฟังว่าเคยโดนทำร้ายร่างกายในครอบครัวมาก่อน ที่นั่นมีกรณีแบบนี้เกิดขึ้นไหม

ไม่เคยเห็นเลย หนักสุดก็ทะเลาะเบาะแว้งกัน เพราะคู่ของคนเดนมาร์ก ถ้าเขามีปัญหาลักษณะนั้น เขาจะเดินจากกัน วันดีคืนดี เราสองคนอยากอยู่คนเดียวแล้ว เขาก็จะตกลงกันได้ เพราะกฎหมายเรื่องทำร้ายร่างกายมันแรงด้วย

ที่เดนมาร์ก คุณต้องปรับตัวกับเรื่องอะไรบ้าง

ในมุมของคนที่ถูกปลูกฝังวัฒนธรรมไทยมากจนเกินไปอย่างเรา ด้วยวัฒนธรรมคนละอย่างกัน เราถูกปลูกฝังและเลี้ยงดูมาอีกอย่างหนึ่ง บางทีเขาก็ทำในสิ่งที่มันขัดหูขัดตา เราก็พยายามทน นอกจากนี้ก็มีเรื่องอาหารการกิน เรื่องวัฒนธรรม อากาศก็แย่มาก

แย่ยังไง

ถ้าหน้าหนาวจะมืด จะลมจะฝนตลอด บางคนทนไม่ได้ ได้สามีแล้วแต่ทนสภาพอากาศไม่ได้ ก็ต้องบินกลับไทย ก็คืออยู่ไม่ได้จริงๆ

นอกจากอากาศแล้ว มีเหตุผลอะไรอีกบ้าง

ส่วนมากเขาวาดฝันไว้อีกอย่างหนึ่ง เพราะเวลาฝรั่งมาเมืองไทย เขามาเที่ยว เขาก็จะใช้จ่ายเงินทองอีกแบบหนึ่ง เขาดูมีเงินเยอะแยะ แต่พอไปถึงมันกลับกัน เขาต้องตื่นตีสี่ตีห้าไปทำงาน การจะซื้ออะไรเขาก็ต้องประหยัดเหมือนกัน เราไม่ได้รู้เบื้องลึกเบื้องหลังของเขา เราก็ตีความไปว่าเขาจะเป็นแบบตอนมาเที่ยว ก็เกิดอาการผิดหวัง

แสดงว่าชีวิตที่นั่นก็ไม่ได้สะดวกสบายเหมือนในฝัน

ใช่ ที่ไหนก็ไม่ได้สะดวกสบายทั้งนั้น แต่ข้อดีของที่นี่คือสวัสดิการ ที่นี่จะไม่มีคำว่ายากจน ไม่ได้ส่งลูกเรียน หรือคำว่าป่วยแล้วไม่ได้รับการรักษา รัฐจัดการปัญหาเรื่องนี้ให้ประชากรของเขา เรื่องการเก็บภาษีก็เช่นกัน เขาทำให้ประชาชนเขาอยู่ร่วมกันอย่างเท่าเทียม

ในเรื่องเราจะเห็นการรวมกลุ่มของผู้หญิงไทยในเดนมาร์ก เรามีการชุมนุมแบบนี้บ่อยไหม

แทบทุกวีกเอนด์นะ ก็จะเอาอาหารมาแลกเปลี่ยนกัน บางทีใกล้ๆ เทศกาลเราก็มาปรึกษากันว่าจะจัดงานที่ไหน พยายามทำให้ได้ทุกเทศกาล แล้วเมื่อสามปีที่แล้วเราก็ช่วยกันผลักดันให้มีวัดในเขตใกล้ๆ ปัจจุบันมีพระสงฆ์ประจำอยู่ 2 รูป ซึ่งพวกเราไม่ได้เข้าวัดมากในวันธรรมดา แต่เราก็รอวีกเอนด์ที่ไปรวมตัวกันทีละ 100-200 คน การมารวมกลุ่มของเราทำให้ได้ช่วยกันรักษาวัฒนธรรมไทย บางครั้งก็ได้แลกเปลี่ยนพูดกัน เล่านู่นนี่ให้ฟัง รับรู้ความเป็นอยู่ของกันและกัน ที่สำคัญเราได้พูดกันด้วยภาษาไทย

คุณและชาวไทยคนอื่นๆ ที่มีลูกกับชาวเดนมาร์กมีการสอนให้ลูกรู้จักวัฒนธรรมไทยไหม

ทุกคนพยายามที่สุดที่จะรักษาความเป็นไทย แม้แต่คนที่มีลูกกับชาวเดนมาร์กเขาก็จะมีประเพณีหรือกิจกรรมที่จะจัดให้เด็กได้ใส่โจงกระเบน รำ มีการสอนให้พูดภาษาไทย มารยาทต่อผู้ใหญ่ สารพัดที่จะทำเพื่อรักษาประเพณีเรา

ในสารคดี ทุกคนมีงานทำกันหมดเลย อยากรู้ว่างานที่นั่นมีรองรับเราตลอดเลยหรือเปล่า

จะเรียกว่ารองรับตลอดก็ไม่ได้ แต่เราต้องขวนขวายทำงาน สิ่งที่ดีของคนไทยคือความอดทน เราทำได้ทุกอย่าง อย่างทำงานทำความสะอาด ทำงานโรงงานปลา ไก่ ตื่นตั้งแต่ตี 5 แบก หาม ทำงานเก่ง เร็ว ไม่เคยเข้างานสาย เขาเลยไม่ไล่ออก แล้วอีกอย่างพอคนไทยไปทำ มีคนหนึ่งทำอยู่ตรงนี้ก็ดึงกันเข้าไปก็เลยยาว

ที่นั่นเขามองคนทำงานในแต่ละสายอาชีพยังไง

ทุกอาชีพเท่ากันหมด คุณอย่าคิดว่าคุณจบปริญญามา นั่งในแบงก์ คุณจะมีศักดิ์ศรีกว่าคนกวาดถนน บางคนผัวกวาดถนน เมียทำงานแบงก์ ไม่มีการแบ่งแยกแม้แต่นิดเดียว พูดง่ายๆ อย่างแฟนของเรา แกเป็นคนตรวจภาษีแผ่นดิน เอาเมียต่างชาติที่เป็นผู้หญิงบาร์มาก่อน เวลาออกงานทุกคนก็ไม่ได้รังเกียจเราเลย ไม่เคยคิดว่าเรามาจากไหน ตำแหน่งหน้าที่การงานยังไง ไม่มี

คุณไปเดนมาร์กเพราะอยากมีชีวิตที่ดีขึ้น ใช้ชีวิตอยู่ที่นั่น 29 ปี แต่ในช่วงท้ายของหนัง คุณบอกว่าอยากกลับมาอยู่เมืองไทย เพราะอะไร

เราคิดถึงเมืองไทย เพราะเราย้ายถิ่นฐานตอนที่เราโตแล้ว พอไปอยู่ที่นู่นนานๆ ก็เริ่มรู้สึกเหงา ไม่ได้รู้สึกว่าอยู่บ้าน ความอบอุ่นมันต่างกัน ถึงเราพูดภาษาเขาได้ ทำงาน เข้าสังคมกับเขาได้หมด แต่จริงๆ ลึกๆ แล้วเรามีความรู้สึกตลอดเวลาว่าเราไม่ใช่คนเดนมาร์ก เราเป็นใครก็ไม่รู้มานั่งอยู่กลางคนอื่นเขา มันไม่ใช่ที่ที่เราจะอยู่ เราคิดถึงความอบอุ่น ความผูกพันที่บ้านมีให้เรา

ไม่ใช่ว่าเขาไม่ดีนะ สถาบันครอบครัวเขาแน่นแฟ้นมาก แต่เขาจะอยู่กันแค่ในครอบครัวจริงๆ เขาไม่ได้มีการเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่เหมือนเรา และด้วยที่ว่าเราคิดว่าเราอดทนมานานแล้ว พอเราแก่ตัวเราก็อยากจะทำอะไรให้ตัวเองบ้างที่ตัวเองอยากจะได้หรืออยากจะทำ ก็เลยคิดว่าอยากกลับบ้าน

บางคนอาจไม่ได้คิดถึง แต่สำหรับเรา เราย้ายถิ่นฐานตอนโต ไม่เหมือนเด็กที่ปรับตัวได้ง่าย เด็กจะลืมได้เร็ว แต่เราไม่ลืม

มองย้อนกลับไป คุณได้เรียนรู้อะไรจากชีวิตบ้าง

เราได้เรียนรู้ว่าความต้องการมันไม่เหมือนกันนะในแต่ละช่วงชีวิต เมื่อก่อนอยากให้ครอบครัวมีชีวิตที่ดีขึ้น แต่พอมาอีกระยะหนึ่ง ที่เราดิ้นรนมามากพอ เราเรียนรู้ว่าสิ่งที่เราดิ้นรนมาก็ไม่ได้มีค่ามากขนาดนั้นในวันนี้

แล้วถึงจุดนี้ ชีวิตของคุณต้องการอะไร

ความเงียบสงบ ไม่ต้องดิ้นรนอะไรอีกแล้ว

ทำไมหนังต้องชื่อ Heartbound หรือรักเอย ทั้งๆ ที่การไปเดนมาร์กของเราไม่ได้เกิดจากความรักเลย

เราคิดว่าผู้สร้างไม่ได้มองในความรักแบบคู่รักหรือสามีภรรยานะ แต่รักก็คือรักในครอบครัว รักในพ่อแม่ รักลูก รักในประเทศของตัวเอง ก็เลยกลายเป็น Heartbound รักเอย ที่ไม่ได้เล่าเรื่องแค่ผัวเมีย แต่ยังหมายถึงการรักบ้านเกิด รักพ่อแม่ รักลูก และความรักนั้นก็ทำให้เราทำทุกอย่างได้เพื่อพวกเขา

The post ความสุขและความ (ไม่) สมหวังของเมียฝรั่ง ‘สมหมาย คำสิงห์นอก’ หญิงสาวคนสำคัญในสารคดี Heartbound appeared first on a day magazine.

เพราะติดตามมานาน เฝ้ามองดูแบรนด์ขยับขยายจากออนไลน์สู่การมีสาขาหน้าร้านให้คนเดินเข้าไปลองใส่อย่างสะดวก

และเพื่อล้วงเคล็ดลับความสำเร็จที่ว่า เราจึงชวนผู้อยู่เบื้องหลังรองเท้าแบรนด์นี้อย่าง นิด้า–ชนิกานต์ กาญจน์ก่อกุล มาพูดคุยดูสักครั้ง

เลื่อนบานประตูไปพร้อมกัน co-founder ของรองเท้าผ้าใบพื้นสีเหลืองสดใสที่ครองใจคนทั้งอินสตาแกรมยืนรออยู่แล้ว

ตามไปฟังวิธีคิด วิธีการทำงาน ที่เธอดูแลเองแทบทุกกระบวนการพร้อมกันเลย

แบรนด์ที่เริ่มต้นจากการออกเดินทาง

“Mustard Sneakers เริ่มมาจากเราและพี่ชายช่วยกันทำมาด้วยกัน” นิด้าเริ่มต้นย้อนความให้ฟังด้วยน้ำเสียงสดใส เพราะเรียนเกี่ยวกับดีไซน์ การทำธุรกิจหรือการมีแบรนด์เป็นของตัวเองจึงเป็นความคิดที่ผุดขึ้นในใจหญิงสาวมาเนิ่นนานตั้งแต่ครั้งยังเรียนอยู่ หากแต่รองเท้าผ้าใบเริ่มเข้ามามีบทบาทในความคิดชัดเจนขึ้นเมื่อครั้งที่เธอออกเดินทางแบ็กแพ็กไปต่างประเทศเมื่อหลายปีก่อน

“ปกติเราเป็นคนชอบใส่รองเท้าผ้าใบอยู่แล้ว การไปแบ็กแพ็กครั้งนั้นมันทำให้เราสังเกตและเห็นชัดเจนมากขึ้นว่า จริงๆ แล้วรองเท้าผ้าใบมันสามารถใส่ได้กับทุกชุด ใช้ได้ทุกโอกาส เลยเกิดไอเดียคิดจะทำแบรนด์นี้ขึ้นมา เพราะในตอนนั้นประเทศไทยเองก็ยังไม่ค่อยมีใครทำแบรนด์รองเท้าผ้าใบด้วย 

“ตอนนั้นเราแทบไม่รู้อะไรเกี่ยวกับรองเท้าเลย มือใหม่มาก ไม่ได้มีพื้นฐานทางแฟชั่นมาก่อน แต่ดีที่พี่ชายเขาเป็นคนชอบศึกษาเรื่องรองเท้าอยู่แล้ว เขาเลยรับหน้าที่เป็นคนรับผิดชอบในการหาโรงงานที่ตอบโจทย์ทั้งคุณภาพและราคาให้ตรงกับสิ่งที่เราอยากทำกัน ส่วนเราก็ออกแบบรองเท้าโดยอิงจากความชอบของตัวเอง และพยายามรีเสิร์ชเพิ่มด้วยว่าตลาดชอบแบบไหน จับจุดจากที่เคยเรียนมาแล้วช่วยๆ กันคิด เอาไอเดียหลายๆ อย่างมารวมกัน

“เราไม่ได้ทำจากความชอบของตัวเองทั้งหมด ต้องบาลานซ์ด้วยว่าสิ่งที่คิดมาจะขายได้ไหม คนอื่นจะชอบหรือเปล่า จากนั้นก็ลุยทำโดยที่ตั้งใจไว้ว่าอยากจะให้มันเป็นรองเท้าที่ใส่ได้ในทุกๆ วัน ราคาเป็นกันเอง และที่สำคัญคือดีไซน์ต้องสวย” นิด้ายกยิ้มหลังพูดจบ ก่อนจะเดินไปหยิบชิ้นส่วนต่างๆ ที่เธอเก็บสะสมเอาไว้ออกมาอธิบายให้เราฟังถึงกระบวนการทำอย่างตั้งใจ

แน่นอนว่ากระบวนการที่ว่านั้นหมายรวมถึงที่มาของพื้นรองเท้าสีเหลืองสดใสที่กลายมาเป็นเอกลักษณ์ของแบรนด์ด้วย

ธุรกิจที่ไม่ได้มีเพียงความชอบ หากแต่คิดและวางแผน

“ช่วงเริ่มต้นสร้างแบรนด์ เริ่มต้นออกแบบรองเท้า เรานึกเปรียบเทียบกับการเพิ่มรสชาติให้อาหารเลยคิดถึงมัสตาร์ดที่เป็นซอส เพราะถึงคอนเซปต์ของรองเท้าเราจะเน้นให้ใส่ได้ง่ายก็จริง แต่เราคิดว่าถ้ารองเท้ามันเรียบไป ไม่มีจุดเด่นอะไร คนก็คงไม่รู้ว่าจะมาซื้อของของเราทำไม เราเลยเอาไอเดียนี้มาเพิ่มจุดเด่น เพิ่มกิมมิกด้วยพื้นรองเท้าสีเหลือง เพราะสีเหลืองมันเป็นสีกลางๆ ที่ใช้ได้ทั้งชายและหญิง ตรงตามความตั้งใจของเราที่อยากให้รองเท้าเป็น unisex ใส่ได้ทุกเพศทุกวัย

“แต่การทำรองเท้ามันยากนะ ชิ้นส่วนมันเยอะ กว่าจะประกอบออกมาเป็นรองเท้าหนึ่งคู่มีวัสดุเป็นสิบชิ้นเลย ทั้งพื้นยาง ขอบยาง พื้นด้านใน พื้นด้านนอก เชือก ตาไก่ รายละเอียดเยอะมาก เวลาออกแบบเราเลยต้องเลือกองค์ประกอบแต่ละส่วนให้มันลงตัว” 

นิด้าเล่าว่าการทำรองเท้าผ้าใบเช่นนี้มีวิธีการทำที่แตกต่างจากรองเท้าหนังหรือรองเท้าแฟลตทั่วไป เพราะต้องประกอบด้วยมือจากช่างที่มีความชำนาญ เมื่อช่างประกอบขึ้นมาแล้ว จะต้องนำเข้าเตาอบเพื่อให้กาวและยางที่นำมาประกอบนั้นติดกัน แข็งแรง และทนทานมากขึ้น หรืออย่างสีเชือกรองเท้า เพื่อให้ออกมาสวยงามอย่างที่ตั้งใจ เธอก็ต้องสั่งทอขึ้นใหม่ให้เป็นสีเฉดเดียวกันกับตัวรองเท้า กับการเลือกวัตถุดิบเอง เธอก็พยายามรีเสิร์ชเพิ่มอยู่ตลอดว่าควรใช้ผ้าแบบไหนจึงจะรับน้ำหนักเท้าได้ดี หรือผ้าแบบไหนที่จะง่ายต่อการดูแลรักษา

“ตอนทำคอลเลกชั่นแรกๆ ออกมาเรายังมีความรู้ไม่มากพอ พอใช้ไปสักพักรองเท้าเลยจะไม่ค่อยทนหรือเปื้อนได้ง่าย ทุกวันนี้พอได้ศึกษามากขึ้นเราเลยเปลี่ยนเป็นผ้าแคนวาสที่ทนขึ้นกว่าเดิมมาก หรือกับตัวพื้นด้านในอย่าง insole เราก็ทดลองมาหลายแบบ เพราะเราอยากให้คนใส่แล้วรู้สึกสบายที่สุด สามารถใส่เดินได้นาน ไม่เมื่อยหรือเจ็บขา 

“และเราเป็นคนเสพความสวยงามในงานอาร์ต งานดีไซน์ อยู่แล้วด้วย เลยยิ่งคิด ยิ่งใส่ใจ ว่าทุกอย่างต้องออกมาสวย ไม่ใช่แค่รองเท้า แต่กับกล่องใส่รองเท้าเราก็อยากให้คนที่ได้เห็น คนที่ได้รับ รู้สึกดีใจ ตื่นเต้น และลุ้นว่าจะเจอรองเท้าด้านใน”

“พอเราใส่ใจกับรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ให้ค่ากับความสวยงาม มันเลยเป็นเหมือนการทำตลาดแบบ free marketing ไปในตัวด้วย การที่คนถ่ายรูปร้าน ถ่ายรูปสินค้าของเรา แล้วแชร์ต่อ มันเป็นเหมือนผลที่ตามมา สิ่งที่เราตั้งใจทำแน่ๆ คืออยากให้คนตื่นเต้นที่ได้รับสินค้าของเราไป หรือถ้าเดินเข้ามาในร้านก็อยากให้เขารู้สึกตื่นเต้นที่จะได้เห็นรองเท้า ได้สัมผัสมัน

“การที่คนจำแบรนด์เราได้ อาจเป็นเพราะเราใส่ความเป็นมัสตาร์ดลงไปในดีเทลด้วย ไม่ว่าจะรองเท้า แพ็กเกจจิ้ง หรือรูปที่เราโปรโมตออกไป ก็จะมีสีเหลืองซึ่งเป็นสี CI ของเราอยู่ในนั้นเสมอ คนเลยอาจจะติดภาพตรงนี้ นึกถึงมัสตาร์ดก็นึกถึงสีเหลือง นึกถึงชื่อแบรนด์”

ก้าวเล็กๆ ที่เติบโต

หลังขลุกตัวอยู่ในร้านเพื่อคุยกับเธอนานนับชั่วโมง เห็นคนแวะเวียนเข้ามาลองใส่รองเท้าที่เธอตั้งใจทำ   

“จากร้านค้าออนไลน์ เติบโตสู่การมีหน้าร้าน คุณรู้สึกยังไง และกระบวนการทำงานมันแตกต่างกันหรือเปล่า” เราจึงเอ่ยถามสิ่งที่สงสัยออกไป 

นิด้านิ่งคิด แล้วเอ่ยตอบด้วยใบหน้าแฝงรอยยิ้ม

“สำหรับเรามันเป็นสิ่งที่มาเร็วกว่าที่คาดไว้มากเลย ทุกวันนี้ก็ยังรู้สึกว่าไม่ค่อยพร้อมนะ แต่สุดท้ายก็ต้องทำให้มันเวิร์กให้ได้ การเปิดหน้าร้านมันยุ่งยากกว่าการขายออนไลน์ตรงที่ออนไลน์มันแค่คุยกับลูกค้าผ่านหน้าจอ แต่หน้าร้านคือเราต้องเจอกับลูกค้าจริงๆ ต้องทำให้เขาเห็นร้านเรา เจอเราแล้วยังมีอิมเพรสชั่นที่ดีอยู่ มันมีหลายปัจจัยที่มารวมกันและเราต้องคิดถึง

“ตอนยังไม่มีหน้าร้านเราเข้าใจว่าหลายๆ คนอาจไม่กล้าซื้อรองเท้าจากร้านออนไลน์อย่างเรา เพราะกลัวว่าซื้อไปแล้วไซส์จะไม่พอดี หรือไม่แน่ใจว่าจะใส่สบายหรือเปล่า ปัญหาของเราในตอนนั้นเลยเป็นเรื่องการบริการลูกค้าให้ดีที่สุด เราแก้ปัญหาโดยการออกนโยบายว่าถ้าซื้อไปแล้วใส่ไม่พอดี ต้องการเปลี่ยนไซส์ ก็สามารถเปลี่ยนให้ได้โดยไม่คิดเงินเพิ่ม พยายามสร้างความน่าเชื่อถือให้แบรนด์มากที่สุด

“พอมีหน้าร้านเราก็ยังคิดถึงสิ่งเดิมนั่นแหละ พยายามออกแบบร้านโดยคำนึงว่าหากมัสตาร์ดเป็นคนจะเป็นคนแบบไหน เพื่อนำองค์ประกอบต่างๆ มาใช้กับการตกแต่งหน้าร้าน

“จริงๆ คนแบบมัสตาร์ดมีได้หลากหลายรูปแบบเลย แต่ถ้าให้คิดเราว่าเขาน่าจะเป็นคนที่ชอบเที่ยว รักความสนุก แต่ก็ยังชอบความสบายอยู่ ร้านที่เราออกแบบเลยให้ความรู้สึกเป็นกันเอง มีโซฟา ให้คนเข้ามาแล้วไม่รู้สึกเกร็ง อยากให้เขารู้สึกเหมือนมานั่งเล่นบ้านเพื่อนอะไรแบบนั้น”

“แต่เรารู้สึกว่าแบรนด์ยังไม่ได้โตขนาดนั้น ทุกครั้งที่เดินเล่นในสยาม เวลาเห็นคนใส่รองเท้าของเราก็ยังดีใจและตกใจเหมือนทุกๆ ครั้ง เรารู้สึกว่ายังมีอะไรใหม่ๆ ให้ทำอยู่อีกเยอะเลย 

“อาจเพราะเราสนุกไปกับการทำงาน สนุกไปกับการออกแบบมั้ง ทุกวันนี้ถ้าทำรองเท้ารุ่นใหม่ออกไปแล้วไม่เวิร์ก เราก็ไม่ได้ท้ออะไรนะ จะมองว่าถ้ายังไม่เวิร์กงั้นเราก็แค่ทำใหม่ ทำไปเรื่อยๆ จนกว่ามันจะออกมาดี

“เราแค่อยากให้เวลาใครนึกอยากซื้อรองเท้าผ้าใบสักคู่  ก็ให้ Mustard Sneakers เป็นแบรนด์ต้นๆ ที่เขาจะคิดถึงแค่นั้นเอง”

The post Mustard Sneakers แบรนด์รองเท้าผ้าใบพื้นสีเหลือง ราคาดี ที่ครองใจคนทั้งอินสตาแกรม appeared first on a day magazine.

บ้างอาจบอกว่าตึกสูงเสียดฟ้า บ้างอาจเห็นภาพท้องถนนที่แน่นขนัดไปด้วยรถยนต์ หรือบ้างอาจตอบว่าพื้นที่ที่อัดแน่นไปด้วยคนแปลกหน้าที่เดินทางมาจากจากสารพัดที่ ไม่ว่านิยามความเป็นเมืองของคุณจะคืออะไร แต่ถ้าถาม Louis Wirth นักสังคมวิทยาเมืองรุ่นคลาสสิก คำตอบของเวิร์ทคือ เมืองจะประกอบไปด้วยสามปัจจัยด้วยกัน ได้แก่ ขนาด (size) ความหนาแน่น (density) และความหลากหลาย (heterogeneity)

น่าสนใจว่า ระหว่างที่ผมอ่าน ‘สถานการณ์ยังเป็นปกติ’ รวมเรื่องสั้น 8 เรื่องของสมุด ทีทรรศน์ คำตอบของเวิร์ทดูจะสอดคล้องกันเป็นอย่างดีกับ ‘เมืองธรรมดา’ องค์ประกอบสำคัญของรวมเรื่องสั้นเล่มนี้

ที่ผมบอกว่าองค์ประกอบสำคัญ นั่นเพราะเรื่องสั้นทั้ง 8 เรื่องของ สถานการณ์ยังเป็นปกติ ต่างเกิดขึ้น เชื่อมโยง หรืออ้างถึงเมืองธรรมดาแห่งนี้อยู่เสมอ กล่าวคือ ต่อเรื่องสั้นหนึ่ง เรื่องราวอาจเกิดขึ้นและดำเนินไปภายในเมืองธรรมดา ทว่ากับอีกเรื่องสั้น ฉากหลังของมันอาจเกิดขึ้นในพื้นที่ห่างไกล พ้นจากเมืองธรรมดาออกไป หากตัวละครในเรื่องก็มักจะอ้างถึงเมืองเมืองนี้อยู่เสมอ พูดอีกอย่างคือ เมืองธรรมดาเป็นจุดเชื่อมที่คอยโยงใยเรื่องราวต่างๆ เข้าด้วยกัน ที่แม้สุดท้ายเรื่องราวนั้นๆ อาจไม่ได้เกี่ยวข้องกัน ทว่าเรื่องสั้นทั้ง 8 ล้วนเกาะเกี่ยวอยู่กับเมืองธรรมดาไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

จุดหนึ่งที่ต้องชื่นชมคือ สมุด ทีทรรศน์ สร้างเมืองธรรมดาแห่งนี้ขึ้นมาได้อย่างมีมิติ ซับซ้อน และมีชีวิตชีวา อย่างที่ผมบอกไปว่า เมืองธรรมดาทำให้ผมนึกถึงเงื่อนไขความเป็นเมืองของเวิร์ทเพราะสมุด ทีทรรศน์ไม่เพียงจะสร้างเมืองเมืองนี้ให้รับรู้ได้ถึงความใหญ่โตของมัน หากยังรวมถึงความหนาแน่นของตึกราม อาคาร ยานพาหนะ และความปะปนหลากหลายของประชากรในเมืองธรรมดา

ในท่อนหนึ่งของเรื่องสั้น ‘วันพักร้อนของพนักงานคนหนึ่ง’ เขียนไว้ว่า

“…ในตอนแรกเขาเข้าใจว่า การที่พวกมันมาตั้งถิ่นฐานรอบเมืองก็เพราะจะมาหางานทำ เนื่องจากความยากลำบากในบ้านเกิด แต่สุดท้ายเขาก็ตระหนักว่าการเดินทางของพวกมันมีจุดประสงค์เพื่อจะบ่อนทำลายบ้านเมืองอันเงียบสงบและสภาพจิตใจอันดีงามของชาวเมืองธรรมดาอย่างเขา ตั้งแต่พวกมันอพยพมาที่นี่วิถีชีวิตก็เปลี่ยนไป ชาวเมืองอยู่ด้วยความหวาดระแวง เนื่องจากแมลงปีกแข็งบินออกมาจากท่อระบายน้ำ บางทีก็แทรกออกมาตามดิน ยิ่งเมื่อผ่านไปแถวชานเมืองเป็นต้องหวาดผวากันทุกครั้ง เมื่อเห็นแมลงปีกแข็งจำนวนมากปะปนอยู่ร่วมในชุมชนของพวกมัน เจ้าหน้าที่จึงพยายามกำจัดพวกมันให้อยู่ในขอบเขตเพื่อลดการแพร่กระจายของแมลงปีกแข็ง” (หน้า 24)

ผมคิดว่าเนื้อหาที่ยกมานี้อธิบายธรรมชาติของความเป็นเมืองได้หลายประการด้วยกัน หากลองถอดบางประโยคมาพิจารณาจะเห็นว่า “การที่พวกมันมาตั้งถิ่นฐานรอบเมืองก็เพราะจะมาหางานทำ เนื่องจากความยากลำบากในบ้านเกิด” สะท้อนให้เห็นเงื่อนไขของการเกิดเมืองที่หากพูดให้เฉพาะเจาะจงขึ้น คือเมืองสมัยใหม่หลังจากยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม นั่นเพราะเมืองไม่ได้อยู่ๆ ก็เติบโตของมันเอง แต่เมืองเป็นพื้นที่ที่ดึงดูดคนในชนบทให้หลั่งไหลเข้ามาเพื่อหางานทำ ในแง่นี้เมืองจึงเต็มไปด้วยชีวิตที่หลากหลาย เพราะมันปะปนกันอยู่ระหว่างผู้ที่อาศัยอยู่เดิม และผู้ที่ย้ายเข้ามาใหม่ กระบวนการเลื่อนไหลของประชากรที่เกิดขึ้นตลอดเวลานี้ ในแง่หนึ่งจึงทำให้ระบุได้ยากว่า ใครคือประชากรของเมืองเมืองนี้ พร้อมๆ กับที่ขอบเขตของเมืองเองก็ขยายกว้างขึ้นเรื่อยๆ

“ตั้งแต่พวกมันอพยพมาที่นี่วิถีชีวิตก็เปลี่ยนไป ชาวเมืองอยู่ด้วยความหวาดระแวง” เมื่อเมืองเต็มไปด้วยคนแปลกหน้า วิถีชีวิตของคนเมืองจึงเปลี่ยนไปสู่ความหวาดระแวง ธรรมชาติของเมืองที่ผู้คนต้องเผชิญหน้าในทุกๆ วัน คือการพบพานกับคนแปลกหน้าอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ภายใต้ความแปลกหน้าที่คนเมืองไม่อาจรู้ได้ว่า คนที่เดินสวนกันไปเมื่อครู่เป็นใคร มันจึงไม่แปลกที่เขาจะไม่ใส่ใจ มันจึงเป็นเรื่องเข้าใจได้ว่าทำไมชาวเมืองธรรมดาถึงรู้สึกหวาดระแวงอยู่ตลอดเวลา

“เมื่อเห็นแมลงปีกแข็งจำนวนมากปะปนอยู่ร่วมในชุมชนของพวกมัน เจ้าหน้าที่จึงพยายามกำจัดพวกมันให้อยู่ในขอบเขตเพื่อลดการแพร่กระจายของแมลงปีกแข็ง” สำหรับผม ประโยคนี้อธิบายถึงเมืองธรรมดาได้อย่างชัดเจนที่สุด นั่นเพราะหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้เมืองแห่งนี้มีลักษณะอันเฉพาะเจาะจงยิ่งขึ้น คือการทำงานของ ‘อำนาจ’ ในเมืองเมืองนี้

จากประโยคที่ยกมา เราพอจะอนุมานได้ถึงปฏิบัติการของรัฐบาลที่ต้องการจะควบคุม ‘คนอื่น’ (ในที่นี้คือแมลงปีกแข็ง) ให้อยู่ในพื้นที่อันแน่นิ่ง ตายตัว และจัดระเบียบได้ พูดอีกอย่างคือ หากเรามองว่าแมลงปีกแข็งคืออุปมาของชาวชนบทที่อพยพเข้ามาในเมือง การเพิ่มขึ้นอย่างเฉียบพลันของประชากรเมืองจึงสร้างความหวาดกลัวให้กับรัฐบาลในแง่ที่ว่า ประชากรที่เพิ่มขึ้นใหม่นี้ คือประชากรที่พวกเขายังไม่อาจตรวจสอบและระบุตัวตนได้

เพราะฉะนั้น ‘การจำกัดขอบเขตเพื่อลดการแพร่กระจาย’ จึงคือความพยายามของรัฐบาลเมืองธรรมดาที่จะเปลี่ยนประชากรที่เคยตรวจสอบไม่ได้นี้ ไปสู่ประชากรที่ไม่เพียงแต่จะถูกตรวจสอบซ้ำๆ หากยังระบุที่อยู่อาศัยได้อย่างแน่นอน ภายใต้ดวงตาแห่งอำนาจของรัฐบาล

ในแง่นี้ เมืองธรรมดาจึงอาจคือภาพแทนของเมืองใดๆ ก็ได้ในโลก พอๆ กับที่มันอาจเป็นภาพสะท้อนของกรุงเทพฯ อย่างยากที่จะปฏิเสธ เมืองที่ไม่เพียงแต่จะขับเคลื่อนด้วยอำนาจอันล้นพ้นของรัฐบาลที่พร้อมจะยึดบัตรประชาชน หรือเรียกคนที่ต้องสงสัยมาตรวจตราได้ทุกเมื่อ เมืองที่ไม่เพียงแต่จะเต็มไปด้วยคนจน หากยังลิดรอนอำนาจของประชาชนจนเชื่องเชื่อ เมืองที่พร้อมจะกำจัดใครใดๆ ที่แสดงทีท่าว่าไม่เชื่อ ดีดนิ้วให้หายวับ ก่อนจะตีหน้าซื่อทำทีว่าสถานการณ์ยังคงเป็นปกติ พูดอีกอย่างคือ สถานการณ์ยังเป็นปกติจึงเป็นเพียงวาทกรรมหนึ่งของรัฐเท่านั้น

เมืองธรรมดาไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงฉากหลัง แต่สมุด ทีทรรศน์ได้สร้างเมืองเมืองนี้ให้สำคัญพอๆ หรืออาจมากกว่าตัวละครที่เป็นมนุษย์ในเรื่องด้วยซ้ำ เพราะไม่ว่าเรื่องราวของเรื่องสั้นหนึ่งๆ จะเกิดขึ้นหรือไม่เกิดขึ้นในเมืองธรรมดา ทว่าเรากลับรับรู้ถึงตัวตนของเมืองเมืองนี้ได้อย่างชัดเจนอยู่เสมอ สมุด ทีทรรศน์จัดวางบทบาทของเมืองธรรมดาในแต่ละเรื่องสั้นได้อย่างชาญฉลาด ตัวอย่างเช่น ในเรื่องหนึ่ง เมืองธรรมดาถูกพูดถึงในฐานะเมืองที่เจริญอย่างถึงขีดสุด หากกับอีกเรื่องสั้น เมืองเมืองนี้กลับถูกพูดถึงผ่านอดีตของตัวละครหนึ่งๆ ที่มองย้อนกลับไปยังเมืองธรรมดาด้วยสายตาอันเจ็บปวด

ผมคิดว่าความน่าสนใจอีกจุดหนึ่งของ สถานการณ์ยังเป็นปกติ คือการที่ตัวละครต่างๆ ในเรื่องมีภาพของเมืองธรรมดาแตกต่างกันออกไป การที่ประชากรในเมืองจะมีมุมมองหรือความทรงจำต่อเมืองเมืองหนึ่งแตกต่างกันไปนี้ เมื่อเมืองเมืองหนึ่งประกอบขึ้นจากผู้คนที่หลากหลาย มันจึงเป็นไปไม่ได้ที่ประชาชนทุกคนในเมืองจะมองเมืองเมืองนั้นอย่างเข้าใจตรงกัน

และซึ่งเงื่อนไขที่สร้างมุมมองอันแตกต่างจากกันนี้ สมุด ทีทรรศน์ก็ชี้ให้เห็นว่า มันอาจเป็นผลผลิตจากความต่างกันของฐานะ ชนชั้น ศาสนา เพศภาวะ หรือกระทั่งภูมิคุ้มกันต่อประวัติศาสตร์กระแสหลัก เมืองยังคงเป็นเมืองเมืองเดิม เพียงแต่ภายใต้ความหลากหลายของผู้คนในเมือง ที่เมืองธรรมดาก็คล้ายจะผลิตสร้างความหมายของเมืองที่สลับซับซ้อน และล้วนแตกต่างกันไป

ลองนึกถึงกรุงเทพฯ ในทุกวันนี้ ไม่เพียงแต่เราจะไม่รู้อีกต่อไปแล้วว่าขอบเขตของกรุงเทพฯ เริ่มต้นและสิ้นสุดลงที่ตรงไหน แต่ภายใต้พลวัตทางสังคม และวัฒนธรรมที่มีแต่จะสลับซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ มันจึงเป็นเรื่องยากที่จะมองหานิยามอันรัดกุมว่ากรุงเทพฯ คืออะไร แน่นอนว่ากรุงเทพฯ ของผม กับกรุงเทพฯ ของคุณผู้อ่านย่อมไม่เหมือนกัน และแน่นอนอีกว่า มันก็ไม่ใช่ปัญหาอะไรเลยที่จะต้องมาหาคำจำกัดความที่แน่นอนของเมืองเมืองนี้

กล่าวได้ว่า อำนาจหนึ่งของประชาชนจึงคืออำนาจที่เขาจะนิยาม หรือพูดถึงเมืองเมืองหนึ่งอย่างที่เขาต้องการ กลับกันด้วยซ้ำ สมมติว่าถ้ารัฐบาลเผด็จประสบความสำเร็จในการทำให้มองเห็น รับรู้ และพูดถึงเมืองเมืองหนึ่งเหมือนๆ กันอย่างที่รัฐบาลอยากได้ยิน นั่นหรือเปล่าครับถึงจะเรียกว่า ความน่ากลัวที่แท้จริง

ขออย่าให้เมืองธรรมดาๆ อย่างกรุงเทพฯ ต้องเดินทางถึงวันนั้นเลย…

The post ‘สถานการณ์ยังเป็นปกติ’ 8 เรื่องสั้นไม่ปกติ ที่ชวนตั้งคำถามถึงสภาวการณ์ปกติ appeared first on a day magazine.

แม้ฉันเองจะเคยเดินผ่านห้องของสมาคมบ่อยๆ แต่ก็ไม่เคยคิดแวะเวียนเข้าไปทำความรู้จักกับที่นี่ จนกระทั่งเห็นข่าว 60 ปี I วิถี I แสง (60 Years of Capturing the Light) นิทรรศการภาพถ่ายครั้งใหญ่ในวาระครบรอบ 60 ปีของสมาคมฯ ที่รวบรวมผลงานของสมาชิกตั้งแต่รุ่นใหญ่ระดับศิลปินแห่งชาติไปจนถึงรุ่นใหม่มาแรง

ภายในงานประกอบด้วยภาพถ่ายจำนวน 262 ภาพ จากฝีมือศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ภาพถ่าย) จำนวน 6 ท่าน และสมาชิกคนอื่นๆ ตั้งแต่ช่วงก่อตั้งสมาคมฯ เพื่อเป็นที่ระลึกในวาระสำคัญและบันทึกไว้เป็นแหล่งข้อมูลแก่คนรุ่นหลังให้ได้ย้อนกลับมาศึกษาความคิด มุมมอง และจินตนาการ ผ่านเลนส์ที่มีต่อสังคม วัฒนธรรม และสภาพแวดล้อมในประเทศไทย

ในการนี้ สมาคมฯ ยังได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี พระราชทานภาพถ่ายฝีพระหัตถ์เพื่อร่วมแสดงในนิทรรศการครั้งนี้ด้วย

ก่อนเริ่มชมนิทรรศการ สารภาพตามตรงว่าฉันคิดถึงแต่ภาพถ่ายยุคเก่าแบบที่เคยเห็นบ่อยๆ ตามสื่อกระแสหลัก ทว่าเมื่อได้พูดคุยกับ ดาว วาสิกศิริ นายกสมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ และเดินชมผลงานพร้อมฟังแนวคิดการจัดเรียงภาพถ่ายในนิทรรศการจาก ตุลย์ หิรัญญลาวัลย์ ประธานจัดงานครั้งนี้ ความคิดของฉันที่มีต่อสมาคมฯ ก็เปลี่ยนไป

60 ปีแห่งสมาคมฯ

สมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทยฯ ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2502 โดยกลุ่มคนผู้มีใจรักในการถ่ายภาพและอยากขับเคลื่อนพัฒนาวงการถ่ายภาพไทยสู่ความเป็นสากล ได้แก่ รัตน์ เปสตันยี, ม.ร.ว.จักรทอง ทองใหญ่, เจ้ากาวิละวงศ์ ณ เชียงใหม่, ที. เอ็ม. คริสเตียนเสน ฯลฯ

ภายหลังก่อตั้งได้ 2 ปี ในหลวงรัชกาลที่ 9 ได้ทรงรับสมาคมฯ ไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ และเปลี่ยนชื่อเป็น ‘สมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์’ ตลอดระยะเวลากว่า 60 ปีสมาคมฯ สร้างผลงานออกมาอย่างสม่ำเสมอ ทั้งการสร้างบุคลากรและการกระตุ้นให้เกิดมาตรฐานวิชาชีพภาพถ่าย

“สมาคมฯ พยายามพัฒนาวงการถ่ายภาพอยู่เรื่อยๆ ไม่หยุดยั้ง ไม่ใช่เฉพาะกับสมาชิกแต่รวมไปถึงคนทั่วไป ที่ผ่านมาเราพยายามผลักดันสมาคมฯ ให้ไปในระดับอินเตอร์ ให้ต่างชาติได้รู้จักสมาคมฯ มากขึ้น เพราะเมืองนอกมีสมาคมฯ ที่เป็นเครือข่ายกันประมาณ 80 กว่าสมาคมเชื่อมต่อกันอยู่ เราอยากให้ชื่อเราอยู่ในลำดับต้นๆ ที่คนพูดถึง” นายกสมาคมฯ คนปัจจุบันเล่าถึงความตั้งใจ

ด้วยความที่ยุคสมัยเปลี่ยนไป เด็กรุ่นใหม่หันมาสนใจวงการถ่ายภาพกันมากขึ้น ดาวในฐานะที่เป็นทั้งช่างภาพและคนทำงานส่งเสริมวงการนี้จึงอยากปรับตัวเพื่อเปิดรับคลื่นลูกใหม่

“ตอนนี้อยากให้น้องๆ ตามมหาวิทยาลัย หรือเด็กๆ ที่เพิ่งจับกล้องเรียนรู้เข้ามาเป็นสมาชิกสมาคมฯ เพราะที่นี่เป็นเวทีแลกเปลี่ยน แชร์ประสบการณ์และรับฟังความคิดเห็นของช่างภาพท่านอื่นๆ เราเชิญผู้ใหญ่ผู้อาวุโสที่อยู่ในสมาคมฯ ช่างภาพผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ช่างภาพชื่อดังระดับโลก มาบรรยาย เชิญคิวเรเตอร์จากต่างประเทศที่คิวเรตงานภาพถ่าย รวมถึงนักสะสมงานภาพถ่าย ที่สะสมงานไว้มากที่สุดในโลก มาพูดคุยกับสมาชิก”

ด้วยเหตุนี้บวกกับวาระครบรอบ 60 ปี สมาคมฯ จึงจัดนิทรรศการใหญ่ที่รวบรวมผลงานภาพถ่ายของหลากหลายศิลปิน ทั้งยังมีการเสวนาและกิจกรรมน่าสนใจอีกมากมาย อย่างกิจกรรม Walkie Talkie ที่แจกโจทย์ให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมออกไปเดินถ่ายภาพและนำเสนอเป็นเซต 3 ใบ เพื่อโฟกัสเรื่องกระบวนการคิดและการอธิบายงาน

“การถ่ายภาพมันเกี่ยวกับกระบวนการวิเคราะห์ (analytical process) คุณออกไปข้างนอกปุ๊บมันมีเป็นล้านๆ เรื่อง ในฐานะช่างภาพที่จะเล่าเรื่อง คุณต้องวิเคราะห์ว่าจะเล่าเรื่องอะไร คุณสนใจอะไร ถ้าคุณอธิบายไม่ได้ แล้วใครจะอธิบายได้ว่าคุณกำลังคิดหรืออยากบันทึกอะไร เพราะถ่ายภาพมามันก็เป็นประวัติศาสตร์ ตอนที่คุณกดชัตเตอร์มันเป็นการช่วยหยุดเวลาและบันทึกเหตุการณ์ คุณต้องอธิบายให้ได้ว่าต้องการอะไร ผมไม่ได้หมายความว่าทุกรูปต้องสวย บางครั้งมันไม่จำเป็นต้องสวย มันเป็นเรื่องของคอนเทนต์ ถ้าคุณถ่ายรูปที่ไม่สวยคุณตั้งใจไหม ถ้าตั้งใจว่าไม่ให้สวย คุณก็ต้องอธิบายได้ว่าทำไมต้องไม่สวย

“สมมติออกไปกดชัตเตอร์แบบไม่ได้คิดอะไรเลย แต่มีนวัตกรรมและเทคนิคอย่าง Photoshop หรือ Lightroom ที่ทำให้ภาพสวยดูดี สำหรับผมคิดว่ามันไม่มีความหมายอะไรถ้าไม่มีคอนเทนต์ สังเกตว่ารูปสวยมันเกิดอิมแพกต์ในตอนแรกที่ดู แล้วหลังจากนั้นเราอาจจะลืมมันไป ไม่กลับมาดูอีก แต่ถ้ามีอะไรที่ดูซับซ้อนหรือมีเรื่องราวเยอะ แม้ภาพจะไม่สวย แต่กลับมาดูกี่รอบๆ ก็จะมีข้อมูลเพิ่มเติมขึ้นมาเรื่อยๆ มันมีซับเจกต์ที่ซ้อนกันอยู่ มีความลึกของความคิด ซึ่งคอนเทนต์และกระบวนการคิดแบบนี้คือสิ่งที่เราอยากเติมให้เด็กรุ่นใหม่ที่มีทักษะถ่ายภาพดีอยู่แล้ว”

60 ปีแห่งวิถีชีวิต

หลังจากพูดคุยกับนายกสมาคมฯ ประธานจัดงานครั้งนี้ก็รับช่วงพาฉันเดินชมนิทรรศการที่เขาตั้งชื่อและจัดเรียงภาพถ่ายด้วยตัวเองทั้งหมด ซึ่งความยากที่สุดสำหรับตุลย์คือการเล่าเรื่องทั้ง 60 ปีของสมาคมฯ ผ่านภาพถ่ายที่สะท้อนวิถีชีวิตของสังคมไทยให้ครบถ้วนและน่าสนใจ

“ในยุคประวัติศาสตร์ ความสำคัญของภาพถ่ายคือการบันทึกเหตุการณ์สำคัญของประเทศ ซึ่งวัตถุประสงค์ของสมาคมฯ คือเพื่อสืบสานและเป็นบันทึกประวัติศาสตร์ทางวัฒนธรรมของประเทศ ฉะนั้นช่วงแรกนิทรรศการจะเล่าเรื่องด้วยภาพถ่ายของศิลปินแห่งชาติกับบุคคลสำคัญในพระราชพิธีสำคัญต่างๆ อย่างวันคิวเรตผมเลือกรูปที่ทำให้นึกถึงความเป็นไทยอันดับแรกอย่างเรือสุพรรณหงส์ ซึ่งตรงกับพระราชพิธีเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคช่วงนี้พอดี มันจะมีสถานที่สำคัญของประเทศเราในอดีต นี่คือซิกเนเจอร์ของสมาคมฯ สมัยก่อน”

กิมมิกที่ตุลย์ตั้งใจซ่อนไว้ในนิทรรศการแต่ไม่มีใครทราบคือ ทุก 10 ก้าวเรื่องราวของเซตภาพถ่ายจะเปลี่ยน และทุกภาพใช้วิธีการจัดเรียงด้วยฟอร์มหรือองค์ประกอบบางอย่าง เชื่อมต่อกันทั้งภาพซ้าย-ขวาและภาพบน-ล่าง และหากถอยออกมามองในระยะ 6 ภาพ ทุกภาพจะเชื่อมโยงกันหมด ยกตัวอย่างช่วง hard light, ช่องว่าง หรือมุมกล้อง

“มันเป็นเรื่องวิธีการพรีเซนต์ เพราะสมาคมฯ มักถูกมองว่ามีแต่ภาพแนวเก่า แนว pictorial เราเลยเอาภาพมาเรียงด้วยฟอร์มของมัน ค่อยๆ ไล่เรียงตั้งแต่เรื่องที่อยู่ในรั้วในวัง เรื่องซีเรียสของคน จนมาถึงวัด แล้วค่อยๆ คลี่คลายออกมา แต่ละรูปมีการร้อยเรื่องราวทั้งหมด ซึ่งเราคัดจาก 5 ภาพที่ศิลปินส่งมาให้เหลือภาพเดียวโดยคณะกรรมการ 17 คน โดยที่เราไม่รู้เลยว่ามันจะไปอยู่กับใคร แบบไหน เราจัดแค่หมวดหมู่คร่าวๆ เพราะฉะนั้นมันจะมีความหลากหลายมาก เริ่มมีงานที่โมเดิร์นและ contemporary ขึ้น”

ฉันเดินชมภาพถ่ายทั้งหมดที่ค่อยๆ ไล่เรียงยุคสมัยไปสู่ยุคใหม่มากขึ้น โดยมีการกั้นเป็นห้องๆ ตามหมวดหมู่คอนเทนต์ของภาพถ่าย ซึ่งจุดที่ฉันประทับใจคือการนำเสนอแบบไม่เรียงภาพถ่ายตามชื่อเสียงของศิลปิน ทั้งยังผสมผสานภาพถ่ายสีและขาว-ดำเข้าด้วยกันอย่างไม่รู้สึกขัดตา

“ผมคิดเป็นสตอรีไลน์ก่อนเลยว่าอยากจะเล่าความเป็นมา โจทย์มันเหมือนผมกำลังเปิดบ้านเพื่อให้คนรู้จักบ้านหลังนี้ที่อยู่มาเป็นสิบๆ ปีว่ามีความน่าสนใจอะไรบ้าง ต้องเข้าไปถึงห้องที่สำคัญสุดก่อนเพราะรากฐานของเรามาจากสิ่งนี้ แล้วห้องบริวารซ้าย-ขวาเป็นแบบนี้ ห้องน้ำ ห้องกินข้าวเป็นแบบนี้ ในแต่ละโซนกั้นจะมีเรื่องราวทั้งหมด เราอยากให้คนที่ดูรูปไม่ใช่ดูว่ารูปนี้สวยเฉยๆ แล้วจบ อยากให้เขาดูรูปนี้แล้วรู้สึกอะไรหลายๆ อย่าง หรือเห็นภาพแล้วได้แรงบันดาลใจไปทำงาน

“ตอนเซตอัพใช้ทีมเยอะมากเกือบ 20 คน ผมถือพอยเตอร์ชี้เลยว่าภาพนี้อยู่กับภาพนี้ ภาพนี้อยู่บนอยู่ล่างเพื่อให้ต่อเนื่องกัน และเราไม่ได้แยกเป็นห้องขาว-ดำเพราะเชื่อว่าถ้าเรียงแบบนั้นมันจะบังคับสายตาคนดู แต่ถ้าเราใช้ perspective กับจังหวะที่ล้อกัน เราจะรู้สึกว่ามันผสมกันได้ จัดเรียงภาพให้มีการเชื่อมต่อกันโดยไม่สนใจว่าศิลปินท่านไหน big name หรือไม่ในการเลือกลำดับความสำคัญของพื้นที่ แต่เราเล่าจากคอนเทนต์ในรูป เนื่องจากรูปแบบของภาพที่เลือกมามีความทันสมัยและร่วมสมัยขึ้นเยอะ รูปแบบการนำเสนอจึงสำคัญที่สุด เหมือนเราได้วัตถุดิบชั้นเลิศมาปรุงอาหาร ถ้าเราปรุงผิดวิธีมันจะไม่เวิร์กไปเลย”

60 ปีแห่งวิถีแสง

หลังจากเดินชมนิทรรศการทั้งหมดจบ ตุลย์ได้ชี้ชวนให้ฉันดูกราฟิกประจำนิทรรศการ ซึ่งเป็นโครงสร้างส่วนประกอบภายในกล้องฟิล์มเพื่อเชื่อมต่อความเป็นรุ่นเก่ากับรุ่นใหม่เข้าด้วยกัน รวมถึงชื่อนิทรรศการที่เขาตั้งจากองค์ประกอบความเป็นสมาคมฯ

“60 ปี I วิถี I แสง คืองานที่เราพูดถึงวิถีชีวิต วัฒนธรรมทุกอย่าง และแสงคือต้นกำเนิดและวัตถุดิบหลักของช่างภาพที่ใช้ในการบันทึกภาพ กราฟิกที่เห็นคือภาพจริงหัวกลับ ภาพเสมือนหัวตั้ง ซึ่งเป็นเลนส์ของกล้องถ่ายภาพ สัญลักษณ์ขาว-ดำคือ split image ของช่องถ่ายภาพเวลาเราโฟกัส ที่เราทำธีมนี้เพราะยุคนี้เด็กรุ่นใหม่สนใจฟิล์ม เรามองว่านี่คือช่องว่างที่ดีที่สุดที่เราจะเชื่อมมาสเตอร์ที่บันทึกทุกอย่างด้วยฟิล์มกับเด็กยุคใหม่ที่นิยมฟิล์มในปัจจุบัน เราเลยจัดกิจกรรมทอล์กทุกเสาร์-อาทิตย์และช่วงเย็นเอื้อในการที่เราอยากเปิดให้เด็กยุคใหม่เข้ามาเรียนรู้”

ด้วยจุดประสงค์หลักๆ ที่อยากเป็นส่วนหนึ่งของคนรุ่นใหม่มากขึ้น สมาคมฯ จึงอยากถอดสูทที่คนติดภาพความเก่าแก่ออก เพื่อเปิดบ้านต้อนรับคนใหม่ๆ และปรับลุคให้สนุกสนานเฮฮา

“ถ้าให้พูดตามตรง เด็กยุคใหม่ไม่เคยรู้จักเราเลย เราอยากรู้จักเด็กยุคใหม่ แต่เขาจะมีกำแพงตรงที่คิดว่ากลุ่มคนทำงานในสมาคมฯ หรือช่างภาพสายสมาคมฯ ถ่ายรูปเชย จริงๆ มันไม่มีคำว่าเชย มันก็เหมือนแฟชั่น คนมักบอกว่ารูปแนวสมาคมฯ จะเป็นแนวคุณลุงแก่ๆ สูบไปป์ควันโขมง กลับกันถ้าแพตเทิร์นแบบเดียวกันแต่เป็นวัยรุ่นทำ คุณจะรู้สึกถึงความทันสมัยโดยอัตโนมัติ ทั้งที่จริงแล้วเมื่อก่อนสิ่งที่สมาคมฯ ทำคือการสร้างเส้นประฝึกคัดลายมือเพื่อให้ทุกคนเข้าใจว่าการถ่ายภาพเป็นแบบไหน คราวนี้มันก็แล้วแต่ใครจะไปประยุกต์ใช้” ตุลย์ในฐานะคนรุ่นใหม่ที่เป็นหนึ่งในสมาชิกสมาคมฯ อธิบายด้วยรอยยิ้ม

แม้ว่าสมัยนี้จะมี tutorial สอนถ่ายภาพออนไลน์เต็มไปหมด แต่ชายหนุ่มยังเชื่อว่าการเรียนรู้แลกเปลี่ยนระหว่างมนุษย์กับมนุษย์เป็นการเรียนรู้ที่ดีที่สุด ทั้งตัวสมาคมฯ เองก็มีบุคลากรผู้ทรงคุณวุฒิและครูบาอาจารย์ด้านการถ่ายภาพที่พร้อมให้ความรู้แบบไม่กั๊ก เขาจึงอยากให้คนรุ่นใหม่กล้าเข้ามาพูดคุยกับบ้านหลังนี้

และเมื่อฉันถามถึงความสำคัญของการจัดนิทรรศการภาพถ่ายท่ามกลางยุคสมัยที่ทุกคนสามารถดูภาพถ่ายผ่านหน้าจอ ตุลย์ผู้ทำหน้าที่คิวเรตงานครั้งนี้ก็ให้คำตอบได้น่าสนใจ

“สิ่งสำคัญที่สุดในการแสดงงานหรือเอางานมาจัดนิทรรศการคือ การประมวลองค์ความรู้หรือประสบการณ์ที่เราทำอยู่ช่วงเวลาหนึ่ง การที่เราถ่ายภาพภาพเดียวแล้วสวยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ง่าย แต่การที่จะร้อยเรียงรูปสวยๆ ทั้งหมดให้เป็นเรื่องราวเดียวกันมันคือการประมวลองค์ความรู้สึกและความรู้ของตัวศิลปินที่บันทึกออกมา นำเสนอผ่านมุมมองของตัวเอง

“ผมจึงอยากสนับสนุนให้คนยุคใหม่ทดลองโพสต์ภาพในเฟซบุ๊กเป็นเซต ลองรวมภาพไปทำในเทมเพลตสักอัน มันจะได้เห็นเป็นหนึ่งวอลล์ของเรา ถือเป็นการทดลองชิมลางได้หลายอย่าง ถ้าเรารู้สึกว่าการจัดนิทรรศการที่เป็นฮาร์ดก๊อบปี้ใช้ต้นทุนเยอะ งั้นลองแบบนี้ดู ถ้ามีต้นทุนดีอาจจะเข้าตาแบรนด์สินค้าหรืออาจมีใครอยากซัพพอร์ตก็ได้ ผมว่ามันเป็นพื้นที่ที่น่าสนใจ ถ้าเรามีวิธีคิดและวิธีเรนเดอร์ภาพของเรา ลองนำเสนอ ลองฝึกดู”

ดังนั้นต่อให้คุณไม่ใช่ช่างภาพมืออาชีพที่อยากศึกษาเทคนิคการถ่ายภาพ แต่อยากมาเรียนรู้วิธีการจัดเรียงชิ้นงานในนิทรรศการนี้ เพื่อปรับใช้กับแนวทางการทำงานของตัวเองตุลย์ก็ไม่ว่ากัน หรือต่อให้คุณแค่มาเดินดูภาพถ่ายเสพความสวยงามเฉยๆ เขาก็แสนจะยินดี

“เราเชื่อว่าในบรรดา 262 ภาพน่าจะมีสักภาพที่จุดประกายผู้ชมให้อยากหยิบกล้องออกไปถ่ายรูป เพราะที่จริงเราไม่ได้สนใจเรื่องใครถ่ายสวยกว่าใคร แต่เราอยากนำเสนอภาพถ่ายที่มีในสมาคมฯ เราอยากเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างแรงบันดาลใจให้ใครสักคนหยิบกล้องออกไปถ่ายรูป”

นิทรรศการ 60 ปี I วิถี I แสง จัดแสดงที่ BAB BOX, One Bangkok (ใกล้เอ็มอาร์ทีลุมพินี) จนถึงวันที่ 24 พฤศจิกายนนี้

The post 60 ปี I วิถี I แสง นิทรรศการของสมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทยฯ ที่บอกเล่ายุคสมัยผ่านการถ่ายภาพ วิถีชีวิต และแสง appeared first on a day magazine.