“ถ้าเรามองเมืองเป็นกระดาษสักแผ่นหนึ่ง กรุงเทพฯ เป็นกระดาษที่ยับมากเลย ทุกคนขยำจนไม่เข้าใจว่ามันคืออะไร” ผศ. ดร.สิงหนาท แสงสีหนาท กล่าวกับเราด้วยสีหน้ายิ้มแย้ม เมื่อพูดถึงความซับซ้อนมากมิติของเมืองที่เรานั่งล้อมวงคุยกันอยู่ตอนนี้ “ความยับที่ว่ามันก็มีเสน่ห์ เป็นตัวตนของเรา เพียงแต่ทำยังไงให้คนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น” 

นอกจากนี้ในวงคุยยังมีผู้ร่วมพูดคุยอีก 2 คน คืออาจารย์ ดร.พีรียา บุญชัยพฤกษ์ รองผู้อํานวยการ และปิยา ลิ้มปิติ หัวหน้าโครงการขับเคลื่อนเมืองจากศูนย์เชื่อมโยงอาเซียนด้านการออกแบบเมืองและสรรค์สร้าง (ASEAN Connection Centre for Urban Design and Creativity) แห่งคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร 

พวกเขาเรียกตัวเองสั้นๆ ว่าเป็น ‘มิตรเมือง’ ผู้ส่งคำขอ Add Friends มายังทุกคนที่กำลังอ่านข้อความนี้อยู่ เพื่อชวนกันมาช่วยคิด ช่วยแสดงความเห็น ช่วยกันสร้างสรรค์เมืองยับๆ แห่งนี้ไปด้วยกัน 

เริ่มต้นผูกมิตร

“พลิกโฉมระบบการศึกษา” เป็นคำตั้งต้นที่ดูเหมือนจะไม่เกี่ยวอะไรกับเรื่องที่เรากล่าวมาข้างต้น แต่เป็นโจทย์สำคัญที่ทำให้เกิด Urban Ally ขึ้นในปี พ.ศ. 2564 อ.สิงหนาทเล่าว่า กระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ผุดโครงการพลิกโฉมระบบอุดมศึกษาประเทศไทย (Reinventing University System) ตามนโยบายที่ต้องการผลักดันให้สถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทยได้พัฒนาความเป็นเลิศและผลิตกำลังคนขั้นสูง เพื่อเพิ่มความสามารถให้ทัดเทียมนานาชาติ

“เราตีความการพลิกโฉมอีกมุมว่า เรามีต้นทุนดีๆ ของเราหลายอย่าง แต่ยังไม่ถูกนำมาใช้ แทนที่เราจะวิ่งตามไปข้างนอก เราจึงอยากพลิกโฉมตัวเองก่อน ที่ผ่านมาระบบโครงสร้างของสถาบันการศึกษาในประเทศไทย จะแบ่งเป็นคณะวิชา และแต่ละภาควิชาก็จะมีอาจารย์ของตัวเอง เรามองว่าโครงสร้างแบบนี้มันสร้างการพลิกโฉมไม่ได้ เป็นระบบนิเวศที่เราไปทำงานในพื้นที่จริงไม่ได้ เราเลยลืมภาควิชาไปก่อน แล้วมองหาว่าเรามีความเชี่ยวชาญด้านไหนบ้าง” อ.สิงหนาท ผู้อำนวยการศูนย์เชื่อมโยงอาเซียนด้านการออกแบบเมืองและสรรค์สร้าง เริ่มเกริ่นถึงจุดเริ่มต้นของหน่วยงานแห่งนี้ที่มีชื่อไทยยาวๆ ชื่ออังกฤษสั้นๆ ว่า ‘Urban Ally’ ว่าทำให้ชาวสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้กลับมาพูดคุยกัน และทบทวนตัวเองอีกครั้งได้อย่างไร

ปิยา ในฐานะผู้ดูแลโครงการขับเคลื่อนเมือง (Local Action) ช่วยขยายความเพิ่มเติมถึงการเขย่าโครงสร้างการทำงานใหม่ ให้เกิดความร่วมมือที่ไม่เหมือนเดิม “สิ่งที่เป็นคำถามหลัก คือแล้วเราจะพลิกโฉมตัวเองก่อนได้ยังไง ตอนแรกสุด เราทำ SU Roundtable คุยกับอาจารย์ทุกภาควิชาในคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ เราได้รู้ว่าที่ผ่านมาแต่ละคนทำอะไรกันมาบ้าง แล้วก็เชี่ยวชาญด้านไหน มีจุดแข็งจุดอ่อนด้านไหน ได้ผลออกมาว่า เมืองเก่าเกาะรัตนโกสินทร์นี่แหละที่น่าจะต้องเป็นพื้นที่ทดลองกระบวนการพลิกโฉมก่อนเป็นอันดับแรก เพราะเรามีข้อมูลเยอะมาก ทั้งเชิงประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม ศิลปวัฒนธรรม มิติทางสังคม”

การพูดคุยแลกเปลี่ยนกันทำให้ทีมงานจัดรูปแบบกลุ่มความเชี่ยวชาญออกมาได้ถึง 5 รูปแบบ โดยไม่ได้ยึดกับโครงสร้างองค์กรแบบเดิมๆ ได้แก่ ด้านศิลปะและวัฒนธรรม (Art and Culture) ด้านการคิดเชิงข้อมูล (Data Thinking) ด้านพลิกโฉมเมือง (City Reinventing) ด้านการออกแบบอย่างยั่งยืน (Sustainable Design) และด้านการแปลงเมือง (Make it Happen) 

“แต่เซอร์วิสที่เราทำไม่ได้แบ่งเป็น 5 ด้านตามความเชี่ยวชาญนะ สิ่งที่เราทำจะเป็นเรื่องของ Urban Curator, Urban Educator, Urban Data แล้วก็ Urban Design โดยที่ตอนนี้จะเน้นการ Curate เมื่อมีประเด็นอะไรบางอย่าง เราจะ Curate จากองค์ความรู้เชิงลึก หาวิธีการทำให้คนทั่วไปเข้ามาสัมผัสความรู้ สร้างประสบการณ์ในเมืองยังไงได้บ้าง เพราะเราเชื่อว่า ถ้าคนออกมาใช้ชีวิตในเมือง มาเรียนรู้ เขาจะเริ่มเข้าใจว่าเมืองที่ดีที่เขาอยากได้คืออะไร และควรจะเป็นยังไง มันอาจจะไม่ต้องเนี้ยบแบบญี่ปุ่น เนเธอร์แลนด์ แต่ทำให้เราใช้ชีวิตอยู่ได้ดีขึ้น” อ.พีรียา รองผู้อำนวยการศูนย์ฯ เสริมถึงรูปแบบการทำงานซึ่งมีพื้นฐานมาจากความเป็นนักวิจัย และต้นทุนองค์ความรู้สุดเข้มข้นที่คณาจารย์ชาวสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร สะสมไว้มายาวนาน ซึ่งสอดคล้องกับความตื่นตัวเรื่องการพัฒนาเมืองที่เพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ ทั่วโลก 

รวมมิตร คิดเรื่องเมือง

ทั้งสามคนมองเห็นตรงกันว่า ความเป็นเมืองเกิดจากความหลากหลายที่ประกอบเข้าด้วยกัน จุดเริ่มต้นของความเป็นเมือง คือการที่คนหลายคนมาอยู่ร่วมกัน แล้วช่วยเหลือเกื้อกูลพึ่งพากันในทางใดทางหนึ่ง ทั้งการผลิต การบริโภค การอยู่อาศัย การเดินทาง ฯลฯ 

“กรุงเทพฯ เป็นเมืองออร์แกนิกมาก ไม่ว่าจะพยายามวางผังเมืองยังไง มันก็โตไม่ทันธรรมชาติของเมืองนี้ที่มีความคิดสร้างสรรค์ในการปรับตัวในพื้นที่ตลอดเวลา มีการขยายตัวตลอด ปรับเปลี่ยนตลอด เพื่อให้ตอบรับกับสถานการณ์ขณะนั้น ไม่ได้มีกฎเกณฑ์ที่ตายตัว การศึกษาเรื่องเมืองจึงไม่ใช่การศึกษาด้านกายภาพอย่างเดียว แต่ต้องสนใจคนในเมืองด้วย ถ้าเราเข้าใจเมืองก็จะเข้าใจคน ถ้าเราเข้าใจคนก็จะเข้าใจเมือง” อ.พีรียาออกความเห็น 

“ถ้าเราเปรียบว่า เมืองเป็นกระดาษสักแผ่นหนึ่ง กรุงเทพฯ เป็นกระดาษที่ยับมากเลย (หัวเราะ) ทุกคนขยำจนไม่เข้าใจว่ามันคืออะไร ย้อนไปเมื่อ 10 ปีก่อน เราอยากจะจัดการให้กรุงเทพฯ เป็นกระดาษที่เรียบสนิทเหมือนต่างประเทศ แต่ตอนนี้มุมมองมันเปลี่ยนไป เรามองเมืองต่างไปจากเมื่อก่อน เราพยายามหาวิธี เข้าใจร่องรอยความยับของมัน ไอ้ความยับเนี่ยก็เป็นตัวตนของเรา แต่เราเข้าใจมันมากขึ้น เห็นมุมเห็นเหลี่ยมที่มันแตกต่างมากขึ้น สิ่งสำคัญคือ แล้วเราจะคลี่คลายให้แต่ละมุมในเมืองมันน่าอยู่ขึ้นได้ยังไง” อ.สิงหนาทอธิบายถึงมุมมองในทำงานของ Urban Ally ที่ ซึ่งสะท้อนออกมาเป็นการทำงานมองจากจุดเล็กๆ ทีละร่อง ทีละรอยยับ 

“เราจะไม่มุ่งไปที่การวางผังเมืองใหม่ แต่จะเริ่มจากการมองไปยังละแวกบ้านต่างๆ ว่าจะทำให้มันดีขึ้นยังไง จะสร้างความเท่าเทียมยังไง จะสร้างสรรค์ยังไง สิ่งที่เราพยายามทำ คือจะทำยังไงให้คนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ในแบบที่มีอัตลักษณ์ของเราเอง ความยับที่ว่ามันก็มีเสน่ห์ แต่ทำยังไงให้มันดีขึ้นอีกหน่อย” 

“กรุงเทพฯ มีสิ่งที่หลายเมืองเขาอยากได้ความหลากหลาย ซับซ้อนและสร้างสรรค์อย่างนี้ แต่ก็ยังไม่มีการถอดดีเอ็นเอของเมืองออกมาได้ทั้งหมด นักวิจัยต่างชาติมาศึกษาทั้งในกรุงเทพฯ และเมืองอื่นๆ ในเอเชียเยอะมาก ว่าทำไมถึงได้มีกลไกอยู่ด้วยกันได้ซับซ้อนขนาดนี้” ปิยาเสริมถึงความสำคัญของภารกิจที่ชาว Urban Ally ต้องปรับเปลี่ยนโครงสร้างการทำงานแบบเดิมๆ ออกจากรั้วมหาวิทยาลัยมาผูกมิตรใหม่ และทำเข้าใจเมืองอย่างเป็นรูปธรรม

ทดลอง มองเมือง 

เทศกาล ‘รวม-มิตร-เมือง’ เป็นเทศกาลแรกที่ Urban Ally ร่วมกับสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) จัดขึ้นในระหว่างวันที่ 5-13 กุมภาพันธ์ 2565 เป็นการปักหมุด 19 จุดทั่วย่านพระนคร ชวนมิตรเมืองเก่า มาช่วยฟื้นฟูเกาะรัตนโกสินทร์ให้กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง โดยเน้นรูปแบบการทดลองสร้างสรรค์พื้นที่แสดงนิทรรศการ ทำ Installation Art ออกแบบแสงและเสียงในอาคารทิ้งร้างหรือใช้งานน้อย เช่น โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ ไปรษณียาคาร การจัดกิจกรรมปั่นจักรยาน เดินชมเมืองเก่า เสวนาเรื่องเมือง สถาปัตยกรรม และชุมชน ฯลฯ 

“พวกเราทำงานเรื่องเมืองกันมานาน ผมทำวิจัยมานานหลายสิบปี พบว่างานเมืองที่ออกแบบแล้วสร้างเลยเนี่ยแทบไม่เกิดขึ้นเลยในบ้านเรา สาเหตุเกิดขึ้นได้ยากเพราะมิติความซับซ้อนของแบบแผนการถือครองกรรมสิทธิ์ที่ดิน หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รูปแบบสัณฐานเมือง และคนในเมืองที่แตกต่างหลากหลายมากๆ ทำแบบหนึ่งก็กระทบคนกลุ่มหนึ่ง เราจึงเลือกการทดลองออกแบบชั่วคราวก่อน จะได้เห็นว่าอะไรดีไม่ดี ก่อนจะนำไปสู่การออกแบบที่ถาวรต่อไป” อ.สิงหนาทกล่าวถึงความตั้งใจในการเดินหน้าทำงานทดลองในย่านต่างๆ ของเมืองอย่างต่อเนื่อง 

“เรามักจะพูดกันติดปากว่ากรุงเทพฯ มีแต่ห้าง เมืองเรามีแต่ห้าง คนที่มาร่วมกิจกรรมกับเราคนหนึ่งบอกว่า ‘โอ้โห ถ้ามีแบบนี้บ่อยๆ นะ คนไม่ต้องไปห้างแล้วก็ได้’ ทำให้เราเห็นว่า มันมีความต้องการที่คนอยากผลักดัน Third Place แบบนี้อยู่ ไม่จำเป็นที่จะต้องสร้างสวนสวย ๆ ขึ้นมาใหม่ก่อน แต่เราเริ่มจากจุดเล็กๆ กิจกรรมเล็กๆ พื้นที่เล็กๆ ที่มีอยู่แต่ไม่มีคนเข้าไปใช้ กระตุ้นให้เกิดการเข้าถึงได้ดีก่อน” อ.พีรียาเล่าถึงฟีดแบ็กจากผู้เข้าร่วมกิจกรรมที่สะท้อนให้เห็นถึงภาพใหญ่ในการทำงานเมืองว่า ถ้ามีกิจกรรมที่ทำให้คนได้รู้จัก เข้าใจ ใกล้ชิดเมืองเยอะขึ้น หรือชัดเจนขึ้น คนก็มีทางเลือกที่จะใช้ชีวิตในเมืองในรูปแบบอื่นๆ อีกนับไม่ถ้วน

ทุกครั้งที่มีประเด็นการออกแบบเมืองที่น่าสนใจ จากภายในทีม Urban Ally เอง หรือมีโจทย์ความต้องการจากพันธมิตรต่างๆ ในการออกแบบ หรือสร้างสรรค์ย่านใดก็ตาม พวกเขาจะเริ่มจากการทำความเข้าใจพื้นที่ก่อนเสมอ ปิยาพูดติดตลกว่า ก่อนที่จะเริ่มเข้าไปทำรอยยับเพิ่ม หรือเข้าไปออกแบบอะไรสักอย่าง จะมีการศึกษาเชิงกายภาพ ลงพื้นที่จริงเพื่อสังเกต พูดคุยเพื่อทำความเข้าใจรอยยับเดิมที่มีอยู่ก่อนแล้วเสมอ โดยยึดหลักการออกแบบชุมชนเมือง (Urban Design) ที่ใช้กระบวนการศึกษาเมืองเพื่อทำความเข้าใจ วิเคราะห์สิ่งที่แต่ละพื้นที่ต้องการ แล้วจึงทำออกมาเป็น Design Program ว่าสิ่งที่ควรจะต้องใส่เข้าไปเพิ่มคืออะไร ก่อนจะออกมาเป็นกิจกรรมเชิงทดลองที่เปิดพื้นที่ให้คนเข้ามามีส่วนร่วมแลกเปลี่ยนกันต่อไป ใช้กระบวนการทดลอง เก็บฟีดแบ็ก ทำซ้ำ พัฒนาต่ออย่างเป็นระบบ ซึ่งเป็นส่วนที่ช่วยเพิ่มความเป็นไปได้ให้การออกแบบเมืองในประเทศไทย ไม่ต้องทำตามมาตรฐานของภาครัฐที่มีแบบเดียวแล้วบังคับใช้กับทุกที่ แถมเมื่อก่อสร้างไปแล้วก็ยากที่จะปรับเปลี่ยน

“ความเชื่อของ Urban Ally คือการศึกษา สำรวจ ทำความเข้าใจเอกลักษณ์ของชุมชนละแวกบ้าน เราอยากพัฒนาเมืองที่ยังเก็บอัตลักษณ์ของพื้นที่เอาไว้ ไม่ได้มองว่าจะต้องรื้อล้างสร้างใหม่” ​ปิยาย้ำถึงความเชื่อที่ตัวเองและทีมงานมีร่วมกัน คือการชวนคนมาช่วยกันทดลองที่จะเปลี่ยนแปลงเมือง 

“นอกจากความแตกต่างของละแวกบ้าน เราก็เชื่อในอัตลักษณ์ของคน ความเชี่ยวชาญของคนด้วย เราไม่คิดว่าจะต้องทำงานคนเดียว ไม่มีความคิดไหนความคิดเดียวที่เป็นความคิดสูตรสำเร็จ ต้องสร้างไปร่วมกัน เพราะฉะนั้นเวลาเราทำงาน เราจะดึงหลายคนที่เชี่ยวชาญเรื่องนั้นมาช่วยเรา เพราะเรารู้ตัวว่าเราทำไม่ได้หมดทุกเรื่องหรอก” อ.พีรียายกตัวอย่างการชวนอาจารย์ผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์ข้อมูลสถาปัตยกรรมไทยของมหาวิทยาลัยศิลปากร วัด ชาวบ้าน และเยาวชนย่านตลาดพลูมาร่วมกันทำกิจกรรม Unfolding Bangkok : Hidden Temples เปิดประสบการณ์วัดลับย่านฝั่งธน ที่ทำให้คนทั่วไปมาทำความรู้จักวัดเล็กๆ ในชุมชนแห่งนี้มากขึ้น หรือการชวนกลุ่ม ‘คิดอย่าง’ ที่สนใจสถาปัตยกรรมคณะราษฎร มาร่วมกันออกแบบกิจกรรม Talk & Tour ราษฎรดำเนิน: ค้นพบความทรงจำที่สูญหายไปจากถนนของมหาชน ซึ่งใช้แอปพลิเคชั่น AR ตามหาร่องรอยอาคารที่สาบสูญย่านถนนราชดำเนิน 

ทุกกิจกรรมของ Urban Ally จึงมีเป้าหมายเป็นการจุดประกายให้คนสนใจเรื่องเมืองมากขึ้น สิ่งที่คนทั่วไปได้เข้ามามีส่วนร่วมอาจเป็นรูปแบบกิจกรรมเดินเมือง ปั่นจักรยานในเมือง หรือชมงานศิลปะติดตั้งตามพื้นที่สาธารณะ เพื่อเปิดพื้นที่ให้มีการพูดคุยกัน ทั้งจากคนในพื้นที่ นักสร้างสรรค์ และผู้มาเยือน 

“เรื่องเมืองมันไม่ใช่เรื่องของภาครัฐอยู่ฝ่ายเดียว แต่เป็นเรื่องของทุกคน การทดลองของเราช่วยกระตุ้นให้คนจำนวนมากเข้ามามีส่วนร่วมได้ง่ายขึ้น ตัวอย่างตอนที่นักศึกษาไปติดป้ายบอกทางในตลาดพลู อยู่ดีๆ มีอาม่าคนหนึ่งเปิดประตูออกมาบอกว่า ตรงนี้ไม่ดี ตอนแรกก็ตกใจ นึกว่าเขาไม่ให้แขวน เขาบอกว่าเขยิบอีกหน่อยนึงจะสวยกว่านี้ เห็นไหมว่า เขาเริ่มมีส่วนร่วม เขาอยากให้ซอยของเขาดีกว่านี้ พอเขาเห็นตัวอย่าง แล้วมีส่วนร่วมได้ด้วย เราก็หวังว่าจะก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อไปจริงๆ ในอนาคต” อ.สิงหนาทเล่าต่อถึงความสำคัญของการพานักออกแบบไปเจอกับชุมชน ทำให้ชาวบ้านเข้าใจการออกแบบเมืองที่ดี ที่ช่วยเพิ่มมูลค่าทางสังคม เศรษฐกิจ วิถีชีวิต และขณะเดียวกันนักออกแบบก็ได้เรียนรู้ที่จะทำงานกับชุมชนอย่างเข้าอกเข้าใจกัน และทำให้คนในสังคมเข้าใจคุณค่าของนักออกแบบมากขึ้นด้วย

“ผมตื่นเต้นทุกครั้งว่าจะตีความเรื่องงานออกแบบไปได้ไกลแค่ไหน ขอบเขตการออกแบบเมืองที่ดีมันจะขยายไปได้ไกลแค่ไหน ไปได้ลึกมากแค่ไหน ที่ผ่านมาเราใช้เครื่องมือหลากหลายมาก จัดไฟในอาคารเก่า Projection Mapping ในวัด สร้างการนำทางในตลาด การทดลองแบบนี้มันน่าตื่นเต้น เพราะมันเหมาะกับความเป็นกรุงเทพฯ อย่างที่บอกไปว่าเมืองเราเป็นกระดาษที่ยับเยิน แต่ละพื้นที่หน้าตาไม่เหมือนกันเลย ใช้มาตรฐานเดียว ใช้วิธีการเดียวไม่ได้เลย ไม่ได้เลยจริงๆ สำหรับกรุงเทพฯ เราจึงต้องทดลองเยอะๆ แล้วก็ค่อยๆ สร้างความร่วมมือ ทีละเล็กทีละน้อย” อ.สิงหนาทย้ำถึงแนวทางการทำงานซึ่งเต็มไปด้วยความท้าทายที่จะต้องทำงานร่วมกับผู้คนหลากหลายกลุ่ม หลากหลายความต้องการ เพื่อที่จะมุ่งไปสู่การสร้างเมืองที่เป็นของทุกคนได้จริงๆ 

ภายในระยะเวลาราวหนึ่งปีที่ผ่านมา Urban Ally ได้เดินหน้าชวนผู้คนมาเปลี่ยนแปลงเมืองผ่านกระบวนการค้นคว้า ทดลองทำ และพูดคุยกันซ้ำแล้วซ้ำเล่า ทำให้พวกเขาได้เรียนรู้และเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกับเมืองด้วยเช่นกัน

ปิยาเล่าว่า การได้ลองขี่จักรยานข้ามคันกระโดดในซอกซอยตามชุมชนเป็นสิ่งที่ทำให้เข้าใจผลกระทบของการออกแบบเมืองมากขึ้น ว่าการแก้ปัญหาหนึ่ง อาจจะสร้างอีกปัญหาได้เช่นกัน “เราได้ประสบการณ์ทุกครั้ง จากการพบปะเจอคนใหม่ๆ ได้คุยกับคน ไปสำรวจกายภาพจริงๆ ด้วยตัวเอง ทำให้ได้เรียนรู้มากขึ้นว่าทุกเส้นที่เราเขียน ทุกระยะที่เราออกแบบ ส่งผลต่อคนที่มาใช้งาน เราจึงอยากผลักดันให้การออกแบบเมืองมันจับต้องได้ อยากทำ Feedback Loop ให้เกิดขึ้นได้อย่างเป็นระบบ มีแบบแผน เพื่อให้ทำงานออกแบบที่รองรับความต้องการของคนในพื้นที่ได้จริงๆ” ปิยากล่าว

อ.พีรียามองว่าตัวเองกล้าที่จะร้องขอความร่วมมือจากคนอื่นมากขึ้น เพราะมองเห็นความเป็นไปได้มากขึ้นจากการลงมือทำ “แต่ก่อนเราเป็นคนไม่กล้าขออะไรใคร แต่เมื่อเรากล้าที่จะพูดตรงๆ กล้าบอกว่าเราจะทำสิ่งนี้เพื่ออะไร มันจะดียังไง เมื่อเราเข้าไปหาคนอื่นด้วยความชัดเจน เขาก็จะเปิดใจกับเรามากขึ้น คิดว่าอันนี้ เป็นสิ่งที่ได้เรียนรู้เยอะมากใน 1 ปีที่ผ่านมา” 

“ผมมีความหวังมากขึ้น มาทำตรงนี้แล้วมันมีหวังจากมุมเล็ก ๆ ที่ใกล้ตัว เป็นจริงได้ ไม่ได้นั่งรอว่าเมื่อไหร่จะเปลี่ยนแปลงน้อ รู้สึกว่าเราเริ่มทำได้ เปลี่ยนไปด้วยกันได้ เราจะพูดกับทุกคนเสมอว่า อยากทำอะไรทำเลยนะ ใช้ความเป็น Urban Ally จุดประกายลองทำสิ่งนั้นไปด้วยกัน” อ. สิงหนาททิ้งท้ายด้วยรอยยิ้มอย่างเป็นมิตร และมีความหวังกับเมือง

ต้นปี พ.ศ. 2566 นี้ เตรียมตัวพบกับเทศกาลใหญ่ใหม่ล่าสุดของ Urban Ally ในย่านบำรุงเมือง ซึ่งเต็มไปด้วยชุมชนเก่าแก่อย่างชุมชนบ้านบาตร ชุมชนเฟื่องทอง ซึ่งยังเป็นผู้ผลิตรายเล็กที่สร้างสรรค์สินทรัพย์เชิงวัฒนธรรมและเชิงเศรษฐกิจที่น่าสนใจ ต่อยอดและเพิ่มคุณค่าได้ ชวนให้ทุกคนมาผูกมิตร และบำรุงเมืองให้ดีขึ้นไปด้วยกัน และติดตามกิจกรรมที่เป็นมิตรกับเมืองได้ตลอดทั้งปี ที่เว็บไซต์ https://www.urbanally.org

The post Urban Ally แพลตฟอร์มรวมมิตรที่ชวนทุกคนร่วมทดลองออกแบบละแวกบ้าน จินตนาการถึงเมืองที่น่าอยู่กว่าเดิม appeared first on a day magazine.

เขาลุ่มหลงในการลอบสังเกตริ้วรอย มัดกล้าม สีหน้าท่าทางของทุกคนที่ได้พบเจอในชีวิต แอบสังเกต จินตนาการเรื่องราวที่ก่อให้เกิดร่องรอยบนกล้ามเนื้อ แล้วนำผู้ที่พบเห็นมาถ่ายทอดเป็นภาพพอร์เทรตบนผืนผ้าใบภาพแล้วภาพเล่า

เช่นภาพ ‘คุณยายบัวผัน’ ผลงานที่เขาออกตระเวน ขับรถไปทั่วเมืองเพื่อตามหาผู้คนและเรื่องเล่าที่น่าสนใจ ก่อนจะเจอหญิงชราผู้ประกอบอาชีพโสเภณี อาชีพที่เป็นทางเลือกของใครหลายคน แต่สำหรับคุณยายบัวผัน ชีวิตแทบไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากนี้

เรื่องราวของคุณยายบัวผันกระทบใจมานพเข้าอย่างจัง ส่วนภาพของเขาก็กระทบใจกรรมการเวทีประกวด RCB Portrait Prize งานประกวดภาพพอร์เทรตระดับประเทศครั้งแรกของไทยที่จัดโดย River City Bangkok จนทำให้เขาได้รับรางวัลอันดับ 1 ไปครอง

ทันทีที่เขาลงจากเวทีรับรางวัล เราก็รีบชวนเขามาเล่าเรื่องราวข้างหลังภาพ ชี้รายละเอียดบนผืนผ้าใบที่ทุกฝีแปรงเต็มไปด้วยปัญหาในสังคมไทยจนไม่อาจละสายตา

เส้นทางศิลปะที่ผ่านมาของคุณเป็นยังไง

ผมเองก็ไม่แน่ใจว่าตัวเองชอบวาดรูปตั้งแต่เมื่อไหร่ จำได้ว่าตอนเด็กๆ มีครูประจำชั้น เรียนจบจากเพาะช่าง ท่านฝีมือดีมาก ผมอยากวาดภาพได้แบบนั้นบ้างแต่ก็ทำไม่ได้ ขณะที่เพื่อนคนหนึ่งวาดภาพเก่งมาก ผมจึงไหว้วานให้เพื่อนช่วยวาดให้ แต่สุดท้ายเมื่อครูถามผมก็ยอมรับว่าไม่ได้วาดเอง หลังจากนั้นมาผมก็พยายามพิสูจน์ตัวเองว่าต้องวาดรูปให้ได้ เป็นที่มาของความชอบวาดรูปจนได้เข้าเรียนที่เพาะช่าง

คุณเริ่มวาดพอร์เทรตตั้งแต่เมื่อไหร่

หลังจากเรียนเพาะช่างจนจบปริญญาตรีผมก็เริ่มฝึกฝนด้วยตัวเองอย่างจริงจัง วาดพอร์เทรตมาโดยตลอด วาดประกอบอาชีพด้วย วาดตามความชอบด้วย วาดสัก 10 รูป อาจจะเสียไปสัก 6 รูป มีสัก 4 รูปที่เห็นผลว่าดี ลองผิดลองถูกมาเป็นระยะเวลาหลายปีเหมือนกัน

ด้วยรสนิยมเกี่ยวกับงานศิลปะมันเคลื่อนไปตลอดทำให้ผมกลับมาครุ่นคิดมากขึ้น เอาใจใส่มากขึ้น ระหว่างเรียนปริญญาโทผมพบว่ามีหลายสิ่งหลายอย่างที่เราใช้ถ่ายทอดประเด็นทางสังคมได้ แต่ในท้ายที่สุดผมเชื่อมั่นว่าผมต้องกลับมาหาพอร์เทรต

ทำไมต้องพอร์เทรต

มันคือสัญชาตญาณที่ผมถ่ายทอดเรื่องราวได้ดีที่สุด ผมรักในผู้คน รักการสังเกตผู้คน รักใบหน้า อากัปกิริยา บวกกับความชำนาญส่วนตัวที่เข้าใจทุกกล้ามเนื้อบนใบหน้าของคนได้ดีมากๆ ผมหมกมุ่นกับมันมากๆ เวลาออกไปข้างนอก พบเจอคน ดูหนังก็จะโฟกัสที่คนไปโดยอัตโนมัติ

เคยส่งผลงานประกวดมาก่อนบ้างไหม

เคยช่วยงานอาจารย์บ้างเป็นครั้งคราว แต่ไม่ได้ประกวดอะไรเป็นกิจจะลักษณะครับ งานนี้เป็นครั้งแรกที่ส่งงานตัวเองเข้าประกวด ตั้งแต่ครั้งแรกที่ผมเห็นประกาศการประกวดนี้ผมดีใจมาก ผมมีความฝันว่าถ้ามีโอกาสสักครั้งหนึ่งจะส่งงานไปประกวดที่เมืองนอก แต่โอกาสนั้นมันมาถึงเมืองไทยแล้ว รู้สึกว่านี่แหละเวทีของเรา อยากจะพูดในสิ่งที่เราคิด และอยากจะแสดงออกในสิ่งที่ต้องการจริงๆ  

งานประกวดกำหนดให้ศิลปินวาดภาพจากต้นแบบที่ยังมีชีวิตอยู่ไม่ว่าจะเป็นคนดังหรือคนธรรมดาก็ตาม แต่ต้องทำให้ผู้ชมภาพเข้าใจสถานการณ์ที่พวกเขากำลังเผชิญอยู่ด้วย จากโจทย์นี้คลี่คลายออกมาเป็นกระบวนการทำงานยังไง

ด้วยสถานการณ์โควิดตลอด 2 ปีที่ผ่านมา เราไม่สามารถที่จะโกหกตัวเองได้ว่าสังคมไทยมันเกิดอะไรขึ้น ผมเริ่มจากดูข่าวเก็บข้อมูลก่อนส่วนหนึ่งแต่ก็ต้องไปเจอผู้คนด้วยตัวเองจริงๆ จึงจะได้ความรู้สึก ได้รับรู้สีหน้าแววตาของบุคคลในพื้นที่ว่าเขารู้สึกยังไง บริเวณถนนราชดำเนิน ตรอกสาเกมีคนจำนวนไม่น้อยที่รอโอกาสหรือรอรับข้าวบริจาคทุกๆ วัน คนเหล่านั้นล้วนไร้ทิศทางที่จะดำเนินชีวิตต่อไป พวกเขาไม่มีความฝันแล้ว เขาแค่อยู่รอดไปวันๆ จนผมตกผลึกว่าภาพที่เห็นทำให้ผมรู้สึกถึงความโหยหาอิสรภาพบางอย่างของคนในพื้นที่นั้น เป็นความเศร้าที่อึดอัด

ตอนนั้นผมเองก็ยังไม่ได้ฉีดวัคซีน มีความเสี่ยงสูงที่จะต้องลงพื้นที่เป็นเวลาหลายสัปดาห์ เพื่อเก็บข้อมูลว่ามันเกิดอะไรขึ้นจริงๆ แต่ก็ตัดสินใจว่าผมอยากจะทำเรื่องนี้ ผมขับรถวนอยู่ย่านนั้นหลายสัปดาห์ ตั้งแต่เช้า กลางวัน เย็น จนค่ำ บอกกับตัวเองว่าจะนำเรื่องของคนเหล่านี้มาสื่อสารกับคนทั้งประเทศให้ได้รับรู้ว่ามันเกิดอะไรขึ้น

ที่ผ่านมาผมมักไปดูงานแสดงของศิลปินคนอื่นๆ ทั้งที่เป็นครูอาจารย์ เพื่อนฝูง หรือนักศึกษาด้วยกัน เพื่อที่จะได้ใช้เป็นแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ของตัวเอง แต่ภาพพอร์เทรตชิ้นนี้ผมไม่สนใจใครเลย ผมสนใจตรงที่ว่าคนกำลังรอความช่วยเหลือคือใคร ผมไปเจอชีวิตจริง มันคือแรงบันดาลใจที่สำคัญที่สุดที่ผมอยากจะถ่ายทอด ทำให้ผมสะท้อนออกมาจากใจได้ตรงไปตรงมา

รู้จักกับคุณยายบัวผัน ผู้เป็นแบบในภาพวาดได้ยังไง

คุณยายบัวผันท่านนั่งอยู่บริเวณถนนราชดำเนิน เห็นแววตานั้นแล้วผมจอดรถเลย หลังจากที่ผมเทียวไปเทียวมาอยู่หลายสัปดาห์ ผมเข้าไปพูดคุยกับคุณยายบัวผันว่ามีเจตนาอยากจะมาวาดรูปเพื่อประกวด คุณยายก็ค่อนข้างระแวงว่าเราจะเป็นมิจฉาชีพไหม หรือว่าเราจะเป็นคนที่ไม่ดีไหม ผมยืนยันว่า “เชื่อผมนะครับผมจะเอาเรื่องที่คุณยายประสบพบเจอไปสื่อสารสู่สาธารณะ”  

คุณยายบัวผันมาเป็นโสเภณีด้วยความจำเป็น ตอนสมัยวัยรุ่นคุณยายเดินทางจากโคราชเข้ามาทำงานเป็นสาวโรงงานในกรุงเทพฯ จนกระทั่งประสบอุบัติเหตุแขนหักเมื่ออายุประมาณ 30-40 ปี แต่ทางโรงงานไม่รับกลับเข้าไปทำงานอีก คุณยายเคยอาศัยอยู่กับลูกชายแต่มีปัญหาทะเลาะเบาะแว้งกับลูกสะใภ้จึงตัดสินใจออกมาอยู่คนเดียว ท่านต้องขวนขวายทำยังไงก็ได้ให้ตัวเองรอด เลี้ยงดูตัวเองด้วยอาชีพโสเภณีมาตลอด ได้บ้างไม่ได้บ้าง วันไหนฝนตกก็ลำบากหน่อย 

เมื่อได้คุณยายบัวผันเป็นแบบของภาพพอร์เทรตแล้ว ขั้นตอนต่อไปเป็นอะไร

เรานัดหมายกันไปดูสถานที่ทำงานของคุณยายในวันรุ่งขึ้น เพื่อเข้าไปดูภาพรวมว่าห้องในโรงแรมม่านรูดมีองค์ประกอบอะไรบ้าง ผมบันทึกเสียงและบันทึกภาพไว้ ในครั้งต่อไปก็เตรียมเฟรมผ้าใบ อุปกรณ์มาสเกตช์ภาพคุณยาย เก็บรายละเอียดตามความเป็นจริงตามที่ตาเห็นว่าความรู้สึกคุณยาย สีหน้าคุณยาย ท่านั่งของคุณยายที่ผมพบครั้งแรกเป็นยังไง บรรยากาศภายในห้องจะค่อนข้างอึมครึม มีอะไรบางอย่างที่ทำให้รู้สึกหม่นหมอง อะไรสักอย่างที่ไม่สามารถอธิบายเป็นคำพูดได้ ผมทำได้ดีที่สุดก็คือถ่ายทอดออกมาเป็นผลงานศิลปะที่เห็นนั่นแหละครับ

แต่เวลาที่ลงสีผมไม่อยากทำให้รู้สึกหดหู่หรือเศร้าเกินไป ผมอาจจะเพิ่มรายละเอียดบางจุดหรือว่าลดบางอย่างนิดหน่อยให้มีความงามทางศิลปะอยู่ด้วย ให้คนที่เสพผลงานได้เข้ามาชม แล้วค่อยๆ คิดว่าคุณยายท่านนี้เป็นใคร นั่งทำอะไร อยู่ที่ไหน

ระหว่างที่วาดภาพยังพอจำได้ไหมว่าคิดถึงอะไร รู้สึกยังไง

ผมคิดถึงเรื่องราวที่เกิดขึ้นกับประเทศชาติ ณ ปัจจุบัน สะท้อนกลับมาที่ภาพตรงหน้า ปัญหาที่ทำให้เขามานั่งอยู่ตรงนี้มันเกิดขึ้นจากอะไร คนสูงอายุอย่างคุณยายควรได้อยู่อย่างสุขสบายในพื้นที่อบอุ่นปลอดภัยของตัวเอง ถ้ามีรัฐสวัสดิการที่ดีคุณยายจะไม่ต้องแบกร่างของตัวเองมานั่งริมถนน ท่ามกลางการระบาดของโควิดแบบนี้

อยากให้คนที่ได้มีโอกาสเห็นภาพนี้มองเห็นอะไร

ผมค่อนข้างคาดหวังสูงครับ ผมคาดหวังมากกว่ารางวัลเยอะเลยครับ อยากให้คนดูภาพนี้แล้วตั้งคำถามว่าทำไมจึงมีภาพนี้เกิดขึ้นได้ เชื่อมโยงกับปัญหาโครงสร้างอะไรบ้าง ครอบครัวของเขามีปัญหาหรือเปล่า สังคมของเขามีปัญหาหรือเปล่า รัฐสวัสดิการมีความสำคัญมากน้อยขนาดไหน คำถามเหล่านี้คือสิ่งที่ผมคาดหวังกว่ารางวัลที่ได้รับมา

พอร์เทรตสำหรับผมไม่ได้เป็นแค่ภาพเหมือน ไม่ได้เป็นแค่ความสวยงาม ไม่ได้เป็นแค่บันทึกประวัติศาสตร์ แต่พอร์เทรตในศตวรรษที่ 21 ต้องเป็นอะไรที่ขับเคลื่อนสังคมได้ไม่มากก็น้อย ผมอยากทำให้สิ่งที่ผมพบเห็นและรู้สึกสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น 

ความรู้สึกของผู้ที่ได้รับรางวัลชนะเลิศการแข่งขันประกวดวาดภาพพอร์เทรตครั้งแรกในประเทศไทยเป็นยังไงบ้าง

ภูมิใจในตัวเองมากครับ ดีใจที่คณะกรรมการเห็นถึงความตั้งใจที่ผมต้องการนำเสนอประเด็นทางสังคม ตั้งแต่ครั้งแรกที่ผมเห็นประกาศการประกวดนี้ผมดีใจมาก ผมมีความฝันว่าถ้ามีโอกาสสักครั้งหนึ่งจะส่งงานไปประกวดที่เมืองนอก แต่โอกาสนั้นมันมาถึงเมืองไทยแล้ว รู้สึกว่านี่แหละเวทีของเรา อยากจะพูดในสิ่งที่เราคิด และอยากจะแสดงออกในสิ่งที่ต้องการจริงๆ 

คาดหวังอะไรในเส้นทางข้างหน้าที่กำลังมุ่งไป

ก่อนที่ผมจะมาร่วมประกวด RCB Portrait Prize ผมยอมรับว่าค่อนข้างท้อกับการเรียน ท้อกับชีวิต เนื่องจากการเรียนออนไลน์ช่วงโควิดมันบั่นทอนจิตใจนักศึกษา ผมเองต้องหาเลี้ยงชีพไปด้วยเรียนไปด้วย ก็ลำบากเหมือนกัน การที่ผมเจอกับคุณยายบัวผันที่ชีวิตแทบจะเลือกอะไรไม่ได้เลยทำให้ผมรู้สึกว่าต้องสู้เพื่ออะไรสักอย่าง อย่างน้อยก็อยากเอาเงินรางวัลที่ได้รับซื้ออาหารอร่อยๆ ไปมอบให้เขาสักครั้งหนึ่ง 

ผมอยากประสบความสำเร็จครับ อยากมีชื่อเสียง อยากมีเงินเหมือนกับศิลปินคนอื่น แต่ในขณะเดียวกันผมก็อยากทำให้สังคมมันดีขึ้น อยากเป็นส่วนเล็กๆ ที่ทำให้งานศิลปะเป็นซอฟต์พาวเวอร์ที่ทำให้คนได้ตระหนักรู้ว่าจริงๆ แล้วปัญหาของสังคมไทยมันมีอะไรบ้าง เกิดอะไรขึ้นบ้าง ผมอยากเปลี่ยนแปลงมัน

อ่านบทสัมภาษณ์นี้จบแล้ว ใครอยากสัมผัสภาพพอร์เทรต ‘คุณยายบัวผัน’ และภาพอื่นๆ ที่เข้าร่วมประกวดอีกนับร้อยชิ้นด้วยตาของตัวเอง มาพบกันได้ตั้งแต่วันนี้ – 7 ธันวาคม 2021 ในนิทรรศการ Portrait Prize 2021 ที่ River City Bangkok โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และร่วมเป็นคณะกรรมการลงคะแนนภาพที่ชื่นชอบที่สุด สำหรับ People’s Choice Prize ซึ่งมีมูลค่าเงินรางวัลถึง 100,000 บาท ภายในนิทรรศการจะมีเจ้าหน้าที่อำนวยความสะดวกในการลงคะแนนด้วยการสแกน QR code

สำหรับศิลปินที่สนใจเข้าร่วมประกวดใน RCB Portrait Prize 2022 ก็ไม่ต้องรอนาน เตรียมตัวเตรียมใจ เริ่มลงมือและส่งผลงานเข้าประกวดได้จนถึงวันอาทิตย์ที่ 14 สิงหาคม 2022 ติดตามรายละเอียดและความเคลื่อนไหวเกี่ยวกับการประกวดได้ทางเว็บไซต์ rivercitybangkok.com/th และอินสตาแกรม @portraitprize

The post มานพ โมมินทร์ ผู้ชนะ RCB Portrait Prize และศิลปินผู้ใช้ภาพวาดพอร์เทรตสบตากับความจริง appeared first on a day magazine.

โมเมนต์ที่ชิมกาแฟแล้วเข้าใจความอร่อยที่ใครๆ เขาหลงใหลกันนับเป็นความรู้สึกที่ตัวฉันเองยังจดจำได้จนถึงทุกวันนี้

ด้วยความที่เริ่มต้นรู้จักกาแฟจากการขอชิมโอเลี้ยงเข้มปี๋ของพ่อสู่กาแฟกระป๋องในร้านสะดวกซื้อ ฉันจึงไม่เคยเข้าใจความอร่อยของมัน จนกระทั่งได้ลองกาแฟดริปที่เพื่อนร่วมงานยื่นให้จิบในบ่ายวันหนึ่ง นิยามของรสชาติกาแฟที่ฉันรับรู้ก็ขยายกว้างออกไปอย่างไพศาล และกาแฟแก้วต่อๆ มาที่ก็ยิ่งขยายความเข้าใจว่ากว่าจะเป็นกาแฟหนึ่งแก้ว สิ่งที่สำคัญไม่ได้มีเพียงเมล็ดกาแฟแต่ยังมีตัวแปรอื่นๆ อีกมาก ตั้งแต่อุณหภูมิของน้ำไปจนถึงคุณภาพน้ำที่ใช้ชง

สมาร์ท–วรพล ถือความสัตย์ หุ้นส่วนของ Factory Coffee – Bangkok และบาริสต้าเจ้าของรางวัลชนะเลิศ Thailand Indy Barista Championship 2017 คือหนึ่งในคนที่ทำให้เราเข้าใจความสำคัญของตัวแปรเหล่านั้น

เพราะกาแฟของ Factory Coffee – Bangkok นั้นไม่ได้เริ่มและจบอยู่ที่การชงกาแฟให้อร่อย แต่เริ่มตั้งแต่การเก็บเมล็ดจากต้นบนดอยสูง ตามด้วยการชิมรสชาติน้ำที่ใช้ชงกาแฟไม่ให้ทำลายคุณภาพของเมล็ด และยังอยากพัฒนาคุณภาพกาแฟไทยให้แข่งขันได้ในระดับโลก

ความคลั่งไคล้และทุ่มเทของสมาร์ททำให้ร้านประสบความสำเร็จ เป็นที่รักในหมู่คอกาแฟมากมาย และเป็นที่มาที่ทำให้เราชวนเขาพักจากการชงเครื่องดื่มหน้าเคาน์เตอร์มานั่งคุยกันถึงเหตุผลที่ทำให้เขาหลงรักเครื่องดื่มชนิดนี้ และวิธีที่เขาชงมันเพื่อให้คนอื่นๆ ได้หลงรักกาแฟเช่นเดียวกัน

อะไรทำให้นักศึกษาวิศวกรรมไฟฟ้า มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี เข้ามาสู่วงการกาแฟอย่างเต็มตัว

ช่วงที่มหาวิทยาลัยปิดเทอมก่อนจะขึ้นปี 2 เราไปนั่งร้านกาแฟอยู่บ่อยๆ กินกาแฟจนสนิทกับเจ้าของร้าน ได้ลองทำงานพาร์ตไทม์ตามคำชวนก็รู้สึกว่ากาแฟมันมีเสน่ห์ มีรสชาติตามรสมือของบาริสต้าแต่ละคนที่ไม่เหมือนกัน ทำให้อยากเรียนรู้เกี่ยวกับกาแฟมากกว่าเดิม เราทำพาร์ตไทม์แค่ 2 เดือนเพราะเริ่มเรียนหนัก แต่หลังจากนั้นก็ทำกาแฟกินเองที่ห้องมาตลอดจนเริ่มรู้สึกว่าสิ่งที่เรียนอยู่ไม่ใช่ทางของเราแล้ว 

จุดไหนที่ทำให้รู้สึกว่าการทำกาแฟคือสิ่งที่ใช่สำหรับตัวเอง มากกว่าสิ่งที่เรียนมาเกือบ 4 ปี

ความไม่เหมือนกันเลย ต่อให้เราเป็นคนทำคนเดียว เมล็ดกาแฟตัวเดียวกัน เครื่องทุกอย่างเหมือนกัน แต่กาแฟที่ทำออกมาก็ไม่เหมือนกันเลย ส่วนประกอบบางอย่างที่เปลี่ยนไปนิดเดียว เช่น น้ำ ก็มีผลต่อรสชาติ ช่วงแรกเราจะไม่มั่นใจ คิดตลอดว่าทำออกมาแล้วจะอร่อยไหม ลูกค้าจะชอบไหม วันไหนมีฟีดแบ็กที่ดีกลับมาว่าอร่อยมากเลย วันนี้ดีมากเลย มันจะเติมเต็มเรามากๆ อยากจะทำยังไงก็ได้ให้ลูกค้าที่มากินมีความสุข

ที่ผ่านมากาแฟพาไปเจออะไรที่ไม่คาดฝันมาบ้าง

เยอะมาก (หัวเราะ) เมื่อก่อนเรามองว่าการทำร้านกาแฟน่าจะสบายมาก ได้นั่งเย็นๆ ในห้องแอร์จิบกาแฟ แต่พอเข้ามาอยู่ในวงการแล้วมันเครียดมาก เราจริงจังกับการที่อยากจะพัฒนาไปเรื่อยๆ รวมไปถึงการแข่งขัน Thailand Indy Barista Championship 2017 ตอนนั้นเรากำลังจะเรียนจบและเริ่มมาเป็นบาริสต้าพาร์ตไทม์ที่ Factory Coffee – Bangkok ในยุคนั้นการจะไปบอกผู้ใหญ่ว่าจะไม่ทำงานวิศวกรแต่จะไปชงกาแฟแทน เราคิดว่าเขาไม่น่าจะสนับสนุน เลยถือโอกาสพิสูจน์ให้เขาเห็นว่าเราจริงจังกับสิ่งนี้จริงๆ เราอาสาขอไปแข่งรายการนี้เองเลยทั้งที่ตอนนั้นความเชี่ยวชาญก็ยังไม่มี มีแต่ใจล้วนๆ เราพยายามหนักมากๆ ซ้อมทุกวันถึง 3-4 ทุ่มเป็นเวลาเดือนกว่า ต้องฝึกทั้งความเร็วและความบาลานซ์เพื่อเสิร์ฟกาแฟ 12 แก้ว

ก่อนหน้านั้นเราไม่รู้ว่าคนกาแฟระดับโลกเขาเป็นยังไง พอไปเจอจริงๆ ได้เห็นช่องว่างที่ต่างกันเยอะมากๆ เราห่างชั้นกับเขาเยอะเกินไป ทำให้เรารู้สึกว่าอยากวิ่งตามเขาให้ทันและให้เร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้

การทำกาแฟของเราซีเรียสขึ้น แล้วยังสนุกกับมันอยู่หรือเปล่า

สนุกนะ เพราะมันคือการเติบโต ไม่ว่าจะกาแฟ อาหาร หรืออะไรก็ตามมันต้องมีการพัฒนาเป็นเรื่องปกติอยู่แล้ว เราอยากเก่งกว่านี้ อยากสู้กับคนที่อยู่ต่างประเทศได้มากกว่านี้ เราสนุกกับความจริงจังตรงนี้ สนุกกับการฝึกแล้วได้ผลที่ดีขึ้น ตื่นเต้นทุกวัน อยากตื่นเช้ามายืนหน้าเครื่อง อยากชงกาแฟทุกวัน ตั้งแต่ช่วงที่เริ่มทำกาแฟมาจนถึงตอนนี้เลย

ความอร่อยของกาแฟแต่ละแก้วที่ดื่ม ในวันนี้กับเมื่อ 7 ปีก่อนต่างกันไหม

ต่างแน่นอน ช่วงแรกๆ เรากินไม่เป็น ความคิดที่เรามีต่อกาแฟก็เป็นแบบหนึ่ง พอมีความรู้มากขึ้นเรื่อยๆ ความคิดเกี่ยวกับกาแฟก็จะเปลี่ยนไป ช่วงแรกๆ แค่เราชิมแล้วกาแฟไม่ขมคือโอเคแล้ว กินได้ เพราะแต่ก่อนเราเคยไม่กินกาแฟเพราะมันขม พอลิ้นเรากินกาแฟทุกวันมันก็เริ่มปรับตัว ลิ้นเราจะรับรสขม เปรี้ยว และหวานได้มากขึ้น ช่วงต่อมาเราจะเริ่มวิ่งหาความบาลานซ์ของรสชาติเปรี้ยว หวาน และขม แต่ในปัจจุบันเราจะเน้นการนำเสนอจุดเด่นของกาแฟแต่ละชนิดออกมา ถ้ามีความเป็นผลไม้แบบเลมอนเราอาจจะเสิร์ฟแบบเปรี้ยวเยอะได้ เพราะมันคือจุดเด่นของกาแฟตัวนี้

ธุรกิจร้านกาแฟในปัจจุบันมีผู้เล่นเยอะมาก Factory Coffee – Bangkok ยืนหยัดอยู่ท่ามกลางคลื่นลูกใหม่ๆ ยังไง

เราเชื่อว่าถ้ารสชาติอร่อยถูกปากจริงๆ คนจะเปลี่ยนใจยาก ที่ผ่านมาตลอด 2-3 ปีเราเปลี่ยนแปลงสูตรตลอดเวลา บางเมนูใช้ชื่อเดิมอย่าง Phayathai หรือ SUPREME แต่ก็พัฒนาให้สมบูรณ์แบบกว่าเดิมไปเรื่อยๆ และคิดเมนูใหม่เพิ่มขึ้นด้วย

เมื่อก่อนเราไม่ทำการตลาดเลยเพราะหุ้นส่วนทุกคนเป็นบาริสต้า จริงจังกับกาแฟมากๆ โฟกัสกับการทำกาแฟให้ดีที่สุดอย่างเดียว แต่พอโปรดักต์ของเราเริ่มนิ่งก็เริ่มทำการตลาดมากขึ้น ให้ความรู้กับลูกค้าว่าสิ่งที่เราทำคืออะไร แตกต่างจากที่อื่นยังไง เวลาแนะนำกาแฟให้ลูกค้าเราจะไม่แนะนำว่าตัวไหนดีกว่าแต่จะถามกลับไปว่าลูกค้าชอบกินแบบไหน ปกติชอบรสเปรี้ยวไหม หวานไหม ชอบผลไม้แบบไหน บางคนอาจจะชอบส้มแต่ไม่ชอบมะม่วงก็ได้ กาแฟก็เหมือนกัน มันมีคาแร็กเตอร์ของมัน ขึ้นอยู่กับว่าเราจะเจอตัวที่ชอบหรือเปล่า 

ที่ร้านมีเมล็ดกาแฟให้เลือกเยอะแค่ไหน 

เรามีเมล็ดให้เลือก 2 แบบ ประเภทแรกสำหรับทำเอสเพรสโซ่ ทำลาเต้เย็น ลาเต้ร้อน กับอีกประเภทมีตัวเลือกเยอะหน่อยจะเป็นเมล็ดสำหรับชงแบบฟิลเตอร์ ดริป หรือทำ cold brew มีราว 15 ตัว เป็นกาแฟไทยประมาณ 10 ตัว กาแฟจากต่างประเทศ 3 ตัว และกาแฟระดับ competition ที่เราเอาไว้ใช้แข่งขันอีก 4-5 ตัว เพราะปี 2020 บาริสต้าที่ร้านเราก็ได้แชมป์ประเทศไทยมาอีกหนึ่งคน แต่ยังไปแข่งไม่ได้เพราะโควิด-19 ก็เลยนำเมล็ดที่เราเลือกไปแข่งมาให้ลูกค้าได้ชิมว่าเกรดแข่งขันที่ราคาสูงๆ รสชาติเป็นยังไง 

คุณให้ความสำคัญกับเรื่องเมล็ดกาแฟมากแค่ไหน

ในเพจเฟซบุ๊กของเราจะบอกตลอดว่าเมล็ดที่เราใช้คืออะไร มาจากไหน และเราไปช่วยเกษตรกรที่ปลูกกาแฟยังไงบ้าง ที่ผ่านมาคนปลูกกาแฟบนดอยแทบไม่รู้เลยว่าผลผลิตของเขาไปอยู่ที่ไหนบ้าง คนดื่มแล้วรู้สึกยังไง แต่บาริสต้ารู้ ดังนั้น 2-3 ปีที่แล้วเราจึงเริ่มมาคิดว่าถ้าไปช่วยพัฒนาตั้งแต่ในไร่กาแฟได้ก็น่าจะดี ช่วงปลายปีบาริสต้าที่ร้านก็จะทยอยขึ้นไปที่ไร่ศิริญญา อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย

การได้ไปไร่กาแฟทำให้เราได้รู้ว่ากว่าจะมาเป็นเมล็ดกาแฟมันยากขนาดไหน เราต้องเลือกเก็บเมล็ดกาแฟที่สุกแล้วทีละลูกเพราะในหนึ่งต้นจะมีหลายร้อยลูกที่สุกบ้างไม่สุกบ้าง กว่าจะครบหนึ่งตะกร้าเราใช้เวลาครึ่งวัน (หัวเราะ) นอกจากนี้เราก็ได้ไปช่วยพัฒนาการทำโปรเซส ตรวจสอบสภาพดิน นำวิทยาศาสตร์เข้ามาช่วยพัฒนาคุณภาพ ดึงกลิ่นและรสที่ดีที่สุดออกมา

นอกจากเมล็ดที่ดีมีคุณภาพแล้ว การชงกาแฟแต่ละครั้งต้องใส่ใจกับอะไรอีกบ้าง

น้ำที่ใช้ชงกาแฟสำคัญมากนะ นอกจากกาแฟก็คือน้ำเลย เมล็ดกาแฟที่เราบดเป็นของแข็ง แต่เราดื่มกาแฟที่เป็นของเหลว เพราะฉะนั้นน้ำจะมีผลต่อรสชาติของกาแฟเยอะมาก น้ำที่ดีกับน้ำที่ไม่ดีต่อให้ชงกับเมล็ดกาแฟตัวเดียวกันจะให้ผลที่แตกต่างกันมากๆ โดยปกติตามทฤษฎีการชงกาแฟจะมีบอกไว้ว่าน้ำที่ใช้ควรมีค่า TDS (Total Dissolved Solids หรือค่าของแข็งที่แขวนลอยหรือละลายอยู่ในน้ำ รวมถึงไอออน แร่ธาตุ หรือโลหะละลายต่างๆ) มากน้อยเพียงใด น้ำที่มีค่าของแข็งในน้ำเยอะ ความเปรี้ยวและความหวานของกาแฟอาจจะออกมาไม่เต็มที่เพราะน้ำอิ่มตัวอยู่แล้ว

Factory Coffee – Bangkok ใช้น้ำแบบไหนชงกาแฟ

เราสู้เรื่องน้ำมาเยอะมาก เมื่อก่อนเราต่อน้ำจากการประปาผ่านระบบกรองน้ำดื่มปกติ ใช้ไปเรื่อยๆ ก็เริ่มรู้สึกว่ารสชาติกาแฟแต่ละวันมันไม่เหมือนกันเลยโดยที่หาสาเหตุไม่ได้ ทั้งที่เมล็ดก็เหมือนเดิม เครื่องเดิม การชงก็เหมือนเดิม พอชงแล้วต่างกันเยอะเกินไปแม้แต่ตอนเช้ากับตอนกลางวันก็ตาม มันต่างกันชัดจนเรารู้สึกว่าต้องแก้ปัญหา เมื่อไปศึกษาเรื่องน้ำจริงจังก็พบว่าน้ำที่ประปาจ่ายเข้ามามันควบคุมไม่ได้ ซึ่งถ้าดื่มน้ำเฉยๆ จะไม่ค่อยรู้สึกถึงความแตกต่าง แต่พอเอามาชงกับกาแฟรสชาติของน้ำจะออกมาชัดเกินไป เราเลยตัดสินใจติดตั้งระบบกรองน้ำแบบ RO ซึ่งแยกน้ำดี-น้ำเสียออกจากกันได้ละเอียดมาก ฝุ่น แร่ธาตุที่เราไม่ต้องการก็จะออกไป น้ำที่ได้จะเสถียรมากในทุกๆ วัน

จากที่ได้ลองใช้ Coway รุ่น Neo Plus ที่เป็นเครื่องกรองน้ำระบบ RO เหมือนกันแล้วเป็นยังไงบ้าง

จุดเด่นเลยคือความสะดวก เหมาะกับการชงกาแฟด้วยเครื่องแคปซูลเอสเพรสโซ่ในออฟฟิศ ชงกาแฟเองที่บ้าน หรือร้านกาแฟขนาดเล็กที่ชงแบบฟิลเตอร์หรือ slow bar ขายไม่เกิน 100 แก้วต่อวัน และเครื่องกรองน้ำ Coway ปรับได้ 3 อุณหภูมิซึ่งภายในเครื่องมีถังน้ำร้อนความจุสูงสุด 1 ลิตร สามารถชงกาแฟแบบดริปได้ต่อเนื่อง 4-5 แก้ว และตัวเครื่องกินพื้นที่น้อยมาก ตั้งโชว์ได้เลยเพราะออกแบบมาสวย มินิมอล ไม่ต้องหาที่แอบ

ระบบ RO ที่ระบบกรองกับระบบจ่ายน้ำแยกกัน ต้องมีถังเก็บน้ำแยกเลยเป็นปัญหาสำหรับร้านที่พื้นที่น้อยมากๆ อีกอย่างที่เราคิดว่าเครื่องกรองน้ำ Coway สะดวกสำหรับการใช้งานเพราะสามารถทำทั้งน้ำเย็นและน้ำร้อนได้ในตัวเดียวกัน ถ้ากดน้ำร้อนออกมาได้อุณหภูมิถึง 94 องศาก็ใช้ชงกาแฟได้แล้ว ต่างจากเครื่องกรองน้ำระบบ RO ทั่วไปที่จะได้น้ำอุณหภูมิห้องออกมา

แล้วถ้าพูดถึงระบบ subscription เครื่องกรองน้ำ คิดว่าเหมาะกับการทำธุรกิจกาแฟและไลฟ์สไตล์ตอนนี้มากแค่ไหน

ขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำที่ใช้ ร้านกาแฟขนาดใหญ่ใช้น้ำเยอะก็ต้องเปลี่ยนไส้กรองเร็ว ตามมาตรฐานคือ 6 เดือนถึง 1 ปีต้องซื้อไส้กรองใหม่ ต้องจ้างช่างมาเปลี่ยนอยู่เรื่อยๆ เพราะเราใช้น้ำตลอดทั้งวัน ถ้าไส้กรองหมดสภาพน้ำที่วิ่งเข้ามาในเครื่องชงกาแฟก็เหมือนน้ำกรองธรรมดาที่รสชาติไม่นิ่ง บริการ subscription เครื่องกรองน้ำของ Coway ที่จ่ายเป็นรายเดือนแล้วทุกๆ 2 เดือนจะมีช่างเข้ามาทำความสะอาดเครื่องพร้อมเปลี่ยนไส้กรองจะทำให้น้ำมีคุณภาพดีสม่ำเสมอ

ผมมองว่าสิ่งนี้ไม่ได้ตอบโจทย์เพียงแค่ร้านกาแฟเท่านั้น แต่ร้านอาหารก็น่าจะสามารถใช้น้ำนี้ในการทำอาหารได้ รวมถึงคนทุกอาชีพที่รักสุขภาพ ให้ความสำคัญกับความสะอาดของน้ำ ซึ่งอาจจะไม่ค่อยมีเวลาดูแลเครื่องเองก็น่าจะสะดวกมากขึ้น

คนธรรมดาที่ไม่ได้เรียนทำกาแฟมาจริงจังจะสามารถสัมผัสรสชาติกาแฟที่ดีขึ้นจากน้ำที่ดีขึ้นได้ไหม

ช่วงแรกที่ลองดื่มอาจจะรู้สึกว่ารสชาติเหมือนกันไปหมด แต่ถ้าลองชงกาแฟดื่มเองทุกวันจะเห็นความแตกต่างแน่นอน เราเองผ่านการกินกาแฟมาหลายแบบ แต่ละช่วงที่เราพัฒนาการทำกาแฟมามันทำให้เราสัมผัสได้ว่าน้ำมีผลต่อกาแฟจริงๆ ปัจจุบันวงการกาแฟไทยก็มาศึกษาเรื่องน้ำกันมากขึ้น มีคนทำวิจัยเกี่ยวกับน้ำสำหรับชงกาแฟเยอะขึ้นเพื่อค้นหาวิธีทำให้ได้กาแฟรสชาติดีที่สุด น้ำที่กรองมาดีจะไม่รบกวนรสชาติกาแฟ แต่รสชาติของกาแฟที่ได้มันจะแตกต่างกันไปในทุกวัน

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ Coway subscription ได้ที่เว็บไซต์ coway.co.th, ไลน์ @coway-thailand หรือโทร. 1421

The post สมาร์ท วรพล บาริสต้าแห่ง Factory Coffee – Bangkok ผู้ตั้งใจชงกาแฟตั้งแต่เลือกเมล็ดพันธ์ุยันน้ำที่ใช้ appeared first on a day magazine.

มาจะกล่าวบทไป               ถึงไวรัลที่ใครก็เคยคุ้น
หิมพานต์มาร์ชเมลโล่นุ่มละมุน        จินตนาการปัดฝุ่นความเป็นไทย

ยินดีต้อนรับเข้าสู่ป่าหิมพานต์แห่งศตวรรษที่ 21

ป่าแห่งนี้ไม่ได้มีต้นไม้เป็นกนกกกก้านลายรดน้ำหรือสิงสาราสัตว์หน้าตาวิจิตรทุกกระเบียดนิ้ว แต่เป็นสิ่ง (ไม่) มีชีวิตอัศจรรย์ที่เห็นแล้วต้องลากเสียงคำว่า “น่ารักกกก” อย่างไม่อาจห้ามใจ ดูอย่าง ‘เจ้ามอม’ สีขาวล้วนตัวอ้วนกลม หรือ ‘เหรา’ หน้าตาบ๊องแบ๊วลำตัวสีทอง ดูนุ่มนิ่มหน้าตาจิ้มลิ้มไร้ซึ่งความน่าเกรงขาม

ภาพ : mgronline.com

ภาพ : mgronline.com

แท้จริงแล้วเจ้าพวกนี้คือสัตว์ในตำนานท้องถิ่นที่เฝ้าอยู่ตามทางขึ้นโบสถ์ของวัดในภาคอีสานและภาคเหนือตอนล่าง สร้างสรรค์ขึ้นจากฝีมือของช่างชุมชนผู้เปี่ยมศรัทธา แต่ว่าไม่ได้จบหลักสูตรศิลปะตามขนบอย่างช่างหลวง ผลงานจึงออกมาหน้าตาน่ารัก เป็นมิตร อย่างกับตัวการ์ตูน จนคนรุ่นใหม่พากันแชร์ภาพเต็มโซเชียลมีเดีย

และแล้วแฮชแท็ก #หิมพานต์มาร์ชเมลโล่ ก็กลายเป็นไวรัลทั้งในทวิตเตอร์และเฟซบุ๊กยาวนานต่อเนื่องหลายวัน 

หลายคนแต่งเติมจินตนาการต่อยอดเป็นภาพแฟนอาร์ต การ์ตูนช่องหลากหลายอิริยาบถ แอนิเมชั่นสั้นๆ ไปจนถึงขั้นวางแผนพัฒนาเป็นเกมออนไลน์ และแน่นอนว่าตามมาด้วยโมเดลสามมิติจากนักสร้างสรรค์จำนวนมากที่ต่างพากันผลิตขึ้นมาเอาใจนักสะสมที่หลงใหลความน่ารักของน้องๆ อย่างถอนตัวไม่ขึ้น

MOTMO Studio ของ โม่–คมกฤษ เทพเทียน ก็เป็นหนึ่งในนั้นที่เข้ามาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์หิมพานต์มาร์ชเมลโล่ และเพิ่งได้ฤกษ์งามยามดี มีโมเดลผลิตเสร็จพร้อมส่งให้ลูกค้าเมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา

หากฟังชื่อศิลปินแล้วคุ้นๆ นั่นเพราะเขาคือผู้อยู่เบื้องหลังผลงานกาชาปอง ‘อับเฉาไม่อับเฉา’ ในงาน Bangkok Art Biennale 2018 นั่นเอง

ครั้งนั้น โม่นำเอาตุ๊กตาอับเฉาจากเมืองจีนในวัดอรุณราชวรารามมาทำเป็นของเล่นชิ้นจิ๋วจนคนต่อแถวบิดกาชาปองกันยาวเหยียด แต่เมื่อคราวนี้เขาหยิบของที่ใกล้ตัวกว่าเดิมอย่างงานของช่างพื้นถิ่นมาต่อยอด เราจึงชวนเขาพักมือจากแม่พิมพ์มานั่งเล่ากระบวนการเนรมิตสัตว์ในจินตนาการให้จับต้องได้ ตั้งแต่ปิ๊งไอเดียไปจนถึงแผนการพาของเล่นแต่ละตัวกลับไปยังบ้านเกิด เพื่อชวนให้วัดและคนในชุมชนมาร่วมพัฒนาหิมพานต์มาร์ชเมลโล่ไปด้วยกัน

ขั้นที่ 1 : ข้ามศาสตร์ ข้ามศิลป์

ผลงานของเล่นไทยๆ ของโม่ที่วางเรียงรายล้อมอยู่ในสตูดิโอทำให้เราไม่แปลกใจนักเมื่อเขาเริ่มต้นเล่าว่า “ผมโตมากับพระเครื่องและของเล่น การเติบโตมาในยุค 90s ก็ทำให้มีโอกาสได้คลุกคลีกับของเล่นจากญี่ปุ่นด้วย เมื่อมาทำงานก็เอาของซีเรียสมาอยู่ในของเล่น เอาของเล่นมาอยู่ในเรื่องซีเรียส สลับไปสลับมา”

ช่วงเวลาวัยเด็กหล่อหลอมให้เขาตัดสินใจเดินเข้าสู่เส้นทางสายประติมากรรมที่ภาควิชาวิจิตรศิลป์ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง และลงลึกศึกษาต่อที่คณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ ที่มหาวิทยาลัยศิลปากร

ทุกวันนี้เขาทำงานเป็นศิลปินอิสระที่ได้ร่วมจัดแสดงผลงานทั้งในไทยและต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็น Ganecha (2016) รูปปั้นพระพิฆเนศที่ประกอบขึ้นจากชิ้นส่วนประติมากรรมหลากหลายเทคนิค ทั้งปูน ไม้ ดินเผา เซรามิก ผ้า Conversation (2017) งานศิลปะจัดวางที่นำเทวรูปหลากหลายรูปแบบมาเติมต่อด้วยชิ้นส่วนเลโก้ และจัดวางในเฟอร์นิเจอร์ที่คุ้นตาตามบ้านเรือน Open the World (2017) ที่ใช้ตัวต่อเลโก้หลากสีเติมส่วนเศียรที่หายไปของพระพุทธรูป หรือ Giant Twin (2018) ประติมากรรมรูปยักษ์ไทยกับยักษ์จีนที่ตัวติดกันเหมือนแฝดอิน-จัน ซึ่งตั้งข้างตู้กาชาปองอับเฉาที่ทำให้เขากลายเป็นที่รู้จักมากที่สุดคนหนึ่งในเทศกาล Bangkok Art Biennale ครั้งแรกของไทย

นอกจากบทบาทของศิลปินเดี่ยวและอาจารย์พิเศษด้านประติมากรรมในสถาบันการศึกษาอีกหลายแห่งแล้ว โม่ยังเป็นผู้ก่อตั้ง MOTMO Studio ที่เน้นทำของเล่นเล่าเรื่องราวศิลปวัฒนธรรมไทยให้เข้าถึงคนทั่วไปได้ด้วย

Open the World (2017)

Ganecha (2016)

ขั้นที่ 2 : เป็นรูป เป็นร่าง

ก่อนที่หิมพานต์มาร์ชเมลโล่จะดังระเบิด MOTMO Studio กำลังพัฒนากาชาปองสัตว์หิมพานต์ที่ปรากฏบนจิตรกรรมฝาผนังวัดต่างๆ อยู่พอดี จึงได้เคยพบเห็นหน้าตาของสัตว์หิมพานต์และสัตว์ในตำนานเหล่านี้มาแล้วระหว่างลงพื้นที่เก็บข้อมูล

“สัตว์พวกนี้ เราเห็นมานานแล้วในสิม (โบสถ์) ของอีสานและวัดในภาคเหนือตอนล่าง มันเป็นงาน folk art หรือศิลปะพื้นถิ่น บางคนอาจจะมองว่าฝีมือไม่วิจิตร แต่ผมชอบ มันมีสปิริต มีจิตวิญญาณคนพื้นถิ่น เราไม่ต้องไปลดทอนฟอร์มด้วยซ้ำเพราะชาวบ้านเขาลดทอนมาให้แล้ว ถึงขั้นที่มันกลายเป็นการ์ตูนได้” คมกฤษเล่าความประทับใจตอนที่ได้เห็นสัตว์ในตำนานจากฝีมือช่างพื้นถิ่น

แต่ที่ทำให้เขายิ่งตื่นเต้นคือการได้เห็นแฮชแท็ก #หิมพานต์มาร์ชเมลโล่ และเด็กรุ่นใหม่ที่เริ่มสนใจงานศิลปะแบบนี้–แบบที่เขาสนใจมาตั้งแต่เด็กๆ 

ในฐานะที่เป็นคนสร้างสรรค์เหมือนกัน หลังเห็นภาพถ่าย ภาพวาด ยันแอนิเมชั่น เขาก็ไม่รอช้าลุกขึ้นมาหยิบดินน้ำมันลองปั้นขึ้นรูป

“เราเห็นแล้วก็อยากปั้นทันทีเลยบอกภรรยาให้เข้านอนไปก่อน ไอเดียมันมาแล้ว (หัวเราะ) ผมโตมากับขบวนการ 5 สี ซูเปอร์เซนไต ก็เลยไม่ได้คิดจะทำแค่ตัวเดียวแต่มันต้องมี 5 สี 5 บุคลิก เริ่มต้นจากขยำดินง่ายๆ 5 ก้อนเพื่อกำหนดความหลากหลายของงานทั้งเซตก่อน ตัวไหนจะเป็นตัวเด่น ตัวกลาง ตัวรอง ผมเชื่อในพลังของความเป็นซีรีส์ มันเป็นทริกอย่างหนึ่งที่จะสร้างงานให้คนอยากติดตาม”

หิมพานต์มาร์ชเมลโล่ ที่ได้รับคัดเลือกมาร่วมแก๊งนั้น ได้แก่

เหราหน้าหวานจากวัดชัยภูมิการาม จังหวัดอุบลราชธานี

มอมจากวัดพระธาตุขามแก่น จังหวัดขอนแก่น

สิงห์จากวัดเกาะวาลุการาม จังหวัดลำปาง

นาคสีฟ้าจากวัดนรวราราม จังหวัดมุกดาหาร

และนาคสีเขียวจากวัดโพธิ์ศรีทุ่ง จังหวัดอุดรธานี

ส่วนเหตุผลที่ต้องเป็นแก๊งนี้ โม่บอกว่าเพราะแต่ละตัวล้วนมีเอกลักษณ์โดดเด่นเห็นแล้วจดจำได้ทันที และเมื่อมาอยู่รวมกัน ทั้งสีสันและรูปทรงต่างก็ยิ่งเติมเต็มให้คาแร็กเตอร์ของแก๊งดูสมบูรณ์

ขั้นที่ 3 : สัมผัสสำคัญ

โม่ใช้เวลาปั้นเพียง 2 คืน จากนั้นก็ชักชวนนักศึกษาที่มหาวิทยาลัยมาช่วยกันทำพิมพ์ ขึ้นรูป ปรึกษากันถึงกระบวนการผลิตที่จะต้องวางขายจริงจัง โดยได้เรียนรู้จากการทำกาชาปองอับเฉาไม่อับเฉาก่อนหน้านี้ที่ได้รับความสนใจอย่างมากจนผลิตไม่ทัน จึงเลือกวิธีการพรีออร์เดอร์ตามความต้องการแทน

เมื่อทำพิมพ์จากดินน้ำมันออกมาเป็นงานต้นแบบ แล้วก็มาถึงขึ้นตอนการเก็บรายละเอียดด้วยการขัดแต่งบางส่วนให้ชัดเจนขึ้น เนื่องจากดินน้ำมันมีความอ่อนตัวทำให้รูปร่างไม่ชัด ไม่สามารถเติมรายละเอียดได้อย่างที่ใจต้องการ เขาจึงต้องทำเป็นพิมพ์หล่อเรซิ่นอีกครั้ง และผสมผงหินอ่อนเทียมเข้าไปเติมน้ำหนักให้งานไม่เบาโหวงจนล้มกลิ้ง รวมถึงปรับแก้ให้ทุกตัววางเรียงเคียงกันได้อย่างสมดุล แม้จะยืนบนขาผอมๆ อย่างสิงโตจากวัดเกาะวาลุการาม จังหวัดลำปาง ก็ตั้งเด่นเป็นสง่าอยู่เคียงข้างเพื่อนๆ ได้อย่างมั่นใจ 

เช่นเดียวกับงานต้นแบบที่มีชีวิต จิตใจ และคาแร็กเตอร์ของช่างที่เป็นผู้ปั้นอยู่เต็มเปี่ยม โม่เองก็เลือกวิธีแฮนด์เมดที่บรรจุเสน่ห์ของมนุษย์ผู้สร้างไว้เต็มๆ

“เราใช้เวลาทดลองทำสี แก้สีอยู่ประมาณ 1-2 วัน ให้มันพอดี พยายามใช้ความคราฟต์มาจับเพราะรู้สึกว่างานที่จบด้วยมือมนุษย์มันมีเสน่ห์จริงๆ แต่เมื่อทำงานแฮนด์เมดเราต้องแบกค่าแรงสูงกว่าการผลิตในโรงงานมาก ก็เลยคิดว่าต่อไปอาจจะต้องทำให้เข้าถึงคนได้มากขึ้น ทั้งพัฒนาและอนุรักษ์ ไปด้วยกันทั้งอุตสาหกรรมและงานทำมือ”

ขั้นที่ 4 : จากวัดกลับสู่วัด

เมื่อหยิบต้นแบบจากสิ่งที่มีอยู่แล้วมาใช้สร้างสรรค์งาน MOTMO Studio จึงตั้งใจจะส่งต่อสิ่งที่พวกเขาได้รับกลับคืนให้สังคม โดยเฉพาะการทำให้ความรู้ด้านประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาไทยไปด้วยกันได้กับความร่วมสมัยใกล้ตัว 

ถึงแม้ว่าโมเดลหิมพานต์มาร์ชเมลโล่ในเซตแรกจะยังไม่ได้มอบกำไรให้วัดที่เป็นต้นแบบของสัตว์แก๊งนี้ แต่ทีมงานก็ได้ขออนุญาตกับทางวัดเรียบร้อย และคิดค่าของเล่นในราคาสบายกระเป๋า เพราะมองว่านี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้นในการทำงานเซตนี้ร่วมกับชุมชนต่างๆ ต่อไป

“เรามองว่าการทำของเล่นหิมพานต์มาร์ชเมลโล่ชุดแรกเป็นเหมือนการรีเสิร์ชเพื่อที่จะทำของเล่นเซตใหม่​ ซึ่งวางแผนว่าจะทำต่อไปแน่ๆ รักษากระแสที่จุดติดแล้วเอาไว้ เพราะเมื่อไหร่ที่คนเริ่มคุ้นเคยกับสัตว์เหล่านี้ มันจะสามารถทำการตลาดได้ เพิ่มมูลค่า มีเงินกลับไปให้ชุมชน”

นอกจากเงินรายได้โดยตรง เพราะเป็นอาจารย์ที่สอนด้านศิลปะโดยตรง โม่ยังมองไปถึงว่าถ้าชุมชนต้องการศึกษาเรื่องศิลปะที่พวกเขามีอยู่ใกล้ตัวเพิ่มเติม ก็สามารถใช้รายได้จากการขายของเล่นในเซตต่อๆ ไปสนับสนุนการศึกษาของเด็กๆ ในชุมชนได้ด้วย

ที่สนุกคือในอนาคต พวกเขาหวังว่าของเล่นของ MOTMO จะไม่ใช่แค่ผลงานของพวกเขาเพียงกลุ่มเดียว โดยในปีใหม่นี้ หลังส่งสินค้าที่มีคนพรีออร์เดอร์ไว้เสร็จสิ้น ทีมวางแผนกันว่าจะเดินไปทางพูดคุยกับบรรดาวัดทั้งหลายถึงความเป็นไปได้ในการปั้นสัตว์หิมพานต์ เวอร์ชั่นลิมิเต็ดที่จะวางขายเฉพาะในวัดนั้นๆ ขึ้นมาใหม่ รวมถึงมีโปรเจกต์ค้นหาช่างชาวบ้านที่สนใจสานต่อหิมพานต์มาร์ชเมลโล่เป็นสินค้าวางขาย หารายได้เข้าวัดและชุมชนต่อไป

“เรากำลังมาถึงจุดที่สังคมไทยยอมรับความงามที่แตกต่าง หลากหลาย นอกจากคนรุ่นใหม่เข้าใจแล้ว เราควรจะทำให้คนในพื้นที่เข้าใจด้วยว่าเขาไม่ได้ด้อยไปกว่าที่อื่น เราเคารพสิ่งที่เขามีอยู่ ถ้าคนในชุมชนเริ่มเข้าใจว่าสิ่งที่เขามีมันมีคุณค่า เขาก็จะทำประโยชน์จากมันได้มากขึ้น

“เพราะของเดิมที่ช่างโบราณทำไว้เปรียบเหมือนร่างกาย แต่งานสร้างสรรค์ใหม่ๆ มันคือชีวิต”

The post หิมพานต์มาร์ชเมลโล่ โมเดลแก๊งสัตว์เฝ้าโบสถ์วัดไทยที่อยากคืนกำไรให้วัดและชุมชน appeared first on a day magazine.

แต่หากคุณเคยเป็นคนที่พยายามจะใช้ชีวิตอย่างเป็นมิตรต่อโลก แต่ก็ยืนสับสนว่าควรจะหย่อนถุงใส่ลูกชิ้นเลอะน้ำจิ้มลงในถังขยะใบไหน คุณรู้ดีว่าการหมุนเวียนนำของใช้แล้วหรือเหลือใช้กลับมาใช้ใหม่นั้นดีต่อสิ่งแวดล้อม แต่ก็ไม่ค่อยแน่ใจว่าขวดพลาสติกที่เราทิ้งลงถังนั้นจะกลับสู่กระบวนการรีไซเคิลจริงหรือเปล่า คุณตั้งคำถามได้ถูกทางแล้ว เพราะหลักเศรษฐกิจหมุนเวียนนั้นคงไร้ประสิทธิภาพ หากเราทุกคนไม่ได้นำแนวทางนี้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์ Circular Living วิถีชีวิตแบบใหม่ที่อาจจะไม่สะดวกสบายไร้กังวล แต่มีสติในการบริโภคและการใช้มากขึ้นกว่าที่เคย

เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2563 ที่ผ่านมา ในงาน GC Circular Living Symposium: Tomorrow Together จัดโดยบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC ร่วมกับ National Geographic และเครือข่ายพันธมิตรที่รวบรวมผู้นำทางความคิด นวัตกร และผู้ขับเคลื่อนด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน จากหลากหลายวงการทั่วโลก มาแลกเปลี่ยน เรียนรู้ร่วมกัน เราได้มีโอกาสพูดคุยกับ พระมหาประนอม เจ้าอาวาส วัดจากแดง (ชุมชนบางกะเจ้า) ตัวแทนจากภาคประชาสังคมที่ใช้หลักการหมุนเวียนทรัพยากรใกล้ตัวมาเป็นจุดตั้งต้นในการแก้ไขสารพัดปัญหาความเป็นอยู่ ตั้งแต่ระดับชุมชนไปจนถึงระดับนานาชาติ และ โด่ง–อิทธิกร เทพมณี เจ้าของสตาร์ทอัพ Orgafeed ตัวแทนจากภาคธุรกิจที่นำหลักการใช้แบบหมุนเวียนมาสร้างผลิตภัณฑ์แห่งอนาคตสำหรับคนรักสัตว์เลี้ยง

Make the Move เริ่มต้นจากวิกฤต

เมื่อ 6 ปีที่แล้ว พระมหาประนอม เจ้าอาวาสวัดจากแดง (ชุมชนบางกะเจ้า) ลุกขึ้นมาเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงจากการไม่หยุดตั้งคำถามต่อวิกฤตสิ่งแวดล้อมในบริเวณวัดจากแดง อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพกายใจและความเป็นอยู่ของผู้คนในละแวกใกล้เคียงมาโดยตลอด

“ปกติอาตมาไปให้กรรมฐานเจริญภาวนาแก่ผู้ป่วยระยะสุดท้ายได้เห็นภาพคนในโรงพยาบาลแล้วก็คิดว่า อะไรทำให้คนเหล่านี้เข้ามาในโรงพยาบาล เพราะอาหารไม่ดี อากาศไม่ดี สิ่งแวดล้อมไม่ดี เพราะในชุมชนมีขยะที่กำจัดอย่างไม่ถูกวิธี เพราะเมื่อขยะไปถึงบ่อฝังกลบที่ไม่ได้มาตรฐาน สารเคมีก็ไหลออกมาสู่ดิน และปนเปื้อนในน้ำ 

“อาตมาจึงลองมาคิดว่าเอาขยะพวกนี้ไปทำอะไรได้บ้าง อะไรที่ชาวบ้านคิดว่ามันใช้ไม่ได้แล้ว ทางวัดก็จะเอาไปหาข้อมูลว่ามันทำอะไรได้บ้าง ไปหาองค์ความรู้แล้วก็สอนชาวบ้านทำ ขยับขยายออกไป” พระมหาประนอมเสริมด้วยว่าขยะในชุมชนกว่า 60% เป็นขยะเศษอาหาร 30% เป็นขยะรีไซเคิลได้ ส่วนอีก 10% เป็นขยะอันตราย การให้ความรู้ชาวบ้านเริ่มแยกขยะเหล่านี้ออกจากกันตั้งแต่ต้น ทำให้นำไปใช้ต่อยอดสร้างประโยชน์ได้ดียิ่งขึ้น ไม่ต้องไปจบที่บ่อขยะอีกต่อไป

เมื่อ 4 ปีที่แล้ว โด่ง–อิทธิกร เทพมณี พนักงานการเงินการธนาคารคนหนึ่ง ได้อ่านผลวิจัยขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (The Food and Agriculture Organization: FAO) ทำให้พบว่าโลกของเรากำลังตกอยู่ในวิกฤตการณ์ทางอาหารอันแสนย้อนแย้ง เรากำลังจะมีอาหารไม่เพียงพอสำหรับคนทั้งโลกในอนาคตอันใกล้ แต่ในขณะเดียวกันปริมาณอาหารที่ถูกผลิตขึ้น 1 ใน 3 กลับกลายเป็นของเหลือทิ้งไปทุกวัน ตัวเลขนี้สั่นสะเทือนความคิดจนทำให้พนักงานประจำคนนี้กระโดดออกจากรายได้ที่มั่นคงมาสู่ฟาร์มเลี้ยงแมลงเพื่อหวังจะเปลี่ยนแปลงโลกด้วยแหล่งอาหารแห่งอนาคต

“ความต้องการอาหารเพิ่มขึ้น แต่เนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ ใช้ทรัพยากรมหาศาลในการผลิต ไม่ว่าจะเป็นที่ดิน น้ำ แถมยังผลิตก๊าซเรือนกระจกอีก เราจึงอยากทดลองทำแหล่งโปรตีนทางเลือกจากแมลง เราเลือกเลี้ยงหนอนแมลงวันลายด้วยเปลือกผลไม้ที่เป็นของเหลือจากการบริโภคของคน ทั้งลดขยะเศษอาหารและผลิตแหล่งโปรตีนทางเลือกไปด้วย เรารู้สึกว่ามันน่าจะเป็นธุรกิจที่สร้างอิมแพกต์ให้คนวงกว้างได้ ด้วย Circular Economy แบบของเราเอง” อิทธิกรกล่าวถึงจุดเริ่มต้นของสตาร์ทอัพเพาะเลี้ยงแมลงที่เขาฟูมฟักมากับมือ

Use the right way คิด..ให้ใช้แบบหมุนเวียน

พระมหาประนอมเล่าให้เราเห็นภาพว่าแนวคิด Circular Living นั้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติธรรมของพระในวัด รวมถึงญาติโยมในชุมชนอย่างกลมกลืน “ทุกวันนี้เราต้องลองลงมืออยู่เสมอ หาองค์ความรู้ให้ได้ ฝึกทำเอง หรือหาพาร์ตเนอร์มาช่วยเรา ที่วัดมีทั้งคัดแยกขยะ ทำปุ๋ยอินทรีย์จากเศษอาหารและเศษใบไม้กิ่งไม้ ถุงพลาสติกเอามานึ่งทำน้ำมัน ขวดพลาสติกอัดก้อนส่งโรงงานไปทำเส้นใยทอผ้าจีวร จนวัดกลายเป็นศูนย์เรียนรู้เรื่องสิ่งแวดล้อม” 

เพราะแนวคิดการใช้แบบหมุนเวียนด้วยการสร้างประโยชน์จากสิ่งของเหลือใช้นั้นมีการปฏิบัติสืบต่อกันมาตลอด 2,500 กว่าปีที่ผ่านมา “ตัวอย่างที่เราได้เรียนรู้จากพระไตรปิฎกคือ ผ้าบังสุกุล มาจากผ้าห่อศพ ผ้าที่เก็บจากกองขยะ พระเจอก็มาพิจารณาความเป็นอนิจจัง นำผ้านั้นมาซัก ย้อมน้ำฝาดเพื่อฆ่าเชื้อ ตัดเป็นจีวร ผ้าจีวรผืนเดิมเอาไปทำผ้าปูที่นอน ผ้าปูที่นอนผืนเดิมเอาไปทำเป็นผ้าเช็ดโต๊ะ ผ้าเช็ดโต๊ะผืนเดิมเอาไปทำผ้าถูพื้น ผ้าถูพื้นผืนเดิมเปื่อยยุ่ยแล้วเอาไปผสมดินเหนียวโบกฉาบทากุฏิ ไม่ทิ้งของเลย ความคิดที่ว่า ‘สุดท้ายสิ่งนี้จะไปไหน’ มีในศาสนาพุทธมานานแล้ว” 

ในอีกวงการหนึ่ง วิธีคิดแบบสตาร์ทอัพเน้นการทำความเข้าใจลูกค้าให้มากที่สุด ทดลอง ทำซ้ำภายในเวลาอันรวดเร็ว แต่อิทธิกรและเพื่อนๆ ก็ได้พิสูจน์แล้วว่าความรวดเร็วไม่ได้ขัดกับแนวคิดเรื่องความยั่งยืนแต่อย่างใด 

“เลี้ยงแมลงล็อตแรกไม่ยากหรอกครับ ใครก็ทำได้ แต่เลี้ยงแมลงให้ได้คุณภาพสม่ำเสมอสิยากมาก” อิทธิกรเล่าว่า ช่วงหนึ่งแมลงที่เลี้ยงไว้ตายเพราะเศษอาหารที่เจือปนยาฆ่าแมลง ความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงหนอนแมลงวันลายนั้นยังไม่มากนักในประเทศไทย จึงต้องปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกีฏวิทยาตามมหาวิทยาลัยเกือบทุกแห่ง เพื่อทำความเข้าใจการเพาะเลี้ยงแมลงชนิดนี้อย่างลึกซึ้ง 

“กว่าจะออกมาเป็นสินค้าที่เห็น เราทำตัวอย่างทดลองออกมาก่อน หน้าตาไม่ได้สวยมาก แต่เป็นวิธีการเรียนรู้พฤติกรรมลูกค้าได้ดีที่สุด ทำให้เราค้นพบว่าโปรตีนจากแมลงเหมาะที่จะทำอาหารสัตว์เลี้ยง เพราะสัตว์ไม่มี emotional barrier เท่ากับคน” 

หลังจากลองผิดลองถูกมาบนเส้นทางแสนขรุขระ แต่ด้วยความมั่นใจว่านี่คือเส้นทางสู่อนาคต ในที่สุดอิทธิกรก็ทำแบรนด์ขนมสำหรับสุนัขชื่อว่า Laika ที่ทั้งอร่อยและช่วยลดขยะให้โลก

Circular Living is the Key วิถีแห่งความหวัง

เรายังไม่ลืมว่า ณ วินาทีนี้เราทุกคนกำลังตกอยู่ท่ามกลางวิกฤตสิ่งแวดล้อม การหมุนเวียนทรัพยากรใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ให้ได้มากที่สุดเป็นทางรอดที่ยั่งยืนที่สุด เท่าที่พัฒนาการทางเทคโนโลยีและจินตนาการของเราจะไปถึง การสอดแทรกแนวคิดนี้เข้าไปในทุกมิติการใช้ชีวิต และการส่งต่อไปให้ผู้คนอย่างกว้างขวางที่สุดจึงเป็นภารกิจของเราทุกคน 

การสร้างวงจรหมุนเวียนขยะในชุมชนของพระมหาประนอมไม่หยุดอยู่เพียงในพื้นที่บางกะเจ้าเท่านั้น แต่ยังขยายไปสู่วัดกว่า 2,000 แห่ง ร่วมมือแลกเปลี่ยนกับพันธมิตรธุรกิจ ชุมชนอีกนับร้อยแห่ง มีเครือข่ายพระสงฆ์ในประเทศลาว พม่า และอินเดียด้วย เป้าหมายภายในระยะเวลา 3-5 ปีข้างหน้า คือการทำให้ทุกวัดทั่วประเทศไทยเป็นศูนย์รวมความรู้เกี่ยวกับการนำขยะเข้าสู่ระบบเพื่อกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ได้อย่างแท้จริง 

“อาตมาอยากเห็นทุกวัดลงมือทำ วัดหรือชุมชนไหนที่ต้องการความรู้ มาอบรมที่วัดได้เลย ใช้เวลา 1 สัปดาห์ฝึกเรียน ฝึกรู้ กลับไปทำเองได้ เพราะเราทำให้ดูเป็นตัวอย่างได้หมด พิสูจน์แล้วว่าทำจากจุดเล็กๆ ของเราก่อนแล้วจุดอื่นๆ จะตามมา”

เช่นเดียวกันกับอิทธิกร ผู้มีความหวังที่ฝากฝังไว้กับแมลงตัวเล็กๆ ซึ่งส่งผลต่อโลกใบใหญ่ “เพราะแนวคิด Circular Living อยู่ในกระบวนการคิดผลิตภัณฑ์เรา 100% อยู่แล้ว แต่มากไปกว่านั้นคือเราพยายามใช้ทรัพยากรใหม่ให้น้อยที่สุด เราคิดและถกเถียงกันถึงความจำเป็นอยู่เสมอ ผลิตภัณฑ์ในอนาคตก็ตั้งใจให้สามารถปฏิวัติวงการสัตว์เลี้ยงให้ลด Carbon Pawprint ได้จริง เพราะไม่ว่าเราจะออกแบบผลิตภัณฑ์ สร้างไอเดีย สร้างมูลค่าเพิ่มมากขนาดไหน เราอยากให้ลูกค้ารับความเชื่อของเราไปด้วย ต่อให้ไม่ใช่ลูกค้าเรา แต่อย่างน้อยได้รับรู้ความตั้งใจของเราที่จะสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดี สังคมที่ดี แล้วเขาได้กลับไปคิดว่าต้องทำอะไรกับไลฟ์สไตล์ตัวเองบ้าง ก็ถือว่าประสบความสำเร็จแล้วในระดับหนึ่ง”

ทั้งอิทธิกรและพระมหาประนอมทำให้เราเห็นว่า แนวคิดการใช้แบบหมุนเวียนเพื่อความยั่งยืนนั้นไม่ใช่แผนภาพวงกลมวงเดียวที่โดดเดี่ยวออกจากระบบอื่นๆ แต่เปรียบเหมือนวงน้ำที่กระเพื่อมส่งต่อพลังให้กันไปอย่างไม่รู้จบ ขอเพียงเราไม่หยุดเชื่อมั่นในพลังของการเรียนรู้ การแบ่งปัน และการเปิดโอกาสให้ใครอีกหลายๆ คนได้มีส่วนร่วมช่วยเหลือโลกไปด้วยกัน

The post จีวรจากพลาสติกใช้แล้ว โปรตีนทางเลือกจากขยะเศษอาหาร เมื่อการใช้ชีวิตแบบ Circular Living ในวันนี้คือคำตอบของพรุ่งนี้ที่ยั่งยืน appeared first on a day magazine.

ไหนๆ การเดินทางไกลก็ยังเป็นไปได้ยากเย็น เราจึงอยากชวนมาเดินทางใกล้ที่ทำให้ได้รับประสบการณ์ใหม่ๆ ในเมืองที่เราใช้ชีวิตทุกวัน

นิทรรศการ The City & The City: Divided Senses คือจุดหมายปลายทางในครั้งนี้

ไม่ว่าคุณจะรักกรุงเทพฯ สุดหัวใจหรือเกลียดเมืองนี้จนแทบบ้า เราขอเวลาไม่นานในการตามมาลองเปิดประสาทสัมผัสทุกส่วนไปด้วยกัน เผื่อจะพบว่ามหานครที่เราทั้งรักทั้งชังแห่งนี้อาจจะมีแง่มุมที่เรามองไม่เห็นซ่อนอยู่ก็เป็นได้

เรื่องของสองกรุง

ก่อนจะเป็นนิทรรศการครั้งนี้ ชื่อของมันเคยเป็นชื่อหนังสือมาก่อน

จากนวนิยายคลาสสิกเรื่อง The City & The City โดย China Miéville นักเขียนชาวอังกฤษซึ่งเล่าเรื่องราวของเมืองคู่แฝดที่มีส่วนประกอบที่ทั้งเหมือนและต่างกัน บันดาลใจให้เกิดเป็นโครงการความร่วมมือของ 2 แพลตฟอร์มศิลปะการแสดงอย่าง Bangkok International Performing Arts Meeting (BIPAM) ในกรุงเทพฯ และ Festival/Tokyo (F/T) ในกรุงโตเกียวที่อยากสร้างการเรียนรู้ระหว่างสองเมืองขึ้น

แรกเริ่มเดิมที โครงการนี้วาดฝันไว้ว่าจะให้ศิลปินของทั้งสองฝั่งบินไปสำรวจอีกเมือง แลกเปลี่ยนความรู้กัน และแยกย้ายกันไปสร้างผลงาน แต่ยังไม่ทันจะได้ซื้อตั๋วเครื่องบิน สถานการณ์ระบาดของโควิด-19 ก็ทำให้ทั้งโลกหยุดชะงัก แทนที่การพบเจอกันจะอยู่บนภาคพื้นดิน การแลกเปลี่ยนความรู้ก็เกิดขึ้นผ่านโปรแกรมคอนเฟอเรนซ์ออนไลน์ซึ่งแยกสัมผัสทั้ง 5 ของมนุษย์ออกจากกัน ทีมงานของทั้ง 2 ทีมจึงหยิบข้อจำกัดนี้มาเป็นโจทย์ในการทำงานร่วมกัน

“หลังจากโควิดเกิดขึ้น ตอนแรกเราตั้งใจว่าจะให้ศิลปินจากทั้ง 2 เมืองหา 5 สัมผัสในเมืองของตัวเองแล้วเอามาทำนิทรรศการ แลกกันแบบตรงไปตรงมา แต่พอทำไปแล้วก็พบว่าศิลปินฝั่งโตเกียวจะสำรวจเมืองแบบนามธรรมมากๆ เขาจะไม่กล้าฟันธงว่าสิ่งนี้คือโตเกียวจริงๆ หรือเป็นความรู้สึกของตัวเขาเองกันแน่ ในขณะที่ศิลปินฝั่งกรุงเทพฯ จะเริ่มจากบริบทของเมืองแล้วเอาตัวเองเข้าไปสัมผัส พอรู้ว่าวิธีการทำงานมันกลับด้านกัน เราเลยเปลี่ยนมาเป็นการแลกเปลี่ยนวิธีคิด วิธีการทำงานแทน” ว่าน–สิรี ริ้วไพบูลย์ Project Manager ของนิทรรศการเล่าถึงกระบวนการทำงานที่เต็มไปด้วยการเรียนรู้

“แม้จะเริ่มต่างกัน แต่ผลลัพธ์บางอย่างก็คล้ายกัน ออกสตาร์ทคนละฝั่ง แต่มาจบที่จุดเดียวกัน” 

‘จุดเดียวกัน’ ที่ว่านหมายถึงคือนิทรรศการที่จัดขึ้นในสองเมือง ที่โตเกียวจัดขึ้นที่โรงละคร ส่วนนิทรรศการของศิลปินกรุงเทพฯ ​จัดอยู่ที่ The Jam Factory ระหว่างวันที่ 5-14 พฤศจิกายน 2563 นั่นเอง

มองหลุมลึกตึกสูง

ภาพที่สะท้อนความเป็นกรุงเทพฯ ได้ดีที่สุดคืออะไร เป็นคำถามที่ศิลปินไทยทั้ง 3 คนในโครงการร่วมกันตามหาเป็นเวลานับเดือน กระทั่งได้มาพบหลุมขนาดใหญ่ในพื้นที่รกร้างข้างชุมชนในฝั่งธนบุรี ฉากหลังเป็นตึกระฟ้าแน่นขนัดตั้งอยู่อีกฟากของแม่น้ำ 

ภาพตรงหน้าตอบคำถามเรื่องความเป็นกรุงเทพฯ ได้อย่างหมดจด

ชัช–ชัชวาล สุวรรณสวัสดิ์ ศิลปินมือสมัครเล่น สถาปนิกเจ้าของสตูดิโอออกแบบ Everyday Architect & Design Studio และผู้เขียนหนังสือ อาคิเต็ก-เจอ ซึ่งเล่ามุมมองเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นในเมืองได้อย่างสนุกครบรส พาเราเดินชมนิทรรศการส่วนแรกที่ว่าด้วยสัมผัสการมองเห็นซึ่งสะท้อนภาพความเหลื่อมล้ำในกรุงเทพฯ ผ่านการจำลองหลุมขนาดเท่าของจริงบนพื้น ตีขอบหลุมด้วยกระดาษที่พิมพ์ภาพซึ่งผ่านโปรแกรม Slit-Scan บิดเบือนมุมต่างๆ ของกรุงเทพฯ และโตเกียวจนไม่อาจแยกออกว่าที่ไหนเป็นที่ไหนกันแน่ 

นอกจากหลุมบนพื้นแล้ว ศิลปินยังสนใจหลุมในอากาศอย่างป้ายโฆษณาบนตึกสูงซึ่งเต็มไปด้วยภาพความสุข รอยยิ้ม และคำชวนเชื่อที่เราทุกคนต่างรู้ดีว่าช่างขัดแย้งกับความเป็นจริงเบื้องล่าง แต่ก็อดไม่ได้ที่จะเคลิ้มฝันไปกับภาพเบื้องบน

ชัชขยายความเกี่ยวกับมุมมองที่มีต่อความเหลื่อมล้ำต่อไปอีกว่า “สังคมไทย romanticize การดิ้นรนมีชีวิตอยู่ในเมืองของคนข้างล่างมากเกินไป คนข้างบนเลือกจะมองเห็นความคูล ความเท่ที่หยิบฉวยไปใช้ได้ แต่ไม่เข้าใจปัญหาจริงๆ เราเองเคยเป็นคนหนึ่งที่เคยมองสิ่งเหล่านี้อย่างโรแมนติกมาก ถึงจุดหนึ่งก็พบว่า นี่คือหลุมลึกของเมืองนี้ เป็นการกระทืบซ้ำความเหลื่อมล้ำให้ยิ่งลึกลงไปอีก ดีไซเนอร์ได้ชื่อเสียง แต่เมืองไม่ได้ประโยชน์อะไร การนำสิ่งเหล่านี้มาเล่ามันควรจะเสนอปัญหาออกไปด้วย เพื่อชวนกันตั้งคำถามให้มันไปสู่การแก้ปัญหาได้จริงๆ” 

ยินเสียงแพร่ง

สิ่งที่จะขาดไปไม่ได้สำหรับความเป็นกรุงเทพฯ คือ ‘รถติด’ ประเด็นสุดคลาสสิกที่เราเองก็ยังเหนื่อยจะส่งเสียงบ่นซ้ำๆ แต่ ไทม์–ชนะพล คมขำ ศิลปินที่ทำงานกับสื่อหลากหลายตั้งแต่จิตรกรรม วิดีโอ ภาพถ่าย ไปจนถึงงานศิลปะผ่านเสียงสามารถหยิบจับเอาแง่มุมใหม่ของรถติดมาเล่าผ่าน ‘การได้ยิน’ อย่างน่าสนใจ

งานนี้ เขาโฟกัสไปที่เสียงของสี่แยกซึ่งเป็นแหล่งรวมความอึดอัดคับข้องระหว่างช่วงเวลาของสัญญาณไฟแดงไว้ด้วยกันทุกทิศทาง สลับกับเสียงออกตัวของเครื่องยนต์ที่ปะปนกับเสียงของความโล่งอกโล่งใจทันทีที่สัญญาณไฟเขียวปรากฏ

“ผมไปอัดเสียงจากแยกท่าพระ แยกอโศก แยกพัฒนาการ แยกสะพานควาย แยกห้วยขวาง แล้วก็แยกราษฎรประสงค์” ไทม์ยิ้มเล็กๆ เมื่อพูดชื่อแยกสุดท้าย เขาชี้ให้เราดูปกเทปทั้ง 6 ม้วนที่เคลือบด้วยสีหวานๆ เจือกลิ่นอายงานศิลปะแบบ City Pop ของญี่ปุ่นที่มักจะว่าด้วยความสุขของปัจเจกชนในเมืองใหญ่ แต่ตัวเนื้อเทปนั้นบันทึกดนตรีแนวเมทัลที่ผสมกับเสียงกรีดร้องของยวดยานบนถนนในกรุงเทพฯ ซึ่งไทม์มิกซ์ขึ้นเอง

“ในช่วงเก็บข้อมูลเราพยายามหาว่าสัมผัสอะไรที่เป็นตัวแทนของกรุงเทพฯ ได้ และบันทึกความรู้สึกในแต่ละวันของเราไปด้วย เราค้นหาสิ่งที่น่าสนใจ สิ่งที่เรามีความรู้สึกร่วมกับมันอย่างอัตโนมัติ ปกติเราสนใจธรรมชาติมากกว่า ตัวอยู่ในเมืองแต่ใจไปอยู่ที่ภูเขา ทะเล พอมาทำงานนี้ก็ทำให้ได้ประสบการณ์ใหม่ในที่เดิม ทำให้หนึ่งวันมันยืดยาวออกไป เมื่อเราตั้งใจรับรู้มัน”

เหยียบย่ำฟุตบาด

“การเดินในกรุงเทพฯ ให้เซนส์ของความ unbalance หรือความไม่สมดุล ลองเดินได้เลย กรุงเทพฯ เป็นอย่างนี้จริงๆ” มัช–ภคมน เหมะจันทร์ นักเต้นร่วมสมัยที่เน้นสำรวจร่างกายและสื่อสารผ่านการเคลื่อนไหวเลือกใช้เท้าสื่อถึงสัมผัสพื้นผิวของกรุงเทพฯ

เธอออกเดินไปยังที่ต่างๆ ในมหานครแห่งนี้แล้วบันทึกวิดีโอการสัมผัสมาฉายบนจอซึ่งวางอยู่ในระดับเดียวกับสายตา สร้างประสบการณ์ที่แปลกใหม่ให้ผู้ชมได้เพ่งมองการเคลื่อนไหวของฝ่าเท้าที่ไล้เลื้อยไปตามพื้นกระเบื้องที่แตกหักชำรุดจนน่ากลัวจะบาดเท้า ย่ำลงไปบนแอ่งดินโคลน และสารพัดสัมผัสที่คนเดินเท้าในกรุงเทพฯ แสนจะคุ้นเคย พื้นเบื้องล่างตรงหน้าจอเป็นชิ้นส่วนอิฐ กระเบื้องที่แตกหัก ซึ่งศิลปินชวนให้ผู้ชมลองเหยียบได้ตามใจชอบ 

มัชเดินย่ำนำร่องให้เราดูเป็นตัวอย่าง แต่ไม่มีใครกล้าก้าวตามเธอไป “ส่วนนี้เราแปะสติกเกอร์คำว่า please touch ไว้อยากให้คนลองจับ ลองเหยียบ แต่หลายคนก็ไม่กล้า เหมือนกับว่าการห้ามในสังคมเรามันฝังอยู่ในจิตใต้สำนึกไปแล้ว ในเมื่อถูกห้ามไปหมด แล้วอะไรที่เราทำได้บ้าง เราอยากเล่นกับความกลัว ความกล้า ความอยากของแต่ละคน ซึ่งไม่รู้ว่าความต้องการจริงๆ คืออะไร”  

ชิมรสรวมชาติ

ยากเหลือเกินที่จะนิยามรสชาติของกรุงเทพฯ​ ได้ในชามเดียว เพราะความเป็นเมืองหลวงแห่งสตรีทฟู้ดของที่นี่ ไม่รวมว่าคนทุกภาคทุกจังหวัดยังพากันมาทำงานในเมืองทำให้เราเราสามารถค้นพบทุกรสชาติในประเทศไทยได้ในที่เดียว ศิลปินทั้ง 3 คนจึงเห็นตรงกันว่า ‘ตำผลไม้’ น่าจะเป็นตัวแทนที่ชัดเจนที่สุดในแง่ของความหมายและที่มา

credit / facebook.com/BIPAMbkk

“รสชาติของกรุงเทพฯ คือการตำ การยำ เอาอะไรหลายอย่างมารวมกัน ผลไม้ในกรุงเทพฯ ก็มาจากทั่วประเทศ เปรียบเหมือนคนที่มาจากต่างจังหวัด ถูกเคลือบรสชาติความเป็นเมืองแบบเดียวกันไว้ วันเปิดนิทรรศการเราตำผลไม้จริงๆ ให้คนได้ชิม เสิร์ฟในชามแบบญี่ปุ่นและให้ใช้ตะเกียบคีบ คนที่มาร่วมงานก็เล่าว่าได้ประสบการณ์ใหม่ที่แปลกไปอีกแบบ” มัชเล่าพลางชี้ให้ดูจอที่ตั้งวางราบ มีชามวางอยู่เหมือนกับโต๊ะอาหาร ฉายวิดีโอที่เธอกำลังปรุงตำผลไม้แจกให้ผู้เข้าร่วมงานได้ชิม  

ภาพบนจอที่เธอสวมผ้ากันเปื้อนควงสากตำผลไม้อย่างสนุกสนานตอกย้ำเส้นทางศิลปินที่เธอเล่าให้เราฟังว่า “การเต้นกับการใช้ชีวิตของเรามันส่งผลต่อกันและกันตลอด เราไม่อยากจำกัดตัวเองว่า ฉันจะเป็นนักเต้นแบบนี้เท่านั้น อยากลองทำให้หลากหลายที่สุด เราอยากปรับตัวได้เหมือนกิ้งก่า” เธอหัวเราะสดใส

ดมกลิ่นกรุ่นกรุง

กลิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ของคลองแสนแสบหรือกลิ่นเหม็นที่แตกต่างและโดดเด่นกว่ากลิ่นอื่นๆ เป็นสัมผัสที่ศิลปินลงความเห็นตรงกันว่านี่แหละคือกลิ่นที่เป็นตัวแทนของกรุงเทพฯ

“ตอนทำนิทรรศการ เราลองเอาน้ำคลองมาดมมันก็ไม่มีกลิ่นขนาดนั้น ปรากฏว่ากลิ่นเหม็นที่เราสัมผัสเวลานั่งเรือคลองแสนแสบเกิดจากการที่เรือดูดน้ำเข้าไปในระบบหล่อเย็นของเครื่องยนต์แล้วปล่อยออกมา เราจึงจำลองระบบท่อของเมือง จำลองกระบวนการไหลเวียนคลองออกมา” ชัชเล่าถึงการสื่อสารเรื่องราวของกลิ่นผ่านงานศิลปะจัดวางท่อสีฟ้า 2 จุด เชื่อมกันด้วยสายยางใสอวดให้เห็นน้ำสีฟ้าไหลเวียนไปรอบพื้นที่จัดแสดง 

มัชเสริมว่าศิลปินโตเกียวเล่าว่าระหว่างออกไปค้นหาสัมผัสในเมือง พวกเขาพบเห็นการก่อสร้างเกิดขึ้นแทบทุกที่เพื่อรองรับการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกจึงดูเหมือนกับว่าเมืองโตเกียวนั้นไม่ต่างจากสิ่งมีชีวิตที่กำลังเปลี่ยนแปลงรูปร่างไปเรื่อยๆ แนวคิดนี้ไปสอดคล้องกับทฤษฎีทางสถาปัตยกรรมแบบ Metabolism ซึ่งเป็นที่แพร่หลายในญี่ปุ่นช่วงทศวรรษ 1960 ได้อย่างน่าสนใจ

“งานชิ้นนี้เชื่อมโยงกับนิทรรศการที่โตเกียวด้วยเพราะศิลปินฝั่งโตเกียวมองว่าเมืองเปรียบเหมือนร่างกายที่มีการสูบเข้าถ่ายออก”

ส่งต่อสัมผัสระหว่างเมือง

แม้เราจะไม่ได้มีโอกาสไปชมนิทรรศการจริงที่โตเกียว แต่ก็สามารถซึมซับบรรยากาศ ผ่านวิดีโอบันทึกภาพรวมถึงกระบวนการทำงานของศิลปินผ่านหน้าจอได้ที่กรุงเทพฯ  

จ๋า–วริศรา บ่อเกิด ผู้ประสานงานโครงการเล่าความรู้สึกในฐานะผู้ที่ได้เห็นการทำงานตั้งแต่วันแรกจนถึงวันจัดแสดงผลงานที่ทำให้เจอจุดร่วมระหว่างสองเมืองมากกว่าที่คิดไว้

“ทีมโตเกียวได้ลองเอาการค้นพบเรื่องเมืองบางอย่างที่เราส่งไปให้ใส่เข้าไปในนิทรรศการของเขาด้วย ศิลปินมาเล่าให้ฟังว่าจากการสังเกตปฏิกิริยาผู้ชมที่โตเกียวไม่รู้ว่าสิ่งนี้คือกรุงเทพฯ หรือโตเกียว ก็ตรงกับข้อสังเกตที่เราพูดกันตั้งแต่ช่วงแรกๆ ว่า ‘เราก็ไม่ได้ต่างกันขนาดนั้นนี่นา’”

The City & The City: Divided Senses จัดแสดงในระหว่างวันที่ 5-14 พฤศจิกายน 2563 เวลา 11:00-20:00 ที่ The Jam Factory แต่หากใครพลาดไป ไม่ต้องเสียใจ อดใจรออีกไม่กี่เดือนข้างหน้า นิทรรศการนี้จะกลับมาจัดแสดงอีกครั้งใน Bangkok Design Week 2021 ในวันที่ 30 มกราคม – 7 กุมภาพันธ์ 2564  ติดตามรายละเอียดได้ทางเว็บไซต์ และเฟซบุ๊กเพจ BIPAMbkk

The post เดินทางใกล้ไป The City & The City: Divided Senses นิทรรศการที่ให้มาดู ดม เดิน ได้ยิน และกินกรุงเทพฯ appeared first on a day magazine.

การมีฝีมือสร้างสรรค์ผลงานศิลปะดีๆ ขึ้นมานั้นยังไม่เพียงพอที่จะทำให้ศิลปินคนหนึ่งสามารถยืนหยัดเลี้ยงชีพเพื่อทำงานที่รักอย่างต่อเนื่องได้ หากไร้ซึ่งการสนับสนุนทางความคิดและทุนทรัพย์ ไม่ว่าพรสวรรค์หรือพรแสวงก็อาจมอดดับไปอย่างน่าเสียดาย การทำให้งานศิลปะของศิลปินที่ยังไม่เป็นที่รู้จักได้เผยแพร่สู่สาธารณะจึงเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ทำให้วงการศิลปะเติบโตงอกงามสู่ความเป็นไปได้ใหม่ๆ 

จะดีแค่ไหนหากเราไม่จำกัดพื้นที่ให้ความอาร์ตอยู่ในแกลเลอรีหรือพิพิธภัณฑ์เท่านั้น แต่สามารถลูบคลำจับต้องได้อย่างใกล้ชิดอย่าง THE PORTFUNLIO | Matching Art Game การ์ดเกมที่คัดสรรงานศิลปะจากศิลปินหน้าใหม่กว่า 30 ชีวิตทั่วไทย มารวมเป็นพอร์ตโฟลิโอเล่นได้ เกิดถูกใจผลงานบนการ์ดใบใดระหว่างเล่นก็ติดต่อไปชวนร่วมงานกันโดยตรงได้ทันที 

จากวันแรกที่ไอเดียถูกวางลงบนโต๊ะประชุม จนถึงวันนี้ที่การ์ดเกมเหล่านี้ได้ถูกส่งต่อไปทั่วไทย มีไอเดียอะไรเกิดขึ้นเบื้องหลังบ้าง เราชวน มิ้นท์–นพรัตน์ เอกสุวรรณเจริญ Associate Creative Director & Art Commander ผู้ดูแลโปรเจกต์นี้ร่วมกับ รุ้ง–ศุภาพิชญ์ ทิพย์สมพรดี Art Director และ พิม–รุจรดา เรียนวัฒนา Copywriter เป็นตัวแทนจาก SOUR Bangkok เอเจนซีเพื่อนหญิงพลังหญิง ผู้อยู่เบื้องหลังหลายแคมเปญปังๆ ของแสงโสมมาล้อมวงพูดคุยกันอย่างออกรส

จั่วได้โจทย์ดี

ท่ามกลางความวุ่นวายของโควิด-19 ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา เราได้เห็นความช่วยเหลือจากภาคส่วนต่างๆ ส่งไปช่วยพยุงโอบอุ้มภาคธุรกิจ ท่องเที่ยว โรงแรม ร้านอาหาร แต่กลุ่มศิลปินและนักออกแบบกลับถูกมองข้าม ทั้งที่ในความเป็นจริงผลกระทบจากวิกฤตครั้งนี้ก็จู่โจมเล่นงานทุกคนอย่างไม่เลือกหน้า

“จริงๆ แสงโสมช่วยศิลปินมาตลอดอยู่แล้ว ตั้งแต่ Bangkok Art Biennale ที่ผ่านมา รวมถึงพยายามออกผลิตภัณฑ์แบบลิมิเต็ดอยู่เรื่อยๆ เพื่อที่จะสร้างโปรเจกต์ให้ศิลปินไทยมาร่วมงานกัน ครั้งนี้แสงโสมก็โยนโจทย์มาให้เราว่าจะสามารถทำงานอะไรสักอย่างร่วมกับศิลปินได้บ้าง เพื่อที่จะเป็นการช่วยเหลือพวกเขา” มิ้นท์ในฐานะผู้รับผิดชอบภารกิจในการพลิกวิกฤตโรคระบาดเป็นโอกาสสร้างงานให้แก่ศิลปินไทยเล่าถึงที่มาที่ไปของโจทย์การทำงานที่เต็มไปด้วยความตั้งใจดีแต่ก็แสนจะท้าทายนี้ ทำให้ทีมต้องเค้นวิธีคิดที่ไม่ซ้ำใคร ว่าจะทำยังไงให้ผลงานศิลปินหน้าใหม่เผยแพร่สู่สาธารณะได้มากพอที่จะต่อยอดกลายเป็นการจ้างงานจริง โดยไม่ลืมที่จะรักษาแบรนด์ดิ้งของแสงโสมไว้ แถมทีมงานทุกคนยังต้องทำงานกันในสภาวะที่กรุงเทพฯ ถูกล็อกดาวน์อีกด้วย

แจกแจงไอเดีย

“ช่วงที่คิดไอเดียกัน เราก็พยายามดูว่าศิลปินขาดอะไร ดีไซเนอร์หลายๆ คนถูกยกเลิกงาน พอผู้ประกอบการได้รับผลกระทบก็ส่งผลมาเป็นห่วงโซ่ ไม่มีเงินก็ไม่มีงบจ้างฟรีแลนซ์ จึงเป็นที่มาของไอเดียว่าเราต้องพาศิลปินไปเจอ publicity มากขึ้น ทำยังไงก็ได้ให้คนเห็นเขามากขึ้น แต่ในช่วงที่โควิด-19 พีคมากๆ จะทำพื้นที่ให้คนมาเห็นงานก็มีข้อจำกัด จัดนิทรรศการก็ไม่ได้เพราะไม่มีคนไป” สุดท้าย 2 ไอเดียที่เข้ารอบคือ การ์ดเกมที่อวดผลงานบนหน้าการ์ดให้คนที่กักตัวอยู่บ้านมาล้อมวงเล่นด้วยกันและเสพงานศิลป์ไปได้ในทีเดียว และไอเดีย ‘เสื้อคู่’ ที่เหมาะกับช่วงเวลาแห่งการ social distancing ที่ให้ระยะห่างระหว่างคนสองคนกลายเป็นพื้นที่โชว์งานศิลปะ สุดท้ายการ์ดเกมก็ชนะด้วยวิธีการนำเสนอที่แปลกใหม่ และตอบโจทย์ความสนุกสนานในวงปาร์ตี้ของแบรนด์แสงโสมมากกว่า

ประกาศการประกวด

เมื่อสรุปวิธีการสื่อสารได้แล้วก็ต้องมาเลือกวิธีการร่วมงานกับศิลปินกันต่อ “เราตั้งใจโฟกัสที่กลุ่มศิลปินหน้าใหม่ เพราะว่าคนกลุ่มนี้ได้รับผลกระทบมากที่สุด บางคนใหม่จริงๆ ขนาดตอนเข้าร่วมกับเรายังไม่มีเพจผลงานของตัวเองเลยด้วยซ้ำ”​ ด้วยเหตุผลนี้ ทีมงานจึงตัดสินใจไม่จ้างศิลปินดังให้มาร่วมงานกันโดยตรงเหมือนที่ผ่านมา แต่หันมาใช้วิธีการเปิดรับผลงานเพื่อกวักมือเรียกศิลปินหน้าใหม่ที่ยังไม่มีใครรู้จักมากนัก แต่รักในการไขว่คว้าโอกาสมารวมตัวกันในกลุ่มเฟซบุ๊กชื่อว่า SangSom Art ComMOONity โดยมีเทมเพลตของการ์ดเกมให้ดาวน์โหลดไปออกแบบลวดลายของตัวเองอย่างเต็มที่ แล้วโพสต์ส่งผลงานกลับเข้ามาในกลุ่ม ทั้งหมดทั้งมวลเกิดขึ้นภายในเวลาเพียงไม่ถึง 2 สัปดาห์เท่านั้น “ตอนแรกกลัวว่าจะไม่มีคนส่งงานมา เพราะโจทย์มันเฉพาะกลุ่มมากๆ แต่สุดท้ายแล้วมีผลงานส่งเข้ามาเยอะมาก รวมแล้ว 800 กว่าชิ้น”

เลือกเพื่อการเล่น

มิ้นท์เล่าถึงกระบวนการเลือกอันแสนจะลำบากใจของคณะกรรมการ ซึ่งประกอบไปด้วย คุณนิติกร กรัยวิเชียร กรรมการโครงการ บางกอก อาร์ต เบียนนาเล่, คุณวุฒิกร คงคา ผู้ช่วยศาสตราจารย์และอาจารย์ประจำภาควิชาศิลปกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง, ตัวแทนจาก SOUR Bangkok และทีมงานของแสงโสม ช่วยกันให้คะแนนโดยให้น้ำหนักกับความสวยงามและความหลากหลายของผลงานในภาพรวมที่ตอบโจทย์ได้หลากหลายธุรกิจ “เราอยากให้การ์ดเกมนี้กระจายออกไปแล้วได้ใช้งานจริง เจ้าของธุรกิจต่างๆ ได้รู้จักศิลปินหน้าใหม่ ชวนไปร่วมงานกันต่อได้”

จากผลงานกว่า 800 ชิ้นจึงต้องผ่านการคัดเลือกอย่างเข้มข้นจนเหลือเพียง 30 ชิ้นเท่านั้น เพื่อให้แต่ละคนได้รับเงินรางวัลที่สมเหตุสมผลตามที่แสงโสมตั้งใจไว้ “หลายคนที่เราติดต่อไปเขาดีใจมาก งานเขาจะได้พิมพ์เป็นการ์ดจริงๆ เหรอ บางคนเพิ่งวาด 1-2 ชิ้นแรกก็ได้รับคัดเลือกแล้ว” มิ้นท์เล่าถึงความตื่นเต้นที่ได้รับจากปลายสายในช่วงที่โทรศัพท์ไปแจ้งผลการประกวด “บางคนยังเป็นนักศึกษาอยู่ ได้ลงประกาศทั้งในเพจของมหาวิทยาลัยและในเว็บไซต์ว่าเป็นความภาคภูมิใจของเขา” รุ้งเสริม

สำรับสำหรับสนุก

การ์ดในสำรับทั้ง 58 ใบจึงมีงานสารพัดเทคนิค หลากหลายสไตล์ ตั้งแต่คอลลาจ ไฟน์อาร์ต กราฟิก งานมือ งานดิจิทัล เรียกได้ว่าครบทุกแขนงศิลปะร่วมสมัย ผลงานแต่ละชิ้นถูกนำมาพิมพ์ลงบนการ์ดแบบละ 2 ใบ ใบหนึ่งจะมาพร้อม ‘ชื่อ’ ศิลปิน ส่วนอีกใบมาพร้อมเว็บไซต์ แฟนเพจ หรืออินสตาแกรมที่เป็นช่องทางการติดต่อ เพื่อให้ทุกครั้งที่เล่นการ์ดเกมนี้ ผู้เล่นสามารถติดต่อศิลปินได้ทันที

โดยทีมได้ออกแบบวิธีการเล่นให้คงความสนุกของการ์ดเกมไว้อย่างครบถ้วน มิ้นท์เล่าว่าสิ่งสำคัญที่ต้องไม่ลืมคือการที่การ์ดเกมเหล่านี้เป็นพื้นที่แสดงผลงาน กติกาการเล่นจึงต้องทำยังไงก็ได้ให้ผู้เล่นโฟกัสที่ผลงานมากที่สุด เกมจับคู่จึงเหมาะสมที่สุดที่จะทำให้ผู้เล่นสังเกตว่าในวงกลมคือภาพอะไร ผลัดกันเปิดการ์ดทีละใบเพื่อตามหาลายที่เหมือนกัน จบเกมใครมีการ์ดในมือมากที่สุดชนะ

เปิดการ์ดเปิดโอกาส

ในช่วงที่ผ่านมาเพจแสงโสมได้เปิดให้ผู้ที่สนใจมากรอกแบบฟอร์มและกระจายไปตามเพจของศิลปิน ผู้ประกอบการต่างๆ รวมถึงชวนให้เพจบอร์ดเกมรีวิวการ์ดเกมนี้ เพื่อส่งต่อไปถึงผู้คนกลุ่มต่างๆ ให้กว้างที่สุด โฟโต้เซตโปรโมตสีสันสดใสที่เปิดตัวออกไปได้รับเสียงตอบรับค่อนข้างดี “โปรเจกต์นี้ดึงดูดกลุ่มเป้าหมายของแสงโสมซึ่งเป็นศิลปินให้มาสนใจค่อนข้างเยอะ ได้ผลดีอย่างเห็นได้ชัด” 

“คนไทยจำนวนมากยังไม่ค่อยให้ค่างานศิลปะขนาดนั้น ยังไม่เคยเห็นว่ามันทำได้หลายแนวนะ ไม่ได้มีแบบเดียว ฝั่งศิลปินได้งาน และคนเล่นการ์ดเกมนี้ได้สนุกไปพร้อมกับเห็นงานหลายๆ แบบที่เขาไม่เคยเห็นมาก่อน” พิมกล่าวทิ้งท้ายถึงความฝันที่อยากเห็นงานศิลปะดีๆ เข้ามาอยู่ในชีวิตของคนไทยมากขึ้น

ใครอยากจับจองเป็นเจ้าของ THE PORTFUNLIO | Matching Art Game ติดตามรายละเอียดที่เพจ SangSom Experience

The post THE PORTFUNLIO | Matching Art Game จั่วการ์ดสุดอาร์ตที่ตั้งใจสร้างโอกาสการจ้างงานให้ศิลปินหน้าใหม่ appeared first on a day magazine.

เริ่มต้นจากความคิดถึง

พระครูรัตนากรวิสุทธิ์ ผู้นำกลุ่มข้าวหลามหนองแฟบ เล่าให้เราฟังถึงวันชื่นคืนสุขที่เคยได้พบกับตัวเองในงานบุญข้าวหลามของจังหวัดระยอง ซึ่งจะจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีช่วงขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ถือว่าเป็นประเพณีสำคัญของเกษตรกรไทยในหลายภาค หลายจังหวัด โดยจะมีรายละเอียดพิธีกรรมแตกต่างกันไป บางที่เรียกว่างานบุญข้าวใหม่ งานบุญผีเปรต ซึ่งล้วนแต่เป็นการทำขวัญข้าวก่อนเข้าฤดูฝน ให้เจ้าทุ่ง เจ้าท่า เจ้าป่า เจ้าเขา คุ้มครองผลผลิตในไร่นาให้อุดมสมบูรณ์ แถมยังมีผลพลอยได้ทำให้คนในชุมชนที่ต่างคนต่างทำงานได้มาพบปะกันอีกด้วย

“ตอนเด็กๆ อาตมาจำได้ว่าช่วยแม่เผาข้าวหลามหลังบ้าน ถึงเวลาบุญข้าวหลามทีไรก็จะช่วยเผาช่วยกินมาตั้งแต่เด็กๆ ข้าวหลามของคนในพื้นที่ระยองจะรสคล้ายๆ กัน ต่างกันแค่เทคนิคการเผา สูตรแต่ละบ้านปรับนั่นนิดปรับนี่หน่อยให้หอมอร่อย แต่เดี๋ยวนี้พอจะถึงเดือน 3 อาตมาก็สังเกตว่าไม่มีใครเผาข้าวหลามเลย แต่เช้ามาญาติโยมทำบุญก็มีข้าวหลามหน้าตาเหมือนกันหมด รสชาติเหมือนกันหมด เพราะชาวบ้านเขาซื้อจากที่อื่นมา ไม่ได้เผาเอง

“อาตมาอยากอนุรักษ์ประเพณีบุญข้าวหลาม ซึ่งเชื่อมความสามัคคีทั้งพระ ทั้งฆราวาส อยากสืบสานประเพณีการเผาข้าวหลามในระยองไว้ให้ได้ อาตมาก็มาคิดกุศโลบายปีแรกว่า เราน่าจะลองเผาให้เด็กนักเรียนดู ตอนแรกคิดว่าง่าย พอไปเผาเองแล้วร้อนมาก เจอทั้งความร้อน ทั้งควัน เผาออกมาก็ดิบบ้าง สุกบ้าง จิตวิญญาณของข้าวหลามคือจะต้องเผาออกมาให้หวาน มัน อร่อย แล้วก็ไม่แฉะ ถ้าเละจะกินไม่อร่อยเลย”

แม้สิ่งที่ฝันไว้จะไม่ได้เป็นไปอย่างที่หวัง แต่ในปีต่อมา ความฝันของหลวงพ่อก็เริ่มเป็นรูปเป็นร่าง เพราะพบว่าไม่ได้มีเพียงหลวงพ่อรูปเดียวที่อยากให้ประเพณีการเผาข้าวหลามยังคงอยู่คู่เมืองระยองต่อไป แต่ GC Glycol บริษัทธุรกิจเคมีภัณฑ์ที่เน้นการดำเนินงานด้วยความรับผิดชอบต่อสังคมและใส่ใจสิ่งแวดล้อม ผ่านเทคโนโลยี นวัตกรรม และความคิดสร้างสรรค์ในทุกด้าน มองไกลในแง่การรักษาวัฒนธรรมประเพณีในพื้นที่จังหวัดระยองให้คงอยู่ต่อไป โดยได้เข้ามาสนับสนุนให้มีการประกวดชิงถ้วยรางวัลการเผาข้าวหลามในระยอง จัดงานถนนคนเดินเป็นถนนข้าวหลาม ทำให้ชาวบ้านตื่นตัว กลับมารวมตัวกันเผาข้าวหลามมากขึ้น เมื่อมองประเพณีนี้ในมุมใหม่ของทั้งคนในที่เห็นมาตั้งแต่เด็กและคนนอกที่มองผ่านแว่นแห่งความเป็นไปได้ของเทคโนโลยี ทำให้เกิดเป็นเตาเผาข้าวหลามหนองแฟบ 4.0 จากความร่วมมือของทุกคน

เติมไฟให้ชุมชน

จากที่คิดว่าเพียงจัดงานประกวดเพื่อการอนุรักษ์ประเพณีเก่าแก่ให้คงอยู่สืบไป ก็กลายเป็นโครงการที่พัฒนาเตาเผาข้าวหลามให้เป็นมิตรต่อคนเผาและสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

“การเผาข้าวหลามแบบที่ผ่านมาแต่ละที ต้องเกณฑ์คนเข้าป่าไปหาฟืน หาไม้ไผ่มาทำกระบอกอีก ถ้าจะเผาข้าวหลาม 300 กระบอก ต้องใช้คนอย่างน้อย 5-6 คน พอก่อฟืนก็มีเรื่องของสภาพอากาศอีก เวลาฝนตกฟืนดับ ข้าวหลามก็ดิบ ถ้าลมแรงไปก็ไหม้อีก ความสม่ำเสมอในการควบคุมคุณภาพมันไม่มี ก็เลยมานั่งคิดว่าเราจะทำยังให้มันง่าย สะดวก และประหยัด ตอนแรกอาตมาเข้าไปดูในอินเทอร์เน็ต ลองเอาถัง 200 ลิตรมาใส่ถ่านลงไป ก็เจอปัญหาว่าตรงกลางไหม้ พอปีต่อๆ มาก็ยังมีปัญหาเรื่องไหม้เหมือนเดิม จนได้ GC Glycol เขามาช่วยออกแบบเตาเผาข้าวหลามแบบใช้เตาแก๊ส เราก็เผาได้ดีขึ้น อาตมาให้เณรลองเผาก็ทำได้ ไม่ต้องนั่งเฝ้าตลอดเวลาเหมือนเตาถ่าน”

ธิป–คณาธิป เครือวงศ์บาน Senior Technician ประจำ GC Glycol ในฐานะช่างเทคนิค ผู้ศึกษาเรื่องเตาเผาข้าวหลาม มองเห็นความเป็นไปได้จากเตาที่วัดทดลองทำอยู่แล้ว เติมแนวคิดในการนำวัสดุที่มีมาพัฒนาต่อให้ใช้งานได้ง่ายและปลอดภัยต่อชุมชน โดยที่ไม่ต้องใช้เทคโนโลยีที่มันซับซ้อนมาก “พระอาจารย์มาปรึกษาว่าจะทำยังไงดี เราทำเรื่องเทคนิค เครื่องกล วิศวกรรมอะไรพวกนี้มาอยู่แล้ว คิดว่ามันไม่น่าจะต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูง หลักการง่ายๆ คือเตาได้ความร้อนจากเปลวไฟของแก๊ส LPG แล้วเราก็ทำตัวท่อให้กระจายความร้อนภายในตัวถัง ให้ข้างบนและข้างล่างร้อนทั่วกันหมดทั้งถัง ข้อดีคือข้าวหลามจะสุกทั่วกันทั้งกระบอก ควบคุมง่าย มันเหมือนเตาอบที่กระจายความร้อน ควบคุมคุณภาพได้ ควบคุมเวลาในการเผาได้ จึงลองประดิษฐ์เตาสเตนเลสที่ไม่เป็นสนิม ไม่มีการปนเปื้อนของสิ่งเจือปนเข้าไปในข้าวหลาม” ธิปช่วยชาวบ้านผลิตเตาเผาข้าวหลามที่ไม่มีควัน ไม่มีความร้อนออกมาปะทะคนเผา สร้างความปลอดภัยให้ชาวบ้านในระยะยาวได้ 16 เตา รองรับงานบุญใหญ่ๆ ให้สามารถช่วยกันเผาข้าวหลามได้จำนวนมากๆ พร้อมกัน

“เราอยากให้ชาวบ้านรอบข้างมีชีวิตที่ดีขึ้น เราไปจดอนุสิทธิบัตรเตาเผาข้าวหลามนี้มาแล้ว และได้มอบให้ทางวัด ให้วัดทำเป็นศูนย์การเรียนรู้ ใช้นวัตกรรมของเราเป็นโมเดลการเรียนรู้ที่จะแพร่กระจายต่อๆ กันไป”

เตาเติมไอเดีย

ป้าแอ๋ว สนิทวาจา แม่บ้านในท้องถิ่นที่มีส่วนร่วมในการทดลองใช้เตาเผาข้าวหลามหนองแฟบ 4.0 เล่าถึงสูตรข้าวหลามเมืองระยองที่รสชาติเป็นเอกลักษณ์ ขึ้นชื่อเรื่องความหวาน มัน หอม เคล็ดลับความอร่อยอยู่ที่การใส่น้ำตาลมะพร้าวลงไปด้วยให้หอมหวานยิ่งขึ้น ป้าแอ๋วบอกสูตรแบบไม่มีหวงว่าต้องแช่ข้าวเหนียวไว้ก่อนประมาณ 3 ชั่วโมง ทำให้นุ่มพอดี จากนั้นใส่ถั่วดำ ส่วนผสมของน้ำกะทิก็จะใส่น้ำกะทิ น้ำตาลทราย แล้วก็น้ำตาลมะพร้าว ใส่เกลือนิดหน่อยเพิ่มความกลมกล่อม “ตัวป้าแอ๋วเองประยุกต์ใส่เผือก ใส่ฟักทอง ลงไปด้วย คนกินก็ชอบกัน ใส่ไว้ในเตาประมาณ 2 ชั่วโมงครึ่งจะกำลังดี เตาหนึ่งเผาได้ 30 กระบอก เราใช้เตาเผาข้าวหลามหนองแฟบ 4.0 นี้มาได้ปีกว่าๆ ชอบที่ไม่ต้องกลับกระบอกข้าวหลามบ่อยๆ เหมือนเตาฟืน มือไม่ดำด้วย”

เปลี่ยนวิธีการเผาแล้ว แน่นอนว่าชีวิตของชาวบ้านดีขึ้นจากการไม่ต้องดมควันหรือเลอะเขม่าฟืนก็จริง แต่ลูกค้าหลายคนก็อาจจะยังไม่มั่นใจว่าความหอมอร่อยแบบเดิมๆ จะหายไปด้วยหรือเปล่า

เรื่องนั้นหลวงพ่อยืนยันว่า “รสชาติเหมือนเดิม เพียงแต่บางทีคนเราติดว่าข้าวหลามต้องเผาด้วยเตาถ่านสิ ถ้าเราไม่บอกว่าเราเผาด้วยเตาแก๊ส คนกินก็แยกไม่ออกหรอก ตอนแรกที่เราเปลี่ยนมาใช้เตาของ GC Glycol ใหม่ๆ มีแต่คนบอกว่ามันไม่อร่อยหรอก ไม่หอมหรอก ด้วยความเคยชินคนก็อาจจะคาดหวังกลิ่นควันไม้แบบเดิม แต่พอหลังๆ ไม่มีเสียงตำหนิแบบนั้นแล้ว มีแต่คนถามพระอาจารย์ว่าเมื่อไหร่จะเผาอีก เรื่องรสชาติไม่มีเสียงบ่นเลย

“โอกาสที่เห็นคือเราสามารถสร้างอาชีพให้แก่ชุมชนได้ กำลังพัฒนาว่าจะเก็บยังไงให้ได้นาน เพราะถ้าผลิตทีหนึ่งแล้วเก็บได้นานก็จะลดค่าใช้จ่ายไปได้เยอะ ต่อไปเราอาจจะมีเครื่องซีลข้าวหลาม เพื่อให้คนกินได้สะดวก ไม่ต้องมานั่งทุบ นั่งผ่า ขายสะดวกขึ้น ถ้าจะทำให้ชุมชนมีรายได้จริงๆ เราต้องทำให้วางบนเชลฟ์ในร้านสะดวกซื้อได้ ให้สะดวกกับคนกิน ก็จะทำให้ข้าวหลามและงานบุญข้าวหลามไม่สูญหาย ถ้าเราจะให้มันยั่งยืน ต้องทำให้ทันสมัย ให้เด็กรุ่นใหม่อยากจับต้อง”

GC เป็นอีกหน่วยงานหนึ่งที่ให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและสนับสนุนกิจกรรมเพื่อศิลปวัฒนธรรมหลากหลายรูปแบบในจังหวัดระยอง เราขอชวนให้ทุกคนติดตามบทความอื่นๆ ที่สะท้อนมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของชาวระยองได้ที่คอลัมน์ Rayong Time Ago และพบกับบทความที่นำเสนอระยองในแง่มุมอื่นที่น่าสนใจในเดือนพฤศจิกายน 

The post ‘เตาเผาข้าวหลามรักษ์โลก’ เตาไร้ควันที่เติมไฟให้คนระยองอนุรักษ์งานบุญข้าวหลาม appeared first on a day magazine.

ดวงตาเห็นคำ

ในแต่ละวัน คุณอาจจะเคยเห็นถ้อยคำเหล่านี้ผ่านตามาบ้าง แต่ใช่ว่าทุกคนจะมีเวลาสบตากับมัน ซีนเล่มนี้จึงเป็นโอกาสอันดีในการรวบรวมผลพวงของการเดินเล่นอย่างจริงจังตลอด 4 ปีในย่านพระนคร ซึ่งทำให้ดวงตาทั้งสองข้างของเราได้ปะทะเข้ากับถ้อยคำสารพันที่ผู้คนหยิบยกคัดสรรมาสื่อถึงกัน แม้สารนั้นจะส่งถึงมือผู้รับโดยสมบูรณ์แล้ว แต่พยานรู้เห็นอย่างเราที่บังเอิญมาเจอเข้าก็พลอยได้คิดตามคำไปด้วย บางทีเราก็นึกสนุก ขยี้ต่อเป็นมุกที่ชวนยิ้มได้อย่างไม่น่าเชื่อ บางครั้งเราขำอย่างหนึ่ง เพื่อนก็เข้าใจไปอีกอย่าง ยิ่งทำให้เห็นความลื่นไหลไม่หยุดนิ่งของภาษา

ยิ่งสะสมถ้อยคำมากขึ้น นานวันเข้าเรายิ่งรู้สึกว่าคำเหล่านี้ช่างน่าสนใจ แล้วก็เป็นจริงอย่างที่เขาว่ากันว่า ยิ่งสนใจอะไร ก็จะยิ่งเจอ รู้ตัวอีกทีอัลบั้ม ‘ดวงตาเห็นคำ’ ในเฟซบุ๊กที่สร้างไว้เล่นๆ ก็มีภาพมากกว่า 200 ภาพ (ไม่นับที่ถ่ายเก็บไว้แล้วลืมอัพโหลดอีกไม่รู้เท่าไหร่)

มองเมืองผ่านคำ

เมื่อกองบรรณาธิการสำนักพิมพ์แซลมอนชวนนำอัลบั้ม ‘ดวงตาเห็นคำ’ มาทำเป็นซีนสำหรับ Bangkok Art Book Fair 2019  โดยสนใจภาพความเป็นเมืองที่แฝงอยู่ระหว่างบรรทัด แทรกอยู่ตามตัวอักษร เราก็เลยไม่รอช้าที่จะลองดูสักตั้ง

ไอเดียตั้งต้นของเรามีทั้งการวางคำแต่ละหมวดปะปนกัน เช่นเดียวกับประสบการณ์ที่เราพบเจอถ้อยคำตามถนนหนทาง หรือเป็นแบบเรียนฝึกอ่าน แต่คิดไปคิดมาหลายตลบก็ได้ข้อสรุปว่าจะใช้คอนเซปต์ของแบบฝึกหัดเห็นคำ ให้ผู้อ่านค่อยๆ ได้ลองสังเกตคำไปเรื่อยๆ ทีละหมวด ไม่ว่าจะเป็นคำโฆษณา คำขอร้อง คำสั่ง ฯลฯ โดยมีข้อเขียนสั้นๆ เล่าไอเดียของแต่ละส่วนก่อน ให้พอเข้าใจว่ากำลังจะได้เจออะไรต่อไป จะได้เตรียมใจได้ทัน

กลุ่มกลุ้ม

เหตุที่เก็บคำมาอย่างสะเปะสะปะ เราเลยไม่ได้คิดถึงการจัดหมวด แจงประเภทถ้อยคำใดๆ มาก่อน โชคดีที่ a day เคยชวนเขียนบทความเกี่ยวกับป้ายเหล่านี้มาแล้วครั้งหนึ่ง จึงได้มีโอกาสสังคายนาความตลกเฮฮาน่าฉงนอันไม่รู้สาเหตุในคำเหล่านั้น จนพอเห็นโครงสร้างจับต้องได้อยู่บ้าง เมื่อพอจะมองเห็นที่มาที่ไปก็อ่านความรู้สึกนึกคิดในใจของผู้สร้างสรรค์คำเหล่านี้ได้ละเอียดชัดเจนกว่าเดิม

แต่แม้จะจัดหมวดมาแล้วครั้งหนึ่ง พอต้องมาทำซีน ขั้นตอนนี้ก็ยังชวนกลุ้มอยู่ดี เพราะเราพบว่าหลายคำก็ยากที่จะแบ่งแยก จัดหมวดหมู่ได้อย่างชัดเจน บางป้ายอ่านดูครั้งแรกเหมือนจะบอกเล่าเฉยๆ แต่อ่านอีกครั้งเหมือนกำลังถูกด่า หรือบางป้ายเหมือนจะหวงห้ามแต่จริงๆ แล้วก็ใจดีโอนอ่อนผ่อนปรน จนต้องกุมขมับ ขยับปรับเปลี่ยนหมวดหมู่อยู่หลายรอบกว่าจะลงตัว

รูปปะคำ

เมื่อเราดึงเอาถ้อยคำที่ปรากฏอยู่ในพื้นที่จริงๆ มาสู่พื้นที่เสมือนในโลกออนไลน์ แล้วจะนำมันกลับสู่โลกแห่งความจริงบนหน้ากระดาษอีกครั้ง จึงต้องคิดกันหนักหน่อยว่าจะทำอย่างไรให้เซนส์ของความ everyday life หรือความรู้สึกพบเจอได้ชีวิตประจำวันยังคงอยู่ แต่ก็ดูพิเศษพอที่ควรจะเก็บรักษาไว้ในแบบรูปเล่ม

ด้วยเหตุนี้ กราฟิกดีไซเนอร์ของสำนักพิมพ์จึงหยิบเอาเลย์เอาต์แบบหนังสือพิมพ์มาจัดการกับข้อความเปิดของแต่ละบท เลือกกระดาษอาร์ตสีชมพูอ่อนเข้าเล่มด้วยการเย็บด้ายสีแดงสดโดดเด่น ดูไกลๆ เหมือนปึกกระดาษเช็ดปากตามร้านอาหารริมทาง (ครั้งแรกที่เห็นต้องขีดเส้นใต้ตรงนี้เลยว่าช่างตรงใจผู้เขียนยิ่งนัก) แถมแกรมกระดาษไม่หนาจนหนัก แต่ก็ไม่บางจนสีที่พิมพ์ทะลุมาอีกด้าน รูปและคำถูกจัดเรียงไว้หน้าละ 1 ภาพพร้อมคำบรรยายสั้นๆ มีเส้นสีแดงขีดยุกยิกเน้นให้พอเห็นคำสำคัญในภาพ ผู้อ่านจะได้เก็ตง่ายขึ้นอีกหน่อย ไม่ต้องเพ่งจนปวดตา เพราะเราเลือกทำให้ซีนเล่มนี้มีขนาดเท่าฝ่ามือ ช่างกะทัดรัดพกใส่กระเป๋ากางเกงได้สบาย 

ดวงตาเห็นคน

หลังจาก ‘ดวงตาเห็นคำ’ เสร็จสิ้นออกมาเป็นรูปเล่ม นอกจากเราจะได้มองลึกลงไปถึงเรื่องราวเบื้องหลังถ้อยคำบนแผ่นป้ายได้ไม่รู้จบแล้ว เรายังมองเห็นคนในคำเหล่านั้นมากขึ้นอีกด้วย ไม่ว่าจะบ่นลงในโซเชียลมีเดีย เขียนป้ายสักอัน พ่นคำลงบนกำแพง เราต่างล้วนแต่พยายามสื่อสารกันทางอ้อม เพื่อให้ได้ในสิ่งที่ตัวเองอยากได้ หรือผลักไสสิ่งที่ไม่ต้องการ เพื่อให้เราพอจะอยู่ร่วมกันได้ไม่ว่าจะแตกต่างกันแค่ไหน 

ทุกคำที่ผู้เขียนเซ็นลงไปบนหน้ากระดาษหน้าแรกจึงพยายามชวนให้ผู้อ่านออกไปเดินเล่น มองเห็นทั้งคำและคนไปพร้อมกันเสมอ ด้วยความเชื่อที่ว่าทุกคนก็มีดวงตาเห็นคำด้วยกันได้ทั้งนั้น 

zine : ดวงตาเห็นคำ
maker : สุวิชา พิทักษ์กาญจนกุล
พิมพ์ 4 สี ขนาด 10 x 14 cm จำนวน 92 หน้า ราคาเล่มละ 125 บาท
พิมพ์ครั้งแรก : กันยายน 2562 จำนวน 3,000 เล่ม
สำนักพิมพ์ Salmon Books

The post ดวงตาเห็นคำ : zine บอกเล่าความเป็นกรุงเทพฯ จากการเดินเล่นเห็นคำเป็นประจำทุกวัน appeared first on a day magazine.

คนไทยอย่างเรานั้น นอกจากจะอินไปกับทุกเทศกาลแล้ว เราก็จริงจังกับการให้ไม่แพ้ใครเช่นกัน ไม่ว่าจะวันปีใหม่ วันเด็ก วันสงกรานต์ วันแม่ วันพ่อ วันรับปริญญา วันเกิด วันเลี้ยงส่ง และอีกสารพัดโอกาสที่เราไม่ลังเลที่จะมอบของขวัญให้กัน หลายคนอาจเคยคิดอยากลองประดิดประดอยของทำมือสักชิ้นให้คนที่รัก แต่ไม่รู้จะเริ่มตรงไหน ไม่รู้จะปรึกษาใครดี ไม่รู้ว่าซื้ออุปกรณ์มามากมายแล้วจะได้ใช้อีกเมื่อไหร่ หากคุณคือคนนั้นที่เรากำลังพูดถึง แสดงว่าคุณเลือกอ่านถูกบทความแล้ว

เพราะเราจะชวนไปคุยกับ ก้อง–พิชชากร มีเดช, ออน–ทักษภรณ์ เสริมทรัพย์ และ เตย–ฐิติวัลคุ์ เฉลิมแสงสกุล นักสร้างสรรค์งานคราฟต์รุ่นใหม่ที่เปิดสตูดิโอศิลปะให้ใครต่อใครมาทำของขวัญด้วยตัวเองได้ที่ Gift Makers House ซึ่งซ่อนตัวอยู่ในตึกแถวชั้นสาม ข้างกำแพงเมืองเก่าบนถนนพระสุเมรุ

ความคราฟต์เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตแต่ละคนตั้งแต่เมื่อไหร่

ก้อง: เรา 3 คนเรียนคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากรกันหมดเลย แต่ผมเรียนออกแบบผลิตภัณฑ์ ส่วนอีก 2 คนเรียนภาคประยุกต์ศิลป์ ส่วนตัวผมชอบทำของใหม่ๆ ขึ้นมาเองตั้งแต่สมัยเรียน เคยลองทำปากกาคอแร้งอย่างง่ายๆ ไปขาย ปรากฏว่าผลตอบรับมันดีเกินกว่าที่คิดไว้มากเลย เป็นสิ่งที่ทำให้ประทับใจตั้งแต่ครั้งแรก คิดว่ามันน่าจะเป็นสิ่งที่เรารัก ก็เลยทำมาเรื่อยๆ เรียนจบก็ยังทำต่อ ทำเป็นแบรนด์ปากกา Pica ที่ใหญ่โตขึ้นเรื่อยๆ มีผลิตภัณฑ์ใหม่มากขึ้นเรื่อยๆ

ออน: เราเริ่มต้นจากการทำงานปักที่บ้านที่ราชบุรี ​(ติดตามอ่านเรื่องของออนได้ใน a day 208 ฉบับกลับบ้าน) ส่งต่อมาถึงตรงนี้ด้วย อุปกรณ์หนึ่งที่เกี่ยวข้องกับงานปักมาตลอดก็คือสะดึง เราอยู่กับมันจนรู้สึกว่ามันเป็นได้มากกว่าสะดึง จึงลองสั่งตัดอะคริลิกมาเป็นเฟรมกรอบรูปขาย ผลตอบรับค่อนข้างดีในต่างประเทศ แต่อาจจะไม่ได้สร้างความเข้าใจให้คนทั่วไปได้ง่ายนัก ก็เลยชวนเตยที่เป็นนักวาดภาพประกอบอยู่แล้วมาทำด้วยกัน

เตย: ก่อนหน้านี้เตยทำงานวาดสีน้ำมาตลอด รับงานวาดภาพประกอบปกติ แต่พอมีกรอบของออนเข้ามา ก็เลย co-brand กันมาตลอดจนถึงตอนนี้

จากที่ต่างคนต่างมีแบรนด์ มารวมตัวเป็น Gift Makers House ได้ยังไง

ออน: คิดว่าพื้นที่ชั้น 1 ซึ่งเป็นคาเฟ่ Head in the Clouds ค่อนข้างมีผลกับเราทั้ง 3 คนมากๆ ด้วยความที่เตยเป็นหุ้นส่วนของร้านข้างล่างอยู่แล้วด้วย สำหรับออน เวลาเดินทางมาจากราชบุรี ที่นี่ก็เป็นเหมือนที่พักพิง จุดแวะเปลี่ยนในกรุงเทพฯ ก้องก็แวะมาที่นี่บ่อยๆ ได้เจอกัน ช่วยงานกันบ้าง ก็เลยเริ่มคุยกันว่าอยากให้มันมีพื้นที่ที่มีจุดประสงค์อะไรคล้ายๆ กัน

จุดที่ทำให้คิดว่าต้องมีพื้นที่นั้นจริงๆ แล้วล่ะ ก็คือตอนที่ออนกับเตยได้ไปออกบูทขายของที่สิงคโปร์ ผลตอบรับมันดีมาก แล้วเขาถามว่ามีสตูดิโอที่ไทยไหม เราก็เลยให้ที่อยู่ที่นี่ไป (หัวเราะ) แล้วก็เริ่มมาคุยกับเพื่อนคนอื่นๆ ที่เป็นหุ้นส่วนของ Head in the Clouds ว่าอยากจะขอเปลี่ยนจากพื้นที่จัดแสดงแกลเลอรีชั้น 3 มาทำเป็นสตูดิโอร่วมกันแทน

เตย: เราอยากมีที่ที่เราได้คุยกับลูกค้าด้วย จะได้เหมือนเราออกอีเวนต์ทุกวัน (หัวเราะ) แล้วก็มีพื้นที่ทำงานของเรา

ก้อง: ส่วนไอเดียเรื่องการเป็นพื้นที่ทำของขวัญ มาจากตัวตนของเราทั้ง 3 คน ซึ่งเป็นคนทำของขวัญกันอยู่แล้ว ผมทำเครื่องเขียน สองคนนี้ทำงานภาพประกอบและกรอบรูป ก็เลยคิดว่าอันนี้น่าจะลงตัว ทุกคนมีความคิดตรงกัน อยากจะมีพื้นที่ให้คนทำของขวัญแบบที่ไม่ต้องไปจ่ายเงินทำเวิร์กช็อปที่เฉพาะทางมากๆ 2,000-3,000 บาท มาที่นี่อยากทำอะไร ทำเมื่อไหร่ก็ได้ โดยที่เรามีอุปกรณ์ซัพพอร์ตไว้อยู่แล้ว

หากมองในภาพกว้าง วงการคราฟต์ในเมืองไทยนอกจากในห้องเรียนเวิร์กช็อปเป็นอย่างไรบ้าง

ก้อง: ผมเองไปออกบูทในงานต่างๆ อยู่บ่อยๆ ได้เห็นงานคราฟต์ของคนรุ่นใหม่เยอะขึ้นเรื่อยๆ คนมาทำเยอะขึ้นเรื่อยๆ ทำให้เห็นว่างานคราฟต์มันก็เป็นตัวเลือกให้คนได้เยอะขึ้น

ออน: คนที่พาเราไปออกบูทที่สิงคโปร์เป็นชาวสิงคโปร์ เขารวบรวมดีไซเนอร์ไทยและผลิตภัณฑ์ที่ออกแบบโดยคนไทยมาขายบนเว็บไซต์ ทุกวันนี้นักออกแบบไทยเยอะมาก และงานดีๆ ก็เยอะมาก เรารู้สึกว่าการได้มีคอมมิวนิตี้ที่คนออกแบบได้คุยกันเอง และได้สื่อสารกับคนซื้อเป็นเรื่องสำคัญมาก

บางทีงานคราฟต์ที่ต้นทุนสูง คนซื้อในประเทศเราอาจจะยังสู้ราคาไม่ไหว ซึ่งค่อนข้างจะเป็นกำแพง และเป็นสาเหตุที่เราทำการตลาดพุ่งเป้าไปที่ชาวต่างชาติก่อน แต่เราอยากให้คนไทยได้ใช้ของที่ดีในราคาที่จ่ายไหว เราตั้งใจทำที่นี่เพื่อคนไทยด้วยกัน และเราไม่ได้อยากให้มีแค่เราที่เดียว อยากให้พื้นที่แบบนี้กระจายไปอีกเยอะๆ เพื่อให้คนเข้าถึงงานคราฟต์ง่ายขึ้น

เหตุผลที่เลือกทำพื้นที่ให้คนมาทำของขวัญ เป็นไอเดียที่ได้มาจากการที่คณะมัณฑณศิลป์ ศิลปากร มีวัฒนธรรมการทำงานคราฟต์มอบให้กันอยู่แล้วหรือเปล่า

ก้อง: เราเรียนออกแบบผลิตภัณฑ์ เวลามีงานคณะเราจะเป็นคนรับหน้าที่ทำของขวัญ ของที่ระลึก ทำพร็อพ เรารู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของมันตลอด ทุกปีก็จะต้องเป็นคนคิดของขวัญแจกรุ่นน้องในคณะ งานกิ๊ฟต์ งานรับน้อง เรารู้สึกตื่นเต้นที่เขาได้รับสิ่งนั้นไป

เตย: เราเองเคยทำเปเปอร์มาเช่ให้รุ่นน้องในคณะที่สนิทกันมาก รักกันมาก เอากระดาษมาปั้นเป็นจานบิน เพนต์เป็นรูปดอกไม้ เสียบดินสอเอาไปให้รุ่นน้องวันแสดงงานทีสิส ทำเองก็ยังชอบเอง งานฝีมือจากเพื่อนในกลุ่มที่ทำให้กันเอง ก็เป็นสิ่งที่ให้แรงบันดาลใจเรามากๆ ทำไมเพื่อนตั้งใจจังเลย เวลาเราจะให้อะไรใคร เราอยากจะคิดมากกว่าแค่จะไปหาซื้อของ บางทีไม่รู้ว่าเพื่อนจะชอบไหม แต่ของที่เราตั้งใจทำให้ อันนี้แหละต้องเป็นของคนนี้ ให้คนนี้เท่านั้น

ออน: มีเรื่องหนึ่งที่อยากเล่า ตั้งแต่เรียนปีหนึ่งปีสองเพื่อนในกลุ่มจะมีการนัดให้ของกันในวันสำคัญ ด้วยความที่เราไม่ได้ทำงานมือตั้งแต่แรก ที่บ้านทำงานปักอยู่แล้วก็จริง แต่ก็ใช้เครื่องจักร ใช้คอมพิวเตอร์ทำอยู่ดี เราเตรียมของขวัญให้เพื่อนๆ ด้วยการไปซื้อของโหลที่สำเพ็ง แต่เราได้กระดาษประทับตราที่เพื่อนในกลุ่มแกะยางลบเองมาแจกให้เพื่อนทั้ง 10 คน เราชอบของขวัญชิ้นนั้นมาก กระดาษใบเดียวถ้านับต้นทุนอาจจะไม่เท่ากับของที่เราซื้อมาหรอก แต่ดูน่าเก็บจังเลย ทำให้รู้สึกอินกับของทำมือตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา

ใครคือคนนั้นที่เราเชื่อว่ากำลังมองหาสถานที่แบบ Gift Makers House อยู่

ออน: ตอนนี้กลุ่มเป้าหมายของเราจะแบ่งเป็น 2 กลุ่มที่ค่อนข้างแตกต่างกัน กลุ่มแรกคือชาวต่างชาติหรือคนไทยในพื้นที่ บริบทของพวกเขาคือใช้ชีวิตอยู่ในย่านนี้ เดินไปเดินมาแถวนี้ หรือมากินกาแฟข้างล่างแล้วลองขึ้นมาดูที่นี่ เรามีโอกาสได้คุยกับคนที่ทำโฮสเทลแถวนี้อยู่บ้าง พบว่าจริงๆ แล้วมันมีช่วงเวลาที่ลูกค้ารอขึ้นเครื่อง แต่ไม่มีที่นั่งเล่น เดินข้างนอกก็ร้อน เราเสนอกิจกรรมที่ทำอะไรได้มากกว่ากินกาแฟในคาเฟ่ ด้วยการมาทำกิจกรรมอะไรเล็กๆ น้อยๆ ที่นี่

ส่วนอีกกลุ่มคือคนที่ไม่ได้อยู่ในพื้นที่ แต่มองหากิจกรรมทำในวันหยุด หรือมีเวลาว่างก็มาเริ่มต้นทำของขวัญ ไม่ต้องมีพื้นฐานศิลปะก็ทำได้ เราจะมีอุปกรณ์จัดเตรียมไว้ให้ มีพวกเราคอยให้คำแนะนำอยู่ตลอดทั้งวัน จะวอล์กอินเข้ามาก็ได้ หรือถ้ามากันเป็นกลุ่มก็โทรมาจอง เป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่ให้คนมาทำกิจกรรมร่วมกัน

ของขวัญแบบไหนบ้างที่มาลองทำเองที่นี่ได้

ก้อง: ทุกกิจกรรมจะมาจากสิ่งที่เราทุกคนทำอยู่แล้ว มาจากที่เราทำได้ก่อน ทุกอย่างมันมาจากพื้นฐานศิลปะ อย่างแรกเป็นงานเพนต์บนกระดาษเพื่อทำเป็นการ์ด มีตัวปั๊ม สีไม้ สีน้ำ สีโปสเตอร์ สีอะคริลิก เตรียมไว้ให้หมด มีราคาที่แตกต่างกันไปตามอุปกรณ์ที่เราจะเตรียมไว้ให้ ต่อมาเป็นตุ๊กตาไม้ ได้ไอเดียมาจากการที่เราอยากทำอะไรเหมือนเป็นตัวแทนของคนรับ มีส่วนประกอบของตัวที่แยกกัน ให้เขามาเลือกได้เอง จะเพ้นต์ที่นี่เลย หรือว่าส่งรูปถ่ายมาให้เราเพนต์ให้ก็ได้ อยากเพนต์เองแต่นึกไม่ออกว่าจะใช้สีอะไรเราก็มีไกด์ชุดสีแบบต่างๆ ไว้ให้

ออน: เราพยายามลดทอนขั้นตอนให้ง่ายต่อทุกคน มีตัวอย่างงานหนังสือศิลปะที่เราเตรียมไว้ให้บ้าง หรือเราสามคนก็ช่วยกันแนะนำบ้าง

ก้อง: มีงานสกรีนที่แยกเป็นส่วนต่างๆ ด้วยเหมือนกัน มีหน้า ผม ตัวให้เลือกประกอบกัน แล้วแต่จะเลือกแบบไหน เท่าที่ผ่านมางานสกรีนเสื้อ สกรีนกระเป๋าเป็นที่นิยมมากที่สุด คิดว่าเพราะเป็นงานที่มีฟังก์ชั่น ใช้ได้ตลอด ให้ใครไปก็ได้เห็นว่าเขาใส่ด้วย นอกจากนี้ก็จะมีกระดาษห่อของขวัญที่ให้เขาปั๊มลายเอง แล้วก็วางแผนว่าจะมีเวิร์กช็อปพิเศษเดือนละครั้งให้ผู้เชี่ยวชาญแต่ละเทคนิคมาสอน เพื่อจะดึงคนเข้ามาด้วย

1 เดือนที่ผ่านมาเกิดอะไรขึ้นใน Gift Makers House บ้าง

ออน: 1-2 เดือนแรกเราตั้งใจให้เป็นช่วงเวลาของการเก็บปัญหาทุกอย่าง เพราะมันใหม่มาก เราก็จะเริ่มรู้ว่าทันไม่ทัน ลูกค้ากี่คน ควรมีสตาฟคอยดูแลกี่คน คนที่เข้ามานี่แหละที่จะช่วยให้เราปรับต่อไปได้ เพราะไม่งั้นก็ไม่รู้ว่าต้องปรับอะไรบ้าง บางทีเราประเมินเขาสูงไปต่ำไป การใช้เทคนิคอะไรอย่างนี้ก็ต้องปรับในเรื่องนั้น เขารู้อยู่แล้วนิดหนึ่ง แต่เราคิดว่าเขาไม่รู้ หรือเขาไม่รู้แต่เราคิดว่าเขารู้ (หัวเราะ)

ก้อง: อย่างงานสกรีน ตอนแรกเราก็คิดว่ามันน่าจะไม่ยากมาก แต่พอมาทำจริงๆ แล้วขั้นตอนการทำมันจุกจิก ปาดสีแล้วต้องล้างบล็อก แล้วกลับมาทำใหม่อีก

มองว่าก้าวต่อไปของ Gift Makers House จะเป็นอย่างไร

ออน: เรามองว่าที่นี่เป็นคอมมิวนิตี้คนทำงานศิลปะ เราอยากชวนคนข้างนอกเข้ามา ไม่ว่าจะมาทำกิจกรรมหรือมานั่งคุยกัน เราชอบบรรยากาศที่ลูกค้าได้มาแลกเปลี่ยนกันกับเรา คนที่ไม่ได้รู้จักกันมาก่อนก็มารู้จักกันที่นี่ อยากให้เป็นคอมมิวนิตี้ที่ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ จุดประสงค์ของเราเองอยากให้คนได้ทำกิจกรรมศิลปะโดยไม่รู้สึกกลัว มีเพื่อนช่วยทำ ช่วยสอน ให้เห็นว่าศิลปะมันไม่ได้ยากขนาดนั้น อยากให้ลองเปิดใจดูนะ จะได้มีความภูมิใจในชิ้นงานของตัวเอง

ก้อง: อยากให้คนเข้ามาที่นี่มองเห็นการให้อีกรูปแบบหนึ่งที่มีคุณค่าไม่แพ้กัน คิดว่ามีคนที่ชอบทำของขวัญให้คนอื่นอยู่แล้ว เราอาจจะลืมไปว่าตอนเด็กๆ เราเคยทำของขวัญให้เพื่อน ให้พ่อแม่พี่น้องมาก่อน ความรู้สึกดีๆ แบบนั้นมันน่าจะเก็บไว้ จากที่เคยซื้อของให้กัน อยากให้ได้ลองเปลี่ยนมาเป็นการทำของขวัญให้กันดูบ้าง

เตย: จากที่เคยทำงานเฉพาะทางของเรา ตอนนี้ได้ทำกับคนกลุ่มใหญ่ขึ้น ได้ทำงานกับเพื่อนๆ ของเรา หวังว่าตัวเองจะเติบโตไปกับที่นี่ด้วยเหมือนกัน อยากรู้ว่างานของเราจะไปได้ถึงไหน แล้วก็ไอเดียที่เรามีกันอยู่เรื่อยๆ เมื่อเรามีพื้นที่ที่ทำได้จริงๆ แล้วมันทำอะไรได้บ้าง ก็ต้องลองดู ติดตามตอนต่อไป

The post Gift Makers House : สตูดิโอคราฟต์ที่ชวนทุกคนทำของขวัญแทนใจด้วยมือตัวเอง appeared first on a day magazine.