‘แหวนแต่งงานที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม’ คือหนึ่งในโจทย์ใหญ่ของฉันเมื่อวันสำคัญของชีวิตคู่มาถึง

แน่นอนว่าโจทย์นี้ไม่ง่ายเลย เพราะแหวนแบบที่ว่าอาจหาไม่ได้ตามร้านค้าทั่วไป หรือถ้าในโลกออนไลน์มีจริงก็คงยากที่จะหยิบจับหรือตัดสินใจ

ความตั้งใจแรกของฉันคืออยากทำแหวนที่ใช้ทองรีไซเคิลจากโทรศัพท์มือถือเหมือนกับเหรียญทองโอลิมปิก แต่จากการหาข้อมูลจากหลายฝ่ายก็พบว่าการรีไซเคิลอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ในไทยยังไม่ถูกกฎหมาย หลายที่ที่รวบรวมโทรศัพท์เก่าก็ส่งออกไปกำจัดที่ต่างประเทศ แม้จะมีคนสกัดทองได้ในไทยก็ค่อนข้างอันตราย และเมื่อเอาทองออกมาแล้วชิ้นส่วนอื่นๆ ของโทรศัพท์ก็มักไม่ได้ถูกจัดการอย่างถูกต้อง ตัวเลือกนี้จึงตัดออกไป

จนกระทั่งวันหนึ่งเพื่อนแนะนำให้รู้จักกับ Harmonique Jewelry ที่คอยให้คำปรึกษาและทำความตั้งใจนี้ให้สำเร็จลงได้ แต่ก่อนจะไปพูดถึงกระบวนการต่างๆ ฉันอยากแนะนำให้รู้จักร้านและตัวตนของเจ้าของร้านทั้งสองคนก่อน

Harmony + Unique = เอกลักษณ์ที่สอดประสาน

“มีลูกค้าเดินมาหาฮาร์โมนีค แล้วบอกว่าเขาเดินดูแหวนมาเยอะมาก แต่ไม่เจอแหวนสวยถูกใจเลย เงินมีแต่เขาไม่ซื้อ เขารู้สึกว่ามันไม่เกี่ยวกับเขา เหมือนจับยัดใส่มือเฉยๆ เราเลยเข้ามาช่วยตรงนี้ ใส่ดีไซน์เข้าไปกับเรื่องราวให้มันเป็นปัจเจก เลยเกิดมาเป็น harmony กับ unique การสอดประสานเรื่องราวที่เป็นเอกลักษณ์ของคนสองคนและได้มาเป็นชื่อแบรนด์โดยบังเอิญ”

Harmonique Jewelry เกิดจากความฝันของ โบ้–ทศพร พิศาล กับความตั้งใจของ ก๊อฟ–ภานุวัฒน์ สัจจะวิริยะกุล โบ้ใฝ่ฝันอยากเป็นนักออกแบบจิวเวลรีตั้งแต่มัธยมต้น เขาออกแบบแนวทางชีวิตจนได้เป็นนักออกแบบจิวเวลรีให้กับหลายแบรนด์ดังทั่วโลก ในขณะที่ก๊อฟเป็นวิศวกรและนักพฤติกรรมศาสตร์ แต่อยากมีธุรกิจเป็นของตัวเอง

“อยู่ๆ เราก็เบื่องานประจำขึ้นมาแล้วอยากทำธุรกิจ มีความคิดเยอะไปหมดแต่ก็ยังไม่รู้จะทำธุรกิจอะไรดีก็เลยไปดูดวง หมอดูบอกว่าให้ทำอะไรเกี่ยวกับโลหะ ซึ่งจริงๆ มีหลายอย่างนะ จะทำเหล็กเส้นก็ได้” ก๊อฟเล่าติดตลกถึงแรงบันดาลใจของเขา และยังเสริมว่าเขาเริ่มมองหาสิ่งที่ชอบ ประกอบกับเจอโบ้ที่ทำจิวเวลรีให้แบรนด์ดังอยู่ก่อนหน้านี้ ทั้งคู่เลยตัดสินใจออกมาทำแบรนด์ของตัวเอง

“มีตังค์ไหม” เป็นหนึ่งในบทสนทนาสำคัญของเขาทั้งสอง เพราะการทำธุรกิจจิวเวลรีต้องมีเงินลงทุนสูงมาก แต่ใครจะเชื่อว่าเขาเริ่มต้นธุรกิจนี้ด้วยเงินเพียงคนละ 10,000 บาท

ร้านจิวเวลรีที่ไม่ได้ถามคุณว่าชอบแบบไหน แต่ถามว่าไปรักกันได้ยังไง

“เราสองคนมีนิสัยเหมือนกันคือชอบฟังคนอื่นเล่าเรื่อง จะถามว่าแต่ละคนไปรักกันได้ยังไง ชอบอะไรในตัวอีกคน เราฟังเรื่องของคนอื่นแล้วหยิบจับมาดีไซน์ เลยทำให้เราทำงานตรงนี้สนุก”

โบ้เล่าพร้อมโชว์จิวเวลรีคอนเซปต์ต่างๆ ที่เขาออกแบบ ไม่ว่าจะเป็นแหวนของคู่รักนักวิ่ง แหวนของคุณหมอที่แฝงกราฟคลื่นหัวใจ และอีกหลากหลายดีไซน์ โบ้เล่าเรื่องราวของแหวนแต่ละวงออกมาเป็นฉากๆ จนฉันทึ่ง

“เราอยากให้เขาได้สิ่งที่เขาปรารถนามากที่สุด เหมือนสโลแกนของเราที่ว่า ‘craft your story’ อยากได้อะไรบอกมาเลย ไม่มีชิ้นไหนที่ Harmonique ปฏิเสธลูกค้าเลยนะ ซึ่งบางทีร้านทั่วไปเขาจะปฏิเสธลูกค้าอย่างเต็มปากเต็มคำ เพราะว่าต้นทุนสูงและเสียเวลาออกแบบแหวนแค่คู่เดียว”

Harmonique ใช้จุดนี้ผลักดันให้ธุรกิจเติบโต ก๊อฟและโบ้อาสาออกแบบแหวนให้กับเพื่อนที่รู้จักก่อน เมื่อตกลงปลงใจสั่งผลิตแหวนและวางมัดจำเขาจึงมีรายได้เข้ามา และนี่จึงเป็นเหตุผลที่ธุรกิจจิวเวลรีของพวกเขาเติบโตมาได้ด้วยเงินทุนไม่มากนัก

“ร้านจิวเวลรีในประเทศไทยไม่เคยโปรโมตดีไซเนอร์มาก่อน ทุกร้านคือเจ้าของร้านออกหน้า ทุกอย่างอยู่ภายใต้ชื่อร้าน ซึ่งเป็นสิ่งที่ก๊อฟไม่พอใจว่าทำไมคนที่ออกแบบสิ่งเหล่านี้ถึงถูกด้อยค่า เราเลยอยากผลักให้คนเหล่านี้ประสบความสำเร็จ ให้ดีไซเนอร์ได้มีที่ยืน ในอนาคตเราต้องการสร้างแบรนด์ให้เป็นที่ของดีไซเนอร์ เป็นร้านสบายๆ เหมือนร้านกาแฟ ไม่ต้องมีตู้โชว์มากมาย ให้คุณได้เข้ามาคุย มาเล่าให้เราฟังก่อน เดี๋ยวดีไซเนอร์ช่วยคิดให้” ก๊อฟเล่าถึงความตั้งใจในการยกระดับดีไซเนอร์วงการเครื่องประดับให้ได้รับการยอมรับมากขึ้น ให้คุณค่าของงานดีไซน์ตอบโจทย์ลูกค้า และเน้นรังสรรค์ผลงานมากกว่าจำนวนสินค้า

ฉันและแฟนเล่าให้โบ้ฟังว่าพวกเราชอบธรรมชาติ คนหนึ่งชอบภูเขา ส่วนอีกคนชอบทะเล เลยอยากได้แหวนที่สะท้อนถึงสองสิ่งนี้ เราลองเลือกแบบที่ชอบ 2-3 แบบจากอินเทอร์เน็ตให้โบ้ดู และเพียงไม่กี่สัปดาห์โบ้ก็ส่งแบบแหวนมาให้เราเลือก ไม่ว่าจะเป็นคอนเซปต์น้ำทะเลที่ไหลผ่านทรายเป็นร่องเล็กๆ หรือเนื้อสัมผัสของแหวนที่ทำให้เราเซอร์ไพรส์ว่ารายละเอียดของแหวนเพียงวงเล็กๆ นั้นทำได้หลากหลายกว่าที่เราคิดมาก

เครื่องประดับ มรดกจากรุ่นสู่รุ่น

หากมองในมุมหนึ่ง เครื่องประดับกับสิ่งแวดล้อมดูเหมือนจะไม่ไปด้วยกันเอาเสียเลย เพราะเป็นสิ่งของฟุ่มเฟือยที่ดูไม่มีฟังก์ชั่นในการทำให้เกิดประโยชน์อะไร แถมยังต้องถลุงโลกมาทำอีก แต่ก๊อฟพูดถึงประเด็นนี้ไว้อย่างน่าสนใจ

“ถ้าเครื่องประดับมันจะตาย มันตายตั้งแต่พันปีที่แล้ว แต่คนยังให้คุณค่ากับสิ่งนี้ไม่ว่าจะในรูปแบบเครื่องบอกตำแหน่ง ฐานะ เครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจ หรืออะไรก็แล้วแต่ มันเป็นไปได้ไหมถ้าเราจะทำให้การผลิตเครื่องประดับมันดีขึ้น”

แน่นอนว่ามีความเป็นไปได้ในหลายกระบวนการมากที่พัฒนาได้ ไม่ว่าจะเป็นการเลือกวัตถุดิบ การออกแบบให้มินิมอล การผลิตที่ทำให้เกิดของเหลือทิ้งน้อยที่สุด แต่ในยุคสมัยก่อนเครื่องประดับถูกใช้เป็นเครื่องบ่งบอกฐานะจึงถูกออกแบบให้มีขนาดใหญ่ เห็นชัด สร้อยทองขนาดใหญ่ แหวนเพชรเม็ดโต หรือกำไลอัญมณีหลากสีจึงไม่เน้นดีไซน์หรือคำนึงถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมมากนัก แต่ปัจจุบันยุคสมัยได้เปลี่ยนไปแล้ว

“มันเริ่มจากการที่ลูกค้าเอาแหวนของอาม่ามาซ่อม พอเราซ่อมให้เสร็จแล้วเขาบอกว่า เอาไปให้หลายร้านแล้วไม่มีใครยอมซ่อมให้เลยเพราะว่ามันจุกจิก มีแต่ก๊อฟกับโบ้นี่แหละที่ยอมซ่อมให้ มันเป็นคำพูดที่เรารู้สึกอิ่มเอมมาก” ก๊อฟเล่าว่าในครั้งนั้นนอกจากซ่อมแหวนวงนี้แล้ว เขายังปรับรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ให้แหวนดูสวยขึ้นภายใต้รูปแบบเดิม และเริ่มสนใจการรีดีไซน์มากขึ้น

“หลังจากครั้งนั้นเราเลยคิดว่า หรือว่าเรามาทำงานรีดีไซน์ดี เพราะคนมีของเก่าๆ เยอะ และของมันมีเรื่องราวหรือความผูกพัน บางอย่างโบราณไปหน่อย ทองเกินไป อย่างของอากงอาม่านี่ต้องทอง ไม่ทองไม่ใส่ มรกตต้องใหญ่ ซึ่งคนยุคเราไม่ชอบใส่สีทอง แต่มันมีคุณค่าทางจิตใจ การรีดีไซน์ของที่เขามีจะทำให้เขาประหยัดราคาและประหยัดทรัพยากรด้วย

“มีลูกค้าเอาแหวนที่ถอดมาจากนิ้วอาม่ามาทำเป็นแหวนเพชรเพื่อให้ลูกชายไปขอสาวแต่งงาน ซึ่งมันใหญ่มากและเพชรเยอะมาก คุณแม่เขาเป็นคนเอามาให้ บอกว่าบ้านเรารวยนะ จะเอาแหวนวงเล็กๆ ไปให้เขาด่าอาม่าเหรอ แหวนเลยมาใหญ่เป็นก้อนหินเลย (หัวเราะ) เขาขอแฟนแต่งงานแล้วแต่ไม่มีใครกล้าใส่แหวน เลยเอามาออกแบบใหม่จะได้ใส่ติดตัวเพื่อรำลึกถึงอาม่าด้วย” โบ้เล่าถึงอีกเรื่องประทับใจที่เขาแตกแหวนวงใหญ่ของอาม่าออกมาเป็นแหวนอีก 3 วง

ของที่เคยเป็นมรดกตกทอดที่ไม่สามารถสวมใส่ได้แต่ก็ไม่อยากขาย ได้เปลี่ยนสภาพมาให้เหมาะกับผู้รับ ทำให้ลูกค้าประหยัดค่าใช้จ่าย ซึ่งเหตุผลที่ร้านค้าส่วนมากหรือช่างมักไม่รับทำเพราะมีความยุ่งยากมากกว่า ต้องแกะเพชรหรืออัญมณีออกมาอย่างประณีต หลอมรวมโลหะเข้าด้วยกันแทนที่จะเป็นทองแท้ใหม่ๆ และที่สำคัญยังทำให้ร้านค้าได้กำไรน้อยลงด้วยเพราะไม่ได้บวกกำไรจากวัตถุดิบตั้งต้นในการผลิต แต่ Harmonique กลับรู้สึกดีใจที่มีส่วนช่วยลูกค้าและช่วยประหยัดทรัพยากรโลก

ผ้าขี้ริ้วห่อทอง

พอได้ไอเดียฉันก็เริ่มไปรื้อของเก่าที่มีอยู่ในบ้าน โดยพื้นฐานเป็นคนชอบเครื่องเงินเลยมีสร้อยคอเก่าที่ไม่ได้ใส่แล้วอยู่หลายเส้น รวมถึงต่างหูไร้คู่อีกหลายข้าง รื้อของตัวเองแล้วก็ลามไปรื้อของเก่าของแม่ด้วย เผื่อว่าแม่จะมีเครื่องประดับที่ไม่ได้ใช้แล้ว

ว่าแล้วแม่ก็หยิบห่อผ้าขี้ริ้วออกมาให้ดู เหมือนที่โบ้เล่าไว้เลย ผู้ใหญ่มักมีเครื่องประดับทองเก็บไว้ กำไลนพเก้า กำไลทองคล้องขาของลูกตอนเด็กๆ ต่างหูอาม่า กรอบพระ และอื่นๆ แม่หยิบออกมาทีละชิ้นและเล่าความเป็นมาของสร้อย แหวน กำไลต่างๆ ให้ฉันฟังอย่างมีความสุข บางทีเครื่องประดับอาจจะเป็นแคปซูลกาลเวลาก็ได้นะ

เราเลือกแหวนวงเล็กของพี่สาวกับพี่ชายสมัยเด็กๆ ที่ปัจจุบันใส่ไม่ได้แล้ว ต่างหูเพชรของอาม่า และสร้อยทองที่คิดว่ารูปแบบโบราณเกินไปที่จะใส่ได้มารวมกันเป็นแหวนแต่งงานของเรา

“หยองหรือไม่หยอง” ฉันเอามาถามโบ้ที่ร้าน เพราะทองหลายชิ้นก็เบาหวิวจนเหมือนจะเป็นของปลอม หรืออย่างเพชรฉันก็ดูไม่เป็นว่าของจริงหรือน้ำงามหรือเปล่า ซึ่งโบ้จะใช้การดูและการชั่งเพื่อทดสอบเบื้องต้น ก่อนจะนำไปเข้าเครื่องเพื่อทดสอบเปอร์เซ็นต์ทองที่แน่ชัดอีกครั้ง ระหว่างที่รับสินค้าจะมีการถ่ายรูปชั่งน้ำหนักไว้เป็นหลักฐานและรายงานเป็นระยะ

“เราจะรู้ได้ยังไงว่ามันเป็นของเราจริงๆ ที่เอาไปทำมาใหม่ ไม่ใช่เอาของปลอมใส่เข้าไปแล้วเอาของเราไปขาย” ฉันถามเพื่อความมั่นใจ

“เราพยายามพิสูจน์ความตรงไปตรงมาของเราให้มากที่สุด ของที่เรารับมาก็จะไปยิงหาเปอร์เซ็นต์ทองออกมาชัดเจน ได้กลับคืนก็ต้องเท่านี้ ไม่ต้องมามั่วกันทั้งสองฝ่าย และจริงๆ ธุรกิจนี้ใช้ความเชื่อใจอยู่แล้ว แม้จะเป็นร้านใหญ่ๆ เราก็ไม่อาจรู้เลยว่าเขาขายของแท้หรือเปล่า แต่อาศัยเครดิตและความเชื่อใจ เราก็พยายามอย่างเต็มที่ที่สุด และปรับไปเรื่อยๆ ให้โปร่งใสที่สุด” โบ้อธิบายเสริมถึงกระบวนการทำงานอย่างโปร่งใสซึ่งเป็นโจทย์ที่เขายังพัฒนาต่อไป

พลังของการรีดีไซน์

ภายในสองสัปดาห์แหวนที่เรารอคอยก็เสร็จเป็นที่เรียบร้อย แหวนทองขาวที่เกิดจากเงินผสมกับทองให้สีเหลือบทองอ่อนๆ คล้ายพระอาทิตย์ตกดิน ดีไซน์ที่ตั้งใจให้มองด้านบนเหมือนคลื่นทะเลและสันด้านข้างคล้ายภูเขาลูกเล็กๆ เพชรตรงกลางเดิมตั้งใจจะใช้เพชรจากต่างหูอาม่า แต่น่าเสียดายที่ขนาดใหญ่เกินไปทำให้เราต้องใช้เพชรใหม่มาร่วมด้วย

สร้อยทองถูกนำไปใช้บางส่วน จึงตัดและต่อใหม่ให้กลายเป็นกำไลข้อมือ ส่วนเศษทองที่เหลือจากการผลิตก็ถูกขึ้นรูปเป็นแหวนเกลี้ยงดีไซน์มินิมอลอีกวงหนึ่งที่สวมใส่ได้ในหลายโอกาส เราได้แหวนสุดประทับใจและเกร็ดความรู้เรื่องเครื่องประดับอีกมากมายในราคาถูกกว่าท้องตลาดเกินครึ่ง

“มีคนเอาของเก่ามาทำเรื่อยๆ เลยนะ ลูกค้าคนเดิมสั่งติดต่อกันมา 5-6 เดือนแล้ว แม้กระทั่งช่วงโควิดก็ยังสั่งอยู่ การรีดีไซน์ในเชิงธุรกิจของเราถือว่าเป็น brand loyalty ที่ทรงพลังมาก” โบ้เล่าถึงข้อดี แม้การทำงานจะมีกระบวนการที่ซับซ้อนอยู่บ้าง แต่งานออกแบบคือสิ่งที่เขารัก และการที่ลูกค้ามีความสุขก็ทำให้โบ้มีความสุขด้วย

แถมก๊อฟยังบอกแบบไม่หวงไอเดียด้วยว่า “อยากให้ร้านอื่นทำรีดีไซน์มากขึ้นเหมือนกัน เพราะจริงๆ ทรัพยากรพวกนี้มันมีอยู่แล้ว ถ้ามีคู่แข่งเพิ่มขึ้นในตลาดคนอาจจะหันมาให้ความสนใจรีดีไซน์มากขึ้นก็ได้ เหมือนมาช่วยกันทำมาร์เก็ตติ้ง ถ้าเขามีมุมมองเรื่องสิ่งแวดล้อมด้วยก็น่าจะดี เราจะได้แอบดูและใช้ความคิดของหลายๆ คนมาต่อยอดกัน”

ฉันรู้สึกขอบคุณ ไม่ใช่แค่เพียงที่ฉันได้แหวนวงสำคัญที่สวยถูกใจ แต่ยังมีเรื่องราวดีๆ แห่งความสุขของคนในครอบครัวซ่อนอยู่ในแหวนวงนี้ด้วย ฉันหวังว่าแหวนของเราอาจจะพอทำให้หลายคนได้หยิบจับเครื่องประดับเก่ามาปัดฝุ่น เริ่มบทสนทนากับคนในครอบครัว และเมื่อถึงวันหนึ่งในอนาคต เครื่องประดับเหล่านี้อาจเป็นตัวแทนบอกเล่าเรื่องราวของคุณด้วยเหมือนกัน

Harmonique Jewelry
harmoniquejewelry.com
facebook.com/harmonique.jewelry

The post Harmonique Jewelry นักเล่าเรื่องผ่านเครื่องประดับที่ชุบชีวิตใหม่ให้มรดกแห่งความทรงจำ appeared first on a day magazine.

“ถ้าไม่มีโควิดเราก็ยังไปสนุกกับตลาดออฟไลน์ แล้วก็คงจะไม่ได้มาเรียนรู้เรื่องออนไลน์จริงจังแบบนี้” โชค–โชคชัย หลาบหนองแสง ผู้พัฒนาโครงการจ่ายตลาดเล่าถึงช่วงวิกฤตที่ทำให้เขายกแผงผักในตลาดมาอยู่บนหน้าเฟซบุ๊กได้

JaiTalad สะพานเชื่อมคนปลูกและคนกิน

“จ่ายตลาดคือตลาดที่เราให้คนอยากมาจ่ายเหมือนแม่ลุงป้าน้าอา เราเลยเลือกคำนี้เป็นคำง่ายๆ ที่ทุกคนเข้าใจ แต่ความแตกต่างคือ ของที่เราเตรียมไว้ให้ผู้บริโภคเป็นของที่มาจากเกษตรกรที่เขาตั้งใจผลิตขึ้นมา และเราก็ไปชวน ไปรวบรวมมาให้ผู้บริโภคเข้ามาจับจ่ายใช้สอย” โชคเล่าถึงที่มาของการสร้างตลาด เพื่อให้เป็นพื้นที่ที่ผู้ผลิตและผู้บริโภคได้พบปะกันซึ่งดำเนินการมาร่วมสองปีแล้ว

ก่อนหน้านี้โชคเป็นหนึ่งในผู้จัดอีเวนต์ Root Garden ที่ทองหล่อ ซึ่งเป็นตลาดนัดของผู้ผลิตในลักษณะเดียวกัน แต่ด้วยปัจจัยต่างๆ ทำให้ Root Garden ต้องปิดตัวลง แต่จากเครือข่ายและประสบการณ์ของเขาทำให้โชคอยากสานต่อพื้นที่แห่งนี้ จึงเกิดเป็น JaiTalad ขึ้นในวันเสาร์และอาทิตย์ต้นเดือน

“ตอนนั้นเราไม่เคยปลูกผักกินเอง แต่ก็อาศัยว่าเราอยู่ใกล้ชิดกับฝั่งเกษตรกรและรู้ว่าตลาดกรุงเทพฯ เป็นยังไง เราก็ใช้ความรู้ทางด้านนี้มาช่วยเกษตรกร เกษตรกรเองก็ไม่ได้เข้าใจผู้บริโภค เขาไม่รู้เลยว่าผู้บริโภคต้องการอะไร หรือในขณะเดียวกันฝั่งผู้ผลิตเองปลูกอย่างหนึ่งมาเยอะมากแต่ผู้บริโภคไม่รู้จัก เราก็เป็นตัวกลางในการสื่อสารกับผู้บริโภคว่าผักแบบนี้กินกับอะไรหรือต้องปรุงด้วยวิธีไหน” จ่ายตลาดจึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ขายสินค้า แต่เป็นเหมือนสะพานเชื่อมต่อลูกค้ากับผู้ผลิตด้วย

“ถ้าไปเดินตลาดทั่วไปหรือซูเปอร์มาร์เก็ตเราไม่มีโอกาสได้ข้อมูลพวกนี้เลย นอกจากข้อมูลโฆษณาที่เขาเขียนไว้ซึ่งก็ไม่รู้ว่ามันเป็นเรื่องราวที่แต่งขึ้นมาเพื่อสร้างสีสันหรือเพื่อการโฆษณา แต่ถ้าได้มาเดินได้มาคุยแล้วเราจะได้รับข้อมูลจริงๆ ถ้าเกษตรกรโกหกผู้บริโภค แววตาก็จะออกว่าคุณไม่ได้พูดเรื่องจริง ถ้ามันเกิดความเชื่อใจกันแล้วต่อไปถ้าเขาจะสั่งอะไรก็คลิกสั่งจากออนไลน์ เขาก็จะนึกถึงหน้าเกษตรกรคนนั้นได้ทันที ทำให้เขาวางใจว่าสิ่งที่ได้กินเป็นสิ่งที่ปลอดภัย”

ขอบคุณอาหารอร่อยแล้ว อย่าลืมขอบคุณคนปลูกด้วย

พอถามถึงความประทับใจของโชค ฉันก็นึกขึ้นได้ถึงสิ่งหนึ่งที่ขาดหายไปในปัจจุบัน คือการขอบคุณและการให้คุณค่ากันระหว่างผู้ผลิตกับผู้บริโภค

เรื่องราวความประทับใจของโชคแสนเรียบง่าย เป็นเพียงข้อความของลูกค้าที่สั่งสินค้าไปแล้วอร่อยจนต้องกลับมารายงาน และเขาก็แคปหน้าจอโทรศัพท์ส่งต่อข้อความเหล่านั้นให้กับเกษตรกร ทำให้เกษตรกรภาคภูมิใจที่ได้ผลิตอาหารอร่อยและปลอดภัยให้กับผู้บริโภค ฉันเชื่อว่าหากเกษตรกรส่วนใหญ่ได้คุยกับผู้บริโภคเขาคงไม่กล้าปลูกผักอาบยาฆ่าแมลงมาให้เรากินแน่ๆ แต่เพราะระบบของการให้คุณค่าในงานที่เขาทำมันขาดหายไปด้วย

ในขณะเดียวกันฉันก็อดถามแทนผู้บริโภคไม่ได้ว่าผักอินทรีย์มีราคาแสนแพง ทำให้ผู้บริโภคอย่างเราๆ ยากที่จะบริโภคได้อย่างต่อเนื่อง โชคไม่ลังเลที่จะอธิบายให้ฟังว่า “สินค้าอินทรีย์ที่เราขายอยู่มันไม่ได้แพงหรอก แต่ที่เราเห็นของถูกๆ ในตลาดมันควรจะแพงกว่านี้ เราต้องกลับไปดูว่าของที่เราซื้อถูกเป็นเพราะเกษตรกรเขาต้องขายถูกกว่าที่อยากขายมาก และมันเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำไมเกษตรกรไทยถึงมีหนี้สินหรือไม่สามารถลืมตาอ้าปากได้ เพราะเขาขายในราคาที่ต่ำขนาดนี้ เขาไม่มีทางเลือก พอจะทำให้ราคาถูกเลยต้องใช้ยาฆ่าแมลง สินค้าปลอดภัยในช่วงแรกมันอาจจะแพงในระดับนี้แหละ แต่ถ้าในอนาคตทุกคนหันมากินอาหารปลอดภัยราคาก็จะถูกลงตามกลไกตลาด“

แผงผักออนไลน์ภายใต้ล็อกดาวน์

ในช่วงการปิดเมือง ร้านค้าและกิจกรรมต่างๆ หยุดชะงัก JaiTalad ก็เช่นกัน ทำให้ตลาดผักต้องผันตัวมาแบแผงขายบนช่องทางออนไลน์แบบ 100 เปอร์เซ็นต์ และไม่น่าเชื่อว่าช่องทางออนไลน์ก็ขายได้ดีไม่แพ้กัน “ถ้าไม่มีโควิดเราก็ยังไปสนุกกับตลาดออฟไลน์ แล้วก็คงจะไม่ได้มาเรียนรู้เรื่องออนไลน์จริงจังแบบนี้”

โชคเล่าถึงการปรับตัวบนโลกออนไลน์ที่ไม่ได้ง่ายอย่างใจนึก ไม่ใช่ว่ามีอะไรเท่าไหร่ก็จะขายได้ ยิ่งผลผลิตทางการเกษตรด้วยแล้วยิ่งต้องบริหารให้ดี “ของที่จะเอาขึ้นมาขายบนแพลตฟอร์มออนไลน์ก็จะมีมาตรฐานที่สูงขึ้นไปอีก ผมเคยลองขายทุกอย่างบนออนไลน์แล้วแต่ว่าคนเลือกไม่ไหว เอาเข้าจริงเวลาคนสั่งก็จะมีสินค้าที่นิยมไม่เท่าไหร่ บางตัวถึงจะอร่อยแต่พอมีคนสั่งน้อยก็มีต้นทุนในการจัดการมาก อย่างสั่งมาจากต่างจังหวัดเพื่อส่งผักแค่กำเดียวมันไม่คุ้ม เราเลยคิดว่ามันไม่จำเป็นที่จะต้องเอาทุกอย่างมาขายออนไลน์ แต่ในตลาดสดนี่มีได้ อาจจะอย่างละนิดละหน่อยเพื่อให้มีความหลากหลาย”

การมาเรียนรู้ระบบขนส่งก็โหดหินไม่แพ้กันว่าจะจัดส่งยังไงไม่ให้ผักช้ำ จัดการผลผลิตจากหลากหลายผู้ผลิตยังไงให้ส่งตรงถึงมือผู้บริโภคอย่างสดใหม่เหมือนเดิม โชคยอมรับกับเราว่าเริ่มแรกก็มีผลผลิตเสียหายเป็นจำนวนมาก แต่ค่อยๆ พัฒนามาจากบรรจุภัณฑ์ที่เป็นพลาสติกจำนวนมากทำให้ลูกค้าหลายคนกังวลเรื่องปัญหาสิ่งแวดล้อม ก็ต้องปรับเปลี่ยนมาใช้กระดาษ แต่ขณะเดียวกันก็ต้องทำให้ผักไม่โดนลมด้วย

บ่มเพาะเมล็ดพันธุ์

JaiTalad เป็นกิจกรรมเพื่อสังคมที่กำลังค่อยๆ เติบโต แม้ว่ายังต้องพึ่งพิงงบสนับสนุนจาก สสส. แต่ยังมีกำไรจากการขายมาพัฒนาระบบ ขณะที่เราคุยกันฉันก็เสนอแนวคิดเกี่ยวกับการพัฒนาธุรกิจและการขยายฐานลูกค้าที่อาจจะช่วยให้ JaiTalad เป็นที่รู้จักมากขึ้นได้ แต่โชคกลับบอกว่ามันไม่ง่ายขนาดนั้น “การมีลูกค้ามากก็อาจจะไม่ใช่ทางออกที่ดีในตอนนี้ เพราะปริมาณผู้ผลิตกับปริมาณลูกค้าอยู่ในระดับที่สามารถจัดการได้ ถ้าลูกค้ามากเกินไปเราก็อาจจะผลิตสินค้าไม่ทันหรือมีไม่พอ อาจจะต้องอาศัยเวลาอีกสักพักในการสะสมฐานลูกค้าและสร้างปริมาณผลผลิตให้ได้มากกว่านี้ก่อน ให้ธุรกิจโตไปช้าๆ อย่างมั่นคง”

โชคยังฝากถึงคนที่มีฝันแล้วอยากลุกขึ้นมาสร้างความเปลี่ยนแปลงด้วยว่า “ธุรกิจเพื่อสังคมบางอย่างมันไม่จำเป็นต้องยิ่งใหญ่หรือแก้ปัญหาอะไรให้มันกระทบคนเยอะ บางอย่างอาจจะทำแค่เล็กๆ กลุ่มที่รับผลกระทบเชิงบวกอาจจะแค่ 10-20 คน แต่ถ้า 10-20 คนนี้เปลี่ยนแปลงได้จริง มันอาจจะเป็นตัวจุดให้เกิดผลกระทบกับสังคมมากขึ้นก็ได้ เราไม่รู้หรอกว่ามันจะได้ผลแบบนั้นหรือเปล่า แต่อยากให้ลองทำดูก่อน”

หมดช่วงโควิดแล้วทำให้ตลาดกลับมาเปิดได้อีกครั้ง ใครที่อยากไปจ่ายตลาดก็ติดตามได้ที่เฟซบุ๊ก JaiTalad จ่ายตลาดผลผลิตอินทรีย์ออนไลน์ แต่อย่าเพิ่งสั่งออนไลน์จนกว่าคุณจะได้แวะไปรู้จักกับเกษตรกรตัวจริง

The post ไป JaiTalad กัน ชวนคนกิน คนปลูก มารู้จักกันผ่านการจับจ่าย appeared first on a day magazine.

“เอด้าว่ารุ่นของเราเป็นรุ่นที่ไม่ชอบบริจาคให้วัดกันแล้ว ไม่คิดว่าต้องทำบุญเพื่อชาติหน้า แต่ทำบุญเพื่อให้สังคมทุกวันนี้มันดีขึ้น” เอด้า จิรไพศาลกุล กรรมการผู้จัดการเทใจดอทคอม แพลตฟอร์มระดมทุนเพื่อสังคม เล่าให้ฟัง

“แต่ก่อนสื่อสังคมออนไลน์ยังไม่กว้างขวางแบบทุกวันนี้ เราแทบไม่รู้เลยว่ามีองค์กรไหนทำงานอยู่บ้าง หรือถ้าเขาทำเราจะเชื่อได้ยังไงว่าเขาทำอยู่หรือว่าทำดีแค่ไหน ซึ่งถ้าเราจะเอาเงินไม่กี่บาทไปบริจาคก็คงจะไม่มานั่งทำวิจัยขนาดนั้น แต่เราก็ยังอยากรู้ว่าเราสร้างผลกระทบได้ยังไงบ้างหรือควรจะให้เงินใครแล้วเกิดอะไรขึ้น

“ด้านองค์กรที่ทำงานกับชุมชนเองก็เข้าถึงแหล่งทุนได้ยากเพราะเขาไม่ค่อยรู้ แต่เวลาทำงานกับชุมชนเขาทำได้ดีและเข้าใจปัญหาจริงๆ แต่เขาไม่มีพื้นที่เล่าเรื่องของตัวเองเลย สมัยนั้นเฟซบุ๊กยังไม่ถูกใช้แพร่หลายในสังคมไทย เว็บไซต์ก็ยังไม่ค่อยนิยม เราเลยทำหน้าที่เป็นตัวกลางเชื่อมระหว่างคนทำงานกับผู้บริจาคเข้าด้วยกัน” เอด้าเล่าถึงปัญหาทั้งฝั่งผู้ให้และผู้รับ ซึ่งเป็นที่มาของการพัฒนาเทใจดอทคอมเมื่อ 8 ปีก่อน

จากโครงการสู่ธุรกิจ

เมื่อ 8 ปีก่อนสมัยที่ยังเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัย ฉันจำเรื่องตลกเรื่องนี้ได้ดี เพื่อนที่ทำโครงการอนุรักษ์ด้วยกันได้รับสายติดต่อให้เขียนโครงการเข้ารับบริจาคในช่องทางออนไลน์ และเขาก็บันทึกหมายเลขนิรนามนี้ว่า ‘เทใจ’ จนกระทั่งแฟนสาวมาเห็นแล้วเป็นเรื่องราวใหญ่โตว่าชายหนุ่มแอบมีคนอื่นรึเปล่า พอเจ้าตัวเฉลยก็ทำเอาเพื่อนๆ หัวเราะลั่นกันทั้งกลุ่ม และนั่นเป็นครั้งแรกที่ฉันรู้จักเทใจดอทคอม

“เริ่มแรกเราไม่คิดว่าจะทำเทใจเป็นองค์กรด้วยซ้ำ เรามองมันเป็นโครงการหนึ่งที่ช่วยตอบโจทย์ทั้งคนให้และคนรับ ช่วยให้คนรับมีพื้นที่เล่าเรื่อง ช่วยการันตีว่าองค์กรไหนเชื่อถือได้ หรือเงินของผู้ให้ได้ไปช่วยตามที่เขาคาดหวังไว้ คอยติดตามผลว่าให้ไปแล้วเป็นยังไง อันนี้คือสิ่งที่เราคาดหวังกันตั้งแต่แรก” เอด้าขยายความถึงความตั้งใจของทั้ง 4 องค์กรที่รวมกันทำเทใจดอทคอมขึ้น

โดยทั้ง 4 องค์กรที่เริ่มก่อตั้งต่างทำงานด้านการพัฒนาสังคมแต่มีความสนใจที่แตกต่างกัน สถาบัน ChangeFusion สนใจเรื่องเศรษฐศาสตร์เพื่อสังคม ต้องการหาเงินมาช่วยเหลือองค์กรภาคสังคมต่างๆ ในขณะที่บริษัท Opendream สนใจด้านเทคโนโลยีให้สามารถเข้าถึงผู้คนได้มากขึ้น มูลนิธิเพื่อคนไทยต้องการสร้างพลเมืองที่ใส่ใจสังคมหรือ active citizen และสุดท้ายเครือข่าย Thai Young Philanthropist Network (TYPN) ต้องการช่วยสนับสนุนการทำงานขององค์กรภาคประชาสังคม

“พอทำมาเรื่อยๆ พื้นที่นี้ก็เริ่มขยายตัว หลายองค์กรก็เกิดขึ้นเพราะแพลตฟอร์มนี้ เราเห็นคนข้ามบทบาทมากขึ้น จากคนบริจาคก็มีแรงบันดาลใจมาเป็นผู้ทำแคมเปญเอง เพื่อชวนคนที่สนใจเรื่องเดียวกันให้ลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่าง หรือถ้าเขาเติบโตไปได้ดีเขาก็กลับมาเป็นผู้ให้ สลับไปสลับมา จนกระทั่งถึงปีที่ 5 เราคิดว่าเราไม่ควรทำสิ่งนี้เป็นโครงการอีกแล้ว ถ้าเราอยากพัฒนาและทำมันไปเรื่อยๆ เราควรมีทีมมาบริหารจัดการและอยู่ให้ได้ด้วยตัวเอง” เอด้าเล่าถึงการผันตัวของเทใจดอทคอม จากโครงการที่ได้รับเงินสนับสนุนจาก มูลนิธิเพื่อคนไทย กลายมาเป็นกิจการเพื่อสังคมที่เลี้ยงดูความฝันและเป้าหมายได้ด้วยตัวเอง

ทุ่ม เท ทั้ง ใจ

ปัจจุบันเทใจดอทคอมหักค่าธรรมเนียมในการให้บริการ 10 เปอร์เซ็นต์ในทุกการบริจาคเพื่อบำรุงรักษาระบบ ซึ่งหลายคนอาจเห็นต่างว่าไม่ควรหักค่าใช้จ่ายจากเงินบริจาคเลย เพราะเขาตั้งใจบริจาคเพื่อช่วยคนอื่นอยู่แล้ว

เอด้ายอมรับว่ากระบวนการทั้งหมดมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างมาก “การบริจาคในเทใจช่วงแรกๆ เป็นคนรุ่นใหม่พอสมควร คือเป็นคนที่เข้าใจว่าการทำหลายๆ อย่างมีค่าดำเนินการไม่ว่าจะโดนหักค่าธรรมเนียมทางการเงินจากการบริจาคช่องทางต่างๆ รวมถึงค่าคน ตั้งแต่การพิจารณาโครงการ การพัฒนาโครงการให้ดี หรือการติดตามผล”

เมื่อเธอเริ่มเล่าฉันจึงได้เห็นภาพการทำงานอย่างละเอียด ตั้งแต่การรับโครงการมาพิจารณา ตรวจสอบว่าคนที่เขียนโครงการมามีความน่าเชื่อถือแค่ไหน รวมถึงพัฒนาโครงการให้แน่ใจว่าตอบโจทย์และแก้ปัญหาอย่างแท้จริง จากนั้นจึงตรวจสอบแผนการเงินและข้อตกลงต่างๆ ในการเข้าร่วม เมื่อโครงการได้รับเงินแล้วก็จะต้องมีการติดตามผล ตรวจสอบรายงานการใช้เงินตามวัตถุประสงค์

“ถ้าคนส่งโครงการมาเป็นคนใหม่เลยอาจต้องเช็กละเอียดนิดหนึ่ง เช่น กลุ่มนักศึกษามาขอระดมทุนสร้างห้องสมุดในต่างจังหวัด เราก็ต้องเช็กกับมหาวิทยาลัยว่าเป็นนักศึกษาจริงหรือเปล่า เช็กกับโรงเรียนว่ามีเด็กติดต่อเข้าไปทำห้องสมุดไหม หรือพื้นที่นั้นมีความต้องการจริงหรือเปล่า”

ด้วยขั้นตอนต่างๆ เหล่านี้จึงทำให้เราเชื่อใจได้ว่าเงินทุกบาททุกสตางค์จะถึงมือผู้รับและนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างแท้จริง

พลังของประชาชนท่ามกลางวิกฤตประเทศไทย

“เทใจทำงานมานานกับคนหลายกลุ่ม อย่างโควิดในช่วงมกราคมหรือกุมภาพันธ์คนยังไม่ตื่นตัวกันมาก แต่กลุ่มที่เป็นหมอซึ่งเคยทำงานร่วมกันเขาได้กลิ่นว่าสถานการณ์จะรุนแรงกว่าที่เราคิดไว้ เขาเลยมาเปิดโครงการระดมทุนซื้ออุปกรณ์ทางการแพทย์ ทำให้เทใจเป็นที่แรกๆ ที่ตอบโจทย์ปัญหาก่อนที่คนกลุ่มใหญ่ในสังคมจะคิดว่ามันเป็นปัญหาด้วยซ้ำ” เอด้าเล่าถึงโครงการเทใจให้มดงานสู้โควิด ซึ่งเปิดระดมทุนรับบริจาคในช่วงที่ประเทศไทยมีจำนวนผู้ติดเชื้อเพียง 43 คน และมีผู้เสียชีวิต 1 คนเท่านั้น

“อย่างเรื่องอุปกรณ์การแพทย์เป็นเหตุฉุกเฉินและขาดแคลนจริงๆ ถ้าเราไม่ทำอย่างรวดเร็วหมอก็จะป่วยเยอะ ผลกระทบที่ตามมาก็จะมาก เราเลยต้องรีบทำ แต่เราทำแค่ช่วงเดียว ตอนหลังเราไม่ค่อยปล่อยโครงการแบบนี้แล้ว โครงการไหนก็ตามที่เรารู้สึกว่ามันควรเป็นการทำงานของภาครัฐเราจะมีคำถามเยอะ เช่น การซ่อมโรงเรียนเมื่อเกิดพายุไต้ฝุ่นก็มีงบรัฐดูแลอยู่แล้ว แม้เด็กเหล่านี้มีความต้องการจริง แต่ก็จะตั้งคำถามว่าทำไมจะต้องใช้เงินของประชาชน 

“เมื่อเราช่วยแล้วประชาชนต้องอย่าลืมตั้งคำถามด้วยว่าทำไมรัฐไม่มาทำเรื่องนี้”

เราไม่ได้ทำงานเพื่อเทใจแต่เราทำงานเพื่อสังคม

“เราไม่ได้ทำงานเพื่อเทใจแต่เราทำงานเพื่อสังคม” ด้วยน้ำเสียงที่มุ่งมั่นของเธอ ฉันมั่นใจว่าเธอหมายความอย่างนั้นจริงๆ

อย่างกรณีของไฟป่า เทใจดอทคอมก็ไม่ได้ทำงานหยุดอยู่ที่การรับบริจาคเครื่องมือเพื่อดับไฟเท่านั้น แต่ยังมีโครงการตามมาเกี่ยวกับการดูแลสัตว์ป่าที่ได้รับผลกระทบจากไฟป่า การดูแลเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่าด้วย

โดยปกติแล้วเทใจไม่ใช่ผู้สร้างโครงการเอง ต้องมีคนส่งเข้ามาเท่านั้น แต่เธอก็เล่าถึงเหตุการณ์ที่ทนไม่ไหวจนต้องชักชวนองค์กรอื่นมาร่วมแก้ปัญหา

“ปีที่แล้วเรื่องฝุ่นของภาคเหนือแย่มากๆ แต่ก็ยังไม่มีใครเขียนโครงการเข้ามาสักที เราก็เลยพยายามติดต่อไปว่ามีใครทำเรื่องนี้อยู่บ้าง จนเจอกับกลุ่มเครือข่ายฝุ่นเล็กๆ ในภาคเหนือ เลยมาคุยกันว่าเราจะแก้ไขหรือบรรเทาปัญหาได้ยังไงบ้าง ซึ่งเราทำโครงการกับเด็กที่เป็นกลุ่มเสี่ยงและปอดยังพัฒนาไม่เต็มที่ ร่วมกับเครือข่ายพัฒนาเด็กเล็กอีกที โดยทำนิทานไปเล่าให้เด็กๆ ฟังว่าเวลาเห็นธงแดงหน้าโรงเรียนต้องรีบวิ่งเข้าห้อง และซื้อเครื่องวัดค่าฝุ่นเพิ่มเติมตามโรงเรียนต่างๆ”

จนถึงตอนนี้เทใจมีโครงการเข้าร่วมแล้วกว่า 367 โครงการ ยอดเงินบริจาครวมกว่า 122 ล้านบาท จากผู้บริจาคถึง 67,170 คน สำหรับเธอแล้วความสำเร็จของเทใจอาจจะไม่ได้อยู่ที่จำนวนเงินบริจาคเท่านั้น แต่เป็นความตื่นตัวของประชาชนกลุ่มที่ใหญ่ขึ้นด้วย

“เวลาเราไปขอทุนจากใคร เขามักจะมีสิทธิมีเสียงสั่งให้เราทำโน่นนี่หรือมีบทบาทในการกำหนดทิศทางการทำงาน อย่างเทใจควรจะเป็นพื้นที่ที่ได้รับเงินน้อยๆ จากคนหลายๆ คน และจริงๆ เรามองว่าการบริจาคมันก็ส่งเสียงได้นะ ขึ้นอยู่กับประเด็นและจังหวะในสังคม ถ้าหลายๆ คนออกมาแก้ปัญหา ปัญหาก็จะถูกตอบสนองได้เร็ว เราต้องทำให้รัฐมองเห็นให้ได้ เราเลยคิดว่าการที่ประชาชนตื่นตัวเรื่องอะไรก็ตามจะทำให้ประชาชนมีพลัง และประชาชนควรจะมีพลังเสมอ”

หากคุณอ่านมาถึงตรงนี้และอยากเป็นส่วนหนึ่งในการแก้ไขปัญหา สามารถเข้าไปสนับสนุนโครงการหลากหลายและน่าสนใจได้ที่ taejai.com แต่ที่สำคัญหลังจากคุณกดบริจาคเงินแล้ว อย่าลืมตั้งคำถามว่าปัญหาเหล่านี้มีสาเหตุมาจากอะไร และคุณจะมีส่วนช่วยให้สังคมนี้น่าอยู่ขึ้นได้ยังไงบ้าง

The post ‘เทใจดอทคอม’ แพลตฟอร์มระดมทุนออนไลน์ที่ให้คนไทยได้เทใจเพื่อแก้ปัญหาสังคม appeared first on a day magazine.

“ลองหาเวลาไปออกกำลังกายสิ”

“พักแล้วเอาเวลาไปเที่ยวบ้างเหอะ”

“ดูดวงที่นี่เปล่า เผื่อจะช่วยได้”

คุณเคยปลอบประโลมใครด้วยคำพูดเหล่านี้ไหม ในนามของความรัก เราแนะนำคนรอบตัวด้วยความหวังดีเสมอ ฉันเองก็เป็นคนหนึ่งที่เคยให้คำแนะนำเหล่านี้ จนวันนี้ที่ได้มาคุยกับ ชัย–อรุณชัย นิติสุพรรัตน์ หนึ่งในผู้ก่อตั้ง iSHARE ธุรกิจเพื่อนรับฟังที่เล่าถึงหัวใจสำคัญของการดำเนินชีวิตที่เราอาจจะหลงลืมไป

“เราจะไปรู้ได้ยังไงว่าเงื่อนไขในชีวิตของเขามันทำได้มากน้อยแค่ไหน เขาชอบมันรึเปล่า บางทียิ่งเราแนะนำเขา ยิ่งทำให้เราเหินห่างจากกัน มันเหมือนกับว่าเธอไม่เข้าใจฉันเลย เธอกำลังบอกให้ฉันไปทำในสิ่งที่ฉันทำไม่ได้ ฉะนั้นวิธีของ iSHARE คือวิธีที่เราจะสอนให้คนรู้จักฟังอย่างแท้จริง” ชัย ชายวัยกลางคนค่อย ๆ เล่าจากประสบการณ์ที่เขาผ่านมา

iSHARE เปิดให้บริการรับฟังสำหรับคนที่ไม่สบายใจโดยคิดค่าบริการเป็นชั่วโมง ไม่ว่าจะเป็นปัญหาเล็กปัญหาใหญ่ แต่กว่า iSHARE จะก้าวขึ้นมาทำธุรกิจการรับฟังพวกเขามีการเดินทางและประสบการณ์ที่ยาวนานถึง 5 ปี โดยเริ่มจากการทำโครงการ I SEE U อาสาเพื่อนรับฟังสำหรับผู้ป่วยในโรงพยาบาล

“ตอนเราไปเยี่ยมคนป่วยคือแค่เราไปยืนข้างๆ สบตาเขาโดยที่ไม่พูดอะไร เราก็ได้มากมายมหาศาลแล้วนะ คนที่เขานอนเฉย ๆ เขารู้สึกถึงคุณค่าของความเป็นมนุษย์ที่มีคนมาใส่ใจ พอเราเริ่มถามว่าเป็นยังไงบ้าง เมื่อคืนนอนหลับไหม แค่นี้แหละเรื่องราวต่างๆ ก็จะออกมา เราได้เรียนรู้ว่าความทุกข์ของเขาจริง ๆ แล้วไม่ได้เกิดจากโรคเลย แต่ว่าเกิดจากความรู้สึกในใจและความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนมากกว่า” ณิชา–ณิชาภา ลี้เลิศกิจ อดีตอาสาสมัคร I SEE U ที่ปัจจุบันกลายมาเป็นหัวเรี่ยวหัวแรงสำคัญของ iSHARE เล่าให้ฟังถึงจุดเริ่มต้นในการเป็นนักฟัง

“พอทำที่โรงพยาบาลมาเรื่อยๆ เราพบว่าเราแก้ที่ปลายเหตุอย่างเดียวไม่พอ เราควรจะมาทำแนวป้องกันเพื่อให้ความสัมพันธ์มันไม่สะสมและซับซ้อนจนถึงวันที่เขาต้องจากกันน่าจะดีกว่า และ I SEE U เป็นงานเชิงจิตอาสาที่อยู่ได้เพราะมันมีตัวหลักที่ค่อนข้างมั่นคง แต่ถ้าตัวหลักไม่อยู่แล้วกิจกรรมนี้อาจจะจบลง” ชัย ผู้นำกลุ่มที่คาดหวังจะปูทางกิจกรรมอาสาสมัคร I SEE U ให้เดินหน้าได้อย่างต่อเนื่องแม้ในวันที่เขาไม่อยู่แล้ว กิจการเพื่อสังคม iSHARE จึงเริ่มต้นขึ้น

ร้องตะโกนในความโดดเดี่ยว

ทุกวันนี้เราติดต่อกันผ่านทางไลน์แทบจะ 24 ชั่วโมง อัพเดตข่าวสารกันทางเฟซบุ๊ก หรืออาจจะคุยกันด้วยเครือข่ายโทรศัพท์ที่คมชัดและเห็นหน้ากันได้ด้วย แต่ทำไมเราถึงต้องเสียเงินเพื่อพูดคุยกับใครสักคน ฉันเหลือบมองข้อความในมือถือที่เพื่อนทักเข้ามาก่อนจะยิงคำถามออกไป

“ปัญหาคือเขาไม่รู้เขาจะคุยกับใคร” อ้อ–พิมพ์พร ผลปราชญ์ อีกหนึ่งผู้ก่อตั้งยิ้มน้อยๆ ก่อนที่จะเล่าต่อว่า “บางทีถ้าเป็นเพื่อนเราก็ไม่รู้ว่าจะเอาปัญหาไปเพิ่มให้เขาไหม บางคนก็ไม่อยากให้ใครรู้ว่าเขามีปัญหา มีความรู้สึกแบบนี้ หรือเวลาคุยกับคนรู้จักอาจจะเป็นความจริงแค่บางส่วนที่มันจะพอเปิดเผยได้ และหลายครั้งพอคุยไปแล้วแต่สิ่งที่ได้รับกลับมามันก็จะมีคำแนะนำ อคติ หรือความเห็นอยู่ แต่กับเราซึ่งเป็นใครไม่รู้และไม่ได้มีส่วนได้ส่วนเสียอาจจะเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับเขา”

อ้อยกตัวอย่างกรณีลูกชายของเธอให้ฟัง “แต่ก่อนเราถามลูกว่าวันนี้ทำอะไรมา เขาก็จะบอกว่าไม่รู้ เราก็งงว่าจะไม่รู้ได้ยังไงเพราะว่าใช้ชีวิตมาทั้งวัน แต่พอวันหนึ่งเรามีทักษะแล้วเราเริ่มเข้าใจที่เขาบอกว่าไม่รู้ เพราะเขารู้ว่าถ้าเขาพูดไปแล้วแม่จะบ่น ตำหนิ หรือโต้ตอบใส่เขา เขาเลยเลือกที่จะไม่พูดดีกว่า แต่พอเราเปลี่ยนท่าทีบอกว่าเป็นยังไงบ้าง เกิดอะไรขึ้นมีอะไรบอกแม่ได้นะโดยที่ไม่คาดคั้นคำตอบ ถึงเวลาเขามีเรื่องอะไรเขาจะเข้ามาเล่าให้เราฟังเอง”

การใช้โซเชียลมีเดียอย่างเฟซบุ๊กที่มีทั้งปุ่ม Like, Love หรือ Wow กลับทำให้เรามีความทุกข์มากขึ้นด้วย มีงานวิจัยในหลายประเทศทดลองให้ผู้เข้าร่วมงดใช้โซเชียลมีเดียและพบว่าทำให้ผู้คนมีความสุขและโฟกัสกับปัจจุบันได้มากยิ่งขึ้น ชัยเล่าว่ามีลูกค้าหลายคนที่ได้รับผลจากการใช้โซเชียลมีเดียเช่นกัน โดยทั่วไปเราจะโพสต์แต่เรื่องดีๆ เรื่องกินหรือเที่ยว แต่พอถึงเวลาที่ชีวิตมีปัญหากลับไม่กล้าบอกใคร ทำให้คิดว่าเป็นเราคนเดียวในโลกหรือเปล่าที่ชีวิตแย่ และยิ่งทำให้รู้สึกโดดเดี่ยวมากขึ้นอีกท่ามกลางเพื่อนหลายร้อยคนบนเฟซบุ๊ก

คนแปลกหน้าที่รัก

บางคนอาจสงสัย ทำไมการอบรมเป็นผู้ฟังของ iSHARE ใช้เวลานานถึง 4 วัน

“ที่มันยากเพราะมันคือความเคยชินของทุกคนที่คิดว่าฉันก็ฟังแล้วนะ แต่จริงๆ แล้วถ้าเรามาลงลึกเรื่องการฟัง เราจะเห็นชัดมากว่าบางครั้ง บ่อยครั้ง หรือเกือบทุกครั้ง เราฟังไปคิดไป เราฟังไปตัดสินไป ว่าอย่างนู้นอย่างนี้ทำไม ไม่ควรจะทำอย่างนั้น มันแสดงออกทางสีหน้าท่าทางและคำถามที่เราตอบกลับไป” ชัยเล่าอย่างออกรสชาติ ในขณะที่หัวของฉันกลับหยุดคิดไม่ได้เลยว่าจะถามคำถามอะไรเป็นคำถามถัดไป จริงไหม ที่เราเองไม่เคยหยุดคิดเลย

อ่านมาถึงตรงนี้คุณคิดอะไรอยู่

“การฟังอย่างลึกซึ้งคือสิ่งที่เปิดหัวใจที่จะให้เราเดินเข้าไปในหัวใจของเขาได้ มันคือการเปิดหัวใจให้กันและกันให้เดินเข้า-ออกกันได้อย่างปลอดภัย” ชัยอธิบายต่อถึงกระบวนการที่ต้องฝึกและฝึก “หลังจากนั้นเขาก็พรั่งพรูสิ่งที่เขาเก็บกดและซ่อนเอาไว้หลายๆ ชั้น เราก็ค่อยๆ ทำการเล่า รื้อ สิ่งเหล่านั้นออกมา และพาเขาไปดูแง่มุมอื่นๆ ในชีวิตที่เขาไม่เคยใส่ใจ เราจะไม่ตัดสินใจให้เขาแก้ไขปัญหาเพราะเราเชื่อว่าทุกคนมีปัญญาและสามารถแก้ไขปัญหาของตัวเองได้ แต่อาจจะถูกกดทับด้วยเหตุการณ์อะไรบางอย่าง”

ปัจจุบันนี้หลายอาชีพต่างค่อย ๆ หายไปเพราะถูกแทนที่ด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ มีการบริหารงานด้วยระบบความคิดอัจฉริยะ ทุ่นแรงด้วยหุ่นยนต์ แต่การเป็นผู้ฟัง การเข้าอกเข้าใจ และรับรู้ถึงความเป็นมนุษย์เช่นนี้ คงไม่มีเทคโนโลยีใดที่จะมาเทียบได้

ไม่แน่ว่าในอนาคตที่ทันสมัยเราอาจจะต้องการอาชีพนักฟังมากขึ้นก็เป็นได้

ครอบครัว ด่านที่ยากที่สุดแต่สำคัญที่สุด

นักฟังแต่ละคนต่างย้ำว่าพวกเขาเองก็ไม่ได้มีชีวิตที่เพอร์เฟกต์ เพราะแต่ละคนก็มีปัญหาแตกต่างกันออกไป

“คนที่บ้านพี่บอกว่าจะฆ่าตัวตาย” อ้อ หญิงสาวที่มีดูมีความสุขเล่าประสบการณ์ของเธอ “ตอนนั้นในใจจริงๆ ก็ต้องยอมรับว่าเสียใจมาก แต่คิดว่ากว่าที่เขาจะมาพูดกับเราได้เขาก็ต้องทำการบ้านภายในใจตัวเองมาเยอะพอสมควร

“พี่เลยบอกเขาว่าเราเข้าใจนะ ถ้าคิดว่าการจากโลกใบนี้คือทางออกที่สุดในชีวิตเธอแล้ว เราก็โอเค แน่นอนว่ามันก็คงเป็นบาดแผลในใจเรา แต่เราเชื่อว่าเราจะผ่านมันไปได้ แต่อยากขอให้รู้ว่าเราพร้อมที่จะอยู่เคียงข้างเขาเสมอ” เธอได้ยุติเหตุการณ์ครั้งนั้นไว้ได้โดยไม่ได้เอ่ยปากห้ามเสียด้วยซ้ำ

ส่วนณิชาเล่าถึงปัญหาความสัมพันธ์ในครอบครัวของเธอเองว่า “ครอบครัวเราอยู่ด้วยกันแต่เหมือนกับว่าไม่มีใครคุยกันได้เลย พอพูดหรือเสนอความคิดเห็นก็จะถูกขวางด้วยความห่วงใยของอีกฝ่ายตลอดจนขัดแย้งกัน พอเรามาทำงานตรงนี้เราก็ลองให้น้องชายใช้ทักษะการฟังมากขึ้น ในที่สุดสถานการณ์ที่บ้านก็ค่อยๆ คลี่คลาย แม้สุดท้ายจะสูญเสียหลายๆ สิ่งที่เคยช่วยกันพยายามรักษาไว้อยู่ดี แต่เราคุยกันมากขึ้นและยอมรับกันมากขึ้น แม่เองก็อยู่ในช่วงช็อกกับความจริงหลายๆ อย่างที่ลูกกล้าพูดมากขึ้น มันเป็นช่วงเวลาที่แต่ละคนจะได้ค่อยๆ เรียนรู้ปรับจูนกัน”

หัวใจมีหู

ผู้อ่านหลายคนที่มีปัญหาหรือคำถามในชีวิตอีกมากมายที่อยากได้รับคำปรึกษาหรือแก้ไข สามารถติดต่อ iSHARE ได้ทางเฟซบุ๊ก ISEEUSHARE โดยจะมีผู้สอบถามข้อมูลเบื้องต้น ราวกับพยาบาลซักอาการและวัดความดัน ก่อนที่จะส่งต่อให้คุณหมอที่ตรงกับอาการของเรา

“แต่ iSHARE ไม่ใช่จิตแพทย์” ชัยย้ำ “คนที่จะไปหาจิตแพทย์เขาจะต้องทำงานกับตัวเองมากขนาดไหน มันจะต้องปิดบังไม่อยากบอกใครว่าฉันจะต้องไปหาจิตแพทย์ และเวลาที่ไปหาจิตแพทย์เขาก็จะทำงานแบบหมอ ให้คุยและให้ยาตามอาการ แต่ iSHARE เหมือนเป็นพี่ เป็นน้อง เป็นป้า เป็นอา ที่อาจจะไม่เคยรู้จักกันมาก่อน แต่มันเป็นส่วนผสมที่ดีมากเลย เพราะเขารู้สึกปลอดภัย”

ซึ่งการฟังที่มีประสิทธิภาพจะเน้นการได้พบปะเจอหน้ากัน เพื่อที่จะได้รับรู้ถึงท่าทาง น้ำเสียง แววตา และที่สำคัญคือมีเวลาให้กันอย่างเต็มที่ แต่มีเคสหนึ่งที่คุยผ่านการแชตที่ณิชาประทับใจมาก เธอเล่าว่าเป็นเด็กที่เสิร์ชมาเจอ iSHARE ทางเฟซบุ๊กและเข้ามาปรึกษาว่าโดนพ่อเลี้ยงทำร้ายร่างกายมา 6 ปีแล้วแต่น้องไม่กล้าทำอะไร น้องเคยไปฟ้องตำรวจแต่ก็ไม่รับเรื่องราวทะเลาะภายในครอบครัวทำให้น้องฝังใจมาก

“เราให้ข้อมูลน้องว่าต้องติดต่อที่ไหนบ้าง ถามสะท้อนความรู้สึกเขาไปเรื่อยๆ ให้เขามีความมั่นใจมากขึ้น จนเมื่อเขาถูกทำร้ายร่างกายอีกครั้งเขาก็รู้สึกกล้าที่จะลุกขึ้นมาจัดการกับปัญหานี้โดยที่เขาเองเป็นคนโทรไปศูนย์ประชาบดีให้คนมาจัดการพ่อเลี้ยงไป”

นอกจากนี้ยังมีอีกหลายกรณีที่ iSHARE ได้แบ่งปันประสบการณ์ให้ฟัง มันสะท้อนให้เราได้นึกย้อนถึงปัญหาของตัวเอง แม้จะไม่ได้เป็นลูกค้าที่ใช้บริการก็ยังได้รับคำแนะนำดีๆ มากมายและยังได้กลับมาทบทวนตัวเองอีกครั้งว่าเรากำลังเอาความรักไปทำร้ายใครอยู่รึเปล่า

วันนี้เป็นอีกวันที่ฉันกลับบ้านช้าและแม่ยังคงรออยู่เหมือนเคย ฉันมักจะบอกแม่ว่าไม่ต้องรอ ให้พักผ่อนไปได้เลยด้วยความห่วงใยที่เราคิดขึ้นมาเอง แต่วันนี้ฉันไปนั่งดูโทรทัศน์เงียบๆ ข้างแม่ ก่อนจะถามว่า

“ช่วงนี้แม่ทำอะไรบ้าง แม่มีอะไรอยากเล่าให้ฟังไหม”

*ในช่วงวิกฤติการระบาดของโรคโควิด 19 เชื่อว่าหลายคนคงอยู่ในภาวะเครียดกับความไม่แน่นอนในอนาคตที่จะมาถึง iSHARE ได้เปิดให้บริการรับฟังในช่วงเดือนเมษายนนี้ โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

The post ในนามแห่งความรัก เรากำลังตัดสินใครอยู่รึเปล่า iSHARE ธุรกิจเพื่อนรับฟัง ให้การฟังพาคุณเป็นอิสระ appeared first on a day magazine.

“ช็อกโกแลตที่ดีอาจพาเราไปเจอดอกไม้สีแดง สีเหลือง เจอความขม เจอความฝาดนิดหนึ่งแล้วก็หอมลอยขึ้นสวรรค์ไปเลย แล้วมันก็ค้างอยู่อย่างนั้น 10-15 นาที”

รักแรกพบ

หากพูดถึงวันวาเลนไทน์หลายคนคงจะนึกถึงดอกกุหลาบสวยงาม และรองลงมาคงหนีไม่พ้นช็อกโกแลตที่ทั้งหวานและขม แต่กลับกลมกล่อมจนหลายคนหลงรัก ฉันเป็นหนึ่งในคนที่หลงรักช็อกโกแลตจึงไม่ลังเลที่จะมาพูดคุยกับ Yellow Chocolate ธุรกิจที่เกิดจากความรักและความคลั่งไคล้ของ แจ็ค–บดินทร์ เจริญพงศ์ชัย

ฉันเดินทางไปตามหาร้านโกโก้ในตำนานที่ Larna House ร้านขายเค้กช็อกโกแลตและสารพัดเครื่องดื่มโกโก้ แค่ลงรถมาที่หน้าร้านก็มีมาสคอตผลโกโก้สีเหลืองสดรออยู่แล้วทำให้ฉันมั่นใจว่าต้องเป็นที่นี่แน่ๆ ร้านนี้เกิดจากความรักของเด็กหนุ่มที่เคยชิมเค้กช็อกโกแลตแสนอร่อยจนอยากให้คนอื่นได้ลิ้มลอง

“ผมเปิดร้านทำเค้กช็อกโกแลตหน้านุ่มมาประมาณ 20 ปีแล้วนะ แต่เมื่อ 2 ปีที่แล้วนี่เองที่ไปเจอคนปลูกโกโก้ในเมืองไทยอยู่ที่ชุมพร แล้วเราพบความจริงว่าเขาปลูกกันมาตั้ง 50 ปีแล้ว พอเขาปลูกเสร็จหมักเสร็จก็มีชาวมาเลย์มารับซื้อถึงที่ ผมเลยพบว่าบ้านเราเป็นแหล่งที่ปลูกโกโก้ได้เหมือนกัน แต่ก็เกิดคำถามต่อมาว่าแล้วทำไมประเทศเราถึงนำเข้าช็อกโกแลตร้อยเปอร์เซ็นต์” แจ็คเล่าให้ฉันฟังถึงคำถามสำคัญที่เขาเก็บไปขบคิดและตั้งใจแน่วแน่ว่าจะทำยังไงให้ประเทศไทยผลิตช็อกโกแลตได้เองโดยไม่ต้องนำเข้า

แจ็คเลยลองผิดลองถูกศึกษาการทำช็อกโกแลตด้วยตัวเองจนกระทั่งผลิตออกมาได้ แต่เขากลับสะดุดกับคำถามก้อนใหญ่อีกก้อน “เรามีวัตถุดิบดีร้อยเปอร์เซ็นต์เลยนะ แต่ทำไมรสชาติไม่เหมือนช็อกโกแลตในซูเปอร์มาร์เก็ต เราเลยไม่มั่นใจว่ามันดีหรือยัง แล้วช็อกโกแลตที่ดีเป็นยังไง”

เขาและเพื่อนอีก 3 คนจึงร่วมกันก่อตั้ง Yellow Chocolate ด้วยหวังว่าจะกระตุ้นการปลูกโกโก้และยกระดับช็อกโกแลตในเมืองไทยให้มีชื่อเสียงให้ได้ งานของ Yellow Chocolate จึงมีความหลากหลายไม่ว่าจะเป็นการส่งเสริมการปลูกต้นโกโก้ การพัฒนาสายพันธุ์ ไปจนเสริมสร้างทักษะการผลิตในขั้นตอนต่างๆ เพื่อทำให้คนทำช็อกโกแลตมีช่องทางสื่อสารกับผู้บริโภค

ช็อกโกแลตนำทาง

ด้วยความอยากรู้แต่กลับหาคำตอบในประเทศไทยไม่ได้ ชายหนุ่มผู้หลงรักช็อกโกแลตจึงตัดสินใจเดินทางไปยังสถาบัน International Institution of Chocolate & Cacao Testing (IICCT) ที่เปรูเพื่อไปเรียนช็อกโกแลตศาสตร์อยู่ร่วมเดือน แจ็คเล่าถึงประสบการณ์ครั้งนี้ด้วยความตื่นเต้นว่า

“ผมไปคอร์สนี้คุ้มมากเลย เพราะเปรูเป็นประเทศเพาะปลูกจึงได้เห็นการเติบโตของเกษตรกร ได้เห็นการพัฒนารัฐบาล การช่วยเหลือชุมชน เปรูมีปัญหาเรื่องการปลูกยาเสพติดอย่างต้นโคคาเพราะมันขึ้นง่ายมาก พอปลูกยาเสพติด ปัญหาสังคมก็จะตามมาอีกหลายแบบ มีคนติดยา โดนฆ่า มีการค้าผู้หญิง เด็กไม่ได้ไปเรียนหนังสือ ไม่มีอนาคตก็เยอะ UN เลยพยายามส่งเสริมด้วยการเอาต้นโกโก้เข้าไปปลูกให้คนมีรายได้ ผมก็เห็นว่า เฮ้ย โกโก้นี่มันเป็นพืชพระเอกเลยนะ” แจ็คเล่าถึงการฟื้นฟูพื้นที่ของโกโก้ในลักษณะเดียวกันกับที่มีการส่งเสริมการปลูกกาแฟในบ้านเรา

เขายังเล่าต่อด้วยความประทับใจว่า “ผมได้ไปเห็นต้นโกโก้อายุ 200 ปีมันยังออกผลได้อยู่เลย มันออกผลตั้งแต่โคนขึ้นมาเลยนะ เป็นการตอกย้ำกับผมว่าต้นโกโก้มันยั่งยืน”

หลังจากได้ต้นโกโก้มาแล้ว กว่าจะมาเป็นช็อกโกแลตต้องผ่านกระบวนการอีกมากมาย เราต้องเอาผลสดมาทุบ และแกะเอาเมล็ดข้างในออกมาหมักให้เกิดกระบวนการที่จะทำให้ช็อกโกแลตมีกลิ่นหอม จากนั้นจึงเอาไปตากให้แห้งอีกครั้ง

จากนั้นเมล็ดแห้งเหล่านี้จะถูกส่งไปยังคนทำช็อกโกแลตเพื่อนำไปคั่วต่อให้หอมกรุ่นด้วยศาสตร์ต่างๆ จะเข้มหรืออ่อนก็ขึ้นกับตอนนี้เอง แล้วค่อยปอกเปลือกเอานิปส์ที่อยู่ข้างในออกมาโม่ ซึ่งกว่าจะโม่ให้มีเนื้อละเอียดด้วยก็ใช้เวลา 1-3 วันเลยทีเดียว

เท่านั้นยังไม่พอ ต้องนำมาปรับอุณหภูมิก่อนแล้วจึงจะนำไปผลิตเป็นช็อกโกแลตแบบต่างๆ ได้ ด้วยสายการผลิตที่ยาวและซับซ้อนนี้ทำให้ Yellow Chocolate มีงานพัฒนาที่ต้องทำอีกมาก

หวานอม ขมกลืน

“ภูเขาแทนที่จะเป็นป่าเป็นเขาหัวโล้น เพราะโรงงานข้าวโพดไปเปิดและส่งเสริมให้คนปลูกข้าวโพดโดยมีเงินเป็นแรงจูงใจ แต่พอต้นไม้ยืนต้นไม่เหลือเขา ไม่มีป่าก็เก็บน้ำไม่ได้ ฝนไม่ตกก็ไม่มีน้ำ ชาวบ้านอยู่ไม่ได้ก็ต้องมาหางานทำในเมือง” แจ็คเล่าถึงพื้นที่จังหวัดน่านที่ Yellow Chocolate เข้าไปพัฒนา

“พอโครงการปิดทองหลังพระเข้าไปช่วยเหลือ ค่อยๆ ฟื้นป่า สร้างฝายทำให้คนมีน้ำเพาะปลูกและมีรายได้ขึ้นมา อย่างการส่งเสริมการปลูกโกโก้ ต้นโกโก้ก็จะออกผลทุกเดือน เขาก็จะมีรายได้สม่ำเสมอ ทุก 15 วันจะได้เก็บผลผลิตหนึ่งรอบ และยิ่งต้นโตขึ้นก็จะมีผลมากขึ้นด้วย”

Yellow Chocolate จึงลงพื้นที่ไปทำความรู้จักกับชาวบ้าน ส่งเสริมการปลูกโกโก้พร้อมให้คำแนะนำอย่างต่อเนื่องจนโกโก้ออกผล แต่กว่าจะถึงปลายทางผลผลิตก็ถูกปล้นไปเสียก่อน “มีคนมารับซื้อผลโกโก้ในราคากิโลกรัมละ 30 บาท แต่เรารับซื้อได้แค่กิโลกรัมละ 10 บาท เพราะเมล็ดจริงๆ มีอยู่แค่ไม่กี่เปอร์เซ็นต์ ถ้าแพงกว่านี้เราจะทำช็อกโกแลตคุณภาพให้ราคาเหมาะสมไม่ได้ ถ้าวัตถุดิบแพงมากก็จะกระทบทั้งสายการผลิต บางคนบอกว่าถ้าไม่รับซื้อ 30 บาทอย่างคนอื่นเขาก็จะไปขายให้กับคนอื่น นี่จึงเป็นเหตุผลว่าเกษตรกรในเครือข่ายเราส่วนหนึ่งจึงไม่ขายผลผลิตให้กับเรา นี่คือความจริงที่เกิดขึ้น”

แต่สิ่งที่น่ากลัวกว่าการแข่งขันทางราคาคือความยั่งยืนต่างหาก แจ็คเล่าถึงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการส่งเสริมการปลูกที่ทำให้เขากังวลถึงอนาคตโกโก้ไทย “ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้าจะมีเกษตรกรเจ็บตัวจากการส่งเสริมการปลูกโกโก้ที่ผิดวิธีเยอะมาก ตามหลักการแล้วจะปลูกพืชเราควรใช้เมล็ดจากต้นไม้สมบูรณ์ที่มีอายุเกิน 10 ปีขึ้นไป แต่ต้นโกโก้บ้านเราอายุสิบกว่าปีมีไม่เยอะเพราะถูกตัดไปปลูกอย่างอื่นหมดแล้ว พอมีกระแสอยากจะได้โกโก้เยอะคนเลยเอาเมล็ดโกโก้ที่อายุ 2-3 ปีมาเพาะกล้าขายราคาแพงหูฉี่ พอเกษตรกรซื้อมาปลูกเพราะความไม่รู้ ต่อไปมันจะค่อยๆ ตายเพราะว่าไม่แข็งแรงและมีผลผลิตน้อย”

ใส่ใจและอดทน

เมื่อได้เมล็ดโกโก้ที่ผ่านขั้นตอนการหมักและตากมาแล้ว ก็มาถึงการกะเทาะเปลือกและคัดสรรอย่างใส่ใจ เพราะถ้าเมล็ดที่ไม่แห้งจริงๆ และมีราขึ้น แม้เราจะมองไม่เห็นในตอนที่เป็นผลผลิต แต่ว่าความลับนี้อาจซ่อนอยู่ในกลิ่นของช็อกโกแลตอันแสนอร่อย

“เหม็นอับขึ้นรานี่เป็นจุดบกพร่องของช็อกโกแลตที่เจอเยอะนะ” แจ็ค ในฐานะนักชิมช็อกโกแลตเล่าให้ฉันฟังถึงความจริงที่เราอาจจะไม่เคยรู้ “ช็อกโกแลตที่ทำด้วยมือเวลาเราแกะเปลือกเราจะเห็นว่ามีราอยู่ข้างในเราก็จะเอาออก มันควรมีราคาเพราะแรงงานเยอะ แต่ช็อกโกแลตโรงงานจะมาเยอะเป็นร้อยตัน ทำให้ไม่มีทางคัดแยกเมล็ดขึ้นราออกไปได้ทั้งหมด เขาก็อาจจะแต่งกลิ่นแต่งรสชาติลงไปช่วยกลบตรงนี้”

ไม่ใช่แค่กลิ่นเท่านั้น ช็อกโกแลตทั่วไปยังผสมสารๆ ต่างและเติมไขมันด้วย แต่แจ็คก็ย้ำว่าแม้จะมีราแต่ก็มีมาตราฐานที่ยอมรับได้อยู่ว่าไม่ได้เป็นอันตรายหรือไม่มากเกินไป และในทางกลับกันเขาก็อยากให้ผู้บริโภคเข้าใจกระบวนการว่าการผลิตที่ละเอียดลออมีขั้นตอนยุ่งยาก และช็อกโกแลตที่ดีควรถูกเพิ่มมูลค่า

ผลลัพธ์ที่กลมกล่ม

แน่นอนว่าตลอดบทสนทนาของเราฉันได้ชิมผลผลิตของโกโก้ในหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นเค้กช็อกโกแลต โกโก้ร้อนที่เสิร์ฟมาในผลโกโก้อบแห้งให้ได้กลิ่นอายของผลโกโก้ราวกับได้ดื่มจากลูกจริงๆ หรือกระทั่ง Cacao Syrup ที่แจ็คมองเห็นว่าผลโกโก้เป็นขยะที่มีเยอะมาก เพราะส่วนใหญ่เราใช้แค่เมล็ดเท่านั้น จึงเอาผลโกโก้มาทดลองหมักให้เป็นน้ำเชื่อมอันมีกลิ่นเป็นเอกลักษณ์

ที่สำคัญเรายังได้ชิมช็อกโกแลตหลากหลายรสชาติและเนื้อสัมผัส ซึ่งผลิตมาจากโกโก้แท้ๆ ไม่มีส่วนผสมอื่นเพิ่มเติม แต่ช็อกโกแลตแต่ละแท่งกลับมีรสชาติแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง อันแรกออกจะขมสักหน่อย ส่วนอันต่อมาออกเปรี้ยวนิดๆ ตามด้วยรสหวานที่ปลาย และสุดท้ายคือช็อกโกแลตที่ตั้งใจให้ผิวสัมผัสหยาบๆ เพื่อให้เรารับรู้รสชาติความหวานปนฝาดของโกโก้ได้ดียิ่งขึ้น แค่สายพันธุ์และกระบวนการผลิตก็สร้างช็อกโกแลตที่มีเอกลักษณ์ออกมาได้แตกต่างกัน นี่คือสิ่งที่แจ็คอยากให้เกิดขึ้นในเมืองไทย

“ผมไม่อยากให้พอปลูกโกโก้ไทยก็ปลูกกันเยอะๆ แต่สุดท้ายแปรรูปไม่ได้และถูกจัดเป็นโกโก้ที่ไม่มีคุณภาพ ผมอยากให้โกโก้บ้านเราทำช็อกโกแลตออกมาแล้วมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวของแต่ละจังหวัดและโด่งดังในท้ายที่สุด”

แต่จุดประสงค์ของ Yellow Chocolate ไม่ได้ต้องการผลิตช็อกโกแลตแท่งออกมาขาย หากเป็นการส่งเสริมแวดวงช็อกโกแลตให้งอกงามยิ่งขึ้น จนมีการรวบรวมคนทำช็อกโกแลตในไทยมาขับเคลื่อนไปพร้อมๆ กัน เราจึงได้เห็นว่ามีช็อกโกแลตสัญชาติไทยที่รสชาติเยี่ยมได้รางวัลระดับนานาชาติมามากมาย

“ช็อกโกแลตที่ดี เวลาเรากินเข้าไปปุ๊บ มันจะพาเราเดินทาง มันอาจพาเราไปเจอดอกไม้สีแดง สีเหลือง เจอความขม เจอความฝาดนิดหนึ่งแล้วหอมลอยขึ้นสวรรค์ไปเลย จากนั้นก็ค้างอยู่อย่างนั้นอีกหลายนาที การเดินทางจะไม่จบแบบสั้นๆ ช็อกโกแลตที่ดีทำอย่างนั้นได้จริงๆ”

หากคุณกำลังมองหาช็อกโกแลตเพื่อมอบให้คนที่คุณรัก ไม่แน่ว่าคุณสองคนอาจได้ออกเดินทางไปพบสิ่งสวยงามพร้อมๆ กัน

ติดตามเรื่องราวของโกโก้และช็อกโกแลตไทยได้ที่ SpecialtyChocolate และเตรียมตัวพบกับทริปที่จะพาคุณไปรู้จักฟาร์มโกโก้และทุกกระบวนการผลิตได้ช่วงเดือนมีนาคมนี้

The post ความรักก็เหมือนช็อกโกแลตมีทั้งหวานและขม Yellow Chocolate ธุรกิจจากความคลั่งไคล้โกโก้ก็เช่นกัน appeared first on a day magazine.

วันนี้ฉันเดินทางมาหาเก๋ แม่ค้าอารมณ์ดีที่ Jai Talad ตลาดสินค้าเกษตรอินทรีย์โดยผู้ประกอบการ เก๋กำลังง่วนอยู่กับการอธิบายลูกค้าด้วยความยิ้มแย้มเช่นเคย แม่ค้าขายน้ำยาทำความสะอาดคนนี้มีพลังงานบวกเหลือล้น จนฉันอดไม่ได้ที่จะชวนเธอคุยเบื้องหลังสินค้ารักษ์โลกและความสุขนี้

เงินทองของมายา ข้าวปลาคือของจริง

“ตอนน้ำท่วมปี 2554 ทำให้เราพบความจริงว่ามีเงินก็ช่วยอะไรไม่ได้ ตอนนั้นซื้อของอะไรไม่ได้เลย เราเลยหนีน้ำท่วมไปอยู่ที่มาบเอื้องของอาจารย์ยักษ์และได้เรียนรู้ศาสตร์พระราชาเกี่ยวกับการอยู่อย่างยั่งยืน เราเข้าใจเลยว่าเงินทองเป็นของนอกกาย ข้าวปลาคือเรื่องจริง” เก๋ซึ่งเป็นอดีตนักเรียนนอกเล่าให้ฟังถึงจุดเริ่มต้นที่ได้เรียนรู้เกี่ยวกับเกษตรกรรมธรรมชาติและหันมาพึ่งพาธรรมชาติมากกว่าเงินตราในกระเป๋า

แม้ว่าเธอจะมีความรู้เรื่องการหมักน้ำยาธรรมชาติใช้เองเป็นทุน แต่ก็ยังไม่ได้มุ่งมั่นตั้งใจทำสินค้าออกมาขายตั้งแต่แรก จนกระทั่งลูกๆ ของเธอแพ้สารเคมี

“โรงเรียนของลูกให้ทำการบ้านผ่านการลงมือทำ เด็กๆ จะทำงานบ้านแทนการบ้าน พวกเขาต้องกวาดบ้าน ล้างจาน เป็นงานประจำ พอทำไปนานๆ สารเคมีก็กัดมือทำให้ลูกเป็นผื่น คัน เราก็เลยซื้อน้ำยาออร์แกนิกมาให้ลูกใช้ แต่ก็ซื้อได้แค่สองครั้งเพราะราคาแพง เลยตัดสินใจทำเองเลยแล้วกัน”

หลังจากนั้นเก๋จึงเริ่มลงมือทำน้ำยาธรรมชาติใช้เองและแบ่งปันไปให้เพื่อนๆ ลูกในโรงเรียนด้วย เด็กอีกหลายคนที่เจอปัญหาเดียวกันก็อาการดีขึ้นจนแม่ๆ ต่างก็ชื่นชมคุณสมบัติของสิ่งที่เธอทำ ด้วยการสนับสนุนจากกลุ่มผู้ปกครองนี่เองทำให้เก๋มีความมั่นใจและกล้าผลิตเป็นสินค้าออกสู่ท้องตลาดมากขึ้น

“บางคนช่วยเรื่องการพัฒนาสูตร กลิ่น บางคนช่วยออกแบบโลโก้และแนะนำการตลาดด้วย” เก๋เล่าถึงการเติบโตทีละนิดด้วยการช่วยเหลือจากคนรอบตัว จนทำให้น้ำยาล้างจานสูตรสับปะรดและมะกรูดกลายเป็น ‘ปันกันกรีน’ ในที่สุด

ยิ่งทำยิ่งแบ่งปัน

แรกๆ คุณแม่ก็ผลิตน้ำยาจากผลไม้ที่ได้ในท้องตลาดทั่วไป แต่เพราะอยากให้เด็กๆ ได้ใช้สินค้าที่ปลอดภัยที่สุดจึงหันมาผลิตน้ำยาจากผลไม้อินทรีย์ที่ปราศจากยาฆ่าแมลงแทน แต่ก็ใช่ว่าจะเอาผลไม้อินทรีย์จากไร่ใดหรือที่ไหนก็ได้ เก๋เลือกที่จะให้ธุรกิจของเธอสร้างโอกาสให้กับคุณตาคุณยายในต่างจังหวัดด้วย

“เราเอามะกรูดมาจากชาวบ้าน คุณตาคุณยายตามต่างจังหวัดเขาปลูกไม่เยอะ เราก็ไปช่วยซื้อ เวลาไปเอาเราจะรับรู้ได้เลยว่าเขามีความสุขกับการเก็บมะกรูด เขารู้สึกมีคุณค่ามากขึ้น บางทีคุณยายก็โทรมาถามว่าจะเอามะกรูดหรือยัง เอาเมื่อไหร่ เพราะต้องเตรียมเก็บล่วงหน้า คนแก่ไม่มีแรงเก็บทีละเยอะๆ ก็ต้องให้เวลาเขาเก็บ และเราจะใช้มะกรูดที่อยู่บนต้น ไม่ใช้มะกรูดที่ร่วงแล้ว เพราะมันไม่มีพลังชีวิต” เก๋เล่าถึงความสัมพันธ์ระหว่างซัพพลายเออร์ที่น่ารักของเธอ ซึ่งพลอยทำให้ฉันอมยิ้มไปด้วย

เมื่อเธอขายดีขึ้นก็ยิ่งต้องการแรงงานมากขึ้น แทนที่จะเปิดโรงงานหรือจ้างคน เก๋เลือกวิ่งออกไปหาชุมชนแทน ด้วยชีวิตประจำวันที่ต้องส่งลูกไปโรงเรียน เธอเลือกถามไถ่และว่าจ้างคนในชุมชนระหว่างทางให้หั่นผลไม้ให้เธอ ก่อนที่เธอจะมารับสินค้าในตอนเย็นช่วงที่รับเด็กๆ กลับจากโรงเรียน

แม้กระบวนการและธุรกิจจะเจริญเติบโตไปได้ด้วยดี แต่เก๋ก็เจอกับปัญหาใหญ่เพราะธรรมชาติเป็นไปตามฤดูกาล แต่ความต้องการกลับมีต่อเนื่องตลอดทั้งปี

“ปัญหาคือผลไม้แต่ละฤดูจะแตกต่างกัน อย่างฤดูฝนจะได้ผล juicy ที่ดีมาก ส่วนฤดูแล้งก็ไม่มีเลย มันแห้งกร้านไปหมด มันเป็นธรรมชาติของต้นไม้ไม่ใช่เคมี เพราะฉะนั้นถ้าเข้าใจธรรมชาติฤดูแล้งเราจะไม่ทำผลิตภัณฑ์ใดๆ เราจะไปทำการตลาด ทำโฆษณาประชาสัมพันธ์แทน และเราจะเริ่มรับผลไม้มาในฤดูฝน ซึ่งต้นทุนผลไม้ในฤดูฝนจะถูกกว่าด้วย ถ้าเรายังยืนหยัดอยู่กับการใช้วัตถุดิบจากธรรมชาติ เราก็จำเป็นต้องสื่อสารกับลูกค้าว่ามันหมดแล้วนะ ไม่ใช่ว่าจะขายอย่างเดียว”

เสียงตอบรับของความสุข

“เรามาออกบูท ไม่ใช่มาเอาเงินอย่างเดียวนะ” เก๋บอก แต่เป้าหมายของเธอคือการได้ใช้โอกาสนี้ส่งมอบความรู้ที่เธอมีให้กับชุมชน มาพบปะลูกค้าและอุดหนุนเพื่อนๆ ผู้ค้าไปพร้อมกัน

“อ๋อ ทำแบบนั้นได้ด้วยเหรอ” หลายครั้งลูกค้าจะอุทานเช่นนี้ เก๋เล่าว่าคนส่วนใหญ่ยังยึดติดกับภาพโฆษณาว่าน้ำยาทำความสะอาดที่ดีต้องมีกลิ่นหอมๆ หรือฟองเยอะๆ ซึ่งในความจริงแล้วความสะอาดกับสิ่งเหล่านั้นอาจไม่ได้เกี่ยวพันกัน “มันไม่ต้องสะอาดเวอร์วังแบบใช้เคมีก็สะอาดแบบธรรมชาติได้นะ น้ำยาถูพื้นก่อนที่คุณจะถูพื้นก็เช็ดโต๊ะ เช็ดตู้ก่อนแล้วก็เอาไปถูพื้น พอถูพื้นเสร็จก็แช่พรมเช็ดเท้าได้อีก หรือถ้าซักผ้าเวลาซักเสื้อชั้นในเสร็จก็เอาถุงเท้ามาแช่ต่อได้ น้ำที่ซักก็จะมีจุลินทรีย์ที่ดีต่อแหล่งน้ำชุมชนด้วย”

เมื่อเป็นผู้ให้ที่ดี เธอก็กลายเป็นผู้รับได้เหมือนกัน

“มีลูกค้าชาวต่างชาติคนหนึ่งมาเล่าให้ฟังว่า เขาประชุมมาทั้งวันและเครียดมาก แต่พอกลับมาบ้านอาบน้ำแล้วได้กลิ่นมะกรูดเขารู้สึกผ่อนคลายมาก เหมือนกลิ่นมันเปิดประสาทและปลดล็อกให้เขาไม่เครียด เราเลยรู้สึกว่าเราเป็นส่วนหนึ่งเล็กๆ ที่ทำให้เขารู้สึกผ่อนคลายนะ เราก็รู้สึกขอบคุณด้วย” เก๋เล่าถึงอีกหลายๆ กรณีที่ลูกค้าหวนกลับมาขอบคุณเธอ

ส่วนเรื่องที่เธอประทับใจที่สุดคือเรื่องของลูกค้าที่เป็นนักวิ่ง เคสนี้ชวนให้ฉันเห็นภาพคล้ายตามโฆษณา เธอเล่าว่านักวิ่งคนนี้มักจะมี lucky shirt หรือเสื้อตัวเก่งที่ใส่ประจำสำหรับการแข่งขัน เมื่อเขาเข้าสู่เส้นชัยก็จะมีผู้คนมาห้อมล้อมแสดงความยินดี แต่เขาต้องผงะและไม่กล้าให้ใครมากอดเพราะเสื้อเขามีกลิ่นเหม็น เขาจึงตามหาน้ำยาซักผ้าที่จะแก้ปัญหานี้มานานแล้วแต่ก็ยังไม่เจอสักที

“ผมหามาเยอะแล้ว น้ำยาพี่จะช่วยผมได้เหรอ” หนุ่มนักวิ่งพูดกับเก๋ เธอจึงยินดีมอบน้ำยาซักผ้าเอนไซม์สับปะรดให้เขาไปใช้ฟรีๆ สัปดาห์ต่อมาเขากลับมาจริงๆ เขาตั้งใจมากเลยนะ เราก็ลุ้นว่าผลจะเป็นยังไงบ้าง แล้วเขาก็บอกว่า พี่ครับ ขอบคุณมากเลยครับ เสื้อที่เป็นความทรงจำของเขาได้เอามาใส่อีกครั้งพร้อมความมั่นใจ” 

เก๋เล่าเรื่องประทับใจนี้ให้กับนักวิ่งอีกหลายคน และก็น่าแปลกใจที่หลายคนมีปัญหาคล้ายๆ กัน

“จริงครับ แต่ผมก็ไม่กล้าไปบอกใคร ตอนซักเสร็จน้ำยาซักผ้าทุกยี่ห้อมันก็หอมดี แต่เวลาโดนเหงื่อผมเท่านั้นแหละมันก็ดึงกลิ่นเก่าๆ ขึ้นมาเหมือนกับเป็นน้ำหอมที่ฉาบเอาไว้เฉยๆ” ลูกค้าเคยเล่าให้เธอฟัง

ฉันนึกถึง ‘อิคิไก’ ความสุขจากการทำงาน การส่งต่อสิ่งที่ดีให้กับคนอื่น ฟังดูอาจเป็นเรื่องไม่น่าเชื่อว่าแค่น้ำยาทำความสะอาดจะมอบความสุขให้กับใครได้มากขนาดนี้

ความสุขที่เติมได้

แม้เราจะไม่เห็นปันกันกรีนในห้างร้าน แต่ปันกันกรีนแทบจะเป็นน้ำยาทำความสะอาดที่มีอยู่ในร้านค้าแบบเติมหรือ bulk store ทุกสาขา เก๋ได้พบเจอกับ Refill Station โดยบังเอิญและได้แนะนำสินค้าของเธอด้วยความกระตือรือร้นเช่นเคย จนน้องๆ สนใจนำไปขายให้คนมาเติม

“ตอนที่จะส่งให้ Refill Station เราดีใจมากที่เขาทำแบบนี้ เพราะเราเคยเห็นตอนอยู่เมืองนอกมาแล้ว แต่ก็แอบคิดนะว่าเขาจะไปกรอกขายเองไหม แล้วจะมาขายตีกับเราหรือเปล่า แฟนบอกเธอคิดให้ดีนะ แต่เราเชื่อว่าเขาต้องทำได้ แล้วเขาต้องไปได้ดี ลูกค้าอาจไม่ต้องรู้ว่าเป็นยี่ห้อเราก็ได้ แต่คนที่ใช้บ่อยๆ จะรู้ว่านี่ของใคร” เก๋เล่าถึงแนวคิดตอนที่เธอตัดสินใจเอาไปวางที่ Refill Station แม้เธอจะรักสินค้าที่เธอทำมาก แต่เธอเลือกที่จะส่งเสริมสิ่งแวดล้อมมากกว่าหวงแหนแบรนด์ของเธอเอง

ทุกวันนี้ปันกันกรีนเติบโตขึ้นมาก เคียงคู่ไปกับการเกิดขึ้นของร้านค้าแบบเติม ไม่ว่าจะเป็นร้านในกรุงเทพฯ เชียงใหม่ ภูเก็ต และอีกหลายจังหวัด ใครสนใจผลิตภัณฑ์ที่ดีมีคุณภาพของปันกันกรีนสามารถเจอเก๋ได้ตามอีเวนต์ตลาดอินทรีย์ต่างๆ เอาขวดไปเติมเองได้ในร้านค้าแบบเติม หรือสั่งซื้อได้ทางเพจ ปันกันกรีน

แล้วมาแบ่งปันความกรีนและความสุขในการทำความสะอาดบ้านช่วงต้นปีไปด้วยกัน

The post ‘ปันกันกรีน’ แบรนด์น้ำยาทำความสะอาดที่ทำให้รู้ว่าความสุขที่แท้จริงเกิดจากการแบ่งปัน appeared first on a day magazine.

ฉันเคยอ่านบทความเกี่ยวกับลุงรีย์มากมายและดูคลิปรายการแล้วรายการเล่าที่เขาให้สัมภาษณ์ แต่สิ่งหนึ่งที่ทำให้ความคลิเช่นี้ดูน่าค้นหามากขึ้นคือความเปลี่ยนแปลงของสถานที่ ความฝัน และการลงมือทำอย่างไม่รู้จบที่ทำให้ฉันตัดสินใจเดินทางมาเจอกับลุงรีย์ในวันนี้

ฟาร์มลุงรีย์ตั้งอยู่ในซอยเพชรเกษม 46 ไม่ห่างจากรถไฟฟ้าใต้ดินมากนัก เราต้องเดินผ่านซอยเล็กๆ ที่มีร้านรวงและของกินแทรกตัวระหว่างตึกแถวเบียดเสียดของเมืองใหญ่ พอเลี้ยวหัวมุมถนนเราก็เจอกับป้ายคุณลุงมีเคราท่าทางใจดีทำให้แน่ใจว่าเรามาไม่ผิดที่แน่ๆ

เกษตรไม่รู้จบ กับ ทรัพยากรแบบหมุนเวียน

ต้นหูกวางยืนเด่นอยู่หน้าโรงรถ พร้อมเล้าหมู ไก่ สายยาง ถัง และอุปกรณ์อีกมากมายวางเรียงรายอยู่บนพื้นที่ลานจอดรถและห้องแถวเล็กๆ บริเวณนี้ถูกเช่าเพื่อเป็นห้องทดลองความฝันของลุงรีย์ หรือ ชารีย์ บุญญวินิจ ชายหนุ่มวัย 30 ปีที่ออกแบบตอนแก่ของตัวเองเอาไว้แล้ว ลุงรีย์ต้อนรับพวกเราอย่างอบอุ่น ก่อนพาชมส่วนต่างๆ ของฟาร์ม

“ผมชอบเวลาทำเกษตรเพราะมันไม่มีอะไรเป็นของเสียเลย เราเอาอาหารให้สัตว์กิน ขี้มันก็เอาไปเลี้ยงไส้เดือนได้ แล้วเราก็เอาปุ๋ยกลับมาใส่ต้นไม้ได้อีก” ลุงรีย์เล่าให้เราฟังถึงวงจรในการทำเกษตรแบบอินทรีย์ที่ใช้ทุกอย่างได้อย่างคุ้มค่าและฟื้นฟูผืนดินไปพร้อมๆ กัน

ที่นี่มีโรงเรือนขนาดเล็กที่ภายในมีเซนเซอร์เชื่อมต่อกับสัญญาณอินเทอร์เน็ตคอยควบคุมการรดน้ำของต้นไม้ มีเล้าไก่เล็กๆ ยาวๆ ให้มันได้วิ่งเล่น มีเล้าเป็ดพร้อมระบบรดน้ำอัตโนมัติและเล้าหมูตัวใหญ่เบ้อเริ้มที่ไม่ส่งกลิ่นเหม็นเลย

“แบคทีเรียนี้มันย่อยไฮโดรเจนซัลไฟด์ทำให้ไม่มีกลิ่น” ลุงรีย์เกษตรกรที่มีเบื้องหลังเป็นนักออกแบบอธิบายชื่อแบคทีเรียและกระบวนการอย่างคล่องแคล่ว

“ส่วนตรงนี้เป็นคอนโดไส้เดือนที่จะมีระบบคอยรดน้ำเหมือนกัน ทำบรรยากาศให้เหมือนป่าร้อนชื้น ถ้าให้คนมารดน้ำวันละ 20 รอบเพื่อให้มันโตจะเสียเวลามาก เมื่อเรามีระบบแล้วจะประหยัดเวลาได้เยอะเลย” ลุงรีย์เล่าถึงทั้งนิเวศวิทยาและโครงการพัฒนา digital farming ในพื้นที่ของเขา

“ระบบรดน้ำนี้เป็นแบบ 4.0 ที่เชื่อมต่อกับอินเทอร์เน็ตได้ แต่ถ้าระบบล่มเราก็มาใช้แบบ 3.0 ก็คือการตั้งเวลา ถ้าการตั้งเวลายังใช้ไม่ได้อีกก็หันมาใช้ 2.0 คือให้คนเอามือโยกสวิตช์เอาหรือกลับมาสู่รากฐาน 1.0 คือตักน้ำมารดมันก็ได้ เรากำลังจะบอกว่าเราไม่ได้พึ่งพาเทคโนโลยีซะทีเดียว แต่เราใช้พอดีกับตัวเราและมีแผนสำรองไว้ระบบที่ 2 ที่ 3 เพื่อให้เราทำงานได้ง่ายขึ้น”

ถัดจากโรงรถไปเป็นห้องเช่าเล็กๆ ลุงรีย์พาเราเข้าไปในห้องมืดๆ เปิดไฟสีม่วง ภายในห้องมีก้อนเห็ดก้อนใหญ่ออกดอกอวบโต สีขาวนวล เรียงรายอยู่เต็มห้อง ลุงรีย์เล่าให้ฟังเรื่องการจัดการออร์เดอร์ของคนที่จะสั่งเห็ดล่วงหน้าด้วย ทำให้เขาสามารถคาดการณ์ปริมาณการผลิตได้ ซึ่งสิ่งนี้ยังเป็นปัญหาของเกษตรกรส่วนใหญ่ที่ทำมาแล้วไม่พอขาย หรือทำมาก็ขายไม่ได้

พื้นที่ขนาดเล็กแห่งนี้รวบรวมความรู้ทางการเกษตรเอาไว้อย่างครบครัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องหมู เห็ด เป็ด ไก่ ไส้เดือน หรือแม้กระทั่งเทคโนโลยี แต่บทสนทนาของเราในวันนี้พาเราเดินทางไปไกลกว่าพื้นที่แห่งนี้มาก

ขุมทองจากผืนดิน

วันนี้นอกจากได้เจอลุงรีย์แล้วเรายังได้มีโอกาสพูดคุยกับอีกหนึ่งเกษตรกรรุ่นใหม่อย่าง อรรถ หรือ อรรถพล ไชยจักร เจ้าของไร่หลังฉางหรือ Farm behind the barn วิศวกรหนุ่มจากบุรีรัมย์ ลูกศิษย์รุ่นแรกๆ และเพื่อนคู่คิดคนสำคัญของลุงรีย์ 

อรรถเติบโตมาในครอบครัวเกษตรกรรมกระแสหลักที่ปลูกพืชอย่างอ้อย มันสำปะหลัง แต่เขากลับขอแบ่งส่วนเล็กๆ เพื่อทำการเกษตรในแบบของตัวเอง “ก่อนกลับไปทำสวน เราคิดว่าถ้าเราไปทำแบบเดิมเราก็จะได้ผลลัพธ์แบบเดิมนั่นแหละ ถ้างั้นเลยศึกษาก่อนว่าอะไรที่มันดี แล้วช่วงนั้นเรื่องเกษตรอินทรีย์กับธรรมชาติก็มีข้อมูลให้ศึกษาเยอะผมเลยตัดสินใจว่าผมจะทำแบบนี้แหละ ผมรู้ว่ามันดีตั้งแต่ต้นทางและเชื่อว่าปลายทางมันจะดีด้วย” อรรถเล่าถึงความตั้งใจเริ่มแรกของการทำงาน

อรรถตัดสินใจลงเรียนเรื่องการเลี้ยงไส้เดือนกับลุงรีย์เป็นรุ่นแรกๆ เนื่องจากต้องการกำจัดเศษอาหารที่เหลือจากการตัดแต่งผักและผลไม้ โดยอรรถเน้นให้เราฟังว่าเขาไม่ได้คิดถึงผลกำไรว่าได้เท่าไหร่ แต่คิดจากพื้นฐานของวัตถุดิบที่มีไม่ว่าจะเป็นเศษอาหาร มูลสัตว์ หรือไส้เดือน แล้วค่อยปรับวิธีการใหม่ที่เหมาะสม

การเริ่มต้นทำการเกษตรในแบบของเขาก็เช่นกัน “ที่บ้านผมเป็นที่ดอน บางคนอาจจะบอกว่าน้ำไม่ถึง ดินก็แห้งแล้ง แต่ข้อดีก็มีคือน้ำไม่ท่วมแล้วเราก็ใช้น้ำบาดาลแทน ซึ่งก็ดีอีกเพราะทำให้ดินมีแร่ธาตุ แต่ถ้าเรามองว่าที่ดอนไม่มีน้ำไม่มีนู่นไม่มีนี่ก็แย่แล้ว ผมเชื่อว่าทุกบ้านหรือทุกที่มีข้อดีนะเขาควรจะจับเอาสิ่งนั้นมาพัฒนามากกว่า”

จากพื้นที่เล็กๆ ที่อรรถขอที่บ้านมาทดลองทำเกษตรในรูปแบบของตัวเอง กลับทำให้มีกำไรมากกว่าการทำไร่ขนาดใหญ่ จนทำให้คนรอบข้างเชื่อในสิ่งที่เขาทำ จากไร่อ้อยและมันสำปะหลังจึงถูกเปลี่ยนเป็นเกษตรผสมผสานและเกษตรอินทรีย์ที่มีความเหมาะสมกับพื้นที่

เกษตรกรยุคใหม่ แตกต่างและหลากหลาย

นอกจากอรรถแล้วเกษตรกรรุ่นใหม่หลายคนยังได้รวมตัวกันเป็นเครือข่าย Thailand Young Farmer ทั้งอรรถและลุงรีย์บอกว่าฟาร์มของเขาจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากขาดคนกลุ่มนี้

“หัวใจหลักของกลุ่มเรา คือเราไม่ใช้สารเคมีแน่ๆ พอรวมกลุ่มกันบางคนทำฟาร์มหน่อไม้ฝรั่ง เมล่อน ไส้เดือน แต่ละคนมีทักษะแต่ละอย่างต่างกัน พอรวมกลุ่มกันเราก็ไปได้ไวขึ้น วันแรกที่เราคุยกันเราไม่ได้มีภารกิจอะไรมาก มีแค่การแลกเปลี่ยนความรู้กัน เราพยักหน้าตกลงกันเองสัก 15 คนแล้วก็ค่อยๆ สะสมคนหนุ่มคนสาวมากขึ้น เราอยากให้เขาเห็นว่าเห็ดก็มี ผักก็มี ปลาก็มี หมูก็มี ไส้เดือนก็มี ในเมืองก็มี นอกเมืองก็มี พอคนเห็นภาพเขาก็เริ่มสนใจมากขึ้นเรื่อยๆ” ลุงรีย์เล่าถึงการรวมกลุ่มของคนหัวใจสีเขียวที่มาเดินร่วมทางและแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกัน

จากการรวมกลุ่มพัฒนาตัวเองแล้วพวกเขายังขยายผลและให้คำแนะนำพื้นที่ต่างๆ ด้วยจนได้รับความไว้เนื้อเชื่อใจจากฟาร์มอีกหลายแหล่ง “เราก็สงสัยว่าทำไมคนอยากให้เราไปฟาร์ม เพราะวันหนึ่งพวกเรากลายเป็นมาตรฐานไปแล้ว เป็นมาตรฐานที่คนเชื่อคน อย่างคนนี้เก่งดินก็ตรวจดิน คนที่เก่งเรื่องภูมิศาสตร์ก็ไปแก้ ไปให้คำแนะนำเขา พอช่วยกันใครก็อยากให้เราไปหา” ลุงรีย์เล่าด้วยรอยยิ้มแห่งความภูมิใจ

ปัจจุบันตรารับรองเกษตรอินทรีย์ที่เชื่อถือได้มักมีราคาแพงและมีการตรวจเป็นครั้งคราวเท่านั้น และบางมาตรฐานก็ยังมีการตรวจพบสารเคมีปนเปื้อนอยู่บ่อยครั้งทำให้ปัจจุบันคนหันมาพึ่งพาระบบชุมชนรับรองหรือ Participatory Guarantee System (PGS) กันมากขึ้น

“เราเป็นฟาร์มเปิดทั้งหมดให้คนอื่นเข้ามาดูได้ว่าเราทำอะไร จริงๆ คุณเป็นลูกค้าคุณก็ต้องมีสิทธิ์ที่จะเห็นกระบวนการผลิตอาหารที่คุณกินสิ คุณจะเชื่อตราที่มันติดไว้หรือว่าจะเชื่อด้วยสายตาคุณเอง” อรรถพูดด้วยความมุ่งมั่นว่าทุกขั้นตอนของเขาตรวจสอบได้ และอยากให้คนกินมาตรวจสอบเสียด้วยซ้ำ

หนูมันไม่ฉลาดหรอก แต่มันแค่เดินไม่ชนทางเดิมเลย

กว่าจะมาเป็นลุงรีย์ในวันนี้ หากย้อนดูนายชารีย์เมื่อ 5 ปีก่อนจะเห็นว่าวันนี้เขาเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง เด็กจบใหม่ไฟแรงอย่างนายชารีย์ที่มีความสนใจด้านศิลปะและเปิดบริษัทรับออกแบบเป็นของตัวเอง แต่การโหมงานหนักเกินไปขนาดอดหลับอดนอนก็ทำให้เขาผู้รักในการทำอาหารผันตัวไปเป็นผู้ช่วยเชฟอยู่พักใหญ่ แม้ประสบการณ์เหล่านั้นยังไม่ใช้คำตอบแต่ไม่เคยสูญเปล่า

“ผมไปบวชอยู่หนึ่งปี ช่วงนั้นผมชอบมากเลยเพราะไม่ได้ทำทั้งงานครัวและงานออกแบบ แต่ทำกิจของนักพัฒนาตลอดเวลา หลวงพี่ท่านก็จะพาไปด้วยเพราะว่าทำได้หลายอย่าง และท่านก็สอนให้ผมรู้จักไส้เดือน ตอนนั้นผมสนใจมาก แต่มีสิ่งที่ไม่ชอบอย่างหนึ่งคือเราเลือกของกินเองไม่ได้แล้วทำให้ป่วยบ่อยๆ เลยคิดว่าเราต้องออกมาคุมตัวเองให้ได้และเลือกของกินได้ด้วย” ลุงรีย์เล่าถึงจุดเปลี่ยนที่ทำให้เขารู้จักไส้เดือนและออกมาพัฒนาการเลี้ยงไส้เดือนเพื่อกำจัดขยะเศษอาหาร            

ถ้าว่ากันตามจริง เกษตรกรอาจเป็นกิจการเพื่อสังคมที่เก่าแก่ที่สุดในโลกตั้งแต่มนุษย์เริ่มเรียนรู้ที่จะผลิตอาหารทั้งเพื่อบริโภคและแจกจ่าย แต่ยุคสมัยและสังคมที่เปลี่ยนไปทำให้เราต้องผลิตอาหารมากขึ้นกว่าเดิม สารเคมีหลายชนิดถูกนำมาใช้เร่งการออกดอกออกผล เร่งผลผลิต เร่งกำไร และกลายเป็นธุรกิจอย่างเต็มรูปแบบ ขณะเดียวกันเกษตรกรที่ทำเพื่อผู้บริโภคอย่างแท้จริงจึงงอกเงยมาเป็นกิจการเพื่อสังคมในยุคปัจจุบัน

หากคุณเคยลองปลูกต้นไม้สักต้น คุณคงจะรู้ดีกว่ามันไม่ใช่เรื่องง่าย ทั้งข้อมูลที่หลากหลาย แดดฟ้าฝนที่เราควบคุมไม่ได้ แมลงที่มาจากไหนก็ไม่รู้ แต่ความสำเร็จก็เหมือนกับการทดลองอย่างหนึ่ง อรรถเล่า

“ตอนแรกเราไม่รู้อะไรเลยนะ เราเหมือนเดินชนไปเรื่อยๆ มันโดนชนแล้วมันต้องจำด้วยไง เหมือนหนูอยู่ในเขาวงกตแล้วเขาวางอาหารไว้ปลายทาง หนูมันไม่ฉลาดหรอก แต่มันแค่เดินไม่ชนทางเดิมเลย แล้วสุดท้ายมันก็ไปถึงอาหารที่ปลายทาง”

คนส่วนใหญ่จะคิดที่มูลค่าว่าปลูกอะไรแล้วขายได้ราคาดี มีเงิน แต่เกษตรกรรุ่นใหม่อย่างพวกเขาทำทั้งสองทางคือปลูกป่าและปลูกคนเพื่อผลผลิตระยะยาวคล้ายกับ value investment แล้วก็ปลูกพืชระยะสั้น ขายผลผลิตเพื่อสร้างกำไรซึ่งหน้าไม่ต่างจาก day trade เลย

“ช่วง 3 ปีแรกเถิดเทิงมากเลย ใช้แรงไปแลกมา” ลุงรีย์เล่าถึงการทำงานหนักด้วยรอยยิ้ม ออกบูทกิจกรรมแทบทุกอาทิตย์ เดินทางไกลไปต่างจังหวัด ดูแลฟาร์มของตัวเองไม่ให้ขาด และด้วยการโหมงานอย่างหนักทำให้ทุกวันนี้เขาหวงแหนเวลาของตัวเองมากยิ่งขึ้น

ลุงรีย์จึงอยากฝากกับคนรุ่นใหม่ที่อยากเดินบนเส้นทางเดียวกันว่า “ให้ลงมือทำจริงอย่าได้แต่คิด คิดเยอะก็ไม่ได้ทำ แล้วจะฟุ้งซ่าน กับมีอีกกลุ่มหนึ่งไม่คิดอะไรเลย โดดลงมาทำเลยแล้วไม่รอด เพราะไม่รู้จักพื้นที่ของตัวเอง จริงๆ แล้วต้องลงมือทำแล้วก็คิดไปด้วยนะ”

“ผมว่าจริงๆ เดี๋ยวนี้มันรู้หมดเลย พื้นที่แถวนี้ทำอะไรได้บ้าง ความรู้นี่แหละที่ขาดกัน ความรู้ก็มีหลายด้านนะ ไม่ใช่แค่ความรู้แค่ในอินเทอร์เน็ต แต่รวมถึงความรู้จากการพูดคุย จากการลองทำ แล้วความรู้ที่สะสมมาก็จะถูกนำมาใช้ในที่ของตัวเอง 

ฟาร์มลุงรีย์เปิดให้เข้าชมทุกวันอาทิตย์
ประตูฟาร์มเปิด 9:00 น. พาชมฟาร์มค้นหาคำตอบของทรัพย์ในดิน ตั้งแต่ 10:00-12:00น.

The post ความมหัศจรรย์อีกครึ่งหนึ่งของโลกอยู่ใต้ดิน ‘ฟาร์มลุงรีย์’ เกษตรกรผู้สร้างดินเพื่อการเพาะปลูก appeared first on a day magazine.

ฉันกับ แม็ก–ชยุตม์ สกุลคู เจอกันในกิจกรรมต่างๆ อยู่หลายครั้ง ทุกครั้งเขาจะแนะนำเพื่อนใหม่ๆ ในทีมให้รู้จักอยู่เสมอพร้อมกับโครงการที่กำลังขับเคลื่อนอยู่ จนอดคิดไม่ได้ว่าทำไมทีมนี้มีทีมงานเพิ่มขึ้นเร็วขนาดนี้ เรามักแลกเปลี่ยนมุมมองในปัญหาต่างๆ ตามแต่เวลาจะอำนวยก่อนที่จะแยกย้ายกันไป

แม็ก–ชยุตม์ สกุลคู

แต่น่าแปลกที่พอให้มาอธิบายเข้าจริงๆ ฉันกลับไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเด็กกลุ่มนี้กำลังพยายามทำอะไรกันอยู่ ฉันเพียงแค่เชื่อมั่นว่าเขากำลังทำสิ่งที่ดีให้กับสังคม

แม้โครงการของ Tact จะถูกบอกเล่าผ่านสื่อต่างๆ อยู่บ่อยครั้ง ไม่ว่าจะเป็นโครงการ Waste Runner ที่แก้ไขปัญหาขยะภายใต้การร่วมมือกับบริษัท PTTGC, โครงการ Watch Your Food ที่ส่งเสริมอาหารยั่งยืนกับบริษัท Betagro, โครงการ Anacoach ที่ทำเรื่องการศึกษาในจังหวัดสระบุรี หรือ Localscape ที่พัฒนาการท่องเที่ยวชุมชนจังหวัดระยอง แต่วัยรุ่นผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จทั้งหมดกลับไม่ได้ถูกพูดถึงมากนัก

ช่วงเวลาแห่งการลองผิดลองถูก

“Tact มาจากคำว่า tact team ที่เราชวนเพื่อนมาทำประเด็นต่างๆ ในสังคมด้วยกัน และมันก็ยังซ่อนคำว่า t-act หรือ teen act อยู่ด้วย เพราะเราต่างจากที่ปรึกษาอื่นๆ ตรงที่เราลงมือทำ” แม็กเล่าถึงที่มาของชื่อองค์กร และนอกจากเขายังมีทีมงานอีกหลายคนที่มาคุยกับเรา

“ตอนผมอยู่ปี 3 เราไปทำค่ายอาสากัน แต่พอกลับมาแล้วเราไม่รู้ว่าผลลัพธ์ของมันจะยั่งยืนหรือเปล่า กิจกรรมสมัยนั้นก็ให้เด็กไปทาสีสร้างบ้านแล้วอาจารย์คนหนึ่งก็คุยว่าเด็กรุ่นนี้จะทำอะไรได้มากกว่าทาสีบ้านหรือเปล่า”

คำถามนั้นชวนให้เด็กหนุ่มไฟแรงฉุกคิดและเริ่มก้าวแรกของเขาในชื่อชมรมว่า STEPS แม็กรวบรวมเพื่อนๆ มาทำงานร่วมกันโดยมุ่งหวังที่จะช่วยพัฒนาเด็กและช่วยเหลือชุมชนโดยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ของชุมชน

“ตอนนั้นเราเปิดเว็บ อบต.เลย แล้วก็โทรไปถามที่ต่างๆว่ามีอะไรให้ช่วยไหม ผลิตภัณฑ์ของชุมชนคืออะไร มีจุดเด่นอะไรบ้าง เขาบอกว่าทำพวงหรีด พอโทรไปแต่ละ อบต. สรุปว่าทั้งจังหวัดก็ทำพวงหรีดกันหมดเลย อีกจังหวัดหนึ่งก็ทำน้ำยาปรับผ้านุ่มกันทั้งจังหวัดเลย ตามที่รัฐเข้าไปส่งเสริม” แม็กเล่าติดตลกถึงการจัดพลัดจับผลูในตอนนั้น แต่โชคดีที่ได้คำแนะนำจากอาจารย์ในมหาวิทยาลัยจึงได้ลงพื้นที่ทำงานกับมหาวิทยาลัยในจังหวัดสระบุรี

“ตอนแรกเราตั้งใจจะไปพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนเขาอย่างเดียว เพราะว่าตอนนั้นไม่รู้อะไรก็เจอผู้นำชุมชนและอะไรเต็มไปหมด เราก็ค่อยๆ เรียนรู้จากตรงนั้นว่าการทำงานชุมชนมันคือการระเบิดจากข้างในไม่ใช่ว่าเรามีอะไรแล้วเอาไปยัดให้เขา” ชายหนุ่มเล่าถึงจุดเปลี่ยนการทำงานที่สำคัญที่ทำให้เขาเรียนรู้การทำงานกับชุมชน โดยเริ่มเข้าไปทำงานกับเด็กนักเรียนก่อนและขยายวงกว้างสู่ผู้ใหญ่ให้ได้พัฒนาอาชีพและความภาคภูมิใจในชุมชน

“ตอนนั้นถึงมันจะไม่ได้สำเร็จมากแต่การทำพื้นที่เดียวให้มันยั่งยืนมันค่อยๆ เปลี่ยนทัศนคติของน้องในชมรมมากขึ้น เราค้นพบ 2 อย่างคือศักยภาพของเด็กรุ่นเรามีสูงมากที่เราสามารถเอาไปพัฒนาให้เกิดผลกระทบทางบวกทางในสังคมได้ อีกอย่างคือการช่วยเหลือสังคมทำให้ชีวิตของน้องๆ พัฒนาไปในทิศทางที่เขาสนใจและคิดถึงปัญหาสังคมด้วยเมื่อเขาเติบโตไปเป็นภาครัฐหรือภาคธุรกิจเขาก็จะมีสิ่งนี้อยู่ในใจ” แม็กเล่าถึงอีกก้าวเล็กๆ ในการเรียนรู้

ลองให้ดูว่าถ้ามันทำไม่ได้ก็ให้มันทำไม่ได้

จากการเติบโตของชมรมในมหาวิทยาลัยทำให้เขาตัดสินใจออกมาตั้งบริษัทกับเพื่อนๆ เพื่อขยายผลกระทบเชิงบวกนี้ให้กว้างมากยิ่งขั้น จาก STEPS จึงกลายเป็น Tact บริษัทที่มุ่งมั่นพัฒนาเยาวชนไทยผ่านการทำกิจกรรมเพื่อสังคม

“บางคนทำพัฒนาเด็กอย่างเดียวยังทำไม่ได้เลย บางคนเป็นที่ปรึกษาอย่างเดียวยังทำไม่ได้เลย บางคนทำพัฒนาชุมชนอย่างเดียวยังทำไม่ได้เลย แล้วมึงเป็นใครมาทำ 3 อย่าง” แม็กเล่าถึงเสียงทัดทานตอนเริ่มต้น

“เราก็ไม่ได้เก่งนะ แต่เราพยายามดึงคนที่เก่งที่สุดในรุ่นนี้มารวมกันให้ลองดูว่าถ้าทำไม่ได้ก็ให้ได้ลองว่ามันทำไม่ได้ ไม่ใช่ว่าทำไม่ได้ตั้งแต่ยังไม่เริ่มทำ และผมเชื่อลึกๆ มาตลอดว่าผมจะทำได้”

ด้วยความที่เป็นประธานจัดงานจุฬาวิชาการของคณะ แม็กจึงชวนเพื่อนอีกหลายคนมาทำงานร่วมกัน โดยที่แต่ละคนจะได้รับเงินมากน้อยแตกต่างกันออกไป เขาย้ำว่าการจ่ายเงินเพื่อให้เข้าใจกันว่าทุกคนมาทำงานไม่ได้มาเป็นอาสาสมัคร แต่ในส่วนของอาสาสมัครที่เป็นน้องๆ เราอยากให้เขาเข้ามาเพราะสนใจปัญหาสังคมจริงๆ ไม่ได้คิดที่จะมาสร้างรายได้จากพื้นที่เรียนรู้แห่งนี้

“ความชอบธรรมตรงนี้เราโดนถามตั้งแต่แรกๆ แล้วว่าคุณคือบริษัทที่ใช้งานเด็กฟรีหรือเปล่า” ซึง–ปวรรัตน์ ลิสกุลรักษ์ นักศึกษาคณะเศรษฐศาสตร์ ที่ร่วมทำงานมาด้วยกันเล่าให้ฟังว่า “สิ่งสำคัญที่สุดก็คือเราทำสิ่งนี้ไปเพื่ออะไร ถ้าเราตอบตัวเองได้แล้วเราจะตอบคำถามสังคมได้ เรากำลังทำ project-based Learning หรือการเรียนรู้ผ่านการทำงานจริงว่าเด็กคนหนึ่งจะได้เรียนรู้จากอะไรบ้าง”

เพราะฉะนั้นการทำงานจึงไม่ใช่แค่การตอบโจทย์บริษัทที่ว่าจ้างเป็นที่ปรึกษาเท่านั้น แต่ยังต้องออกแบบการทำงานที่ส่งเสริมการเรียนรู้ของนักศึกษาที่เข้ามาร่วมกิจกรรมด้วย ไม่ว่าจะเป็นการจัดอบรม การสอนเนื้อหาเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับปัญหานั้นๆ หรือสร้างโอกาสให้เกิดเครือข่ายความช่วยเหลือระหว่างองค์กร และที่สำคัญคือ growth mindset แนวคิดที่เชื่อว่าเขาทำได้และเขาจะเปลี่ยนแปลงโลกนี้

“เราตั้งใจจะทำงานระยะยาว หนึ่งโครงการอาจกินเวลา 3-5 ปี แต่น้องๆ ที่เข้ามาในช่วงสั้นๆ เราต้องให้เด็กได้รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของจิ๊กซอว์ในการแก้ไขปัญหาสังคมในระยะยาวด้วย และเขารู้ว่าเขาอยู่จุดไหนในโครงการนี้” พลอย–ดลพร พิทักษ์สิทธิ์ นักบัญชีของทีมเล่าให้เราฟังอย่างละเอียดถึงกระบวนการคัดเลือกน้องที่จะมาทำงานด้วย ทีมงานหลักต้องผ่านทั้งการสัมภาษณ์เดี่ยว สัมภาษณ์แบบกลุ่ม นำเสนองาน และแสดงออกถึงความตั้งใจแน่วแน่ที่จะร่วมงาน แน่นอนว่าการทำงานต่อเนื่องหลายเดือนด้วยระบบอาสาสมัครเป็นสิ่งที่ไม่ง่ายเลย แต่นี่ถือเป็นความเชี่ยวชาญในการบริหารจัดการทีมของ Tact

“ส่วนทางด้านธุรกิจเอง เราก็เพิ่งตระหนักหลังจากลงมือทำจริงๆ ว่านอกจากช่วยเหลือสังคมแล้วเราอาจจะต้องดันเรื่องแบรนด์ของเขาให้ตอบโจทย์ด้วย ต่อให้เขาอยากช่วยเหลือสังคมมากแค่ไหนแต่ทุกการลงทุนก็จะต้องมีผลประโยชน์กลับมาในทางใดทางหนึ่ง แต่ก็ดีกว่าที่เขาจะไปทำโฆษณาอย่างเดียวหรือช่วยเหลือสังคมแบบขาดความรู้ความเข้าใจ” พลอยเล่าบทเรียนจากการทำงานในมุมมองของเธอด้วย

เราต่างมีความฝัน และนี่คือพลังของคนรุ่นใหม่

“ในเมื่อทุกคนช่วยโลกใบนี้ได้ ทำไมถึงต้องเป็นเด็กวัยรุ่น” ฉันอดถามไม่ได้ เพราะเชื่อว่าหลายคนที่อ่านมาถึงตรงนี้ก็อยากมีโอกาสได้ร่วมกิจกรรมดีๆ แบบนี้บ้าง

“มันไม่ใช่แค่เด็ก ทุกคนสามารถคิดถึงสังคมได้เหมือนกัน แต่ทุกคนเหมือนถูกบังคับให้อยู่ในระบบที่ต้องเอาตัวรอด แล้วก็หลงลืมความฝันไป พอไปอยู่ในจุดที่ใหญ่มากแล้วจะถูกระบบครอบไว้ พอผู้ใหญ่ไปเป็น CEO แล้วอยากช่วยเหลือสังคมแบบที่เคยฝันไว้มันก็ไม่ได้แล้วเพราะมีผู้ถือหุ้นจับตามอง มีภาระ มีลูก มีครอบครัวที่ต้องดูแล เราคิดว่าช่องว่างระหว่างเปลี่ยนจากเด็กเป็นผู้ใหญ่ยังมีพื้นที่ว่างมีความฝันแล้วก็มีแรงที่ทำได้” ซึงตอบคำถามนี้อย่างไม่ลังเล จนทำให้ฉันหยุดกลับมาคิดว่าเราเคยมีความฝันอะไรบ้าง

ซึงยังย้ำด้วยว่า “สิ่งที่เราทำอยู่อาจไม่ได้ส่งผลยิ่งใหญ่ ณ ตอนนี้ แต่การที่เราเปลี่ยนเด็กรุ่นนี้ก่อนที่เขาจะเข้าไปสู่สังคม ก่อนที่เขาจะโตขึ้นไป มันจะทำให้เขาคิดถึงสังคมมากขึ้น”

ปณิธานแน่วแน่นี้จึงเป็นหัวใจหลักในการทำงานของ Tact คือ Build Sustainability Toward Next Generation หรือองค์กรที่สร้างความเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนให้กับสังคมผ่านพลังของคนรุ่นใหม่

ป้อง–เชาวนะ วิชิตพันธุ์ หนุ่มที่ตัดสินใจลาออกจากงานประจำมาทำกับ Tact บอกว่า “แต่ก่อนผมทำงานในบริษัท ทำไปวันๆ แต่ก็ไม่รู้ว่าทำไปเพื่ออะไร แต่พอมาทำงานตรงนี้เราพบตัวเองทุกวันว่าเราทำไปเพื่ออะไรหรือเพื่อใคร”

คำถามที่ป้องถามตัวเองในวันนั้น คล้ายกับมาย้ำเตือนเราวันนี้ด้วย

“ผมเห็นผู้ใหญ่หลายๆ คนที่ประสบความสำเร็จในชีวิตแล้วเขากลับบอกว่าไม่ได้รู้สึกประสบความสำเร็จในชีวิตเพราะมันก็เป็นแค่ยอดเขา เมื่อเขาหันกลับมามองครอบครัว หันกลับมามองสังคมแล้วเขายังอยากทำอย่างอื่นอีกมากมายที่มีคุณค่าในชีวิตของเขา แล้วถ้าเรามีโอกาสให้เพิ่มคุณค่าชีวิตในทุกๆ วันแล้วทำไมเราจะไม่ทำล่ะ”

หลังจากจบบทสนทนา ฉันรู้สึกอุ่นใจที่เราจะมีเด็กรุ่นใหม่ที่เต็มไปด้วยความฝันที่จะเปลี่ยนแปลงสังคม และหลายคนอาจรู้สึกมีไฟอยากลุกขึ้นมาทำอะไรสักอย่างหนึ่ง

“มันไม่ใช่เรามาบอกว่า เราทำสำเร็จแล้ว ทุกคนออกมาเป็นกิจการเพื่อสังคมสิ หรือบางคนอาจคิดว่าการทำเพื่อสังคมเราต้องลุยทั้งชีวิตให้สุดทาง แต่จริงๆ การทำเพื่อสังคมมันอาจเป็นเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตก็ได้ แค่ลองทำดู ให้คุณรู้ว่าการทำสิ่งเหล่านี้แล้วมันมีความสุขขนาดไหน” แม็กบอกด้วยรอยยิ้ม และฉันก็รับรู้ได้ถึงพลังความฝันและความสุขในตัวของพวกเขาด้วย

The post Tact บริษัทที่ตั้งใจทำให้โลกดีขึ้นและพัฒนาวัยรุ่นผ่านการเป็นที่ปรึกษาเพื่อสังคม appeared first on a day magazine.

“ผมเริ่มต้นจากสมัยเรียนหนังสือ ได้ไปเจอพี่ๆ นักศึกษามหาวิทยาลัยมาออกค่ายในชนบทก็ติดตาม เห็นเขาทำกิจกรรมกันก็รู้สึกมีความสุข เราก็สนใจในเรื่องเหล่านี้มากขึ้น” สุภาชัยผู้ร่วมก่อตั้งมูลนิธิฯ เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการทำงานกับชุมชน

“พอมาเรียนมหาวิทยาลัย ผมก็ไปทำค่ายอาสา แต่มันไม่ตอบโจทย์เราอย่างที่คาดฝันไว้ มันแค่เปลี่ยนสถานที่กินข้าว เปลี่ยนสถานที่ท่องเที่ยว เปลี่ยนสถานที่กินเหล้า อาคารเสร็จแล้วแต่ว่ามันคืออะไร? มันคืองานสร้างอาคาร?” เขาเล่าถึงจุดพลิกผันที่ทำให้เริ่มตั้งคำถามกับการทำงานเพื่อชุมชนที่ไม่ใช่การทำค่ายสร้างเท่านั้น และหันมาหาแนวทางการวิเคราะห์ปัญหา จึงได้เริ่มจัดตั้งชมรมขึ้นมาเองในมหาวิทยาลัยโดยเริ่มจากการสร้างโมเดลกิจกรรมนักศึกษาให้สอดคล้องกับการเรียนรู้พัฒนาตัวเองและช่วยเหลือชุมชนด้วยการเกษตรไปพร้อมกัน และนำมาสู่การทำงานเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อมจนถึงปัจจุบัน

ต้นไม้ดูแลดิน ต้นไม้ดูแลคน

รถหักเลี้ยวจากถนนใหญ่สู่เส้นทางสายเล็กลึกเข้าไปเพียง 40 กิโลเมตรแต่เราใช้เวลาเดินทางกว่า 2 ชั่วโมง พี่สุภาชัยเล่าให้ฟังว่าด้วยระยะทางนี้เองที่ทำให้สินค้าอุปโภคบริโภคของชาวบ้านแพงกว่าราคาทั่วไปถึง 20 เปอร์เซ็นต์ และการรับซื้อผลผลิตก็ถูกกดราคาลงอีก 20 เปอร์เซ็นต์ จึงทำให้ชาวบ้านมีตัวเลือกไม่มากนักนอกจากการเปิดป่าขยายที่ทำกินให้มากขึ้น เพื่อให้ได้ผลผลิตเพิ่มขึ้นและรายได้ก็จะเพิ่มขึ้นตาม

“แรกๆ การเข้าหาชุมชนมันยากมาก ความเชื่อใจเป็นเรื่องสำคัญ เขาหวาดระแวงว่าถ้าฟื้นฟูป่าแล้วเจ้าหน้าที่ป่าไม้จะไปยึด การจะไม่ให้ป่าไม้ยึดต้องเปิดพื้นที่ทำการเกษตรให้โล่ง ซึ่งเป็นแนวคิดคลาสสิกของชาวบ้าน” บทสนทนาของเราค่อยขลุกขลักขึ้นตามสภาพเส้นทาง เช่นเดียวกับการทำงาน

โจทย์ของมูลนิธิวนเกษตรอินทรีย์คือการหาพืชที่ปลูกใต้ร่มเงาของต้นไม้ (shed grow) ให้ได้และมีมูลค่าทางการเกษตรสูง ส่วนโจทย์ที่ใหญ่กว่านั้นคือกระบวนการสื่อสารให้ชาวบ้านเข้าใจและยอมรับแนวทางนี้ 

‘กาแฟ’ คือทางออก เพราะกาแฟเป็นพืชที่มีมูลค่าอันดับ 2 ของโลกรองจากน้ำมัน และกาแฟเป็นพืชที่ต้องการแสงในการเจริญเติบโตน้อย กาแฟที่ปลูกใต้ร่มเงาไม้ยังให้กลิ่นหอม มีรสชาติที่พิเศษ และคงเอกลักษณ์เฉพาะตัวของแต่ละพื้นที่ การปลูกกาแฟจึงเป็นการปลูกต้นไม้สร้างผืนป่าด้วย

ในยุคนี้กาแฟใต้ร่มเงาอาจจะเป็นคำที่เราได้ยินกันบ่อย แต่ในช่วงของการบุกเบิกและเปลี่ยนทัศนคติให้ชาวบ้านหันมาปลูกกาแฟใต้ร่มเงาไม้คือความท้าทาย เพราะกว่าต้นกาแฟจะออกผลต้องใช้เวลาถึง 3 ปี และมีรายละเอียดมากมาย ไม่ว่าจะเป็นการเลือกพันธุ์ที่เหมาะสม การเก็บผลสุกให้ได้คุณภาพ การคัดแยก การแปรรูปให้ได้คุณภาพ การเก็บผลผลิตกาแฟกะลา การนำมาคั่วหาเอกลักษณ์ และการสื่อสาร แต่ละกระบวนการล้วนมีโอกาสที่จะทำให้กาแฟเจ๊งได้ทุกเมื่อ

ไร่สวนสองข้างทางที่หัวถนนเต็มไปด้วยไร่ข้าวโพด ยิ่งรถไต่ระดับความสูงไปบนถนนคดเคี้ยว ต้นไม้ใหญ่ค่อยๆ หน้าทึบขึ้น และถนนดินในหน้าฝนก็ทำให้รถทำความเร็วได้ไม่มากนัก

“บางคนบอกให้เขาปลูกแล้วเอาไปขายออนไลน์สิ เราจะให้เขาไปขายได้ไงครับ เพราะว่าแค่สัญญาณโทรศัพท์ก็ไม่มีแล้ว” …และแล้วเราก็มาถึงหมู่บ้านที่ไม่มีนักท่องเที่ยวและไม่มีแม้แต่สัญญาณโทรศัพท์

อินทรีย์อย่างเดียวไม่พอ ต้องมีป่าด้วย

“นี่ ต้นกาแฟที่พี่นำกล้าเข้ามาเมื่อ 5 ปีก่อน” สุภาชัยชี้ให้เราดูต้นกาแฟสูงท่วมหัวที่ขึ้นแน่นอยู่ระหว่างทาง กาแฟในป่ามีจำนวนหนาแน่นและมากกว่าที่ฉันคิดไว้มาก “น่าจะเป็นแสนต้นได้แล้วนะ” ชายหนุ่มว่าพลางจอดรถชวนเราดูรายละเอียดของกาแฟ

“กาแฟสามารถปลูกใต้ร่มไม้แล้วก็ฟื้นฟูป่าได้และยังสร้างเศรษฐกิจให้กับชุมชนได้ด้วย ต้นไม้ที่ให้ร่มเงากับกาแฟควรจะเป็นต้นไม้ชนิดไหน มันก็ควรจะเป็นต้นไม้ที่ให้ประโยชน์กับชาวบ้าน โดยเฉพาะเรื่องเศรษฐกิจด้วย และต้นไม้ต้องให้ประโยชน์กับกาแฟ ให้ธาตุอาหารในดิน และต้องให้ประโยชน์กับระบบนิเวศในพื้นที่ พวกนก หนู แมลง ด้วย” ด้วยแนวคิดนี้ป่าจึงไม่ได้มีแต่ต้นกาแฟเท่านั้น

ต้นไม้ที่สูงขึ้นมาเป็นลูกพลับ อะโวคาโด ลูกไหน และมะขามป้อม ที่ชาวบ้านสามารถเก็บผลไปขายได้ และยังมีพืชตระกูลถั่ว พวกกระถิน ขี้เหล็ก ทองหลางป่าออกดอกสีสด ที่ช่วยเสริมแร่ธาตุในดิน สุภาชัยอธิบายการเลือกพืชต่างๆ มาปลูกแซมกับกาแฟ จนฉันอดถามไม่ได้ว่าแล้ววนเกษตรอินทรีย์แตกต่างจากการปลูกพืชผสมผสานยังไง

“การเกษตรหมายความว่าอะไร” ฉันโดนถามกลับ

ตอนแรกฉันตั้งใจจะตอบว่าคือการปลูกต้นไม้ แต่ก็ชะงักไปเพราะมาคิดดูให้ดีต่อให้ฉันปลูกกระบองเพชรที่บ้านก็ไม่อาจเรียกได้ว่าเป็นการเกษตร สุภาชัยจึงเฉลยว่า “การเกษตรคือระบบผลิตอาหารที่มีการจัดการ เกษตรระบบผสมผสานจะมองแค่ความหลากหลายของชนิดพืช แต่วนฯ เนี่ยคือเรามีไม้ป่าเป็นหลักด้วย มันไม่ได้มีเฉพาะไม้ที่เราไปเก็บผลผลิตอย่างเดียว”

พ่อหลวงและชาวบ้านพาฉันไปเดินเที่ยวสวนรอบหมู่บ้าน กาแฟติดผลเป็นลูกสีเขียวทั้งกิ่งก้าน แต่อีก 3 เดือนจึงจะเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ ส่วนลูกพลับก็ออกผลสีเหลืองอมส้มมองเห็นแต่ไกล พอเก็บลูกพลับแล้วชาวบ้านก็จะเอาไปบ่มให้สุกก่อนที่จะส่งขายที่ร้านเลมอนฟาร์ม

“อย่างนี้ปลูกให้เยอะๆ ก็รวยแย่เลยสิ” ฉันแกล้งถาม

“ชาวบ้านส่วนใหญ่ทำมากได้น้อย เกษตรแบบแผ้วถางต้องใช้ที่เป็นสิบๆ ไร่” เสฐียรพงษ์ แก้วสด หนึ่งในกรรมการมูลนิธิวนเกษตรอินทรีย์อธิบาย “พื้นที่มันมีจำกัด ถ้าเขาอยากรวยขึ้นก็ต้องทำให้พื้นที่มีคุณภาพมากขึ้น ชั้นบนสุดของป่า เรามีน้ำผึ้งป่า ระดับล่างลงมาเป็นมะขามป้อม ลูกพลับ อะโวคาโด ล่างลงมาอีกเป็นกาแฟ ชาใบเมี่ยง ที่ดินก็มีเห็ดป่า พอเราอธิบายให้เขาฟังเรื่องอินทรีย์ว่ามีอะไรบ้าง เขาก็เห็นว่าเขาจะต้องอนุรักษ์ธรรมชาติให้ดี ให้ความรู้ความเข้าใจร่วมกับเขาให้เขาได้พัฒนาขึ้น…ทำน้อยแต่ได้มาก”

หมูป่าและมื้อเย็นหน้าฝน

บ่ายแก่ๆ เราต้องเดินทางกลับไปยังที่พัก ระหว่างทางได้ยินเสียงดังขลุกๆ คล้ายเสียงขุดดิน ที่หัวโค้งหมูป่ากว่า 10 ตัวกำลังวิ่งไปบนเนินอย่างรวดเร็วเมื่อเห็นรถขับผ่านมา “ไปบ้านเลยพี่ ไปบ้านเลย!” ชาวบ้านตะโกน ถึงบ้านพี่เขาก็สะพายปืนกระบอกยาว ขี่มอเตอร์ไซค์ออกไปอย่างรวดเร็ว ผ่านไปเกือบ 2 ชั่วโมงจวนจะใกล้ค่ำ พี่เขาก็กลับมามือเปล่า มื้อเย็นวันนี้เราเลยได้กินสารพัดเห็ดเป็นกับข้าวแทนเนื้อหมูป่า

“แล้วได้กินหมูป่าบ่อยไหม?” ฉันถาม “พวกผมเป็นชาวบ้านก็ต้องเข้าใจก่อนว่าไปซื้ออะไรก็ยาก เราอยู่กับตรงนี้ เราหากินตรงนี้ ไม่ได้ล่ามากมายอะไร เดือนหนึ่งทั้งหมู่บ้านก็ประมาณ 1-2 ตัว” ชาวบ้านเล่าให้ฟังถึงวิถีชีวิตที่พึ่งพิงกับธรรมชาติ ตั้งแต่ปลูกกาแฟก็ทำให้ดินร่วนซุย พื้นดินที่รกและชื้นทำให้ประชากรหมูป่าเพิ่มมากขึ้นด้วย

มูลนิธิสู่วิสาหกิจชุมชน

“ปลูกแล้วจะไปขายที่ไหน เป็นคำถามแรกๆ เลยครับที่เราเจอในการทำงานส่งเสริมกับชาวบ้าน” สุภาชัยกล่าว “เราเลยตัดสินใจจัดตั้งวิสาหกิจชุมชนวนเกษตรอินทรีย์เชียงรายขึ้นเพื่อรับซื้อผลผลิตในราคาที่เป็นธรรมกับชาวบ้าน และวิสาหกิจฯ ก็จะเอาผลผลิตมาแปรรูปเอง รายได้ส่วนหนึ่งจะเก็บเอาไว้เป็นกองทุนซื้อกล้าไม้ให้ชาวบ้าน ขยายผลไปยังหมู่บ้านอื่นๆ ด้วย”

ความจริงแล้วกิจการเพื่อสังคมอาจจะเกิดขึ้นในทุกยุคทุกสมัย แตกต่างกันก็เพียงชื่อเรียกเท่านั้น จากมูลนิธิไม่แสวงหาผลกำไรที่ต้องพึ่งพาเงินทุนสนับสนุน ก็ต้องปรับตัวให้มีรายได้เพื่อช่วยเหลือชุมชนได้อย่างยั่งยืน วิสาหกิจชุมชนอาจเรียกได้ว่าเป็นโครงสร้างของกิจการเพื่อสังคมในยุคแรกที่รวมกลุ่มกันช่วยเหลือชุมชนเฉพาะกลุ่มที่ห่างไกล แต่ปัจจุบันก็มีการขยายผลและวาดภาพใหญ่ให้สร้างความเปลี่ยนแปลงทางสังคมมากยิ่งขึ้น

ก่อนจากลาเรากล่าวขอบคุณซึ่งกันและกัน แต่ครั้งนี้ฉันกลับรู้สึกพิเศษกว่าครั้งไหนๆ เพราะชาวบ้านรู้สึกดีใจจริงๆ ที่มีคนเข้ามาเห็นการฟื้นฟูป่าของเขา เข้ามาบอกเล่าเรื่องราวในพื้นที่ที่อยู่ห่างไกล ถ้าใครอยากช่วยเหลือชาวบ้านและลิ้มรสกาแฟอินทรีย์อนุรักษ์ป่าต้นน้ำที่มีเอกลักษณ์พิเศษอย่าง ‘กาแฟป่า’ สามารถสนับสนุนวิสาหกิจชุมชนวนเกษตรอินทรีย์เชียงรายได้ที่ร้านเลมอนฟาร์ม กรุงเทพฯ โทร.02-575-2222 และร้านกาแฟป่า ตำบลดงมะดะ อำเภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย โทร.095-679-6128

The post ชุบชีวิตชุมชนไร้ป่า เป็นป่ากาแฟ จนได้เป็น ‘กาแฟป่า’ appeared first on a day magazine.

นี่เป็นคำถามแรกที่ผุดขึ้นมาในหัวฉันในฐานะหนอนหนังสือที่ไม่ได้อินกับเพลงสักเท่าไหร่ ไม่ได้ตามกระแสเพลงสมัยใหม่ แต่ก็ยังปฏิเสธไม่ได้ว่าเพลงก็อยู่กับเราในทุกยุคทุกสมัย แต่เพลงหรือนักดนตรีคนไหนกันที่สร้างความเปลี่ยนแปลงได้บ้าง ฉันเองก็ยังนึกไม่ออก

เม–ศิรษา บุญมา หนึ่งในผู้ก่อตั้ง Hear & Found ผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบประสบการณ์ดนตรี ใช้เวลาคิดคำตอบอยู่ครู่ใหญ่ก่อนที่จะเอ่ยออกมาอีกหลายชื่อซึ่งทำให้ฉันได้แต่สั่นหัว แต่นั้นยิ่งทำให้บทสนาของเราน่าสนใจขึ้นไปอีก และในที่สุดเมก็พูดชื่อที่ฉันหรือคุณพอจะคุ้นเคยขึ้นมาบ้าง

Imagine there’s no countries
It isn’t hard to do
Nothing to kill or die for
And no religion, too

Imagine all the people
Living life in peace

“คนนี้ไง จอห์น เลนนอน วง The Beatles ตอนนั้นเป็นยุคบุปผาชนแล้วเขาก็แต่งเพลง Imagine ขึ้นมาในช่วงสงครามเวียดนาม มันเป็นการชูประเด็นว่าเราจะทำสงครามนี้กันไปทำไมในเมื่อมันมีแต่การสูญเสีย เรามาสร้างสันติภาพกันเถอะ” เมยกตัวอย่าง พร้อมเล่าต่อถึงประวัติศาสตร์เพลงที่เชื่อมโยงกับวัฒนธรรมอย่างแยกไม่ออก ไม่ว่าจะเป็นเพลงบลูส์ที่เล่าเรื่องความเศร้าสร้อยของคนผิวดำในยุคโบราณ เพลงแรปที่เกิดจากการบ่นและตัดพ้อชีวิต หรือเพลงคลาสสิกที่พัฒนามาจากบทสวดในโบสถ์

ส่วน รักษ์–ปานสิตา ศศิรวุฒิ ที่จบการศึกษาด้านสื่อสารมวลชนแต่ค้นพบว่าตัวเองรักการทำงานกับชุมชนมากกว่างานโฆษณา จึงตัดสินใจมาทำงานกับ Local Alike ซึ่งทำให้เธอได้เรียนรู้และเข้าใจปัญหาของคนชนเผ่าและคนเมืองมากขึ้น “คนส่วนใหญ่ในชุมชนก็คือผู้ใหญ่ ส่วนเด็กๆ ไปทำงานในเมืองกันหมดเพราะได้เงินเยอะกว่า อย่างงานทอผ้าที่น่านก็มีแต่ผู้ใหญ่อายุ 60 กว่าขึ้นหมดไปหมดเลย ไม่มีเด็กรุ่นใหม่กลับมาอยู่บ้าน”

ส่วนเมเสริมว่า “สิ่งหนึ่งที่เราเจอคือคนไม่ได้รู้จักพวกเขาแต่เหมารวมไปหมดว่าเป็นชาวเขา ซึ่งจริงๆ แล้วเขามีทั้งกะเหรี่ยง ม้ง และเผ่าอื่นๆ อีกเยอะมากเลยนะ แต่ถูกเข้าใจผิดและถูกเหมารวมว่าเป็นคนเผาป่า คนค้ายาเสพติด หรือคนสร้างหมอกควัน ด้วยข่าวต่างๆ นานา เราเลยอยากให้เขาได้สื่อสารในสิ่งที่เขาเป็น สิ่งที่เขามี นี่จึงเป็นจุดให้เราทำ Hear & Found ขึ้นมาเพื่อให้คนได้เข้ามารู้จักวัฒนธรรมกับความเชื่อในสิ่งที่เขามีอยู่”

ชาวเขา-ชาวเรา เส้นแบ่งที่ใครขีด

ชนกลุ่มน้อยในประเทศไทยมีอยู่ด้วยกันมากกว่า 20 ชนเผ่าหรือมากกว่า 7 ล้านคน ซึ่งคิดเป็น 10 เปอร์เซ็นต์ของประชากรไทยทั้งหมด นับเป็นตัวเลขได้ไม่น้อยทีเดียว แต่ทุกวันนี้วัฒนธรรมท้องถิ่นเริ่มหายไป คนชนเผ่าเองก็ปรับตัวเข้ามาในเมือง ใช้ชีวิตแบบคนเมือง แน่นอนว่าส่วนหนึ่งเกิดจากพัฒนาการทางสังคม แต่อีกส่วนหนึ่งที่เราปฏิเสธไม่ได้เลยคือการแบ่งแยกที่ยังคงอยู่ในทุกยุคทุกสมัย

เนอ แต เตอบา เนอ แมคอ เตอชา

เจ้าพูดสำเนียงไม่ชัด แต่เจ้าไม่อาย

เนอหลื่อ เนอลา คอ เนเนอ แมชา

แต่อายในวัฒนธรรมเผ่าพันธุ์ของตนเอง

เชกอ เชวา เน่อ เตอ ซอ ดอเลอบา

เสื้อเชกอ เสื้อเชวา เจ้าไม่สวมใส่แล้ว

บละ ชา ทะต่า เนอเตอ มาดอ นอมี

จักสานทอผ้า เจ้าไม่หันมาเหลียวแล

“มีเพลงหนึ่งที่คนปกาเกอะญอแต่ง ชื่อ กะเหรี่ยงหลงทาง พวกเขาไม่ได้มีความภาคภูมิใจแล้วนะ เขาถูกแบ่งแยก เขาอยากมีตัวตนและได้รับการยอมรับ แต่ว่าเขามีตัวตนไม่ได้เพราะว่าถูกกีดกัน ไม่ได้รับการยอมรับ เขาก็เลยไปทำงานในเมือง ไม่พูดภาษาตัวเอง เลือกที่จะไม่บอกว่าตัวเองเป็นกะเหรี่ยง” รักษ์เล่าถึงสิ่งที่เธอพบเจอจากการลงพื้นที่

วัฒนธรรมที่มีเอกลักษณ์ ไม่ว่าจะเป็นภาษา เครื่องแต่งกาย หรืออาหารการกิน กลับถูกตีตราว่าเป็น ‘ความต่าง’ ในเมื่อไม่อยากแตกต่างในสังคมส่วนใหญ่ ผู้คนและวัฒนธรรมก็ค่อยๆ ถูกกลืนเข้าไปด้วยกัน ทำให้ความหลากหลายค่อยๆ ลดลงและจางหายไป

ฉันเองก็เคยเดินทางไปต่างจังหวัดเพื่อดูหมู่บ้านทอผ้าซึ่งเป็นบ้านทรงโบราณ แต่พอไปถึงก็พบว่าทั้งหมู่บ้านกลายเป็นบ้านคอนกรีตหมด และเหลือกลุ่มทอผ้าอยู่เพียงกลุ่มเล็กๆ อย่างเผ่าคะฉิ่น ผู้คนก็กลายเป็นคนเมืองกันหมด จะกลับมาแต่งตัว ร้องรำทำเพลงกันในช่วงเทศกาลเท่านั้น

“ความหลากหลายของวัฒนธรรมเป็นสิ่งที่มีมูลค่าสูงมากในการที่จะทำให้ประเทศมีรายได้และกระจายรายได้คนชนเผ่าในประเทศไทย” เมอธิบายเสริมในมุมมองของเศรษฐศาสตร์ พร้อมยกตัวอย่างคอนเสิร์ตของกลุ่มชนเผ่าในประเทศมาเลเซียที่เรียกว่า Rainforest World Music Festival เรียกได้ว่าเป็นเทศกาลระดับโลกที่นักดนตรีเวิลด์มิวสิกรวมถึงนักดนตรีชนเผ่าจากทั่วทุกมุมโลกได้แสดงร่วมกัน เพราะรัฐบาลมาเลเซียต้องการอนุรักษ์ความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชนเผ่าต่างๆ ในเกาะบอร์เนียวเอาไว้ จึงส่งเสริมให้จัดกิจกรรมนี้ขึ้นในทุกปี

“เราก็รู้สึกว่าพื้นที่นี้มันเซฟมากในการที่เราจะเป็นใครก็ได้ เราจะมาจากชาติไหนก็ได้”

เครื่องบันทึกเรื่องราว

“ทำไมต้องเป็นเพลง” ฉันถาม ในเมื่อการสื่อสารอาจจะทำได้ในหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นภาพถ่าย สารคดี กิจกรรมทอล์กขึ้นเวที

รักษ์ตอบได้อย่างน่าสนใจว่า “ดนตรีชนเผ่ามีเอกลักษณ์ของเขาเองและมันเหมือนหนังสือ เพลงเป็นเครื่องบันทึกเรื่องราวที่เป็นภาษาของเขา แต่มันทำให้น่าฟังขึ้น สุนทรีย์ขึ้น มีจังหวะ มีอารมณ์ ดนตรีเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้คนรู้สึกว่าเข้าถึงได้ง่ายโดยที่คุณไม่จำเป็นต้องเข้าใจความหมายแต่สนุกไปกับมันได้”

“อย่างไปคอนเสิร์ต Rainforest คุณก็ไม่เข้าใจภาษาเลยแต่ว่าสนุกมาก เพราะคุณสามารถรับรู้ถึงความรู้สึกที่ส่งออกมาได้ เป็นการเรียนรู้วัฒนธรรมทางดนตรีไปได้เลย เราว่าดนตรีมีเอกลักษณ์ตรงนี้”

นอกจากเพลงจะเป็นเครื่องมือบันทึกเรื่องราวแล้ว เพลงยังเป็นแผนที่ได้ด้วย เมยกตัวอย่างให้ฉันฟัง “ดนตรีของไทยทรงดำมีบทเพลงหนึ่งเป็นเหมือนแผนที่ เป็นบทเพลงในงานศพ ที่จะนำทางพาให้เขาได้กลับบ้านเดิม รกรากเดิมที่เขาอพยพมาจากเวียดนาม เพลงก็จะบอกว่าต้องเลี้ยวซ้ายตรงไหน ต้องข้ามเขาตรงไหน เพื่อไปให้ถึงเวียดนาม ซึ่งเพลงยาวมากประมาณ 3 ชั่วโมง แต่พอมาอยู่ในดนตรีแล้วมันง่ายขึ้น”

Hear & Found ฟังแล้วจึงเข้าใจ

หน้าที่ของ Hear & Found ก็คือการทำให้คน 2 วัฒนธรรมเชื่อมโยงเข้าหากันผ่านบทเพลงและกิจกรรมต่างๆ ที่ทั้ง 2 คนเรียกตัวเองว่า music and cultural experience curator ด้วยการไปลงพื้นที่ ไปเข้าใจปัญหาและวัฒนธรรมอย่างแท้จริง ทำงานร่วมกับนักดนตรีชนเผ่าเพื่อสร้างสรรค์รูปแบบการนำเสนอดนตรีออกมาให้คนต่างวัฒนธรรมเข้าใจได้

อย่างกิจกรรมที่จัดไปแล้วเช่น ‘ดนตรีจากเขา Music from the Mountain’ ก็เป็นการพานักดนตรีชาวปกาเกอะญอที่จังหวัดลำพูนมาบรรเลงบทเพลงชนเผ่าให้คนเมืองผ่านเครื่องดนตรีโบราณ ‘เตหน่ากู’ ในรูปแบบเพลงร่วมสมัยสะท้อนวิถีชีวิตที่พึ่งพิงและรักษาธรรมชาติ ไม่ใช่การทำลายป่าอย่างที่หลายคนเข้าใจ

เราอยู่กับป่า เรารักษาป่า

เราดื่มน้ำ เรารักษาน้ำ

เรากินเขียด เราดูแลผา

เรากินปลา รักษาลำห้วย

อีกกิจกรรมคือการพาชาวไทยทรงดำในชุดท้องถิ่นมาร่ายรำกันในบาร์ “จุดเด่นของไทยทรงดำคือเขาเต้นพร้อมกัน เวลาเปลี่ยนเพลงเข้าก็จะเปลี่ยนท่าพร้อมกันไปด้วย ซึ่งเราก็ไม่รู้ว่าเขารู้ได้ยังไงว่าต้องเต้นท่าไหน เหมือนเกาหลีที่เต้นพร้อมกันแต่ว่าเป็นแม่ๆ แล้วก็ชวนคนอื่นมาสนุกพร้อมกันไปด้วย” รักษ์เล่าถึงบรรยากาศในงานพร้อมอวดชุดไทยทรงดำที่เธอสวมมาด้วย เสื้อสีดำทั้งตัวประดับด้วยกระดุมเงินแท้ทรงดอกบัวตูมและจำนวนเม็ดกระดุมนี้ยังบ่งบอกถึงฐานะของคนในเผ่าด้วย

“โมเมนต์ที่คนมางานแล้วสนุกไปด้วยกัน พอจบงานคนดูก็เข้าไปจับมือนักดนตรีแล้วบอกว่าพี่สุดยอดมากเลยและให้กำลังใจกัน เรารู้สึกว่าโมเมนต์นั้นมันไม่มีเส้นแบ่งแยกระหว่างชนเผ่ากับคนเมืองอีกแล้ว” รักษ์เล่าถึงความประทับใจทุกครั้งที่จัดกิจกรรมและสิ่งนี้ยังคงเป็นแรงขับเคลื่อนให้ทั้งสองทำ Hear & Found ต่อไป

ประสบการณ์ทางดนตรีในพื้นที่แห่งนี้จึงต่างจากคอนเสิร์ตอื่นๆ ที่ไม่เพียงให้เราพกพาความสนุกกลับบ้าน แต่ยังพาเราเข้าไปรู้จักโลกใหม่ ไปเข้าอกเข้าใจเพื่อนอีกหลายคนที่เราอาจจะลืมเขาไว้ข้างหลัง ความเข้าใจเหล่านี้เองที่จะทำให้เกิดการยอมรับกันและกันมากขึ้น เห็นคุณค่าของความต่าง และเห็นความงดงามของความหลายหลายที่อยู่ร่วมกันได้ ซึ่งทำให้เส้นแบ่งระหว่าง ‘เขา-เรา’ บางลง

Hear & Found เพิ่งเริ่มก่อตั้งมาเพียงปีกว่าเท่านั้นเพื่อทดสอบความคิดและความเชื่อของพวกเขา ต่อไปก็ถึงเวลาที่จะต้องขยายผลให้ยั่งยืนมากขึ้น “การอยู่รอดด้วยตัวเงินอาจจะไม่ง่ายเท่าไหร่” เมบอกพร้อมอธิบายว่าตอนนี้กลุ่มลูกค้าหลักคือชาวต่างชาติและคนเมือง พวกเขามีรายได้จากการขายบัตรและรับออกแบบประสบการณ์ทางดนตรีให้กับอีเวนต์ต่างๆ ที่มีเป้าหมายร่วมกัน

เร็วๆ นี้พวกเขากำลังจะพาวงดนตรีชนเผ่ามาแสดงที่โฮสเทลเพื่อเชื่อมคนหลายรากเหง้าหลากที่มาเข้าด้วยกัน

ไปฟังและค้นพบกันและกันมากขึ้น

ใครที่สนใจสามารถติดตามพวกเขาได้ที่ Hear & Found

The post ‘เรากินเขียด เราดูแลผา เรากินปลา รักษาลำห้วย’ Hear & Found ธุรกิจที่ใช้ดนตรีลบเส้นแบ่งทางสังคม appeared first on a day magazine.