เช่นนั้นแล้ว เสน่ห์ของร้านหนังสืออิสระคืออะไร – คำถามนี้ผุดขึ้นระหว่างเราเดินทางมาที่ย่านพระนคร 

มาคิดดูให้ดี ร้านหนังสืออิสระมีเสน่ห์ดึงดูดใจหลายข้อ

ข้อแรก ฝีมือพรีเซนต์หนังสือของพนักงานเข้าขั้นฉกาจ หาใช่แค่จัดเรียงเติมสต๊อก

ข้อสอง ตั้งอยู่ในชุมชน บ่อยครั้งถูกเรียกว่าร้านลับ หาใช่อยู่ในห้างร้านใหญ่โต

ข้อสาม บรรยากาศในร้านมีเอกลักษณ์ของตัวเอง หาใช่จัดเป็นแพตเทิร์นเหมือนกันทุกสาขา

ข้อสี่ มีสาขาเดียว

ข้อห้า …

“ตอนนี้สังคมต้องการความหลากหลาย เราจะกินราดหน้ารสชาติเดียวทั้งประเทศ มันก็ยังไงอยู่ใช่ไหม”

เจ้าของประโยคเมื่อครู่ เกียว – นงลักษณ์ สุขใจเจริญกิจ เธอเป็นอดีตนักข่าวที่ผันตัวมาเป็นหนึ่งในทีมงานของร้านสวนเงินมีมา ร้านหนังสืออิสระในย่านเฟื่องนคร เธอหมายความว่าหนังสือประเภทที่เชนส์ร้านหนังสือไม่มี แต่สามารถหาได้ที่ร้านหนังสืออิสระ

นั่นล่ะข้อห้า

บทสนทนาครั้งนี้เกิดขึ้นในวันท้ายๆ ของเทศกาลย่านหนังสือพระนคร BKK BOOK District นี่เป็นงานที่มีคนสนใจมากไม่แพ้งานสัปดาห์หนังสือ เราเห็นคนหลายช่วงวัยเดินเลือกซื้อหนังสือในย่านพระนคร ในรายคนชอบดูตึก แชะภาพเมืองเก่าเก็บไว้สนุกมือ

ในมุมของเรา (ที่มาย่านนี้ไม่บ่อย) นักอ่านปริมาณมากเท่านี้นับว่าน่ายินดีมากแล้ว

ในมุมของเขา (ร้านหนังสืออิสระ) นักอ่านมาก ยอดขายพุ่งพรวด น่ายินดีและใจฟูไม่ต่างกัน แต่โดยความหลังของย่านพระนคร หลายปีมานี้ ร้านหนังสือประสบปัญหาหลายอย่าง ทั้งยอดคนและยอดขาย

“หลังโควิด ถนนเส้นนี้เงียบเหงาลง มันเหมือนจะดีนะ มีรถไฟฟ้าแล้ว แต่เรารู้สึกเหนื่อยกว่าเดิม ทำยังไงก็ไม่กระเตื้องขึ้นเลย”

มิ – วรนุช ชูเรืองสุข บรรณาธิการสำนักพิมพ์สวนเงินมีมา ผู้เฝ้าดูการขึ้นและลงของย่านพระนครมา 20 กว่าปี อยู่มาตั้งแต่ยังไม่มีรถไฟฟ้ามาถึง ครั้นมาถึงแล้วแต่คนกลับไม่มาตาม 

ระยะเวลากว่า 2 ทศวรรษบ่งบอกอะไรบ้างในบ้านเมืองที่ร้านหนังสือ (รายใหญ่) ทำโปรโมชันขายหนังสือได้ในราคาถูกกว่า ทำเลดีกว่า และคนมองเห็นมากกว่า

หนึ่ง มันบ่งบอกว่าหากทำร้านหนังสืออิสระอย่างตั้งใจและไม่ยอมแพ้ การประคับประคองให้ร้านอยู่รอดในเชิงธุรกิจมันเป็นไปได้

สอง มันบ่งบอกถึงความตั้งใจและความเชื่อมั่นลึกๆ ของคนทำที่มีต่อร้านหนังสืออิสระ การคัดเลือกหนังสือที่ดีวางไว้บนชั้นรอวันนักอ่านเดินมาเจอ แม้หนังสือเล่มนั้นจะอับแสง ไม่ค่อยมีคนพูดถึง แต่คนทำเชื่ออย่างแน่วแน่ว่าหนังสือที่เลือกมาจะเปลี่ยนชีวิตผู้ที่ได้อ่านมัน หรืออย่างน้อยที่สุด อ่านแล้วได้รู้จักตัวเองมากขึ้น

หญิงแกร่งทั้งสองคนนั่งอยู่ตรงหน้าเราแล้ว ต่อจากนี้คือบทสนทนาว่าด้วยการบริหารร้านหนังสืออิสระ ปมปัญหา วิธีแก้ไข เทคนิคดึงดูดนักอ่านให้มาที่ร้าน และวิธีคัดเลือกหนังสือ หวังว่าเมื่ออ่านจบ คำตอบของคำถามที่เราทิ้งไว้ตอนต้นคงกระจ่างขึ้น – เสน่ห์ของร้านหนังสืออิสระคืออะไร

 เดิน = อ่าน

เคยคิดไหมว่าการเดินกับการอ่านคล้ายกันตรงไหน 

อย่างที่ทราบ เทศกาลย่านหนังสือมีกิจกรรมเดินทัวร์ร้านหนังสืออิสระในย่านพระนคร 16 ร้าน นี่เป็นกิจกรรมที่ต่อยอดมาจากสิ่งที่มิและเกียวเคยทำ ก่อนหน้าจะมีย่านหนังสือ ทั้งสองจัดกิจกรรมเดินทัวร์ร้านหนังสือ 9 ร้าน ด้วยมีความเชื่อลึกๆ ว่าการเดินทำให้เราสัมผัสและซึมซับสิ่งที่ซ่อนอยู่ในตรอกซอกซอย 

เกียว : หลังยุคโควิดเป็นต้นมา อยู่ดีๆ หนังสือก็กลายเป็นสินค้าฟุ่มเฟือย กำลังซื้อหดลงไปเยอะ เราเลยเริ่มทำออนไลน์ ทั้งจัดบุ๊กคลับ งานทอล์ก รูททัวร์ก็จัด

เผอิญว่ารูททัวร์ย่านหนังสือที่เราจัดถูกมองเห็น เราเลยเขียนโปรเจกต์นี้ส่งโครงการย่านสร้างสรรค์ของ กทม. ตอนนั้นเราคิดกันว่าการทำย่านสร้างสรรค์ ไม่ใช่แค่คนจัดงานได้ ผู้ประกอบการร้านหนังสือต้องรอดไปด้วยกัน

เกียวเขียนโปรเจกต์นี้ส่งไปให้ กทม. โดยระบุว่าจะจัดทำรูททัวร์สำรวจร้านหนังสือในย่านพระนคร ทั้งหมด 9 ร้าน โดยจะมอบคูปอง 200 บาทให้กับผู้ร่วมกิจกรรมทุกคน เพื่อนำไปซื้อหนังสือในย่าน
คงมีไม่มาก นักอ่านที่มีโอกาสได้ไปเดินรูททัวร์กับมิและเกียวในครั้งนั้น เราเลยถามแทนให้ว่าเดินทัวร์ร้านหนังสือและสำรวจย่าน ได้ประสบการณ์แบบไหน ร้อน เหนื่อย สนุก?

เกียว : อยากให้ลองมาเดินทัวร์ร้านหนังสือดูสักครั้งนะคะ เราจะเห็นสีหน้าแววตาและความตื่นเต้นของเจ้าของร้านหนังสือ เขาพรีเซนต์ร้านตัวเองยังไง เขามีวิธีขายหนังสือแบบไหน และร้านเหล่านี้มีหนังสือเล่มที่คุณหาไม่ได้แล้วในร้านใหญ่ๆ

การมาเดินในย่านพระนคร เราจะได้เห็นเรื่องราวในประวัติศาสตร์ พระนครเป็นย่านที่สุมหัวสุมทุมของโรงพิมพ์เก่า เพราะสมัยก่อน ทุกอย่างต้องพิมพ์ออกมาเป็นเอกสารหมด นั่นทำให้มี 3 – 4 กระทรวงใหญ่ๆ อยู่แถวนี้ ไม่ว่าจะเป็นมหาดไทย กลาโหม กระทรวงพาณิชย์ พระนครมันคือแหล่งของการผลิตศิลปวิทยาในสมัย 100 ปีที่ผ่านมา

ใช่ว่าดื่มด่ำความงามของเมืองอย่างเดียว เกียวเล่าว่าการลงมาเดินบนถนนทำให้เห็นเลยว่าทางเท้าและสัญญาณไฟจราจรในย่านพระนคร ไม่ค่อยน่ารักกับคนใช้ถนนเลย 

เกียว : เดินๆ ไป เราจะรู้สึกว่าทำไมทางเท้าห่วย หรือทำไมไฟแดงต้องเร่งให้เราเดินขนาดนั้น คนแก่ที่เขาเดินสามขาเราไม่รอเขาหรือไงนะ สมมติว่าเขาแข้งขาไม่ดีแล้วต้องหิ้วของจ่ายตลาดมา เขาต้องเดินด้วยความเร็วแค่ไหน

มิ : ส่วนตัวยังมีความหวังลึกๆ นะ พอมีคนหน้าใหม่เข้ามาเยอะขึ้น หรือตอนที่เจ้าหน้าที่ภาครัฐเข้ามาเดินดูด้วยตัวเอง เขาก็คงจะทำให้เมืองมันเข้าถึงง่ายกว่านี้ ตอนนี้เขาอาจจะเอาแค่สีมาป้ายเป็นหย่อมๆ ว่าทางเดินปลอดภัย แต่เดี๋ยวสักพักเราว่าเดี๋ยวเขาก็ต้องปรับ

ไม่แน่ใจคนอื่นเป็นเหมือนกันไหม วันทำงานที่เราต้องเดินไปทำงานบนฟุตพาทเดิมและใช้ถนนเส้นเดิมทุกวัน สิ่งที่รู้สึกอยู่ลึกๆ คือทำไมชีวิตมันวนซ้ำเป็นลูปแบบนี้นะ เกียวบอกว่าอย่าเอาแต่เดิน ลองมีปฏิสัมพันธ์กับคนดูบ้าง

เกียว : การเดินเป็นการสร้างความสัมพันธ์ของมนุษย์ ตอนเดินเราเห็นเลยว่าชุมชน บ้าน หรือย่าน มันเป็นมายังไง และการที่คนยุคนี้หันมาเดินหรือวิ่งกันมากขึ้น เพราะมันใช้แค่ร่างกายของเราเอง ไม่ต้องใช้โซเชียลมีเดีย ออกไปเดินคุณร้อนจริง คุณเห็นจริง คุณฟังจริง คุณสัมผัส สบตา มีรีแอกชันกันตรงๆ ไม่ใช่แสดงผ่านสติกเกอร์

การไปซื้อหนังสือที่ร้านต่างจากซื้อผ่านออนไลน์ตรงที่คนไปซื้อหนังสือเขาได้จ่ายเงินจริง ได้จับหนังสือจริง มันมีหนังสืออีกมหาศาลที่ไม่อยู่ในออนไลน์ ออนไลน์คือเขาเลือกมาให้เราแค่นั้น แต่หนังสือเหล่านี้มันไม่ถูกทำการตลาด เราต้องเดินไปหาถึงเจอ

เห็นด้วยไหมว่าหากเรามีปฏิสัมพันธ์กับคนอื่น ชีวิตถึงเป็นชีวิต

ขายหนังสือ สร้างกิจกรรม ทำบรรยากาศให้นิ่งคิด

ยอมรับแต่โดยดีไหม หากเราบอกว่าทุกวันนี้ใครๆ ก็ซื้อหนังสือทางออนไลน์กันแล้ว ก็แค่เลือกหนังสือที่อยากได้ จ่ายเงิน และรอ ขั้นตอนมีเท่านี้ กลับกันหากตั้งใจไปซื้อหนังสือที่ร้าน เราต้องอาบน้ำแต่งตัว เดินทาง สารพัดขั้นตอนกว่าจะถึงร้านหนังสือ

มองแบบหยาบๆ ซื้อทางออนไลน์สะดวกกว่าเยอะ กับข้อสรุปนี้ เกียวชวนมองต่างมุม เธอว่าการได้มาซื้อหนังสือที่ร้านให้อะไรมากกว่าที่คิด

เกียว : ตอนนี้ คนโหยหาคอมมิวนิตีทางกายภาพ บุ๊กคลับทำให้คนได้มาเจอกัน กล้าแสดงความคิด รับฟังการวิพากษ์วิจารณ์ ขณะที่โลกออนไลน์เราเขียนอะไรก็ได้ แต่มีสักกี่คนที่กล้าพูดในสิ่งที่คิดจริงๆ แต่พอมาเจอกัน คุณสามารถแสดงสิ่งจริงแท้ได้เต็มที่

สมมติมาแลกเปลี่ยนกันที่งานบุ๊กทอล์ก หนังสือ 1 เล่ม เราอ่านแล้วอาจจะคิดกันคนละแบบก็ได้ เพราะเราโตมาต่างกัน วงโคจรของเราไม่เหมือนกัน หนังสือเล่มนั้นอาจจะรับใช้ปรัชญาความเชื่อของอีกคนหนึ่งมากกว่าก็ได้ ฉะนั้นการมีคอมมิวนิตีทางกายภาพ มันทำให้คนรู้สึกว่าได้สานสัมพันธ์กัน เจอคนเผ่าเดียวกัน มีจุดร่วมเหมือนกัน มีความทุกข์ในเรื่องคล้ายๆ กัน

ไม่แน่ใจ ความรู้สึกนี้เรียกว่าทุกข์ได้ไหม บ่อยครั้งเราคล้อยตามรีวิวหนังสือในโลกออนไลน์ของนักอ่านทรงอิทธิพล (BookTok) แล้วลงเอยด้วยความผิดหวัง เราเชียร์ให้ซื้อหนังสือที่ตัวเองอยากอ่าน อย่างน้อยที่สุดเราเลือกเอง

มองลึกลงไปกว่านั้น รีวิวมหาศาลในออนไลน์เป็นหนึ่งในกลยุทธ์กระตุ้นยอดขายของสำนักพิมพ์ หรือร้านหนังสือเจ้าใหญ่ ซึ่งมีเงินถุงสำหรับซื้อโฆษณา ไม่ว่าซื้อด้วยเงินหรือให้เป็นหนังสือก็ตาม

การเสกหนังสือสักเล่มให้แมสในออนไลน์ กลยุทธ์แบบนี้ไม่เกิดขึ้นกับร้านหนังสืออิสระ กระนั้นก็เถอะ หนังสือในร้านสวนเงินมีมาเคยแมสในออนไลน์อยู่ช่วงหนึ่ง มิและเกียวบอกว่ามีคนตามมาจากรีวิวในออนไลน์ ขายดีชนิดต้องพิมพ์แล้วพิมพ์อีก

หนังสือเล่มนี้มีชื่อว่า ‘รูมี กวีลำนำรัก’ คัดสรรและเรียบเรียงโดย สดใส ขันติวรพงศ์

มิ : เราไม่คิดว่าเด็กจะอ่าน เพราะมันเป็นงานลึก แต่โซเชียลมีเดียทำให้ไปถึงพวกเขาได้ สิ่งที่เรารับรู้มาก็คือ เด็กรุ่นใหม่เขาตีความรูมีด้วยวิธีคิดแบบของเขา เช่นว่าบางคนอ่านรูมีด้วยมุมมองของความรักและความสัมพันธ์

เกียว : สิ่งสำคัญคือถ้าเขารู้สึกหลงรักหนังสือเล่มนี้แล้ว หนังสือเล่มนี้ก็จะอยู่ในชีวิตเขาไปตลอด ไม่ว่าเวลาจะผ่านไปแค่ไหน เหมือนที่หนังสือของ คาลิล ยิบราน อยู่กับเราตั้งแต่เด็กจนเราโต

ภายในร้านสวนเงินมีมา มีหนังสือวางเบียดซ้อนกันทั่วร้าน มีหนังสือหลากหลายหมวด ทั้งหนังสือสายศาสนธรรม จิตวิญญาณ การเมืองการปกครอง วรรณกรรม มิกับเกียวนิยามหนังสือเหล่านั้นว่าเป็นเหมือนเพื่อนหรือคู่มือให้นักอ่าน เพื่อสร้างการตระหนักรู้ต่อตนเอง และความเป็นไปของสังคม 

การตระหนักรู้หรือเข้าใจตัวเอง เราถาม

เกียว : ถ้าไม่เข้าใจตัวเอง เราจะอยู่แบบมึนๆ แล้วก็จะทุกข์ร้อนกับทุกอย่างที่เกิดขึ้นกับชีวิต ไม่ว่าจะเกิดแก่เจ็บตาย การเปรียบเทียบ การโบยตีตัวเอง การอยากเป็นคนอื่น ไม่เคารพตัวเองมากพอ ไม่รู้จะเอาตัวเองไปไว้ตรงไหน

เกียว : มีอยู่ยุคหนึ่ง มิเขาทำหนังสือภาวนาออกมาเยอะมาก จนเรางงว่าทำไมจะต้องมาสนใจเรื่องภาวนา ฟังดูเป็นศาสนามาก แต่พอเราอ่านแล้วรู้สึกว่ามันไม่ใช่เรื่องศาสนาเลย มันเป็นหนังสือที่ทำให้เรามีเวลาในการใคร่ครวญ ตอนนี้ความคิดฉันกำลังอยู่ตรงไหน ถ้าเรารู้ทันตรงนี้มันจะช่วยได้มากเลย

มิ: ทุกวันนี้มันเร็วเสียจนรู้สึกต้องตามคนอื่นเขาไปตลอด บางคนอาจจะไม่รู้ตัวด้วยซ้ำว่าตัวเองรู้สึกยังไง

บทถัดไป

ด้วยพลังของโซเชียลมีเดีย มิและเกียวเห็นตรงกันว่านั่นเป็นเหตุผลหนึ่ง ที่มีนักอ่านหน้าใหม่มากมายแวะเวียนเข้ามาเลือกซื้อหนังสือที่ร้าน ยิ่งช่วงจัดงานเทศกาลย่านหนังสือ BKK BOOK District ยิ่งคึกคัก

หากหมดกระแส ร้านหนังสือย่านพระนครจะกลับสู่วังวนเดิมหรือไม่ – คือคำถามที่เราสงสัย

เราหมายถึงวังวนแห่งการซบเซา วังวนแห่งการรอคอยลูกค้า วังวนแห่งการคิดคำนวณต้นทุนกำไร ไม่ใช่แค่เรา แต่มิและเกียวก็เกิดคำถามเหล่านี้เช่นเดียวกัน เราเลยถามทั้งสองคนว่าจบงานแล้วจะเป็นยังไงต่อไป

มิ : มันจะเป็นภาพจำของคนรุ่นใหม่ๆ ที่ไม่เคยมาย่านนี้ไปสักพักใหญ่ๆ เลย รูททัวร์ทำให้เขาได้ไปเจอร้านหนังสืออิสระ ทุกคนไปแล้วก็จำได้ มีหนังสือแนวนี้ด้วยเหรอ หนังสือนิยายเป็นปกแข็งทั้งหมดเลยเหรอ 

เกียว : หวังว่าจะสร้างการจดจำแบบนั้น นั่นคือความตั้งใจของคนทำ BKK BOOK District เพียงแต่ว่าในระยะยาว ความอยู่รอดของร้านหนังสือมันขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ลูกค้าจะมีมาต่อเนื่องไหม แล้วเราจะสนับสนุนกันต่อไปอย่างไร 

มิและเกียวอัปเดตให้ฟังว่าตอนนี้มีหลายวงสนทนา ที่คุยกันถึงนโยบายสำหรับสนับสนุนร้านหนังสืออิสระ ซึ่งมีอยู่ 2 ประเด็นที่ถกกันออกรส หนึ่ง ค่าเช่าที่ สอง ต้นทุนหนังสือ

เกียว : เราจัดวงพูดคุยกันที่สวนรมณียนาถ มีการเสนอว่าสำนักทรัพย์งานพระคลังข้างที่ในย่านเมืองเก่า กทม. สามารถไปเจรจา เพื่อให้เช่าพื้นที่ในราคาถูกได้ไหม แล้วเปิดให้เข้าไปขายหนังสือ ปลอดค่าเช่าสัก 2 – 3 ปี เพื่อให้ตั้งตัวได้

หรืออีกเรื่องคือมีงบประมาณจัดซื้อที่แน่นอน สมมติพิมพ์มา 2,000 เล่ม ถ้ามั่นใจว่ามีหน่วยงานรับซื้อไปแล้วครึ่งหนึ่ง ระบบนิเวศของหนังสือจะคล่องตัวขึ้นทันที และเราก็ไม่ต้องเสียโอกาสในการอ่านต้นฉบับดีๆ เพียงเพราะกลัวขายไม่หมด

มิ : ไม่ว่าใครก็อยากทำหนังสือดีๆ

เกียว : มิเขาเป็นบรรณาธิการ เขามีต้นฉบับดีๆ ที่อยากนำสู่สังคมไทยเยอะแยะ แต่ไม่สามารถทำได้ทุกเล่ม เพราะต้องคิดว่าจะขายได้เท่าไหร่ เพียงพอค่าพิมพ์แล้วหรือยัง วิธีคิดแบบนี้มันทำให้เราเสียโอกาสอ่านหนังสือดีๆ

แดดคล้ายจะลดดีกรีลงแล้ว ตลอดการพูดคุย มีนักอ่านแวะเวียนมาดูหนังสือที่ร้านสวนเงินมีมาไม่ขาดสาย ประเมินแล้วย่านหนังสือทำให้ย่านพระนครคึกคักเกินความคาดหมาย เราถามมิและเกียวทิ้งท้ายว่า

หากวันหนึ่งย่านพระนครเฟื่องฟูมากๆ กลายเป็นย่านหนังสือที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง ร้านหนังสือรายใหญ่ตัดสินใจมาเปิดแถวนี้ ในมุมผู้ประกอบการร้านหนังสืออิสระ จะรับมือกับสัจธรรมข้อนี้ยังไง

เกียว : เค้าไม่น่ามาเปิดนะ

มิ : เชนร้านหนังสือใหญ่ไม่น่ามีคนขายแบบเรา (หัวเราะ)

เกียว : แบบเราเป็นแบบไหนต้องลองมาเจอเองนะคะ

มิ : แต่ละร้านจะมีนักป้ายยาหนังสือของตัวเองที่ทุกคนจำได้

เกียว : การคัดเลือกหนังสือเข้าร้านก็ไม่เหมือนกัน เราจะไม่มีหนังสือแบบที่เขามี เขาก็จะไม่มีหนังสือแบบที่เรามี ตอนนี้สังคมต้องการความหลากหลาย เราจะกินราดหน้ารสชาติเดียวทั้งประเทศ มันก็ยังไงอยู่ใช่ไหม

ถึงจุดหนึ่ง คนจะอิ่มตัวกับความแมส แล้วจะแสวงหาความคราฟต์ เราเป็นคนทำงานคราฟต์ เพียงแต่เราจะปรุงตัวเองยังไงให้แตกต่างและอยู่รอดให้ได้นานที่สุด

เราเห็นด้วยชนิดตบเข่าฉาด หนังสือแมส หนังแมส เพลงแมส ฯลฯ มีไว้ก็ดี แต่เราเชื่อว่ายังมีอีกหลายคนที่อยากชิมราดหน้ารสชาติแบบอื่นดูบ้าง

และร้านสวนเงินมีมาเตรียมไว้ให้เราลองชิมเพียบ ร้านตั้งอยู่ที่ย่านเฟื่องนคร (ตรงข้ามวัดราชบพิธ) อย่าลืมแวะไปกันนะ

The post คราฟต์หนังสือสวนกระแสโลกแมสๆ กับสวนเงินมีมา ร้านหนังสืออิสระ ณ เฟื่องนคร ถิ่นนักเลงหนังสือ appeared first on a day magazine.

ทว่าระหว่างที่ต้นไม้อายุเก่าแก่ล้มหาย มีเมล็ดพันธุ์อีกมากที่กำลังถูกบ่มเพาะให้เติบโต บางลำพูกลับมาเฉิดฉายอีกครั้งพร้อมเสียงเบิกบานนำทัวร์ของ ‘ไกด์เด็กบางลำพู’ และ ‘ประชาคมบางลำพู’ คอยต้อนรับคนแปลกหน้าที่ย่างกรายเข้ามาให้ได้รู้ว่าที่นี่ยังมีชีวิตอยู่ และไม่เคยหยุดหายใจ 

‘มด-ณัฐวดี สัตนันท์’ สาวร้อยเอ็ดต่างถิ่นคือหนึ่งในนั้น เธอมุ่งเข้าเมืองกรุงเพื่อเรียนคณะโบราณคดี ต่อด้วยปริญญาโทสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นในมหาวิทยาลัยศิลปากร และเข้าร่วมทำงานพัฒนาชุมชนตามคำชวนของอาจารย์ 

ในวันที่เจอกัน เธอพาเราเดินออกตรอกซอกซอยอย่างช่ำชองเสมือนคนในย่าน ไม่ใช่เรื่องน่าแปลก แต่เป็นเรื่องน่าค้นหาว่าอะไรที่ทำให้เธอหลงเสน่ห์ของบางลำพูมากขนาดนี้ มากจนสร้างกลิ่นอายให้หอมไปไกลถึงจมูกของผู้ที่ไม่ค่อยมาเยือนอย่างเราได้ 

เธอขับเคลื่อนสิ่งนี้มานานจนเข้าปีที่ 5 แล้ว เราเชื่อว่าหากได้ลองฟัง คุณอาจจะได้กลิ่นนั้นไม่ต่างจากที่เราได้ไปสัมผัสมาเช่นกัน

NEW เวิลด์ โอลด์ TOWN

ย้อนกลับไปในปี 2020 ที่รู้กันดีว่าโรคโควิด-19 ยังลอยอยู่ในอากาศ (แบบเบาบางลง) โปรเจกต์หนึ่งได้ถือกำเนิดขึ้นจากความสร้างสรรค์ของ รศ. ดร.สุพิชชา โตวิวิชญ์ หรือ อาจารย์หน่อง อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้เอ่ยปากชวนคุณมดให้มาทำร่วมกันในห้าง New World  หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อ วังมัจฉา ณ บางลำพู ห้างนี้ถูกทิ้งร้างนานจนผนังขึ้นตะไคร่ แต่กลับกลายเป็นโลเคชันนิยมที่เตะตาเหล่าช่างภาพ

คุณมดได้จุดประกายไอเดียด้วยคำถามว่า ‘หากนึกถึงบางลำพูแล้วจะนึกถึงอะไร’ เธอนำ 20 เรื่องราวในย่าน พร้อมของ 20 ชิ้นนำมาจัดแสดงบนเก้าอี้พลาสติก บ้างเป็นอาหาร ของประกอบอาชีพ และชุดนักเรียนคือซิกเนเจอร์ (กระซิบว่าบางลำพูเนี่ยเป็นจุดกำเนิดของชุดนักเรียนสำเร็จรูปเชียวนะ)

ครั้งแรกที่มาทำโปรเจกต์ New World ชาวบ้านเขางงไหม

งงนะ มันก็งงตั้งแต่ทำในตึกร้างแล้วแหละ แล้วก็เป็นช่วงโควิดตอนปลายด้วย ก็มีโจทย์ให้ทั้งเราและเขา ว่าจะทำให้กิจกรรมมัน Public ได้ยังไง โดยที่ไม่เพิ่มความเสี่ยงกับสถานการณ์โควิดในช่วงนั้น เราเลยเลือกจำกัดคนเข้า เน้นรูปแบบกิจกรรมที่ไม่ใช่ใครที่เข้ามาก็ได้ คนในย่านสงสัยอยู่แล้วว่าทำอะไรกัน แต่มันกระตุ้นให้เขาอยากเข้ามาดู ปีแรกเราก็โฟกัสคนข้างใน เน้นให้เขาถ่ายทอดเรื่องราวในย่านให้เราฟัง และมันทำให้พวกเขาคิดถึงพื้นที่นี้ในสมัยก่อน

New World เรียกว่าเป็นจุดสานสัมพันธ์ระหว่างเราและชาวบ้านไหม

จะเรียกแบบนั้นก็ได้ เพราะมันเป็น 9 วันที่เราอยู่ด้วยกัน เราทำในนามสถาปัตย์ศิลปากร บนโจทย์ว่าจะดีไซน์ยังไง เล่าเรื่องยังไง คนในชุมชนก็จะหาคีย์มาให้ เด็กๆ ในชุมชนเป็นสตาฟต้อนรับคนกันเอง เพราะเขารู้เรื่องในย่านมากกว่า ส่วนเราก็เอาความสามารถในความเป็นนักออกแบบไปจับคอนเทนต์ที่เขามี ปกติเราจะเล่าผ่านนิทรรศการกับรูปถ่าย เราก็เลือกใช้ Projection Mapping แทนที่จะทำเป็นบอร์ดนิทรรศการก็เขียนเป็นตัวอักษร หยิบของมาจัดแสดงใหม่ให้คนเข้าถึงง่ายขึ้น เล่าเรื่องในย่านให้เข้าใจง่ายมากขึ้น

ฟีดแบ็กการทำงานที่ผ่านมาที่ได้รับจากคนในชุมชนเป็นยังไงบ้าง 

อย่างเราทำ Bangkok Design Week จะมีชุมชนทำงานร่วมกันเป็น Host เขาก็จะบอกเราว่าอันนี้ดีไม่ดี ก็คงมีคนไม่ชอบบ้างแหละที่มีคนเยอะขึ้น แค่ถ้าอะไรที่แตะสิ่งไม่โอเค คนในชุมชนก็จะคอยบอกคอยกรอง อย่างเวลาเลือกพื้นที่ให้เด็กไปทำงาน เขาก็จะพาเราไปคุยก่อน มันก็อาจจะยังมีความไม่เข้าใจกันบ้าง ด้วยความที่ Bangkok Design Week เพิ่งจัดเป็นปีแรก ประมาณว่าเอ! สายไฟเยอะๆ นี่มันยังไงนะ (หัวเราะ) แต่ก็ทำให้เราโตไปพร้อมกับพวกเขา ทำงานด้วยกัน เรียนรู้กัน เด็กบางคนเห็นตั้งแต่ยังไม่เข้าป.1 ตอนนี้เขาอยู่ม.3 แล้ว มันเหมือนเราโตไปด้วยกัน 

เสกข้าวสาร

หากพูดถึงข้าวสาร สิ่งแรกที่จะแวบเข้ามาในหัวใครหลายคนคงเป็นแสงวิบวับ เสียงตื๊ดดังในลำโพงที่สั่นจนถึงพื้นถนน คนหลายเชื้อชาติแวะเวียนเข้าออกไม่ขาดสาย เรียกได้ว่าเป็นแหล่งเอนเตอร์เทนให้ร่างกายกระโดดดึ๋งไปตามจังหวะยามค่ำคืน แต่ถ้าเดินหลุดจากข้าวสารก็จะเหมือนข้ามประตูมิติไปอีกโลกหนึ่งที่ผู้คนเคลื่อนไหวอย่างช้าๆ ทำให้ได้รู้ว่าซอยบันเทิงนั้นก็เป็นอวัยวะหนึ่งของย่านบางลำพูเช่นกัน 

การรวมตัวกันจนเกิดเป็นข้าวซอย-ข้าวสารมีที่มาที่ไปยังไงบ้าง

มีผู้ประกอบการของข้าวสารติดต่อมาว่าอยากทำร่วมกันจากการเห็นโปรเจกต์ New World เลยเกิดเป็นข้าวซอย-ข้าวสาร ในความรู้สึกของคนวัยแม่ๆ ถ้าพูดถึงบางลำพูเขาจะนึกถึงตั้งฮั่วเส็ง สวนสันติชัยปราการ ถนนพระอาทิตย์ แต่จริงๆ แล้วบางลำพูมันใหญ่มาก มี 7 ชุมชนย่อย ย่านข้าวสารก็เป็นหนึ่งในพื้นที่ย่อยของบางลำพูอีกที

แต่ข้าวสารและบางลำพูดูมีความคอนทราสต์กันมาก คุณจับทั้งสองที่นี้มาเชื่อมกันยังไง

เราเห็นตรงกันกับผู้ประกอบการข้าวสารว่าทั้งสองที่นี้มีความหลากหลาย ทั้งในแง่ของคนและวัฒนธรรมที่เหมือนกัน แต่ข้าวสารอาจจะมีความเอนจอย วาไรตี้มากกว่า ซึ่งถ้าย้อนกลับไปเมื่อ 30 – 40 ปีที่แล้วมันก็เงียบเหมือนกันนะ ข้าวสารเป็นย่านเอนเตอร์เทนสุดๆ ก็จริง แต่เดินข้ามถนนไปน่ะเป็นวัด ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่ควรอยู่ด้วยกันเลย หรือถ้ามาช่วงเช้าก็จะเห็นพระบิณฑบาต ผู้ประกอบการข้าวสารเองก็ไม่อยากให้คนรู้จักข้าวสารแค่ว่าเป็นแหล่งสุราสถานบันเทิง เขาอยากให้มันดูเฟรนลี่ด้วย ถ้ามาแล้วก็จะได้เจอเพื่อนหลากหลายเชื้อชาติ ได้รู้จักคนหลายประเทศ

เทรนด์ของคนในตอนนี้จะไปข้าวสารเพื่อถือมะพร้าว ทัดดอกไม้ และเซลฟี่ แต่จริงๆ แล้วข้าวสารมีอะไรที่น่าสนใจอีกบ้าง

จริงๆ ข้าวสารมันมีความเป็นย่านเครื่องเงิน มีสถานที่ hidden ซ่อนอยู่ อยากให้ลองมาข้าวสารตอนกลางวันกัน เดินดูช้าๆ ก็จะได้เห็นบรรยากาศอีกรูปแบบหนึ่ง ส่วนถ้าเป็นกลางคืนเราจะเห็นแต่ละร้านตะโกนหาลูกค้า แต่พวกเขาไม่ใช่คู่แข่งกันเสมอไป พนักงานหรือการ์ดแต่ละร้านเขาก็ทำงานด้วยกัน คุยกันได้ เราเข้าใจว่าพอมีคำว่าข้าวสาร มันเลยดูน่าสนใจกว่าบางลำพู แต่ความจริงแล้วมันอยู่ด้วยกันนะ มันคือสิ่งเดียวกัน

เศรษฐกิจในย่านดีขึ้นด้วยหรือเปล่า

เรารู้แค่มันช่วยกระจายรายได้ให้คนในย่านได้บ้าง แต่เรายังไม่มีการบันทึกหรือเก็บข้อมูลอย่างจริงจัง แค่พูดคุยปากเปล่า เก็บฟีดแบ็กระหว่างทางไปกับคนในพื้นที่ มีป้าบอกว่าคนมาเที่ยวเยอะขึ้นนะ ป้าเปิดร้านนานขึ้นด้วย แต่ในความยั่งยืนและระยะยาวเราไม่รู้หรอกเพราะมันเพิ่งเริ่ม เราไม่กล้าเคลมว่าเราช่วยให้คนเข้ามาที่ย่านเยอะขึ้น เพราะนักท่องเที่ยวมากันอยู่แล้ว มันเพียงแต่ช่วยกระจายให้คนเดินกันมากขึ้นจากที่กระจุกอยู่ข้าวสารหรือพื้นที่แลนด์มาร์กของย่าน

เสน่ห์บางลำพู

บางลำพูไม่ใช่พื้นที่ติดขนส่งใต้ดินและรถไฟลอยฟ้าทำให้การเดินทางอาจจะมีเหงื่อผุดกันบ้าง แต่ระหว่างนั้นจะได้เห็นชีวิตที่ดำเนินไปแบบเรียบง่าย รอยยิ้มของผู้คนที่ประดับอยู่ตามบ้านเรือนและร้านค้า เสียงหัวเราะของเด็กๆ ที่วิ่งซุกซน มากไปกว่านั้นคือเสียงต้อนรับที่คุณจะรู้สึกว่า ‘ฉันมาถึงบางลำพูแล้วจริงๆ’ เพียงเดินไปที่พิพิธบางลำพู ก็จะได้เจอแววตาใสๆ จากเหล่าไกด์เด็กบางลำพูที่พร้อมจะพาเดินวนชมวิถีจนต้องหลงเสน่ห์ย่านนี้ และลืมร้อนกันไปเลย

ทั้งหลายโปรเจกต์ที่คุณมดเคยทำร่วมกับชาวบ้าน ก็มีน้องๆ อยู่ในขบวนการเสมอ เช่น เทศกาลเสน่ห์บางลำพู ที่เด็กๆ ในย่านรวมตัวกันขึ้นเวทีร้องเล่นเต้นรำ แวดล้อมไปด้วยบรรดาผู้ใหญ่มาสอนงานคราฟต์ ร่วมกันทำเวิร์กช็อปศิลปะชุมชนสร้างสรรค์ แต่กว่าจะเกิดเป็นเทศกาลนี้ได้ ย่อมต้องผ่านอะไรมามากมายเช่นกัน

การทำงานร่วมกับเด็กๆ เป็นยังไงบ้าง

โจทย์คือให้เด็กๆ มีส่วนร่วมใน Bangkok Design Week เทศกาลเสน่ห์บางลำพูหรืองานอื่นๆ ที่จัดในย่าน เรามีกระบวนการเพื่อให้เด็กๆ ได้ช่วยกันคิด ช่วยกันออกแบบร่วมกัน พวกเขาอยู่ในทุกขั้นตอนเลย อยากเป็นอะไร อยากทำอะไร เป็นคนแสดง สตาฟขนของ คนรับลงทะเบียน 

บางคนเขาก็มีความฝันว่าอยากเป็นนางแบบนายแบบ อยากมีชุดเป็นของตัวเอง เราก็ให้เขาลองสเกตช์เสื้อผ้าที่เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับย่าน มีนักออกแบบช่วยพัฒนาแบบที่พวกเขาวาดไว้ อย่างในงาน Bangkok Design Week ที่ผ่านมาก็จะมีนักศึกษาจากวิทยาลัยเพาะช่าง มาช่วยพัฒนาแบบ ช่วยดูเรื่องการตัดเย็บ ทำให้มันสมบูรณ์ขึ้น สานฝันให้เด็กในย่านนี้ได้มีโอกาสเดินแบบอย่างที่เขาอยากเป็น

เด็กๆ ก็เป็นคนในย่านทั้งหมด พวกเขารู้ดีว่าบ้านเขาเป็นยังไง สิ่งเหล่านี้มันทำให้เขารู้สึกภูมิใจในบ้านของตัวเอง มันยั่งยืนตรงที่ตราบใดที่คนข้างในแข็ง เสน่ห์ของย่านก็จะอยู่ต่อไปได้เรื่อยๆ 

ปลายทางคืออยากให้ที่นี่แมสไปเลยไหม

เราไม่ได้รู้สึกว่ามันต้องแมสนะ สิ่งที่ได้เรียนรู้จากการทำกับอาจารย์หน่องคือเราต้องรู้สึกสนุกกับงานก่อน แล้วการทำงานที่บางลำพูก็ทำให้เรารู้สึกสนุก ด้วยคนที่เราทำงานและคาแรกเตอร์ย่าน เราอยากผลักดันไปเรื่อยๆ สนุกกับการได้ทำงานกับคนในพื้นที่และเด็กๆ ให้มันเกิดประโยชน์กับเขา เราไม่ได้เป็นฮีโร่ขนาดจะเปลี่ยนคุณภาพชีวิตคนให้ดีขึ้น แค่ทำให้เมืองมันดีขึ้นอีกรูปแบบหนึ่ง ทำให้คนรู้ว่าพวกเขามีเสน่ห์อะไรโดยไม่ต้องเปลี่ยนวิถีชีวิตเขา

อาจารย์หน่องเป็นต้นแบบในการทำงานชุมชนของเราอีกคน เขาเคยบอกเราว่า “เราไม่ใช่ฮีโร่ คือเวลาเราทำงานพัฒนาชุมชนเราก็เผลอคิดไปว่าเราช่วยให้ชีวิตเขาดีขึ้น เราเข้าไปพัฒนาคุณภาพชีวิตของคน แต่จริงๆ ชีวิตพวกเขาอาจจะดีอยู่แล้ว เราแค่มาทำให้มันดีแบบนี้ไปด้วยกัน” 

ถ้าไม่ใช่ฮีโร่แล้วเราเป็นใคร 

ก็คงเป็นคนในเมืองคนหนึ่งที่อยากอยู่ในเมืองที่ดี ถ้าอยากอยู่ในเมืองที่ดีก็ต้องทำให้มันดี ไม่เคยนึกภาพตัวเองจะมาทำอะไรแบบนี้เลย แต่พอได้มาทำมันก็สนุกดี เราเริ่มไม่รู้สึกว่าเหมือนมาทำงานแล้ว แต่รู้สึกเหมือนที่นี่เป็นบ้าน เป็นเซฟโซนอีกที่หนึ่งของเราไปแล้ว ในอนาคตถ้าเป็นไปได้ก็อยากกลับไปทำอะไรแบบนี้ที่จังหวัดร้อยเอ็ด บ้านเกิดของเราเหมือนกันนะ (ยิ้ม)

คุณมดเป็นคนพูดไม่ค่อยเก่ง เธอมักจะยิ้มแบบเขินๆ และนั่นเป็นอะไรที่น่ารักมาก เธอบอกเราระหว่างพูดคุยกันว่าไม่รู้จะเรียบเรียงคำให้มันสวยงามยังไง แต่ถึงแม้มันจะเป็นคำธรรมดา เราก็สัมผัสได้ว่ามันสวยงาม ไม่ใช่แค่ความตั้งใจที่จะพัฒนาชุมชน แต่ความชอบและความสนุกที่เธอมีได้หลอมรวมเป็นความรักในบางลำพูผ่านสายตาเธอออกมาแล้ว 

เสน่ห์ของบางลำพูคือคนในย่านอย่างป้ายแปะไว้ ระหว่างทางขากลับเราได้มีโอกาสเดินไปตามซอยบนที่แห่งนี้ ต้องยอมรับเลยล่ะว่ากลิ่นของบางลำพูยังหอมหวนอยู่จริงๆ

ขอบคุณภาพประกอบเพิ่มเติมจากก่อเกียรติ กิตติโสภณพงศ์ และวีระพล สิงห์น้อย

The post มด – ณัฐวดี สัตนันท์ ผู้กวนกลิ่นบางลำพูผสมข้าวสารให้ยังหอมหวนดั่งวันเก่า appeared first on a day magazine.

ภายในเรื่องไม่ได้พูดถึงแค่การรังแกกันระหว่างนักเรียนสองฝ่ายเท่านั้น แต่สภาพแวดล้อม คนรอบข้าง หรือแม้แต่ผู้ที่มีอำนาจตัดสินและคุ้มครองเด็กที่เพิกเฉยความรุนแรงก็มีส่วนไม่น้อยในการหล่อหลอมให้เกิดเหตุการณ์น่าเศร้านี้ 

แต่นอกจากการกลั่นแกล้งระหว่างเด็กนักเรียนแล้ว ภายนอกรั้วโรงเรียนปัญหาความรุนแรงก็ยังคงเกิดขึ้น โดยเฉพาะกับผู้หญิง และมักถูกมองข้าม ไม่ต่างจากเหตุผลของการเพิกเฉยการกลั่นแกล้งในโรงเรียนว่า เป็นเรื่องที่ ‘เด็กๆ เล่นกัน’ จากสถิติทั่วโลกบอกว่า กว่า 1 ใน 3 ของผู้หญิงทั่วโลกถูกกระทำความรุนแรงในชีวิต ขณะที่มีไม่ถึง 40% ที่ประสบการกระทำที่รุนแรงและร้องขอความช่วยเหลือ

สิ่งที่พอจะช่วยเยียวยาและหยุดยั้งความรุนแรงที่เกิดขึ้นกับเหยื่อได้จึงอาจหมายถึงการไม่ปล่อยผ่านเมื่อเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงขึ้นตรงหน้า และมีกระบวนการสอบสวนที่โปร่งใสและเอาจริงเอาจังกับปัญหาความรุนแรงเหล่านี้

เช่นเดียวกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยแรกๆ ที่เริ่มมีแผนจริงจังกับการยุติความรุนแรงในมหาวิทยาลัย อย่างการจัดทำมาตรการการส่งเสริมความปลอดภัยและสร้างความเข้าใจทางเพศ การจัดกิจกรรมสร้างความตระหนักรู้ และกำลังจะนำไปสู่การเป็นนโยบายของมหาวิทยาลัยในอนาคต

เราชวน รศ.โรจน์ คุณเอนก อาจารย์คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สาขาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม พ่วงตำแหน่งรองอธิการบดีฝ่ายการนักศึกษา ที่นอกจากจะมีหน้าที่สนับสนุนนักศึกษาในด้านการเรียนแล้ว ยังดูแลเกี่ยวกับความรุนแรงทางเพศที่เกิดขึ้นในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ด้วย มาพูดคุยเกี่ยวกับประเด็นความรุนแรงทางเพศในสถานศึกษาที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน

อะไรที่ทำให้มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เห็นความสำคัญของความรุนแรงทางเพศ และวิธีการใดที่จะทำให้เหยื่อรู้สึกปลอดภัยและได้รับการเยียวยา ก่อนไปหาคำตอบว่าความตระหนักรู้จะนำไปสู่การลงมือทำเพื่อหยุดยั้งความรุนแรงทางเพศได้อย่างไร ทั้งหมดนี้ อ.โรจน์ รอเราพร้อมคำตอบแล้ว

1

อ.โรจน์ เล่าถึงจุดเริ่มต้นของการเห็นความสำคัญของความรุนแรงทางเพศว่ามาจากความเชื่อของมหาวิทยาลัยตั้งแต่ยุคแรกๆ แล้วว่าจะเป็นสถานที่ให้ความรู้แก่ราษฎรทุกคนไม่ว่าชายหญิง รวมถึงปัญหาเกี่ยวกับความไม่ปลอดภัยและความไม่เข้าใจทางเพศที่เกิดขึ้นในทุกสถาบันการศึกษามาตลอด ทำให้มหาวิทยาลัยเรียนรู้ที่จะทำให้เกิดมาตรการป้องกันปัญหาเหล่านี้

ขณะเดียวกันหากย้อนกลับไปถึงสาเหตุใดที่ทำให้ความรุนแรงส่วนใหญ่มักเกิดกับเพศหญิง อ.โรจน์ก็ให้มุมมองที่น่าสนใจว่าส่วนหนึ่งมาจากมุมมองและทัศนคติเชิงลบที่มีต่อเพศหญิงที่ส่งมาจากรุ่นสู่รุ่น นั่นจึงทำให้มายาคตินี้ยังคงอยู่ในสังคมไทย แม้ว่าปัจจุบันเรามักจะเห็นว่าเพศหญิงก็สามารถทำสิ่งต่างๆ ได้ ไม่ต่างไปจากเพศชาย 

“ผมเข้าใจว่ามันเป็นเรื่องสภาพสังคมในอดีต ที่คนยังไม่ได้เรียนมากเท่าไหร่นัก เพราะงั้นจะเห็นว่าสตรีเพศถูกกดขี่” อ.โรจน์เล่าถึงสาเหตุที่ผู้ได้รับความรุนแรงมักตกไปอยู่กับผู้หญิงเป็นส่วนใหญ่ 

 “ด้วยสายตาโลกในยุคเก่าเป็นแบบนั้น กำหนดให้หน้าที่ของสุภาพสตรีแบบนึง เห็นว่ามีสภาพร่างกายที่แข็งแรงไม่เท่าผู้ชายก็เลยให้หน้าที่ไปอีกแบบ อยู่บ้าน เลี้ยงดูลูก แต่ในโลกปัจจุบัน สถานการณ์เปลี่ยน สุภาพสตรีก็ออกไปทำงานมากขึ้น จริงๆ แล้วก็เริ่มเห็นว่ามันเท่าเทียมกัน เพราะงั้นเรื่องเหล่านี้มันก็เลยเริ่มทวีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ ผมว่ามันเปลี่ยนตามโลก ในสายตาของคนอดีตก็มองแบบนึง แล้วในยุคนี้ที่มันเปลี่ยนแปลงเร็ว คนเลยเปลี่ยนตามไม่ทัน เราถึงต้องค่อยๆ ช่วยกันให้ความรู้ ช่วยกันสร้างความตระหนัก”

แต่สิ่งที่เกิดขึ้น ความรุนแรงทางเพศไม่ได้เกิดขึ้นแต่เฉพาะกับคนรุ่นก่อนๆ เท่านั้น ปัจจุบัน แม้ในสถานที่สถานศึกษาก็ยังเกิดการคุกคามและความรุนแรงกับเพศหญิงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากยังเป็นสถานที่ที่มีโครงสร้างเชิงอำนาจมาเกี่ยวข้อง นอกเหนือไปจากเพศแล้ว ยังรวมถึงสถานะอาจารย์กับลูกศิษย์ด้วย

“ประเด็นความรุนแรงที่เกิดขึ้นจะมีหลากหลายมาก ส่วนใหญ่จะเป็นการล่วงละเมิดทางเพศ (sexual harassment) เช่น ระหว่างนักศึกษาและนักศึกษาด้วยกัน อาจารย์กับนักศึกษา” อาจารย์ธรรมศาสตร์อธิบายถึงลักษณะความรุนแรงที่มักเกิดในรั้วมหาวิทยาลัย

“อย่างเคสอาจารย์และลูกศิษย์ บางทีการแตะตัวโดยที่อีกฝ่ายไม่ได้ยินยอมก็ถือว่าเป็นการใช้ความรุนแรงรูปแบบหนึ่ง บางทีก็เคยมีคดี เช่น อาจารย์ที่ปรึกษากับนักศึกษา หยิบข้าวของเอื้อมข้ามกันแล้วไปโดนเนื้อตัว ก็เป็นเรื่องร้องเรียน ซึ่งต้องมีความระมัดระวังมากขึ้น 

“บางทีก็อาจจะไม่ใช่เรื่องเกี่ยวกับเพศด้วยซ้ำ แต่เป็นเรื่องที่ไปใช้งานเขาแล้วเอาผลงานไปใช้ ซึ่งก็เรื่องของการใช้อำนาจ ก็ถือว่าเป็นการคุกคามอย่างนึง หรือการทำอะไรในรูปแบบที่ก่อให้เกิดความอันตราย หรือกระทบกระเทือนทางจิตใจเขา อันนี้ก็ต้องระมัดระวังในความเปราะบาง

“หลายครั้งปัญหาเหล่านี้เกิดจากความเคยชิน หรือความที่ไม่เคยตระหนักว่าเรื่องนี้มันสำคัญ เจอใครก็ไปแซว ซึ่งการปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมทั้งหลายต้องช่วยด้วย อย่างมหาวิทยาลัยเราก็มีวิชาเกี่ยวข้องกับเรื่องเพศ เพื่อให้ความรู้ไม่ให้คนไปทำเรื่องเหล่านั้น แม้ว่าคนรุ่นพ่อแม่ปู่ย่าตายายเคยทำมา แต่มันไม่ใช่ เพราะงั้นเรื่องอย่างนี้ก็ต้องค่อยๆ บอกเขา”

2

สิ่งสำคัญคือเมื่อเกิดเรื่องขึ้นแล้ว กระบวนการสอบสวนต้องเป็นไปด้วยความโปร่งใสและรวดเร็ว เพื่อเยียวยาเหยื่อและไม่ให้ผู้กระทำทำผิดซ้ำอีก

สิ่งที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทำคือการเปิดช่องทางให้ร้องเรียน ขณะเดียวกันก็มีกลุ่มคนที่ทำหน้าที่ดูแลสภาพจิตใจ ไปพร้อมๆ กับการพยายามให้ความรู้กับผู้คนว่าเหตุการณ์แบบนี้ไม่ควรโทษเหยื่อที่ลุกขึ้นมาส่งเสียงให้กับตัวเอง และสิ่งที่สำคัญที่สุดคือกระบวนการสอบสวนที่มีผู้เกี่ยวข้องหลากหลายฝ่ายเข้ามาอยู่ในกระบวนการด้วย

ปัญหาที่ผ่านมาพบว่าการสอบสวนแต่ละครั้งมีความยุ่งยาก หลายขั้นตอน ทำให้กินเวลานาน รวมไปถึงสภาพจิตใจของผู้ร้องเรียนที่ต้องเล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหลายครั้งจนบอบช้ำ ปัจจุบันจึงมีการปรับเปลี่ยนกระบวนการใหม่ ให้รวดเร็วกว่าเดิม

“เดิมทีเรามีกรรมการชุดนึง เรียกว่ากรรมการการดูแลเรื่องการคุกคามทางเพศ ที่ทำหน้าที่สอบสวน แต่ผลปรากฏว่าพอสอบสวนตามข้อบังคับเสร็จ ก็ต้องเอาไปเข้ากรรมการสอบวินัยอีกรอบนึง เพราะกรรมการชุดนี้ไม่มีอำนาจ เลยต้องส่งไปให้อีกชุดนึงสอบ ชุดนั้นก็ต้องสอบใหม่อีก ถามว่าเอาผลสอบจากตรงนี้ไปเลยได้มั้ย ไม่ได้ เพราะผิดจากข้อบังคับ กลายเป็นต้องสอบสวน 2 รอบ เหยื่อก็แย่ สอบคนนู้นที สอบคนนี้ที มันก็เลยกลายเป็นว่าแทนที่เรื่องจะเร็ว กลายเป็นช้า 

“ตอนนี้ก็เลยปรับใหม่ กรรมการสอบวินัยก็มีตั้งที่คณะเลย เกิดเรื่องที่ไหน ตั้งกรรมการที่คณะนั้นเลย แล้วก็ให้มีนักจิตวิทยาไปอยู่ด้วย มีทั้งคนที่รู้เรื่องว่าการคุกคามทางเพศ นักสิทธิให้อยู่ที่คณะ พอตั้งสอบสวนเสร็จก็ส่งผลมา เราก็ลงโทษเลย อันนี้สำหรับนักศึกษากับนักศึกษา ถ้าผิดวินัยเราส่งกองนิติการเลย กองนิติการเราก็ตั้งขึ้นมา โดยระบุว่าถ้าเป็นคดีแบบนี้ ต้องมีนักจิตวิทยาหรือกรรมการที่เกี่ยวข้องไปนั่งอยู่ด้วย นักสิทธิต่างๆ ทำให้กระบวนการมันเบ็ดเสร็จ รวดเร็วมากขึ้น

“กระบวนการที่รวดเร็วผมว่าสำคัญมากนะ ในขณะเดียวกันในกระบวนการยุติธรรมที่ต้องมีคนดูแลโดยเฉพาะ อย่างการสอบสวนต้องมีคนคอยช่วยเราระวัง เช่น นักจิตวิทยา ผมว่ากระบวนการยุติธรรมต้องโปร่งใส และไม่ใช่คนคนเดียวตัดสิน มันต้องเป็นรูปแบบที่มีคนหลากหลาย เพื่อเวลาที่สังคมตั้งคำถาม จะได้ตอบได้ว่าไม่ได้ใช้อำนาจบาตรใหญ่คนเดียวนะ แต่นี่เป็นรูปกรรมการ และกรรมการชุดนี้ก็ไม่ได้เข้าข้างใดข้างหนึ่ง”

อ.โรจน์สรุปกับเราว่า ผลที่เกิดขึ้นจากกระบวนการที่รวดเร็วและยุติธรรม จะเป็นการเยียวยาเหยื่ออีกทางหนึ่ง เพื่อให้พวกเขารู้สึกว่ายังมีคนที่เห็นความสำคัญของเรื่องนี้ และคนทำผิดได้รับโทษจริง รวมถึงยังเป็นการยับยั้งไม่ให้คนทำผิดแบบนั้นอีก

“ผมว่าสิ่งเหล่านี้มันคือการเยียวยา การที่มันรวดเร็วมากขึ้น ทำให้เหยื่อรู้สึกว่าเรื่องร้ายในชีวิตผ่านไปเร็ว เพราะเหยื่อทุกคนจะบอกว่าไม่อยากให้คนแบบนี้ไปทำกับคนอื่นอีก เพราะฉะนั้นเราก็ต้องรีบจัดการให้มันรวดเร็ว ทำให้คนเห็นว่าจะทำอะไรก็ต้องยับยั้งชั่งใจ และมีความรู้มากขึ้นว่าเรื่องเหล่านี้ไม่ควรทำ”

3

นอกจากกระบวนการสอบสวนในมหาวิทยาลัยแล้ว สิ่งที่ต้องทำไปพร้อมๆ กันเพื่อลดความรุนแรงทางเพศ คือการสร้างความตระหนักรู้ เพื่อไม่ให้มีใครกระทำผิดอีก หรือแม้แต่สร้างสังคมที่ไม่เห็นด้วยกับการใช้ความรุนแรง

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ทำงานร่วมกับหน่วยงาน UN Women และเครือข่ายจากที่ต่างๆ เพื่อเผยแพร่ความรู้ สร้างความเข้าใจเกี่ยวกับความปลอดภัยทางเพศ ผ่านกิจกรรมต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น TU.Change Makers การสัมมนาเพื่อสร้างพื้นที่พูดคุยเกี่ยวกับปัญหาทางเพศในมิติต่างๆ หรือโครงการยุติการคุกคามทางเพศในสถาบันการศึกษา และส่งเสริมความปลอดภัยและความเข้าใจทางเพศ ภายใต้แนวคิด “TU Say No To Sexual Harassment on Campus. We are ‘Generation Equality’.” นอกจากนี้ยังมี exhibition ให้นักศึกษาได้มาดูในโอกาสสำคัญๆ 

ขณะเดียวกันภายในมหาวิทยาลัยยังมีการจัดตั้งกลุ่มของนักศึกษาเองเพื่อดูแลและสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับประเด็นเหล่านี้ด้วยและดูแลสภาพจิตใจของเหยื่อที่บอบช้ำ เช่น กลุ่มสังวิทเฟมินิสต์คลับ กลุ่มเฟมินิสต์แห่งคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา หรือ ‘ศูนย์ Viva City’ ทำหน้าที่คล้ายกับคลินิกให้คำปรึกษาทางด้านจิตใจ ที่ตั้งขึ้นภายในโซนหอพักนักศึกษา

อ.โรจน์เล่าว่า กรรมการชุดเดิมที่เคยทำหน้าที่สอบสวนในช่วงแรกก็ไม่ได้ยุบไป เพียงแต่เปลี่ยนมาเป็นกรรมการระดับนโยบาย เพื่อจะให้มหาวิทยาลัยมีความปลอดภัยในเรื่องการคุกคามทางเพศมากขึ้น โดยพยายามส่งเสริมให้กรรมการชุดนี้มีความรู้และความตระหนักเรื่องเพศให้มากขึ้น

“เราพยายามให้กรรมการทั้งหมด มีความรู้พอๆ กัน เลยร่วมกับ UN Women ด้วย ให้หน่วยงานนี้ช่วยมาทำเวิร์กช็อปหรือกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้คณะกรรมการมีความรู้มีความเข้าใจตรงกัน ในที่สุดสามารถออกเป็นนโยบายให้สามารถคุ้มครองความปลอดภัยทางเพศเกิดขึ้นในมหาวิทยาลัย

“ผมมองว่าเรื่องเหล่านี้ถ้าเราเห็นว่าเป็นเรื่องธรรมดา มันก็จะก่อให้เกิดบาดแผลกับผู้คน เพราะงั้นอยากให้ทุกคนช่วยกันหาความรู้ พยายามเตือนผู้คน ถ้าเขาไปในทางไม่ถูก ดึงให้เขามีสติ ผมว่ากำลังของคนสำคัญที่สุด ถ้าเขาช่วยกันเตือนสติ การคุกคามทางเพศก็น่าจะลดลงอีกมาก” อ.โรจน์กล่าวทิ้งท้าย

อ้างอิง: https://bit.ly/3JeALrd

The post คุยกับ รศ.โรจน์ คุณเอนก กับความพยายามยุติความรุนแรงและสร้างความปลอดภัยทางเพศในมหาวิทยาลัย appeared first on a day magazine.

แต่ละยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป นำพาเราเผชิญหน้ากับปัญหาที่ซับซ้อนขึ้นตามสภาพสังคม เศรษฐกิจ และสถานการณ์ที่ไม่เหมือนเดิม มีปัญหาใหม่ๆ ที่ส่งผลต่อสุขภาพกาย สุขภาพจิต และสุขภาพสังคมมากขึ้น ทำให้ประเทศไทยจำเป็นต้องหาทางรับมือปัญหาเหล่านี้อย่างเร่งด่วน

นี่ที่มาทำให้สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) มุ่งส่งเสริม สนับสนุน จัดประกวดนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ ติดต่อกันถึง 5 ปี เริ่มจากโครงการ ThaiHealth Inno Awards สู่การยกระดับเป็นรางวัลระดับชาติ Prime Minister’s Award for Health Promotion Innovation ปูเส้นทางผลิตนวัตกร สร้างนวัตกรรมใหม่ให้กับแวดวงสร้างเสริมสุขภาพของคนไทย

นิยามของ
’นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ’ แท้จริงแล้วหมายถึงอะไร สำคัญอย่างไร การประกวดดังกล่าวได้สร้างนวัตกรรมดีๆ อะไรให้เกิดขึ้นบ้าง รวมถึงตัวคุณเองสามารถที่จะเป็นนวัตกรได้ไหม
ดร.ณัฐพันธุ์ ศุภกา รักษาการผู้อำนวยการสำนักวิชาการและนวัตกรรม สสส. มีคำตอบ

ทำไม สสส. ซึ่งเป็นหน่วยงานด้านสุขภาวะจึงให้ความสำคัญกับเรื่องนวัตกรรม

ตั้งแต่ตอนก่อตั้งได้เมื่อ 21 ปีก่อน ไม่ว่าจะด้วยแนวคิด รูปแบบ ตลอดจนการดำเนินงานบริหารงบประมาณที่ได้รับมา ฯลฯ ต้องบอกว่า สสส. เป็นนวัตกรรมมาตั้งแต่ต้นอยู่แล้วครับ เราเป็นองค์กรในประเทศไทยเพียงไม่กี่แห่งที่มีรูปแบบการทำงานในลักษณะนี้ ทำงานเพื่อการสร้างเสริมด้านสุขภาวะ (Health Promotion) จริงๆ แล้วก็เป็นเหมือน
องค์กรที่สนับสนุนให้ภาคีทำกิจกรรมสร้างเสริมสุขภาพ
ฉะนั้นการออกแบบจัดตั้งองค์กรของ สสส. เราจึงเป็นนวัตกรรมกันมาตั้งแต่ต้นเลยนะครับ

สมัยก่อนมุมมองด้านสุขภาพของสังคมไทยส่วนใหญ่ จะมองสุขภาพเป็นเรื่องต้องซ่อม คือเมื่อเจ็บป่วยแล้ว หรือมีการบาดเจ็บ เป็นโรคต่างๆ แล้วจึงค่อยหาทางแก้ ฉะนั้นพอเราพูดถึงการสร้างเสริมสุขภาพคือหาทางป้องกันตั้งแต่การเจ็บป่วยยังไม่เกิดมันจึงเป็นแนวคิดใหม่มากๆ ตอนนั้น ในแง่นี้การเกิดขึ้นและการทำงานของ สสส. จึงเป็นนวัตกรรมด้วยเหมือนกัน

ทำไมการสร้างเสริมสุขภาวะจึงเป็น
สิ่งจำเป็น

ปัญหาสุขภาพของคนไทยเป็นสิ่งที่แก้ได้ยากนะครับ แล้วตัวปัญหาเองก็มีการพัฒนาไปตามแต่ละยุคสมัยด้วย คนไทยเราส่วนมากเสียชีวิตก่อนวัยอันควรจากสาเหตุหลักๆ โดยโรคไม่ติดเชื้อ หรือที่เรียกว่า โรค NCDs
(Non-Communicable Diseases) ซึ่งเกิดจากพฤติกรรมของตนเอง เช่น การกินเหล้า สูบบุหรี่ ไม่ออกกำลังกาย การกินอาหารหวานมันเค็ม รวมถึงมลพิษสิ่งแวดล้อม สิ่งเหล่านี้เป็นสาเหตุที่ทำให้คนไทยเจ็บป่วยล้มตายกันด้วยโรค NCDs ปีหนึ่งถึงเกือบ 400,000 คน ซึ่งถือเป็นจำนวนที่เยอะมากนะครับ และโรคเหล่านี้จริงๆ แล้วไม่ได้เกิดขึ้นแค่วันนี้พรุ่งนี้ แต่มันเกิดจากพฤติกรรมที่สะสมมาทั้งชีวิตทำให้เราป่วย แต่การจะทำให้คนเปลี่ยนนิสัยไม่ง่าย ฉะนั้นเราก็เลยมองปัญหาข้อนี้เหมือนภูเขาลูกหนึ่ง ซึ่งการจะแก้ไขได้นั้นจะต้องมีองค์ประกอบ 3 ด้าน ซึ่ง สสส. เราเรียกกันว่า ‘สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา’ หรือ ‘ไตรพลัง’ ได้แก่ พลังความรู้  (Knowledge) เพราะการจะแก้ปัญหาอะไรได้นั้นเราต้องรู้เกี่ยวกับปัญหานั้นให้ถ่องแท้ก่อน จึงจะหาวิธีแก้ไขได้ เช่น ทำการวิจัยว่าถ้าเราจะป้องกันโรค NCDs หรือป้องกันอุบัติเหตุได้อย่างไร พฤติกรรมคนที่ทำให้เกิดโรคนั้นๆ มีอะไรบ้าง แล้วจะมีวิธีในการปรับพฤติกรรมแก้ไขที่ตรงไหนอย่างไร ดังนั้น สสส. จึงมักจะทำงานวิชาการกับมหาวิทยาลัยต่างๆ ค่อนข้างเยอะ เพื่อให้ได้องค์ความรู้ออกมา

ไตรพลังอีกสองอย่างที่เป็นหลักการทำงานของ สสส. คืออะไร

อย่างที่ 2 คือพลังสังคม (Social Mobilize)
ทุกภาคส่วนของสังคม ตั้งแต่ บุคคล ชุมชน องค์กร ล้วนมีส่วนร่วมในการขยายผล ทำให้เกิดค่านิยม การ
เปลี่ยนแปลง
ทางพฤติกรรม สร้างการรับรู้ การจดจำของสังคมในประเด็นสุขภาพต่างๆ

นอกจากนี้เรายังมีกลุ่มคนที่ทำงานเป็นภาคีขับเคลื่อนอีกเยอะ เช่น NGO ประชาสังคม มูลนิธิต่างๆ ที่นำเอาองค์ความรู้จากเราไปขับเคลื่อนให้เกิดการรณรงค์ลดละเลิกบุหรี่ มาตรการสงกรานต์ปลอดเหล้า ปีใหม่ปลอดเหล้า
อุบัติเหตุ กิจกรรมทางกาย อาหาร ครอบคลุมประเด็นคนพิการ ผู้สูงอายุ ชุมชนเข้มแข็ง
ซึ่งเรามีภาคีเครือข่ายที่เป็นพลังสังคมแบบนี้อยู่เยอะมากครับ

ส่วนอีกพลังหนึ่งที่สำคัญมากคือ พลังนโยบาย เช่น การขับเคลื่อนผลักดันออกกฎหมาย นโยบายสาธารณะหรือกติกาภายในองค์กรตลอดจนสังคมว่า การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่างจำเป็นต้องมีกติการ่วม ไม่อย่างนั้นคนนึกจะสูบบุหรี่ที่ไหนก็สูบ หรือคนจะเมาแล้วก็ยังขับรถได้ใช่ไหมครับ จึงต้องมีกฎหมาย หรือกติกาที่ทำให้คนเราอยู่ร่วมกันได้โดยไม่ละเมิดกระทบสิทธิและสุขภาพของคนอื่น

ทั้งหมดที่เล่ามาเกี่ยวข้องกับการให้ความสำคัญต่อนวัตกรรมของ สสส. อย่างไร

เราทำงานผ่านไตรพลังพวกนี้มาอย่างต่อเนื่องกว่า 21 ปี แต่ก็ต้องบอกว่าด้วยรูปแบบการทำงานที่ผ่านมากับปัญหาสุขภาพในแต่ละช่วงเวลาก็มีวิวัฒนาการของมัน คือหมายความว่ามีความซับซ้อนไปตามสภาพเศรษฐกิจและสังคมที่เปลี่ยนไป ปัญหาสุขภาพของคนแต่ละ generation ก็ไม่เหมือนกัน ฉะนั้นลำพัง สสส. กับภาคีที่ทำงานด้วยกันจึงไม่เพียงพอที่จะแก้ปัญหาทั้งหมดที่เปลี่ยนแปลงไปได้ เราจึงจำเป็นต้องดึงคนที่มีความพร้อม มีไอเดียดีๆ โซลูชั่นใหม่ๆ เข้ามาช่วยแก้ไขปัญหาเหล่านี้ นี่จึงเป็นสาเหตุที่เราให้ความสำคัญกับ ‘นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ’ มาก

คนทั่วไปอาจจะนึกถึงนวัตกรรมกันในแง่ของความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี แต่จริงๆ แล้ว ‘นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ’ ตามนิยามของ สสส. หมายถึงอะไร

‘นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ’ เป็นคำที่ค่อนข้างใหม่ ซึ่งเราพบว่าปัญหาหนึ่งก็คือเรื่องนิยาม ซึ่งบางทีคนก็มองไม่เหมือนกัน บางคนพอพูดถึงนวัตกรรมก็จะมองเฉพาะในมุมที่ตัวเองทำงานอยู่ เช่น เป็นสิ่งประดิษฐ์ หรือผลิตภัณฑ์ล้ำสมัยอะไรบางอย่าง เป็นพวกอุปกรณ์ทางไอที ฯลฯ แต่ถ้าเราจะตีความกันจริงๆ ก็อยากให้ลงลึก ซึ่งโดยแก่นหลักแล้วมันก็คือเรื่องความใหม่ ช่วงแรกๆ ที่เราพยายามนิยามกลางขึ้นมา เราเอางานของ สสส. ทุกประเภทเลยที่ทำอยู่มาย้อนดูแล้วก็พบว่ามีหลากหลายมาก เรามีงานตั้งแต่นวัตกรรมเชิงประเด็น ไม่ว่าจะเกี่ยวกับเหล้า บุหรี่ อาหาร กิจกรรมทางกาย สุขภาพจิต ซึ่งแต่ละประเด็นก็จะมีนวัตกรรมของตัวเองอีก เช่น นวัตกรรมลดบุหรี่ นวัตกรรมลดเหล้า นวัตกรรมเพื่อสุขภาพจิตอะไรอย่างนี้ นอกจากนี้ สสส. ก็ยังทำงานเชิงชุมชน เชิงองค์กรเยอะ อย่างเราเข้าไปทำงานในหมู่บ้าน อำเภอ ซึ่งก็อาจไม่ได้มีชิ้นงานที่เป็นนวัตกรรมที่จับต้องได้ แต่นวัตกรรมพวกนี้มันอาจ
ปรากฏ
ขึ้นในรูปแบบกระบวนการทำงานของชาวบ้าน เช่น สมมติว่ามีผู้สูงอายุติดบ้านไม่ออกกำลังกาย เขาก็จะมีนวัตกรรมว่าทำอย่างไรให้คนมารวมกัน แล้วลุกขึ้นมาทำกิจกรรมร่วมกัน เช่น เอาเด็กไปชวนผู้สูงอายุมาเต้นออกกำลังกาย เป็นต้น หรืออย่างงานบุญปลอดเหล้าก็ถือเป็นนวัตกรรมในชุมชนอย่างหนึ่ง หรือโรงเรียนต่างๆ เอานักเรียนมาช่วยกันกำจัดขยะ ทำให้ไม่ต้องนำไปเผาไหม้จนกลายเป็นฝุ่น PM 2.5 เป็นต้น

กระบวนการใหม่ๆ ที่ไม่เคยมีมาก่อนในชุมชนแบบนี้ก็ถือเป็นนวัตกรรมสำหรับเราเช่นกัน เพราะฉะนั้นกล่าวโดยสรุปนิยามของนวัตกรรมของ สสส. คือ 1) ผลิตภัณฑ์ สิ่งประดิษฐ์ หรือไม่ก็เป็น 2) กระบวนการ แนวคิด กิจกรรม ทั้งนี้เวลาจะพิจารณาว่าอะไรเป็นนวัตกรรม เราจะดูแค่ว่าเป็นสิ่งประดิษฐ์หรือกระบวนการอย่างเดียวไม่ได้ แต่ต้องดูองค์ประกอบสามัญอีก 3 อย่างประกอบด้วย หนึ่งคือมีความใหม่ สองคือสร้างคุณค่าที่มีประโยชน์ (Value) สามารถช่วยแก้ไขปัญหาสุขภาพให้ใครก็ตามได้ สามคือช่วยให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืนหรือไม่ ถ้ามีครบทั้ง 3 องค์ประกอบนี้ก็ถือว่าเป็นนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพครับ

นี่จึงเป็นที่มาของการให้ความสำคัญกับการสนับสนุนให้เกิดนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ เช่น การประกวด Prime Minister’s Awards for Health Promotion Innovation ใช่หรือเปล่า

ครับ ถามว่าทำไมเราถึงต้องมีการประกวดนวัตกรรม คำตอบมีอยู่ด้วยกันสองอย่างครับ อย่างแรกคือมันเป็น Demand หรือความต้องการของคนที่อยากจะแก้ไขปัญหานั้นๆ ครับ เช่น การที่คนเรายังเลิกเหล้าไม่ได้ เลิกบุหรี่ไม่ได้ หรือยังเมาแล้วขับกันอยู่ ถึงแม้ว่าเราจะมีการรณรงค์หาวิธีแก้กันมาตั้งนานแล้ว แต่ปัญหาเหล่านั้นก็ยังแก้ไม่ได้หมด เราก็ยังคงต้องการโซลูชั่นหรือนวัตกรรมอะไรบางอย่างเข้าไปช่วยแก้ปัญหาเหล่านี้กันอยู่ รวมถึงเรื่องปัญหาเชิงสุขภาพจิตที่ยากและซับซ้อนขึ้นเรื่อยๆ ตามสภาพสังคมและเศรษฐกิจของยุคสมัยที่เปลี่ยนไป ซึ่งสิ่งต่างๆ เหล่านี้มีผลมากๆ

ความเปลี่ยนแปลงและความซับซ้อนในแต่ละยุคสมัยเป็นเหตุให้เราต้องเร่งเดินเครื่องหานวัตกรรมใหม่ๆ ที่เหมาะกับสถานการณ์

ครับ อย่างสมัยก่อนสังคมเราไม่ได้มีโซเชียลมีเดียไม่มีแพลตฟอร์มออนไลน์แบบทุกวันนี้ ซึ่งจริงอยู่ว่าข้อดีมันก็มี แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้เราพบเจอกับปัญหาอื่นๆ ตามมา เช่น การพนันออนไลน์ การขายของผิดกฎหมาย ปัญหาสุขภาพจิตกับความสัมพันธ์ของครอบครัวส่งผลให้คนเป็นโรคซึมเศร้าและโรคจิตเภทกันมากขึ้น ทั้งยังนำไปสู่การฆ่าตัวตาย หรือสมัยก่อนไม่มีสถานการณ์โควิด-19 ที่ส่งผลต่อชีวิตคนเราและสังคมมากมาย อย่างการ Work From Home ก็ทำให้คนไม่มีกิจกรรมทางกาย เพราะไม่ต้องออกนอกบ้านทำให้สุขภาพไม่แข็งแรง ฯลฯ คือทุกอย่างมันมีทั้งข้อดีและข้อเสียที่เราไม่เคยเจอมาก่อน สถานการณ์ต่างๆ เหล่านี้วิธีการหรือการแก้ไขปัญหาแบบเดิมๆ มันเริ่มไม่ได้ผลแล้ว จึงบีบให้เราต้องมองหาโซลูชั่นนวัตกรรมใหม่ๆ เสมอนะครับ

นี่ก็เลยเป็นที่มาของการจัดประกวดนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ

ครับ ในฐานะที่ สสส. เราเป็นองค์กรที่สร้างนวัตกรรม ซึ่งจากที่ผ่านมาคนอาจจะยังติดภาพเดิมๆ กันอยู่เช่นการทำงานกับ NGO โดยที่ไม่ค่อยได้นึกถึงเราในแง่ของนวัตกรรมสักเท่าไหร่ ดังนั้นเพื่อเป็นการตอกย้ำเปลี่ยนภาพลักษณ์ใหม่ และเพื่อเป็นการสนับสนุนให้เกิดนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพใหม่ๆ เราเลยริเริ่มโครงการประกวดนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ ภายใต้ชื่อ ‘ThaiHealth Inno Awards’ ตั้งแต่ปี 2560 จนถึงปัจจุบัน เพื่อเปิดโอกาสให้เยาวชนที่กำลังศึกษาอยู่ในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย และนักศึกษาอาชีวศึกษาระดับ ปวช. ทั่วประเทศ เสนอผลงานนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ ที่ช่วยลดพฤติกรรมเสี่ยงทางสุขภาพ ส่งเสริมให้คนมีสุขภาพดีอย่างยั่งยืน ในช่วงการประกวดปีแรกๆ เราโฟกัสเฉพาะเยาวชนกลุ่ม ม.ปลาย และเด็ก ปวช. ก่อน เพราะเขาเป็นกลุ่มที่มีศักยภาพสูง อย่างกลุ่ม ม.ปลายก็มักจะมีไอเดียล้ำๆ ความคิดสร้างสรรค์สูงมาก ส่วนกลุ่ม ปวช. ก็มักจะคิดผลงานที่นำไปใช้ได้จริง ที่สำคัญคือเยาวชนทั้งสองกลุ่มนี้มีอายุน้อย ยังมีอนาคตและช่วงชีวิตอีกยาวนาน ถ้าเราพัฒนาให้เด็กๆ เป็นนวัตกรกันตั้งแต่เนิ่นๆ ต่อไปพวกเขาก็จะทำหน้าที่แทนเราได้

การประกวดนี้มีการต่อขยายความสำเร็จและเติบโตขึ้นเรื่อยๆ เลยไช่ไหม

ครับ จากปีแรกที่จัดประกวดเรามีการตกผลึกและต่อยอดขยายผลโครงการมาเรื่อยๆ จนมาถึงในปี 2564 ซึ่งเป็นปีที่ 4 สสส. ได้รับอนุญาตจากนายกรัฐมนตรีให้ใช้ชื่อรางวัล ‘Prime Minister’s Award for Health Promotion Innovation 2021’ ยกระดับขึ้นเป็นรางวัลเกียรติยศจากนายกรัฐมนตรี สู่การขับเคลื่อนนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพระดับชาติ เพื่อยกย่องเชิดชูเกียรติเยาวชน ครู อาจารย์ และสถาบันการศึกษา ที่ร่วมขบวนการขับเคลื่อนการพัฒนานวัตกรสร้างเสริมสุขภาพของสังคมไทยอย่างยั่งยืน ผลักดันให้นวัตกรรมต่างๆ ที่ได้รับการพัฒนาขึ้นจากการประกวดสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง เกิดการขยายผลต่อไป ความสำเร็จที่ผ่านมา ได้รับความสนใจและมีสถานศึกษาส่งผลงานนวัตกรรมเข้าประกวดเพิ่มมากขึ้นจากครั้งแรกมี 134 ทีม เพิ่มเป็น 362 ทีมจากผู้เข้าสมัครทั่วประเทศ มีผลงานส่งเข้าประกวด 1,234 ชิ้นเลยทีเดียวครับ

รบกวนช่วยยกตัวอย่างของนวัตกรรมที่น่าสนใจซึ่งเกิดขึ้นจากการประกวดที่ผ่านมา และถามว่าสามารถนำไปต่อยอดใช้งานได้จริงไหม

อย่างผลงานชนะเลิศในการประกวดครั้งที่ 1 ซึ่งเป็นปีแรก มีผลงานนวัตกรรมที่สร้างความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือ ‘เสาหลักจากยางพารา’ ผลงานจากวิทยาลัยเทคนิคสุราษฎร์ธานี คว้ารางวัลชนะเลิศระดับ ปวช. คิดค้นนวัตกรรมเสาหลักนำทางจากยางพารา เพื่อยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยทางถนน เพราะเสาหลักกิโลทั่วไปมักทำจากปูนซึ่งเวลารถชนทีหนึ่งคนก็บาดเจ็บหนักใช่ไหมครับ แถมราคาของยางพารายังตกต่ำมาก ดังนั้นเขาจึงคิดไอเดียทำเสาหลักจากยางพาราเพื่อช่วยในเรื่องของความปลอดภัย และยังช่วยให้ผู้ผลิตยางพาราขายของได้ จนต่อมาเราได้มีการขยายผลเสาหลักยางพารานี้ไปใช้ในถนนบางสายของจังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยการสนับสนุนของผู้ว่าราชการจังหวัด และกรมทางหลวงชนบทขานรับนโยบายรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม เปลี่ยนเสาหลักนำทางยางพาราทั่วประเทศกว่า 7 แสนต้น เพื่อช่วยลดอุบัติเหตุ ภายในปีงบประมาณ 2565 โดยใช้งบประมาณรวม 1,402.172 ล้านบาท

และยังมีผลงาน ‘เครื่องฆ่าเชื้อโรคในหมวกนิรภัยเสริมสร้างสุขภาวะของผู้ขับขี่จักรยานยนต์และผู้โดยสาร’ จากวิทยาลัยการอาชีพ นวมินทราชูทิศ กรุงเทพฯ โดยเยาวชนทีมนี้ได้รับรางวัลชนะเลิศในระดับอาชีวศึกษา จากการประกวด Prime Minister’s Award for Health Promotion Innovation 2021 โดย สสส. ได้สนับสนุนการพัฒนาต่อยอผลงานให้สามารถใช้ได้จริงภายใต้โครงการ Innovation Booster ถือเป็นตัวอย่างของนวัตกรที่ยังคงพัฒนาต่อยอดผลงาน เพื่อให้นวัตกรรมเกิดประสิทธิภาพที่ดียิ่งขึ้นครับ และตลอดระยะเวลา 5 ปีที่เราดำเนินการประกวดนี้มาก็มีนวัตกรรมดีๆ แบบนี้เกิดขึ้นมากมายเลยครับ

ทราบมาว่าในการประกวด Prime Minister’s Award for Health Promotion Innovation 2022 ครั้งล่าสุด
ได้มีการขยายกลุ่มเป้าหมายและผู้เข้าร่วมประกวดเพิ่มขึ้นด้วย ไม่ทราบว่าเป็นกลุ่มไหน

ใช่แล้วครับ คือนอกจากกลุ่มเยาวชน ม.ปลาย และ ปวช. ที่เป็นกลุ่มเป้าหมายเดิมแล้ว ในปีล่าสุดเรายังได้มีการขยายกลุ่มเป้าหมายการประกวดเพิ่มขึ้นอีก 2 กลุ่ม ได้แก่ บุคคลทั่วไป/Startup และภาคีเครือข่ายซึ่งมีทั้งเกษตรกร ชุมชน ชมรม ธุรกิจต่างๆ ที่มองเห็นปัญหาด้านสุขภาพร่วมกัน เพื่อพัฒนาองค์ความรู้ เปิดกว้างทางความคิดสร้างสรรค์ สานพลังเครือข่ายนวัตกรรุ่นใหม่ สร้างนวัตกรรมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ ที่มาตอบโจทย์ในการแก้ไขปัญหาสถานการณ์ปัจจุบัน ส่งเสริมสุขภาพของชุมชน

นวัตกรรมชนะเลิศที่น่าสนใจจากการประกวดปีล่าสุดได้แก่อะไรบ้าง แต่ละอย่างโดดเด่นอย่างไรจึงได้รับรางวัล

อย่างของกลุ่มประกวด ม.ปลาย เป็นผลงานกิจกรรมสร้างความรู้เรื่องบุหรี่โดยนวัตกรรมบอร์ดเกม Just Say No ของน้องๆ จากโรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยขอนแก่น (มอดินแดง) คือทำให้คนรู้ถึงพิษภัยของบุหรี่ และให้ความรู้ถึงวิธีการลดละเลิกบุหรี่ว่าต้องทำได้อย่างไรผ่านบอร์ดเกม คือมันเกิดจากปัญหาที่เด็กๆ เขาเจอเพื่อนๆ ในโรงเรียนที่ติดบุหรี่ ซึ่งบางคนก็สูบโดยไม่รู้พิษภัย หรืออยากจะเลิกแต่ก็ไม่รู้ว่าจะทำอย่างไร เลยคิดเป็นนวัตกรรมบอร์ดเกมขึ้นมาเพื่อแก้ไขปัญหานี้ ซึ่งระหว่างที่เด็กๆ เขาเล่นสนุกกับบอร์ดเกมนี้ก็จะได้รู้ถึงพิษภัยและคำแนะนำในการเลิกบุหรี่ ส่วนงานประกวดที่ชนะเลิศในกลุ่ม ปวช. ปีนี้ก็คือผลงาน Wireless Helmet Signal Light อุปกรณ์เสริมหมวกกันน็อกนิรภัยอัจฉริยะ ซึ่งเกิดจาก Pain Point คือเวลากลางคืนคนมักมองไม่ค่อยเห็นผู้ขับมอเตอร์ไซค์เพราะระดับไฟของมันต่ำจนอาจเกิดอุบัติเหตุได้ โดยเฉพาะหากมีรถสิบล้อหรือรถเก๋งที่ขับตาม อุปกรณ์เสริมหมวกกันน็อกนี้ก็เลยจะมีไฟ LED ซึ่งเมื่อเลี้ยวซ้ายมันก็จะ
กะพริบ
ไฟบอกว่าเลี้ยวซ้าย หรือถ้าจะเลี้ยวขวาก็จะส่ง
สัญญาณ
ไฟเลี้ยวขวา ช่วยในเรื่องความปลอดภัยได้ดีมาก

แล้วในส่วนของรางวัลชนะเลิศของกลุ่มบุคคลทั่วไป/Startup และภาคีเครือข่ายล่ะ

สำหรับของบุ
คคลทั่วไป/Startup
ทีมนี้เขามีธุรกิจอยู่แล้วผลงานของเขาคือ Green Smooth เป็นนวัตกรรมตู้จำหน่ายน้ำผักผลไม้สดปั่น เกิดจาก Pain Point และโจทย์ประกวดเรื่องการกินผักผลไม้มากขึ้น คือที่ผ่านมาเรามองว่านวัตกรรมที่เป็นอาหารสุขภาพมันก็มีอยู่จริงแต่ส่วนใหญ่ไม่อร่อย และก็ไม่สะดวก แต่สำหรับทีมนี้เขามีฟาร์มออร์แกนิกอยู่ แล้วปรุงสูตรให้มีสีสันและรสชาติอร่อย แถมยังมีหลายสูตร ทั้งยังคิดในเรื่องของระบบโลจิสติกส์มาค่อนข้างดี ว่าจะส่งตรงจากฟาร์มมาปรุงยังไงแล้วส่งเข้าตู้จนมาขายโดยที่ยังคงความสดได้อยู่ แถมยังเข้าถึงผู้คนได้ง่าย ส่วนกลุ่มสุดท้ายคือกลุ่มภาคีซึ่ง สสส. เราทำงานร่วมด้วยอยู่แล้ว เราคัดมา 5 ทีม โดยไม่ได้มีรางวัล 1 2 3 แต่เราให้รางวัลเชิดชูเกียรติเท่ากันหมดครับ ผลงานของภาคีที่เรามอบรางวัลให้ในปีนี้ส่วนใหญ่เป็นนวัตกรรมที่เกี่ยวกับสุขภาพจิต อย่างอันหนึ่งที่น่าสนใจคือ โปรแกรมสอนเทคนิคการปรับพฤติกรรมเด็กสำหรับผู้ปกครองผ่านระบบอินเทอร์เน็ต (เน็ตป๊าม้า : Net PAMA) เป็นแพลตฟอร์มเว็บไซต์ที่เป็นทั้งห้องสมุดความรู้ บอร์ดสนทนา และยังมีคอร์สที่ช่วยฝึกให้ผู้ปกครองมีทักษะในการรับมือกับปัญหาพฤติกรรมของเด็กอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยให้ผู้ปกครองมีมุมมองต่อปัญหาพฤติกรรมของเด็กเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้น มีทักษะในการดูแลเด็กมากขึ้น ส่งผลให้เกิดสัมพันธภาพที่ดีกับเด็ก ช่วยให้เด็กมีปัญหาพฤติกรรมลดลงจากการควบคุมอารมณ์ได้ดีขึ้น อย่างนี้เป็นต้นครับ ซึ่งถ้าผู้ปกครองท่านไหนสนใจก็สามารถดูได้ที่
www.netpama.com ครับ

หลังจากดำเนินโครงการประกวดนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพติดต่อกันมาจนถึงปีที่ 5 มีข้อสังเกตอะไรที่น่าพูดถึงบ้าง

จริงๆ แล้วผมคิดว่าโครงการนี้ช่วยเปลี่ยนภาพลักษณ์ของ สสส. ไปได้เยอะเลยนะครับ เพราะว่าตลอดการประกวด Prime Minister’s Award นี้เราได้สร้างนวัตกรและนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพขึ้นมากมายเลย ยกตัวอย่างทุกๆ ปี เราก็จะได้เด็กที่มีความรู้ความเข้าใจนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพปีละไม่ต่ำกว่า 100 คน สะสมมาเรื่อยๆ ไม่นับรวมครูอาจารย์และสถาบันการศึกษาที่มีการพัฒนาตัวเองเพื่อส่งเด็กเข้าประกวดจนมีความรู้ความเข้าใจในเรื่องนี้ด้วย

การประกวดดังกล่าว และการเร่งเดินเครื่องพัฒนานวัตกรรมเพื่อสุขภาพจะส่งผลดีต่อประเทศไทยของเราอย่างไร

การที่เราได้ผลลัพธ์จากการประกวดเป็นนวัตกรรมใหม่ๆ ออกมาย่อมมีข้อดีอย่างแน่นอนครับ จะเห็นว่าทุกๆ ปีจะเกิดตัวนวัตกรรมขึ้นมาไม่ว่าจะเป็นสิ่งประดิษฐ์ หรือกิจกรรม ซึ่งปีหนึ่งก็ประมาณ 20 อย่างจากหลายๆ กลุ่ม ในจำนวนนี้หลายอย่างก็มีการนำไปต่อยอดขยายผลใช้จริงในระดับชุมชน และในระดับประเทศ และในปีหลังๆ เราก็เริ่มหยิบยกเอาโครงการที่ดี
มาสนับสนุนต่อยอด
ด้วยนะ อันนี้คือผลลัพธ์ที่สอง คือตัวนวัตกรรมที่ใช้งานได้จริง ส่วนอย่างที่สาม เราเรียกว่าระบบนิเวศหรือ Ecosystem ซึ่งประกอบด้วยหลายอย่าง เช่น การที่เราได้เจอผู้ทรงคุณวุฒิหลายๆ ด้าน เรามีแพลตฟอร์มที่จะคุยกับคน ขยายไปเรื่อยๆ เรามีภาคเอกชนเข้ามาร่วมด้วยเยอะขึ้น มีทั้งโรงพยาบาล ภาครัฐ ภาคการศึกษา ฯลฯ กลุ่มพวกนี้เริ่มมองเห็นนวัตกรรมของเราและเอาไปขยายผลปรับใช้มากขึ้น พูดง่ายๆ คือเรามีจำนวน partner ที่ใหญ่และเยอะขึ้นเรื่อยๆ เป็นการสร้างระบบนิเวศในการสร้างนวัตกรรมเพื่อสุขภาพที่แข็งแรงและยั่งยืนขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งจะเป็นผลดีกับประเทศไทยของเราโดยรวมในการรับมือกับปัญหาสุขภาพที่เปลี่ยนแปลงไปเรื่อยๆ

อยากจะทิ้งท้ายอย่างไรในเรื่องของนวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพกับอนาคตของประเทศไทยเรา

ผมมองว่าสุขภาพเป็นเรื่องที่เราทุกคนต้องช่วยกันครับ คืออย่างน้อยถ้าเราดูแลสุขภาพของตัวเองได้ ก็ช่วยแบ่งเบาสังคมไปได้เยอะ และบางทีนวัตกรรมมันก็เริ่มต้นจากแค่ตัวเราเองคนเดียวก็ยังได้ มันอาจจะไม่ใหม่สำหรับคนอื่น แต่หากตัวเราเองปรับวิธีคิดหรือใช้เครื่องมือใหม่ๆ เข้ามาทำให้เราเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมซึ่งบางอย่างเราอาจเคยทำไม่ได้ให้ทำสำเร็จ ตัวเราเองก็ถือว่าเป็นนวัตกรแล้ว สรุปง่ายๆ คือทุกคนเองก็สามารถเป็นนวัตกรได้ ขอเพียงลงมือทำสิ่งใหม่ๆ ที่มีคุณค่าต่อสุขภาพของตัวเองหรือคนอื่น ก็จะสามารถนำมาสู่การเปลี่ยนแปลงที่ดีได้อย่างยั่งยืน ผมว่าอันนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีมากๆ ครับ

The post ‘นวัตกรรมสร้างเสริมสุขภาพ’ คืออะไร ทำไมประเทศไทยต้องเร่งเดินเครื่องสร้างให้เกิดขึ้น ร่วมค้นคำตอบกับ ดร.ณัฐพันธุ์ ศุภกา appeared first on a day magazine.

เรื่องความยั่งยืนและสิ่งแวดล้อมถูกพูดถึงในวงกว้างมากขึ้น เป็นประเด็นถกเถียงในทุกวงการ เช่นเดียวกับงานโฆษณาและความคิดสร้างสรรค์ ผู้เล่นหลักในอุตสาหกรรมจึงเริ่มปรับตัว เทศกาลความคิดสร้างสรรค์ที่ใหญ่และดังที่สุดจะมีการร่วมมือกับโครงการชื่อ Ad Net Zero รวมเอเจนซี่ชั้นนำ (ตอนนี้ส่วนมากเป็นบริษัทฝั่งสหราชอาณาจักร สหรัฐอเมริกา และไอร์แลนด์) เป้าหมายคือ ลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ทั้งอุตสาหกรรม รวมถึงทำให้การทำงานโฆษณาปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ หรือ Net Zero ได้อย่างแท้จริง

Ad Net Zero เริ่มจากชวนผู้บริหารเอเจนซี่มาประชุมร่วมงาน ใช้ชื่องานว่า Ad Net Zero Global Summit การประชุมระดับนานาชาติของวงการสื่อโฆษณาเกี่ยวกับการจัดการปัญหาโลกร้อน ที่ต้องมาประชุมก่อนเพราะการทำให้งานโฆษณาปล่อยคาร์บอนน้อยลงไม่ง่ายเลย บางบริษัทต้องเปลี่ยนวิธีคิดและทำงานแทบจะพลิกแผ่นดิน การแนะนำขั้นตอน สร้างมาตรฐานใหม่ในการทำงานสำคัญมาก เพื่อไม่ให้การทำเพื่อสิ่งแวดล้อมในแวดวงนี้เป็นแค่ลมปาก แต่ทำได้จริง

งานนี้ถูกจัดขึ้นเป็นครั้งที่สองที่กรุงลอนดอนเมื่อต้นเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา ปีนี้การประชุมได้เปิดให้ผู้ที่สนใจเข้าร่วมฟังทางออนไลน์ได้ บทความนี้สรุปเนื้อหาใจความสำคัญจากการประชุมสองวันให้ครีเอทีฟไทยได้อ่านกัน 

ไม่ช้าก็เร็วเราล้วนต้องปรับตัว เผชิญความเปลี่ยนแปลงที่มาเคาะประตูบ้านทุกคน

วงการโฆษณาคือ ผู้ทำให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่กำลังทำร้ายโลกนี้

ประโยคด้านบนมาจาก Seth Munden ประธาน Ad Net Zero ที่ออกมาพูดยอมรับอย่างตรงไปตรงมา เราจะได้ยินประโยคนี้ตลอดทั้งวันในการประชุม

งานปีนี้มีผู้จัดงานหลักอย่าง The Advertising Association สมาคมโฆษณาแห่งสหราชอาณาจักร ประกอบไปด้วยเอเจนซี่โฆษณา สื่อมีเดีย และบริษัทเทคที่คุ้นหูใครหลายคน อาทิ เช่น Google, Twitter, TikTok, Outsmart, Global Radio และ Paramount ผู้จัดทุ่มสุดตัวเพื่อเป็นพลังขับเคลื่อนให้สมาชิกในวงการปรับแผนธุรกิจของตนสู่สังคมแบบ Low Carbon Economy โดยเร็วที่สุด 

ทีมงานจัดแผนธุรกิจ 5 ขั้นตอน (เรียกว่า 5-Step Ad Net Zero Action Plan) ที่บริษัทต่างๆ สามารถทำตามได้จริงเพื่อปรับธุรกิจเป็น Net Zero ผู้บรรยายในเซสชั่นต่างๆ จากองค์กรระดับโลกอย่าง Nestle, GroupM, TBWA, Ogilvy และสื่อออนไลน์มหาอำนาจอย่าง Meta, Google มาแชร์ประสบการณ์และจุดยืนของแบรนด์ในการจัดการปัญหาโลกร้อนที่กำลังเป็นประเด็นอยู่ขณะนี้ 

งานแบ่งออกเป็นสองวัน วันแรกโฟกัสไปที่การแชร์ประสบการณ์และวิธีการปรับตัวขององค์กรให้ Eco-Friendly อย่างมีระบบ ได้มาตรฐานจากบริษัทโฆษณาและกลุ่มลูกค้าทั่วโลก เรียกได้ว่าเป็นการคุยกันแบบ B2B 

ส่วนวันที่สอง เน้นการแชร์ไอเดียและมุมมองจากนักการตลาดและครีเอทีฟที่อยากถ่ายทอดใจความสำคัญของ “Net Zero” และ “Carbon Neutral” ไปถึงผู้บริโภคโดยตรงหรือ B2C

ช่วงที่เราแนะนำของวันแรกคือ Advertising Environmental Claims Correctly โดย Seb Munden, Justin Davis, C. Parker Aranha, Jake Dubbins และ Net Zero: Jargon Busting and the Business Case โดย Steve Malkin วันที่สองจะเป็นช่วง Is Sustainable Media Planning Achievable or Just a Pipedream? โดย Laura Wade และ How Brands can Deliver on Corporate Sustainability Objectives and Drive Behavior Change โดย Gerald Breatnach, Jessica Long

ข้อมูลและเนื้อหาบางประเด็นที่น่าสนใจ

• จากผลสำรวจของ Advertising Association พบว่า 70% ของนักโฆษณาต่างกังวลเรื่องผลเสียที่วงการโฆษณามีต่อสิ่งแวดล้อม และตระหนักดีว่าเนื้องานของพวกเขาขับเคลื่อนพฤติกรรมการบริโภคของผู้คนที่ส่งผลโดยตรงกับปัญหานี้

• ผู้บรรยายต่างพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า อยากให้ทุกวงการเข้าใจตรงกันว่า Energy Crisis (ผลกระทบจาก Climate Change) คือปัญหาที่เร่งด่วนที่สุดในโลก James Best ประธานของ Credos กล่าวว่า “วงการโฆษณาขอทำหน้าที่ในส่วนของเราคือ ไม่ปฏิเสธแล้วว่าตัวเองไม่ใช่ต้นเหตุ เมื่อยอมรับ ทุกคนจะได้มุ่งสู่ขั้นตอนถัดไป นั่นคือ รับผิดชอบ และ แก้ปัญหา

• เคสที่ค่อนข้างประสบความสำเร็จในประเทศอังกฤษ เช่น OpenX, Goodvertising, Havas ที่ออกมาเน้นย้ำว่า การลดปริมาณคาร์บอนในธุรกิจของตนจนเป็น Net Zero ส่งผลดีกับผลประกอบการและทำกำไรให้กับธุรกิจได้จริงในระยะยาว 

• ทุกบริษัทเชื่อว่า งานโฆษณาและความยั่งยืนทำควบคู่กันไปได้เพื่อการเติบโตทางธุรกิจแบบ Good Growth

• แล้วปัญหาที่ Ad Net Zero มองว่าใหญ่พอๆ กับปัญหาโลกร้อนมีสองข้อ หนึ่งคือ การพาดหัวข่าวจากสื่ออย่างไม่มีที่สิ้นสุดว่า “โลกร้อนมันเป็นเรื่องโกหก!” (“Climate Change is a hoax!”) Jake Dubbins ผู้ร่วมก่อตั้ง Conscious Advertising Network เล่าว่าปัญหา Climate Misinformation จากสื่อที่ชอบสร้างดราม่ายังมีออกมาให้เห็นอย่างต่อเนื่อง 

• ปัญหาที่น่าหนักใจถัดมาคือ Greenwashing หรือ การที่ธุรกิจหวังอยากให้สินค้าหรือบริการขายได้จนแอบอ้างว่า แบรนด์ของตนมีกรีนแสตมป์ ‘เราเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมนะ’ ทั้งที่ในความเป็นจริงแบรนด์ไม่ได้ทำตามที่พูดหรือทำได้ตามมาตรฐานที่กฎกำหนดไว้ โดย Cecilia Parker Aranha หัวหน้าแผนก Consumer Protection จาก CMA กล่าวว่า มีแบรนด์ยักษ์ใหญ่หลายแบรนด์ที่ประกาศว่าตนเป็น carbon neutral หรือ environment-friendly แต่พอทีมตรวจสอบเข้าจริงๆ กลับพบว่า มีเพียง 60% ที่ทำจริง ส่วนอีก 40% เป็น Greenwashing

• หลายบริษัทขาดบุคลากรผู้เชี่ยวชาญที่จะอธิบายให้ผู้นำในองค์กรทราบว่ามี Business Code for Net Zero และ กฎเหล็กกรีน 6 ข้อ (6 Golden Rules for Green Claims) ที่ใช้วัดได้ว่า เราคือแบรนด์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมตัวจริง โดย Cecilia เสริมว่า “ทีมของ CMA พยายามตรวจสอบบริษัทที่อ้างว่าตนเอง ‘กรีน’ อย่างสม่ำเสมอ เรามักจะได้รายงานเรื่องการแอบอ้างพวกนี้จากแบรนด์คู่แข่งหรือลูกค้าที่ใช้สินค้านั้นอยู่ว่าแบรนด์นั้นไม่ได้ทำอย่างที่บอก”

• Steve Malkin ซีอีโอของ Planet Mark กล่าวถึงอีกปัญหาเรื่องการขาดความรู้ที่ถูกต้อง “คนส่วนใหญ่ยังไม่รู้เลยว่า Net Zero (มีขั้นตอนการวัดผลและจัดส่งรายงาน) กับ Carbon Neutral (ไม่มีการวัดผลอย่างแน่นอน) แตกต่างกันอย่างไร ในฐานะที่เราเป็นนักสื่อสาร เราต้องทำให้ศัพท์เหล่านี้เป็นสิ่งที่เข้าใจง่ายขึ้นทั้งกับผู้บริโภคและผู้ประกอบการ”

แผนการ 5 ข้อสู่ Net Zero ในงานโฆษณา

The Ad Net Zero Action Plan มีด้วยกันอยู่ 5 ขั้นตอนเพื่อแสดงให้เห็นว่าบริษัทไหนก็ก้าวเข้าสู่ Net Zero ได้ มีดังนี้

• Action 1: Get Your House in Order จัดบ้านของตัวเองซะ – ลำดับแรกคือการหันมองมา Advertising Business Operations ของบริษัทอย่างจริงจัง ข้อมูลจาก Advertising Association พบว่า พนักงานจากเอเจนซี่โฆษณาในอังกฤษหนึ่งคนสร้างรอยเท้าคาร์บอนโดยเฉลี่ยอยู่ที่ปีละ 3.4 ตัน CO2e คิดเป็น 60% เกิดจากการเดินทางเพื่อธุรกิจเป็นหลักโดยเฉพาะทางเครื่องบิน และคิดเป็น 40% เกิดจากทรัพยากรทางพลังงานที่ใช้ระหว่างทำงานในออฟฟิศ (เช่น นั่งแก้ดราฟต์ส่งลูกค้าตอนกลางคืน) 

จะเก็บกวาดบ้านครั้งใหญ่ครั้งนี้ บริษัทจำเป็นต้องตั้งทีม Climate Action ขึ้นมาเพื่อทำให้ Climate Action Plan เป็นจริง Derek Moore ซีอีโอ Coffee & TV เสริมว่า “จงให้ความสำคัญทีม Climate Action เทียมเท่าแผนกบัญชี พวกเขาจะเป็นกำลังสำคัญในการจัดเก็บข้อมูลรอยเท้าคาร์บอน คำนวณหาวิธีลดการใช้พลังงานให้ได้มากที่สุด คุณต้องหาคนที่แคร์เรื่องสิ่งแวดล้อมจริงๆ เขาจะเป็นคนช่วยคุณสื่อสาร Action Plan ของคุณไปสู่พนักงาน ลูกค้า และลูกจ้างคนอื่นๆ

• Action 2: Curb Emissions from Advertising Production ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 

จากฝั่ง Production – จากผลสำรวจ AA พบว่า การทำโปรดักชั่นโฆษณาไม่ว่าจะแบบภาพนิ่งและภาพเคลื่อนไหว โดยเฉพาะการหอบกองถ่ายไปถึงต่างประเทศสามารถสร้างรอยเท้าคาร์บอนเฉลี่ยอยู่ที่ 100 ตัน CO2e ต่อหนึ่งแคมเปญ

สิ่งที่ต้องทำ : สมาชิกในทีม Climate Action สามารถใช้เครื่องมือที่ทาง Ad Net Zero จัดเตรียมให้ คำนวณรอยเท้าคาร์บอนที่ได้จากงานโปรดักชั่น เข้าเรียน Ad Net Zero Training ที่ร่วมจัดโดย AdGreen เพื่อหาวิธีการลดรอยเท้าคาร์บอนจาก Advertising Production ให้เหมาะสมกับบริษัทของตน 

• Action 3: Curb Emissions from Media Planning & Buying ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากฝั่ง Media Planning – หลายปีที่ผ่านมา เจ้าของสื่อทั้งแพลตฟอร์มออฟไลน์และออนไลน์ต่างพยายามลดผลกระทบคาร์บอนจาก operation ของตนลงอย่างมาก แต่ความจริงคือ สื่อแต่ละเจ้าประสบความสำเร็จในความพยายามนี้ไม่เท่ากัน ตัวอย่างเช่น Global Radio ในอังกฤษได้ปรับการกระจายเสียงโดยใช้ renewable energy ถึง 99% ในขณะที่ฝั่ง Channel 4 ปรับให้สำนักงานใช้ได้ 100%  หนังสือพิมพ์หลายสำนักหันมาใช้ recycled paper ถึง 63% ส่วนด้าน Facebook ได้เปลี่ยนมาใช้ renewable energy ถึง 86% ในปี 2019 และ Google เองได้ออกมาประกาศในปี 2020 ว่า บริษัทสามารถลดปริมาณคาร์บอนลงเหลือ 0% และลดค่า operation เฉลี่ยต่อปีถึง 13 ล้านดอลลาร์ 

สิ่งที่ต้องทำ: ในอนาคตสมาคม มั่นใจว่าจะมีเครื่องมือการวัดค่าคาร์บอนจากหนึ่งแคมเปญโฆษณาตั้งแต่ต้นจนจบได้ แต่ระหว่างนี้สิ่งที่ media planner ทำได้คือ การวางแผนการใช้สื่อโดยศึกษาผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจากแพลตฟอร์มต่างๆ ที่ลูกค้าของตนเลือกใช้อย่างรอบคอบ Laura Wade หัวหน้า Sustainability จาก Essence เสริมว่า “Media Planner ต้องพร้อมเริ่มบทสนทนาที่กระอักกระอ่วนกับลูกค้าเกี่ยวกับการลดพื้นที่สื่อที่ไม่จำเป็น มันเป็นสิ่งที่ลูกค้าไม่อยากได้ยินแน่นอน แต่คุณต้องทำให้เขาเห็นภาพใหญ่ว่า การวางแผนสื่อของแบรนด์จะกระทบทุกส่วนของแคมเปญ มันเชื่อมโยงตั้งแต่โปรดักชั่นจนไปถึงผู้บริโภค”

• Action 4: Curb Advertising Emissions through Awards and from Events ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากฝั่ง Advertising Events โดยใช้การให้รางวัลด้านสิ่งแวดล้อม –  งานประกาศรางวัลของวงการโฆษณาคือเป้าหมายสูงสุดอย่างหนึ่งของคนที่ทำอาชีพนี้ แต่มีงานประกาศรางวัลเพียงส่วนน้อยที่ให้ความสำคัญเรื่องผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม บ่อยครั้งที่โฆษณาแนว green campaign ถูกเหมารวมเข้าหมวด social good หรือ social purpose เห็นได้ชัดจากการแจกรางวัล ‘grand prix’ ที่กรรมการไม่ได้นำค่ารอยเท้าคาร์บอนจากการทำแคมเปญโฆษณามาคำนวณในการให้คะแนน 

สิ่งที่ต้องทำ: ผลักดันให้สมาคมโฆษณาในประเทศของคุณมีการให้รางวัลกับงานโฆษณาที่แสดงให้เห็นผลกระทบเชิงบวกทั้งกับผู้บริโภคและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน และทำให้ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมเป็นหนึ่งปัจจัยหลักในการประเมินผลงาน Seth Munden ประธาน Ad Net Zero อธิบายว่า “แคมเปญที่ส่งเสริมพฤติกรรมฟุ่มเฟือย ไร้ความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมไม่ควรถูกชื่นชมในวงการของเรา แต่โฆษณาที่ชนะรางวัล ‘green campaign’ จะเป็น case study ให้แรงบันดาลใจกับวงการธุรกิจอื่นๆ ได้”

• Action 5: Harness Advertising’s Power to Consumer Behavior Change เปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภคด้วยอำนาจแห่งโฆษณา – แฮชแท็ก #ChangeTheBrief เป็นแฮชแท็กที่ Mindshare ได้ริเริ่มขึ้นเพื่อปลุกสำนึกแนวคิดพฤติกรรมบริโภคอย่างยั่งยืน ตอกย้ำอิทธิพลที่โฆษณาหนึ่งชิ้นมีต่อการตัดสินใจของผู้ซื้อ “ในฐานะคนทำสื่อโฆษณาเราต้องเปลี่ยนนิยาม ‘การมีชีวิตที่ดี’ (What makes a good life) เราต้องมอบทางเลือกใหม่ๆ กับผู้บริโภค เช่น การเลือกบริการหรือสินค้าที่เสริมไลฟ์สไตล์แบบยั่งยืน (sustainable living) มากกว่าไลฟ์สไตล์แบบหรูหราฟู่ฟ่า (luxury living)

สิ่งที่ต้องทำ: ปฏิเสธที่จะร่วมงานกับแบรนด์ที่มีความคิดเห็นไม่ตรงกับนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมของบริษัท จะดีกว่านั้นถ้าสามารถเปลี่ยนมุมมองของลูกค้าและร่วมมือกันคิดแผนการตลาด แคมเปญโฆษณา และวางแผนการใช้สื่อที่ลดผลกระทบคาร์บอนให้ได้มากที่สุด มันคือการปรับการทำงาน ปรับขั้นตอนการสร้างผลงาน ปรับผลกระทบที่วงการโฆษณาทำในวงกว้าง เรียกว่าการ reset ครั้งใหญ่โดยใช้พลังครีเอทีฟ

ในภาพรวม Ad Net Zero Global Summit ไม่ได้มีแต่คำโฆษณาสวยหรูประดับไว้ตามแบบฉบับอีโก้คนดี แต่ได้รวบรวมนักคิด ผู้บริหาร เจ้าของธุรกิจมากมายที่พาธุรกิจของตนไปสู่ Net Zero ได้สำเร็จ 

ในอนาคตนักโฆษณา นักการตลาด ครีเอทีฟที่เก่งกาจของโลกอนาคต นอกจากจะต้องมีไอเดียที่ล้ำหน้าแล้วยังต้องพก “green spine” หรือจิตสำนึกสีเขียวอีกด้วย 

ตามดูการประชุมย้อนหลังได้ที่ 

YouTube Channel: Advertising Association

Website: https://adnetzero.com/

Ad Net Zero Training (with certificate): https://adnetzero.com/training/

Members: £60 + VAT Non-Members: £120 + VAT

The post เมื่อเรื่อง Net Zero และ Carbon Neutral เข้าสู่วงการโฆษณา ผู้นำจากเอเจนซี่ระดับโลกจึงรวมหัวกันหาทางออกในงานประชุม Ad Net Zero Global Summit appeared first on a day magazine.

ก่อนอื่นในอุตสาหกรรมหนังสือต่างประเทศจะมียักษ์ใหญ่ของอุตสาหกรรมอยู่ 5 บริษัท (Big Five) คือ Penguin Random House, Simon & Schuster, HarperCollins, Macmillan และ Hachette ทั้ง 5 บริษัทจะแตก imprint ออกไปตามความถนัดและแนวทางการทำหนังสืออีกหลายร้อย imprint นอกจากการจำหน่ายหนังสือที่พิมพ์โดยสำนักพิมพ์เองแล้ว ยังรับจัดจำหน่ายให้กับสำนักพิมพ์ด้วย ทั้งส่วนของการใช้สิ่งที่เรียกว่า Sale-Force Facility และ Distribution Facility ซึ่งอธิบายได้ดังนี้

Sale-Force Facility คือการที่สำนักพิมพ์เหล่านั้นให้ทีมงานขายของ Big Five ทำหน้าที่นำเสนอ อธิบายหนังสือ รับออร์เดอร์การสั่งซื้อ ตลอดไปจนถึงการจัดส่งซึ่งเป็น อันเข้าใจว่าผู้ทำหน้าที่ขายนั้นหลายครั้งที่ overload มาก ด้วยข้อมูลขนาดมหาศาล หนังสือที่มีตารางพิมพ์ออกมาแทบจะทุกวัน การส่งข้อมูลให้ลูกค้าเป็นเรื่องที่ต้องทำทุกวันและวันละหลายครั้งมาก บ่อยครั้งพบว่าในการประชุมแต่ละครั้งไม่สามารถนำเสนอรายละเอียดหนังสือได้ครบ ทุก imprint, publisher เพราะเวลาและปริมาณข้อมูลไม่สมดุลกัน

Distribution Facility คือการที่สำนักพิมพ์เล็กใช้ทีมงานขายของตัวเอง แต่เมื่อได้รับคำสั่งซื้อก็จะส่งออร์เดอร์ไปให้ทีม Order Processing ของ Big Five ทำการใส่ข้อมูลลงระบบ ซึ่งจะวิ่งตรงไปที่โกดังเพื่อจัดหนังสือส่งออกมาให้ลูกค้าต่อไป ในส่วนนี้การลงทุนทางด้านระบบ logistic จึงเป็นส่ิงสำคัญอย่างมาก ต้องใช้งบประมาณที่สูง บางแห่งถึงกับเป็น Fully Automated Warehouse คือไม่ใช้คนในการหยิบหนังสือเลย บ้างลงทุนสูงด้วยเทคโนโลยีจนได้รับการขนานนามว่า State of the Art Warehouse ก็มี อาทิ Hachette ที่อังกฤษ

ย้อนกลับมาถึงการควบรวมกิจการของ Penguin Random House และ Simon & Schuster เป็นดีลที่ควรเกิดขึ้นอย่างมากในทัศนะของผม เรื่องของการผูกขาดนั้น จำต้องเข้าใจโครงสร้างที่แท้จริง เทียบกับคำให้การของสำนักพิมพ์อื่นที่อาจเสียประโยชน์ Penguin Random House และ Simon & Schuster จะแข็งแกร่งขึ้นจากการควบรวมแน่ๆ ส่วนแนวคิดเรื่อง ‘การผูกขาด’ และ ‘รายได้ที่ลดลงของนักเขียน’ ก็เป็นอิทธิพลจากคำให้การของผู้เสียประโยชน์

ทำไมผมถึงคิดว่าดีลนี้ควรจะเกิดขึ้น.. ? 

Simon & Schuster เป็นสำนักพิมพ์ที่มีหนังสือดีเยอะมาก มีหนังสือที่หลายสำนักพิมพ์ไม่มี ‘แต่….ไม่เคยมีใครรู้ว่าเขามีอะไรบ้าง’ ยกตัวอย่าง Simon & Schuster มีหนังสือเกี่ยวกับ Canabis ที่สำนักพิมพ์อื่นไม่มี แต่ไม่เคยถูกนำมาเสนอตามแนวทางการตลาดตามสถานการณ์ปัจจุบันอันสะท้อนความสนใจของโลก ทุกอย่างถูกบริหารจัดการตามแบบที่เคยเป็นมาหลายสิบปี ปล่อยให้ดำเนินไปแบบ as-is มากกว่า ในฐานะคนขายเราจึงไม่เห็น catalogue, marketing portal หรืออื่นๆ อีกมากที่จะทำให้โอกาสในการขายหนังสือของนักเขียนและร้านหนังสือจะง่ายขึ้นแต่อย่างใด สวนทางกับวิธีการทำ Book Marketing ในปัจจุบันที่ Informations Flow มีการหมุนเวียนในปริมาณที่เพิ่มขึ้น หลายสำนักพิมพ์กระโดดเข้าสู่ขบวนรถไฟของการใช้เทคโนโลยี

Marketing Portal หรือบางที่จะเรียกว่า Digital Asset Portal หรือ Book Huddle ที่ส่งมาประจำทุกอาทิตย์ เหล่านี้คืออะไร สำนักพิมพ์จะเตรียมข้อมูลหนังสือแบบสมบูรณ์รวมถึงเตรียมภาพประกอบการใช้งานทั้ง Cover Shots ภาพปก, Lifestyle Shots คือภาพที่มีการถ่ายภาพหนังสือท่ามกลางบรรยากาศหลากหลาย ทั้งหมดนี้มีการปรับขนาดสำหรับคนขาย สามารถเลือกเอาไปลงใช้งานได้ตามขนาดของ Facebook, IG, Twitter, Tik Tok ทั้งรูปแบบภาพนิ่งและวิดีโอ ยังไม่รวมถึงการส่ง printed catalogue หรือ digital catalogue การทำ Sale Conference Online ทั้ง World และ Regional Conference ทั้งยังมี POP ของหนังสือแต่ละเล่มที่สามารถให้สั่งแบบพิมพ์แล้วจากสำนักพิมพ์ หรือแบบ download ออกจากระบบมาจัดพิมพ์เอง อาทิ ที่คั่นหนังสือ Poster ธงราวแต่งร้าน ฯลฯ แต่สำหรับ Simon & Schuster เราจะได้เพียงข้อมูลที่มาในรูปแบบ excel 

ในขณะที่ Penguin Random House คือหนึ่งในสองของ Big Five ที่ทำงานหนักในเรื่องข้างต้น ข้อมูลหนังสือจะถูกส่งมาอย่างเป็นระบบ ทั้งสามารถเข้าระบบเชื่อมต่อในการดูข้อมูล real time สามารถทำการสั่งหนังสือเองได้จากระบบที่อนุญาตให้เข้าทำงาน จึงเป็นความสะดวก และนำมาสู่ยอดการสั่งซื้อ ยอดการขายที่เพิ่มขึ้น ในมิติของหนังสือจากสำนักพิมพ์เองยังมีหนังสือของสำนักพิมพ์อื่นที่ให้จัดจำหน่ายดังที่กล่าวไว้ข้างต้นนั้น ในช่วงปีหลังเราเริ่มเห็นหลายสำนักพิมพ์ที่เคยออกไปจาก Penguin Random House ไปให้สำนักพิมพ์อื่นจัดจำหน่าย หลายที่เร่ิมทยอยกลับเข้ามาสู่การจัดจำหน่ายของ Penguin Random House เพราะที่ผ่านมาอาจเป็นการหนีเสือปะจระเข้ที่หลายแห่งพบว่ายอดขายของตัวเองไม่ได้เพิ่มขึ้นอย่างที่คิด ในส่วนนี้ก็ต้องยุติธรรมสำหรับ Simon & Schuster เพราะมีหลายสำนักพิมพ์เข้าให้เขาจัดจำหน่ายเช่นกัน

ทีนี้ในมุมของนักเขียน ในระบบที่ผมเข้าใจเพียงเล็กน้อย การจะได้ลิขสิทธิ์จัดพิมพ์ ในต่างประเทศจะเป็นระบบการประมูลต้นฉบับ ดังนั้นโอกาสที่คาดว่ารายได้ หรือมาตรฐานรายได้ของนักเขียนจะถูกบีบให้ลดลงนั้น ในส่วนนี้ยังมองได้ไม่ชัดเจน เพราะถ้าเรากลับไปดูโครงสร้างโดยรวมของอุตสาหกรรม จะเห็นว่าทั้งหมดไม่ได้มีเพียง Big Five แต่ยังขับเคลื่อนด้วยสำนักพิมพ์เล็ก หรือที่เรียกว่า Independent Publisher อีกหลายพันหลายหมื่นแห่ง การแข่งขันการประมูลเป็นการต่อสู้กันแบบเอาผลประโยชน์ของนักเขียนเป็นที่ตั้ง และอยู่ที่ตาใครถึงกว่ากัน ลองดูสิครับว่ารางวัล The Booker Prize หรือตั้งแต่สมัยเป็น Man Booker Prize หนังสือที่ได้รางวัลจะมีสัดส่วนที่มาจาก Independent Publisher ไม่น้อยไปกว่าหนังสือจาก Big Five อาทิ The Seven Moons of Maali Almeida หนังสือรางวัล Booker Prize 2022 ก็เป็นหนังสือของ Sort of Books Publisher ที่ก่อตั้งเมื่อ 1999 ก่อตั้งโดย Mark Eillingham และ Natania Jansz ซึ่งทั้งสองยังเป็นผู้ก่อตั้ง Rough Guide อีกด้วย ตอนที่ตั้ง Sort of Books นั้นทั้งสองตั้งใจเพียงจะช่วยเพื่อน Chris Stewart ออกหนังสือใหม่เรื่อง Driving Over Lemons เท่านั้น แต่กลายเป็นว่าหนังสือประสบความสำเร็จอย่างมาก ตั้งแต่นั้น Sort of Books จะเลือกหนังสือปีละ 3-4 เล่มในการจัดพิมพ์ หรือที่พวกเขาเรียกว่า hand-picked แบบพิถีพิถัน จะเห็นได้ว่ารายได้ของนักเขียน หรือรางวัลหนังสือนั้น ไม่ได้ถูกวัดในมิติของขนาดสำนักพิมพ์เพียงอย่างเดียว แต่ยังประกอบไปด้วยอีกหลายปัจจัย 

ที่สำคัญ นักเขียนไม่ได้ต้องติดอยู่กับสำนักพิมพ์ใดสำนักพิมพ์หนึ่งเท่านั้น เมื่อใดก็ตามที่หมดสัญญาผูกมัด นักเขียนสามารถจะเปลี่ยนไปออกหนังสือกับสำนักพิมพ์ใดก็ได้ตามที่คิดว่าพึงพอใจทั้งด้านการทำงานและรายได้ สำนักพิมพ์ต่างหากที่ต้องพยายามดึงนักเขียนเอาไว้ อันมักจะสะท้อนถึงตัวเลขการประมูลต้นฉบับที่สูง การมีทีมงานพิเศษคอยให้การสนับสนุน ทั้งด้านการตลาด และกิจกรรมต่างๆ

การควบรวมนี้อาจฟังดูน่าตกใจถ้าสัดส่วนของตลาดจะทำให้สองสำนักพิมพ์เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่แท้จริงแล้วอาจไม่ได้น่ากลัวขนาดนั้น กลับเป็นโอกาสของหนังสืออีกหลายเล่ม imprint อีกหลายแห่งที่จะได้เปิดตัวเองออกสู่ตลาดให้เป็นที่รู้จัก มีโอกาสทางการขายมากขึ้น อันเป็นมิติที่ยั่งยืนสำหรับทุกส่วนนับแต่นักเขียน สำนักพิมพ์ ร้านหนังสือ และคนอ่าน ดีกว่าพิมพ์มาแล้วเก็บไว้ไม่มีใครรู้จัก รอวันที่จะค่อยๆ หายออกไปจากอุตสาหกรรม หลายปีก่อน Barron’s เป็นสำนักพิมพ์ที่เชี่ยวชาญอันดับหนึ่งด้านการสอบ SAT, GRE, TOEFL ฯลฯ อันมียอดขายเป็นอันดับหนึ่งทั่วโลก แต่หลังจากที่ถูกซื้อไปโดย Simon & Schuster ข่าวคราวของ Barron’s ค่อยๆ หายออกไปจากเรดาห์ ประกอบกับวิธีการเข้าถึงแบบ digital จึงทำให้ Barron’s ยิ่งเงียบมากขึ้น  

การควบรวมแท้จริงอาจเป็นการช่วยต่อลมหายใจของหนังสือให้ไปอยู่กับผู้ที่พร้อมกว่าในการทำธุรกิจ ด้วยความใหญ่ของ Penguin Random House อาจจะบอกได้ว่าบริษัท Too Big to Fail และรายได้ของบริษัทคือรายได้จากการขายหนังสือ ดังนั้นจึงน่าจะวางใจได้ว่า อุตสาหกรรมหนังสือจะยังสามารถเดินไปต่อได้ ผมจึงเป็นคนหนึ่งที่สนับสนุนการควบรวมนี้ เพราะอดตื่นเต้นกับข้อมูลใหม่ๆ วิธีการนำเสนอ และการจัดการที่สะดวกในการทำงานมากขึ้น คงต้องรอดูว่ายกต่อไปจะเกิดอะไรขึ้น

The post เหรียญอีกด้านของการควบรวมสองสำนักพิมพ์ยักษ์ใหญ่ Penguin Random House และ Simon & Schuster appeared first on a day magazine.

เราได้ยินปัญหาที่มาพร้อมหนทางแก้ไขในหลากหลายแง่มุม แต่น้อยครั้งที่มุมมองจากเรือนจำและผู้ถูกคุมขังจะถูกหยิบยกเข้าสู่แสงไฟ หากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกระทบทุกคน แล้วหน่วยสังคมอย่างพื้นที่คุมขังประสบปัญหาแบบใดและมีทางออกอย่างไรบ้าง

“ในจำนวน 15 ประเทศทั่วโลกที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากที่สุด มีประเทศจากภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกติดอยู่ในลิสต์มากถึง 8 ประเทศ” ฌอง มาร์ค ซบินเดน ผู้ประสานงานด้านระบบน้ำและที่อยู่อาศัยประจำภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกของคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ (International Committee of the Red Cross – ICRC) กล่าวถึงประเด็นดังกล่าวโดยอ้างถึงรายงาน Global Climate Risk Index ประจำปี 2021 ที่จัดทำโดย Germanwatch ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงผลกำไรในประเทศเยอรมนี ในมุมมองของเขา ประเทศต่างๆ ควรเริ่มหันมาสนใจและบูรณาการประเด็นด้านการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศมาเป็นประเด็นสำคัญประเด็นหนึ่งของการจัดการเชิงโครงสร้างอาคารและระบบการบริการงานเรือนจำที่มีความซับซ้อน

“การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลกระทบต่อเราทุกคน รวมถึงผู้ถูกคุมขังและเจ้าหน้าที่สถานคุมขังกับเรือนจำ เราเห็นเรือนจำหลายแห่งประสบปัญหาน้ำท่วม บางพื้นที่ประสบภัยแล้ง ดินถล่ม หรือปัญหาน้ำเค็มที่รุกล้ำเข้ามาในพื้นที่น้ำจืด เนื่องจากประเทศฟิลิปปินส์เป็นประเทศที่เผชิญพายุไต้ฝุ่นบ่อยครั้ง หน้าที่ของเราคือการเพิ่มความตระหนักรู้ในประเด็นดังกล่าว อย่างที่ทราบกันดี การป้องกันย่อมดีกว่าการแก้ไข”

เมื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกลายเป็นปัญหาที่ไม่อาจรอช้า คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยรังสิต และสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ จึงได้จับมือร่วมกันจัดการฝึกอบรมหลักสูตรการบริหารงานเรือนจำ (Prison Administration Certificate Course) เป็นเวลา 1 สัปดาห์ เพื่อเป็นพื้นที่ให้เจ้าหน้าที่เรือนจำในระดับภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกได้มาพบปะแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกันในประเด็นสำคัญหลายประเด็นด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นประเด็นสาเหตุของการเกิดอาชญากรรม ภาวะเสี่ยงหรือภาวะเปราะบางที่กลุ่มประชากรในสถานคุมขังเผชิญ ประเด็นด้านสุขภาพกายและสุขภาพจิต รวมถึงข้อกำหนดแมนเดลาด้วย

ฌอง มาร์ค เล่าให้เราฟังว่า วิธีหนึ่งในการช่วยเหลือเจ้าหน้าที่เรือนจำที่เราทำได้คือ ทำความเข้าใจว่าเรือนจำแห่งใดมีความเสี่ยงที่จะเผชิญกับภัยพิบัติอันเป็นผลจากสภาพแวดล้อมและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมากที่สุด จากนั้นเราจึงค่อยช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบการบริหารงานเรือนจำให้มีความพร้อมรับมือกับสถานการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เพราะยิ่งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเกิดขึ้นมากเท่าไหร่ ปัญหาที่เรือนจำจะต้องเผชิญอยู่แล้วก็มีแต่จะยิ่งหนักขึ้น การบรรเทาความเสี่ยงเหล่านี้ทำได้หลายวิธี ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มความพร้อมของระบบเรือนจำ การปรับปรุงอาคารเพื่อการใช้งานที่ดีขึ้น การออกแบบเรือนจำให้ทนทานต่อมหันตภัยด้านสภาพภูมิอากาศ การปรับปรุงรูปแบบการบริหารงานเรือนจำ ไปจนถึงการสร้างเสริมความเข้าใจเกี่ยวกับความสำคัญของประเด็นปัญหาให้เจ้าหน้าที่เรือนจำ โดยในงานอบรมครั้งนี้ เจ้าหน้าที่เรือนจำจากประเทศต่างๆ ได้ร่วมกันแชร์ปัญหาและวิธีการที่พวกเขาใช้ในการแก้ไข ซึ่งมีความแตกต่างกันไปในแต่ละบริบท

ปากีสถาน-มรสุมครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์และปัญหาที่ตามมาเมื่อต้องอพยพผู้ต้องขัง

“การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกระทบประเทศของเราเป็นอย่างมาก ไม่ใช่แค่เศรษฐกิจที่ต้องชะลอตัว เรือกสวนไร่นายังถูกทำลายจากมรสุมครั้งใหญ่และน้ำท่วม ประชาชนกว่า 33 ล้านคนต้องอพยพจากบ้าน เรือนจำเองก็ได้รับผลกระทบอย่างหนัก เรือนจำของเราสองแห่งถูกน้ำท่วม แม้แต่บ้านพักเจ้าหน้าที่ก็ยังได้รับความเสียหาย สิ่งที่เราทำได้คือการอพยพผู้ต้องขัง แต่ก็ทำได้ยากลำบากเพราะปัญหาด้านความปลอดภัย เมื่อเราย้ายผู้ต้องขังจากเรือนจำเก่าไปสู่สถานที่คุมขังใหม่ในจังหวัดอื่น ปัญหามากมายก็จะตามมา เช่น จำนวนผู้ต้องขังที่มากเกินไปต่อพื้นที่ โรคภัยต่างๆ ที่เกิดขึ้นไม่ว่าจะเป็นมาลาเรียหรือไข้เลือดออก มรสุมใหญ่ทำให้การขนส่งเสบียงเป็นไปได้ยาก เรายังประสบปัญหาในการแจ้งข่าวแก่ญาติว่าผู้ถูกคุมขังแต่ละรายถูกย้ายไปอยู่ที่ไหน ในขณะที่ผมพูดอยู่นี้เรือนจำของเราก็ยังจมน้ำอยู่ ปัญหาที่ว่าคงไม่สามารถแก้ได้ในทันที การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและผลกระทบอย่างฉับพลันทำให้เราต้องหยุดและคิดใหม่อีกครั้ง จากนั้นเราคงต้องเปลี่ยนแปลงโครงสร้างพื้นฐานครั้งใหญ่เพื่อเตรียมรับมือกับภัยพิบัติที่จะเกิดขึ้นต่อไปในอนาคต”

นายคาซี นาซีร์ อาเหม็ด ผู้ตรวจราชการกรมราชทัณฑ์ ทัณฑสถานจังหวัดสินธุ์ ประเทศปากีสถาน

ฟิลิปปินส์-คลื่นความร้อนกระทบชีวิตผู้ต้องขัง มรสุมหนักราวปีละ 16 ครั้ง กับสิ่งที่ผู้ต้องขังรวมทั้งบุคลากรเรือนจำต้องเผชิญ

“ฟิลิปปินส์เผชิญกับพายุไต้ฝุ่นอยู่บ่อยครั้ง การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศยังทำให้เรือนจำต้องเผชิญกับคลื่นความร้อนที่ยากจะรับมือ การแก้ปัญหาในระยะสั้นคือการเพิ่มพัดลมระบายอากาศ อนุญาตให้ผู้ต้องขังออกมานอกอาคาร บ้างก็ให้พวกเขานอนหลับในสนามบาสเกตบอลซึ่งเป็นพื้นที่อากาศถ่ายเทมากกว่า ในการจัดการกับปัญหาอุณหภูมิที่เพิ่มสูงนี้ เรายังมีแผนการระยะยาวคือการปรับมาตรฐานอาคาร โดยเรือนจำที่จะสร้างใหม่ต่อจากนี้ต้องมีพื้นที่อย่างน้อย 10% เป็นหน้าต่างเปิดโล่ง แต่สิ่งที่แก้ไขได้ยากคือไต้ฝุ่น และผลกระทบที่ตามมา เนื่องจากผลกระทบจากไต้ฝุ่นแต่ละครั้งแตกต่างกัน บ้างทำให้เกิดน้ำท่วมหนัก บ้างทำให้ระบบไฟฟ้าถูกตัดขาด บางครั้งไต้ฝุ่นทำให้การขนส่งเป็นอัมพาต ทำให้เจ้าหน้าที่เรือนจำเดินทางมาปฏิบัติงานไม่ได้ เกี่ยวกับเรื่องนี้เราต้องทำความเข้าใจก่อนว่าเรือนจำในแต่ละที่มีความเสี่ยงต่อภัยพิบัติแบบไหน อะไรคือความจำเป็นสูงสุด เราได้วางแผนในการเคลื่อนย้ายผู้ถูกคุมขังอย่างรัดกุม ยกตัวอย่างเช่น หากเราทราบว่าไต้ฝุ่นกำลังจะมา เรือนจำที่อาจได้รับผลกระทบจะมีการเคลื่อนย้ายผู้ถูกคุมขังไปยังสถานที่ที่จัดเตรียมไว้ในละแวกใกล้เคียงซึ่งมีการเตรียมการด้านการรักษาความปลอดภัยเอาไว้ก่อนหน้า โดยปกติแล้วการอพยพจะเกิดขึ้นในช่วงเวลาสั้นๆ แค่วันถึงสองวันก่อนระดับน้ำจะลด เนื่องจากปัญหาหลักอย่างหนึ่งสำหรับเรือนจำในฟิลิปปินส์คือจำนวนผู้ต้องขัง เราจึงมีแผนจะสร้างเรือนจำแห่งใหม่ซึ่งในตอนนี้ต้องมีการศึกษาพื้นที่ให้ดีว่าแต่ละภูมิภาคประสบปัญหาด้านภัยธรรมชาติแบบไหน เรายังมีแผนออกแบบเรือนจำให้เตรียมพร้อมรับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไม่ว่าจะเป็นไต้ฝุ่น คลื่นความร้อน หรือน้ำท่วม”

นายเบรนแดน โอ ฟุลเกนซิโอ ผู้อำนวยการฝ่ายพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ สำนักบริหารจัดการเรือนจำและทัณฑวิทยา

อินโดนีเซีย-ดินถล่มและฝนตกหนัก สองภัยสำคัญที่ทำให้เรือนจำต้องมีระบบการจัดการแบบยั่งยืน

“ประเทศอินโดนีเซียตั้งอยู่ในบริเวณที่ภัยธรรมชาติเกิดขึ้นบ่อย ไม่ว่าจะเป็นน้ำท่วมจากฝนตกหนัก หรือดินถล่มเพราะแผ่นดินไหว ในขณะที่ภัยธรรมชาติทำให้เรือนจำจำนวนมากต้องปรับตัว ระบบเรือนจำในอินโดนีเซียได้รับการออกแบบเพื่ออยู่กับภัยธรรมชาติ มีการจัดทำแผนที่แสดงบริเวณที่ได้รับผลกระทบ และแผนการรองรับว่าหากเหตุการณ์เลวร้ายลง จะต้องอพยพผู้ต้องขังไปยังบริเวณไหน ซึ่งมีการประสานงานเป็นอย่างดีกับหน่วยงานต่างๆ เช่น ตำรวจในท้องที่ นอกจากนี้ เรือนจำของเรายังมีพื้นที่สำหรับการเพาะปลูกอยู่ภายในเพื่อผลิตอาหารเลี้ยงตัวเอง ในกรณีที่ภัยพิบัติเกิดขึ้นและการขนส่งไม่สามารถทำได้ เรือนจำก็ยังมีอาหารที่เก็บตุนสำรองไว้ ผลผลิตที่มาจากเรือนจำนอกจากจะสามารถใช้บริโภคกันเองภายใน ยังสามารถนำออกขายสู่ท้องตลาด ส่วนรายได้ก็จะนำมาแบ่งให้ผู้ต้องขัง ทำให้พวกเขามีเงินเก็บก่อนออกไปเริ่มต้นชีวิตใหม่ สิ่งที่อินโดนีเซียให้ความสำคัญต่อจากนี้ คือการอบรมฝึกสอนผู้ต้องขังและเจ้าหน้าที่เรือนจำให้มีความเข้าใจเกี่ยวกับภัยธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หากมีสถานการณ์รุนแรงเกิดขึ้นในอนาคต บุคลากรทุกคนจะได้เตรียมพร้อมรับมือ”

เด็ดดี้ เอดูอาร์ เอก้า สาปุตรา รองผู้ประสานงานความร่วมมือระหว่างประเทศ อธิบดีกรมราชทัณฑ์ ประเทศอินโดนีเซีย

ไทย-เรือนจำคือบ้านหลังใหญ่ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกระทบทุกภาคส่วนและต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจระหว่างหน่วยงาน

“ทุกวันนี้เราเห็นได้ด้วยตาว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศสร้างผลกระทบอย่างไร เรารู้สึกร้อนขึ้น เจอปัญหาน้ำท่วม เรือนจำเองก็เป็นสถานที่แห่งหนึ่ง เป็นบ้านใหญ่หลังหนึ่งที่เจอผลกระทบแบบเดียวกัน ต่างที่ว่าปัญหาที่เขาเจอมีความซับซ้อนกว่า เพราะหากรู้สึกร้อน ก็ใช่ว่าจะลุกขึ้นมาเปิดแอร์ได้ เรือนจำมีหน้าที่ดูแลความเป็นอยู่ของผู้ต้องขัง หากอากาศร้อน ก็ต้องช่วยเรื่องการถ่ายเทอากาศ มีการติดตั้งพัดลมมากขึ้น สำหรับเรื่องน้ำท่วม หากมีความจำเป็น พระราชบัญญัติราชทัณฑ์อนุญาตให้มีการเคลื่อนย้ายผู้ต้องขัง แต่ต้องมีการออกแนวปฏิบัติว่าต้องทำอย่างไร ย้ายไปไหน โดยการย้ายต้องไม่ส่งผลกับความมั่นคง และชีวิตของผู้ต้องขังในสถานที่ใหม่ รวมไปถึงชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนในพื้นที่ มองไปข้างหน้า ปัจจุบันไทยมีเรือนจำ 143 แห่ง เรือนจำบางแห่งสร้างมานานก็ต้องมีการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐาน สิ่งที่เราให้ความสำคัญมากคือการออกแบบเรือนจำ ซึ่งมีความแตกต่างกันไปตามวัฒนธรรมเรือนจำ และสภาพอากาศ มีการคำนึงถึงทิศทางลมเพื่อให้อากาศถ่ายเท รวมไปถึงทิศทางแสงให้แดดสามารถส่องถึง อีกสิ่งหนึ่งที่มีความสำคัญกับเรือนจำ คือความร่วมมือกันระหว่างหน่วยงาน ไม่ว่าจะเป็นจังหวัด กระทรวงมหาดไทย หรือหน่วยงานข้างเคียง รวมไปถึงชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ เพราะเรือนจำเองก็เป็นส่วนหนึ่งของสังคม ดังนั้นจึงต้องอาศัยความร่วมมือและความเข้าใจเพื่อไม่ให้ภัยพิบัติกระทบชีวิตของผู้ต้องขัง”

นายวิชชวุฒิ ศุภพิพัฒน์ ผู้อำนวยการกลุ่มงานราชทัณฑ์ต่างประเทศ กรมราชทัณฑ์

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกับการออกแบบเรือนจำที่ยั่งยืน

หนึ่งในประเด็นที่ผู้แทนเรือนจำจากประเทศต่างๆ พูดถึงกันมาก คือการออกแบบเรือนจำให้มีความสอดคล้องและทนทานต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สถาปัตยกรรมสามารถชะลอ ช่วยเหลือ และเกื้อหนุนให้ชีวิตในเรือนจำสามารถปรับตัวได้แค่ไหน อาจารย์สุนารี ลาวัลยะวัฒน์ อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี หนึ่งในวิทยากรที่เข้ามาช่วยแลกเปลี่ยนความรู้ในการประชุมอบรมครั้งนี้ตอบอย่างมั่นใจว่า “ได้แน่นอน”

“สถาปัตยกรรมกับความยั่งยืนสามารถเริ่มได้ตั้งแต่วัสดุที่ใช้ ถ้าเราใช้วัสดุที่แยกออกจากกันได้ อย่างผนังคอนกรีต เวลาที่เกิดความเสียหาย แทนที่จะซ่อมทั้งผนังก็อาจเลือกซ่อมเป็นส่วนๆ เป็นการลดวัสดุที่จะนำมาปรับปรุง อย่างเรื่องของการประหยัดพลังงาน การออกแบบที่คิดเยอะๆ ตั้งแต่ต้น เปิดช่องทางลมที่ถูกต้องกับทิศทางลม ก็จะลดการใช้พลังงานในระยะยาว หรือกับแสงธรรมชาติ ประเทศในแถบนี้มีแสงสว่างเยอะอยู่แล้ว เราสามารถเปิดรับแสงธรรมชาติในช่วงเช้า ให้แสงที่ส่องมาในเรือนจำเป็นแสงที่ผ่านการตกกระทบเพื่อไม่ให้นำพาความร้อน”

อาจารย์สุนารีกล่าวว่า การออกแบบสถาปัตยกรรมที่ยั่งยืนเป็นอีกหนึ่งวิชาที่มีการเรียนการสอนอยู่แล้วในระดับมหาวิทยาลัย เนื่องจากปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นทั่วทุกมุมโลก ดังนั้นการสำรวจและทำความเข้าใจปัญหาเพื่อการเตรียมตัวตั้งรับจึงเป็นเรื่องที่ต้องมองไปข้างหน้า

“เราต้องยอมรับว่าสิ่งเหล่านี้จะทวีความหนักหนาขึ้นเรื่อยๆ ยังไงพายุก็ต้องมา แต่เราจะอยู่กับลมมรสุม ปริมาณน้ำฝนที่มากขึ้น และการอยู่อาศัยในภาวะน้ำท่วมได้อย่างไร ดังนั้นการออกแบบเรือนจำจึงต้องคำนึงถึงเรื่องนี้ เช่นการใช้วัสดุในชั้นล่างสุดให้เป็นวัสดุที่น้ำท่วมได้อย่างคอนกรีตหรือเซรามิก มีเส้นทางการใช้งานพื้นที่ชั้นสองชั้นสาม จัดระบบไฟฟ้าที่แยกเป็นชั้นๆ สามารถตัดไฟในส่วนที่น้ำท่วมได้ในขณะที่พื้นที่ส่วนอื่นของอาคารยังทำงานได้อยู่ เราอาจต้องนึกถึงวัสดุที่รองรับแรงลม หรือแม้แต่การรั่วซึมของหลังคา จะมีการปรับปรุงอย่างไรให้รองรับปริมาณน้ำฝนได้มากขึ้น”

นอกจากการออกแบบเรือนจำที่มีความยืดหยุ่นไปกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ อาจารย์สุนารียังได้กล่าวเพิ่มเติมถึงบทบาทของเรือนจำซึ่งเป็นหน่วยหนึ่งของสังคมที่สามารถเข้ามามีบทบาทในการลดโลกร้อน เช่น การแยกขยะ การหมักปุ๋ย การปลูกต้นไม้ เพิ่มพื้นที่สีเขียว “ถ้าเรามองกันดีๆ เรือนจำเหมือนเป็นหน่วยสังคมเล็กๆ มีคนจากหลากหลายอาชีพ มีความรู้ความเชี่ยวชาญที่แตกต่างกัน หากมีการจับกลุ่ม ช่วยกันทำกิจกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อม สอนการแยกขยะ นำกลับมาใช้ประโยชน์ เรือนจำก็จะเป็นอีกหนึ่งหน่วยสำคัญที่ขับเคลื่อนสังคมไปสู่ความยั่งยืน”

นอกจากจะเปิดพื้นที่ให้ผู้แทนของเรือนจำจากแต่ละประเทศได้เข้ามาแลกเปลี่ยนปัญหาและแนวทางแก้ไข อีกหนึ่งไอเดียน่าสนใจที่อาจารย์สุนารีนำมาใช้ คือการใช้ภาษาภาพเพื่อนำไปสู่การอธิบายปัญหา เปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมทุกคนได้เข้ามาเป็นส่วนร่วมขององค์ความรู้ โดยภาพประกอบการอบรมเป็นผลงานจากทีปวัฒน์ ไพรสิงห์ขรณ์ นักศึกษาคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ที่ออกแบบบอร์ดกระดานแบบพิเศษสำหรับจัดแสดงคำถามให้แก่ผู้เข้าร่วม โดยมาพร้อมกับภาพประกอบของแนวทางคำตอบของคำถามที่หลากหลายแตกต่างกันไป ผู้เข้าอบรมจะต้องร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับคำถามและประเด็นต่างๆ เป็นเวลาหนึ่งวันเต็ม

แม้การอบรมในครั้งนี้จะเป็นแค่การแลกเปลี่ยนข้อมูลในทางทฤษฎี ไม่ใช่แบบสำเร็จที่ประเทศต่างๆ จะสามารถหยิบไปจับวางได้เหมือนบ้านจัดสรร เพราะหากมองกันอย่างละเอียด เรือนจำในแต่ละประเทศล้วนมีภูมิประเทศและประเด็นปัญหาที่แตกต่าง การนำแนวทางที่ประสบความสำเร็จในประเทศหนึ่งไปใช้โดยตรงอาจไม่ตอบโจทย์ความต้องการของอีกพื้นที่ก็เป็นได้ แต่อาจารย์สุนารีมองว่าการอบรมหลักสูตรนี้เป็นเพียงก้าวแรกที่จะนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงครั้งใหม่ เพราะแม้แต่เรือนจำที่มีอายุหลายสิบปี หากมีการปรับปรุงมาตรการก็สามารถกลายเป็นเรือนจำที่ยั่งยืนได้ การพูดคุยที่เกิดขึ้นในวันนี้จึงเป็นแค่การเตรียมพร้อมไปสู่เส้นทางใหม่ที่ทุกภาคส่วนของสังคมสามารถมีส่วนร่วมได้ไม่ว่าจะมากหรือน้อย

The post เรือนจำทำอย่างไรให้ยั่งยืน? การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกับการปรับตัวครั้งใหญ่ของเรือนจำในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก appeared first on a day magazine.

ก่อนเขาเข้ามา ทุกโปรเจ็กต์ของเน็ตฟลิกซ์จะทำโดยทีมงานต่างชาติเป็นส่วนใหญ่ บางงานก็กินเวลานาน เช่น หนังเรื่อง Thai Cave Rescue ถ้ำหลวง: ภารกิจแห่งความหวัง โดย บาส-นัฐวุฒิ พูนพิริยะ ทำงานกับเน็ตฟลิกซ์มานาน เพิ่งได้ฉายไม่นานมานี้

เน็ตฟลิกซ์เปิดตัวในไทยปี 2016 ตั้งทีมงานไทยปี 2019 ช่วงแรกยงยุทธซุ่มทำงานอยู่เบื้องหลัง คอยประสานงานระหว่างทีมงาน Global และคนทำงานในประเทศไทยให้เป็นไปอย่างราบรื่น ช่วงสงกรานต์เขาร่วมกับหอภาพยนตร์นำหนังไทยในตำนาน 19 เรื่องมาฉายในแพลตฟอร์ม 

ตั้งแต่เข้ามาทำงาน ยงยุทธได้คุยกับคนทำหนังหลากหลายกลุ่ม เป้าหมายคือการสร้างหนังไทยที่เป็น Original Content เรื่องใหม่ จนได้เป็นหนังไทย 6 เรื่องที่มีความหลากหลายทั้งเนื้อหาและคนทำ

เราพอรู้มาบ้างว่า ปีนี้คนทำหนังไทยเนื้อหอม มีแพลตฟอร์มจีบไปทำคอนเทนต์ด้วยหลายเจ้า เราถามยงยุทธว่าเขาไปเกลี้ยกล่อมอย่างไรให้มาทำงานด้วย

“ก็ร้อยเล่มเกวียนพอสมควรนะครับ” เขาหัวเราะ

“ผมว่าอาจจะโชคดีอย่างหนึ่งคือ ความที่อยู่ในวงการมานาน ทุกคนก็เป็นเพื่อนฝูงพี่น้องกันหมด วันที่ผมได้รับมอบหมายสิ่งนี้ สิ่งที่ทำแรกๆ เลยคือยกหูคุยกัน เรารู้มือมั้ง รู้ว่าแต่ละคนมีสไตล์อะไร เราไม่ได้บอกว่า เฮ้ย เน็ตฟลิกซ์อยากได้หนังแอกชั่น ยูมาเลย สิ่งที่เราคุยคือ ตอนนี้เน็ตฟลิกซ์กำลังจะเปิดตัวเต็มที่ในประเทศไทยแล้วนะ อยากได้คอนเทนต์ไทยที่เราอยากจะอวด รู้ว่าทุกคนมีฝีมือ อยากจะยกระดับมัน พี่และน้องมีเรื่องอะไรอยากเล่า น้องมีเรื่องอะไรอยากเล่า เรามาแชร์กันมั้ย” 

คำว่า ‘หนังเน็ตฟลิกซ์’ เริ่มมีความหมายที่ชัดเจนขึ้นว่าเป็นหนังแนวไหน ซึ่งมาจากหนังเรื่องที่ได้รับความนิยมในเน็ตฟลิกซ์ เช่น ช่วงที่ Dark หรือ Squid Game ดัง เราจะเห็นคนเริ่มนิยามความเป็นหนังเน็ตฟลิกซ์ตามแนวของหนังสองเรื่องนี้

สำหรับยงยุทธ จุดแข็งที่สุดของหนังไทยชุดนี้คือความหลากหลาย

“ถ้าดูในรายละเอียดมันจะเห็นชัดเจนว่า เน็ตฟลิกซ์ไทยไม่จำเป็นต้องมีแค่คอนเทนต์ดาร์กๆ หรือล่อแหลม หนังสนุกๆ หนังที่ดูเพื่อ escape ก็มี ต่อไปจะมีงานที่เป็นเหมือน food for taught มากขึ้น เดี๋ยวมันก็จะมีอะไรพวกนี้ หนังในชุด ทีไทย ทีมันส์ เป็นตัวแทนที่จะช่วยบอกเป้าหมายของเราในเบื้องต้นที่เน้นความหลากหลาย ผู้กำกับที่มาร่วมงานก็จะเห็นเลยว่ามีทั้งเซียน มือเก๋า กับผู้กำกับเลือดใหม่ที่มีฝีมือ มีวิธีการเล่าเรื่องเฉพาะตัว” ผู้อำนวยการฝ่ายคอนเทนต์เล่า

เขาพูดถึงหนัง 2 เรื่อง คือ มนต์รักนักพากย์ โดย นนทรีย์ นิมิบุตร และ The Murderer ของ วิศิษฏ์ ศาสนเที่ยง ดูภาพแรกของหนังก็พอเห็นแล้วว่าสองเรื่องนี้มีลายเซ็นผู้กำกับชัดเจนมาก

“พี่อุ๋ยน่าจะเป็นคนแรกๆ เลยที่ทักมาก่อน มันเป็นโปรเจ็กต์ที่พี่อุ๋ยอยากทำมาสักพักนึงแล้ว เขาฝังใจและรักหนังไทย พอเขาเล่าเรื่องให้ฟังผมก็ชอบด้วย หนังเรื่องนี้เป็นหนึ่งในจดหมายรักที่ทั้งพี่อุ๋ยกับเน็ตฟลิกซ์จะส่งไปให้กับอุตสาหกรรมและคนดูด้วย”

“จริงๆ พี่วิศิษฏ์ไม่ได้เป็นคนแปลกหน้าสำหรับเน็ตฟลิกซ์เลยครับ เมื่อปลายปีที่แล้วก็จะมีเรื่อง ปริศนารูหลอน ที่แกทำให้อยู่ แต่ในขณะเดียวกันหนังเรื่องใหม่ก็เป็น Challenge ใหม่ของพี่เขาเหมือนกัน หนังรื่องที่พี่วิศิษฏ์ทำชื่อ The Murderer เรื่องจะเกิดขึ้นในอีสานทั้งหมด ตัวละครหลักทั้งหมดพูดอีสาน ว่าด้วยคดีฆาตกรรมที่เกิดขึ้นจากครอบครัวชาวอีสานซึ่งมีลูกเขยเป็นฝรั่ง แล้วลูกเขยคนนั้นตกเป็นผู้ต้องสงสัย ส่วนตำรวจที่จะมาคลี่คลายคดีครั้งนี้ก็คือ หม่ำ จ๊กม๊ก พวกนี้น่าจะเป็นส่วนผสมใหม่ที่พี่วิศิษฏ์ไม่เคยทำเหมือนกัน มันก็จะสร้างความใหม่ได้”

“คือสองคนนี้เป็นพวกคันไม้คันมืออยู่แล้วล่ะ เป็นหนึ่งในรุ่นใหญ่ที่ทำงานไว เช่น พี่วิศิษฏ์ถ่ายทำเรื่องนี้ แกไปสร้างโรงถ่ายคลุมบ้านจริงๆ กลางทุ่งนา เท่ากับว่าถ่ายได้ทั้งวันทั้งคืนบนสภาพแวดล้อมที่เหมือนจริงมาก ไม่ต้องมานั่งเซ็ตอะไรข้างใน อันนี้ก็เป็นการโชว์กึ๋นและประสบการณ์ของรุ่นใหญ่ สามารถเล่าต่อให้กับทีมอื่นได้เลย ส่วนผู้กำกับรุ่นน้องก็เป็นอีกแนวทางนึง เป็นส่วนผสมที่น่าสนใจครับ” ยงยุทธเล่า 

ปีที่ผ่านมาเราเริ่มเห็นหนังไทยในเน็ตฟลิกซ์มากขึ้น เป็นเรื่องดี แต่อีกทางหนึ่ง ดูเหมือนเน็ตฟลิกซ์ยังต้องพิสูจน์ตัวเองกับการทำหนังไทยให้คนรักมากกว่านี้ ยงยุทธรู้ว่านี่คือความท้าทายและโจทย์ใหญ่ของเขา

“มันไม่ใช่อะไรที่ขาวกับดำ เน็ตฟลิกซ์ไทยเปิดตัวตั้งแต่ปี 2016 ช่วงนั้นเรายังไม่มีทีม ออริจินอล คอนเทนต์ ก็ค่อยๆ เริ่มทำไปทีละขยัก ต้องใช้ทีมงานจากฝั่งอเมริกามาช่วยทำให้มันเกิดขึ้น มันก็เลยยังไม่ต่อเนื่อง นั่นคือข้อที่หนึ่ง เราทดลองเอาหนังใน library หรือหนังที่เข้าโรงแล้วมาฉายบ้าง ก็ยังค่อยเป็นค่อยไป 

“เราเริ่มมาจริงจังตั้งแต่ปี 2019 เริ่มตั้งแต่ The Stranded เคว้ง จากนั้นก็มาเจอโควิด ทำให้บทบาทของหนังไทยในเน็ตฟลิกซ์ไม่เต็มที่มากนัก แต่พอผ่านช่วงเวลานั้นมาแล้ว เริ่มมีทีมไทยเข้ามาดูแลชัดเจนแล้ว เราได้เรียนรู้เรื่องความต้องการของสมาชิกในตัวแพลตฟอร์มนี้ ก็เริ่มกระจายกำลังออกไปเพื่อหาสิ่งเหล่านั้นมาฉายให้ได้ ถึงเกิดเป็นที่มาของคำว่า ‘ทีไทย ทีมันส์’ เพื่อให้งานของเราชัดเจนขึ้น อย่าลืมว่าเราเริ่มทำสิ่งนี้คล้ายๆ กันในแคมเปญ #ฉายแล้ววันนี้ที่Netflixรามา เมื่อสงกรานต์ที่ผ่านมา เราเริ่มมีหนังไทยคลาสสิกจากหลายยุคหลายสมัย เพื่อส่งแมสเสจว่านี่คือทิศทางที่เน็ตฟลิกซ์กำลังจะเดินทางไปหาคุณนนะ และในขณะเดียวกัน มันอาจจะเคยมีคำพูดในตลาดว่าหนังไทยทำไมวนซ้ำซากจัง ไม่จริง ถ้าดูหนังไทยในแพลตฟอร์มเรา จะเห็นว่าในอดีตเรามีความหลากหลายขนาดไหน” 

Push boundary เป็นคำที่ยงยุทธพูดบ่อย เวลาพูดถึงเป้าหมายการทำหนังไทยให้เติบโตในเวทีโลก 

ในฐานะทีมงาน เน็ตฟลิกซ์มีจุดแข็งเรื่องความหลากหลาย เวลาเราเอาหนังไทยสักเรื่องไปลงแพลตฟอร์ม คนดูไม่ได้อยู่แค่ในไทย แต่กระจายไปหาผู้ชม 220 ล้านคนใน 180 ประเทศทั่วโลก ในอีกด้านหนึ่ง หนังที่เราได้ดูจากเน็ตฟลิกซ์ก็มาจากคนทำหนังจากทั่วโลกเช่นกัน 

ยงยุทธรู้ว่า ถ้าจะให้หนังไทยเกิดความหลากหลาย ขึ้นอยู่กับคนทำว่าเราให้อิสระกับเขามากแค่ไหน ในการพูดคุยเขาจึงมักถามงานที่เป็น ‘หนังในฝัน’ ที่แต่ละคนอยากทำ ในขณะเดียวกันก็ต้องนำมาบาลานซ์ทั้งในแง่ของโปรดักชั่น ความเป็นไปได้ที่จะเกิดขึ้น และต้องมั่นใจว่าทำแล้วมีคนดู 

คนดูเน็ตฟลิกซ์ชอบหนังหลายแบบ มีทั้งหนังแบบ Comfort ที่ดูแล้วสนุกแน่ๆ กับหนังอีกแบบที่แปลกใหม่น่าลอง สุดท้ายแล้ว ยงยุทธคิดว่าผู้ชมต้องการความสนุกจากคอนเทนต์ ไม่ว่าจะเป็นหนังแนวไหน

“เราต้องมั่นใจว่าเราสามารถหาของที่เป็นที่สุดในหมวดนั้นให้ได้” เขาเล่า

ในแง่ของโฟกัส แม้คอนเทนต์จะฉายในหลายประเทศ แต่หนังไทยของเน็ตฟลิกซ์จะเน้นเล่าให้คนไทยดูก่อน ยงยุทธเล่าว่าหนังไทยที่ประสบความสำเร็จ สร้างความตื่นเต้นให้คนทั่วโลก ส่วนใหญ่จุดเริ่มต้นของมันก็คือการทำหนังให้คนไทยดูก่อน ของดีมาตั้งแต่ต้น จากนั้นด้วยภาษาหนังและการเล่าเรื่อง จะพาหนังเรื่องนั้นไปได้ไกลในระดับสากลเอง

ยงยุทธบอกอีกว่า กับหนังแบบอื่น เขาจะเลือกทั้งสองแกน คือหลากหลายกระจายไปในแนวนอน ในขณะเดียวกันถ้าคุณอยากดูหนังลึกข้ึนเหมือนดิ่งลงไปในแนวตั้งของ Genre ก็จะมีหนังประเภทนั้นให้ดูด้วย วิธีการเลือกหนังในแคมเปญที่แล้วกับหอภาพยนตร์พิสูจน์ความเชื่อข้อนี้ได้ดี

อีกข้อที่สำคัญสำหรับเน็ตฟลิกซ์ คือการยกระดับอุตสาหกรรมหนังไทย ยงยุทธบอกว่าเขาไม่ได้โฟกัสแค่หนังในหน้าจอ แต่มองชีวิตคนทำที่อยู่หลังจอด้วย

เขายกตัวอย่างเรื่องคุณภาพชีวิตคนทำงาน เน็ตฟลิกซ์ไทยมีข้อกำหนดว่าทีมงานออริจินัล คอนเทนต์ ทำงานคิวละ 12 ชั่วโมงเท่านั้น ระหว่างคิวต้องมีช่วงเวลาพักไม่ต่ำกว่า 10 ชั่วโมง ในหนึ่งสัปดาห์ทำงานแค่ 5 วัน วันหยุดไม่ใช่การไปสำรวจโลเคชั่นเพิ่ม แต่ต้องเป็นวันหยุดจริงๆ

ตอนนี้ปัญหาที่ทุกแพลตฟอร์มน่าจะเจอกันหมดคือ ผู้กำกับไม่พอ แต่ demand ของผู้ชมสูงลิ่ว เน็ตฟลิกซ์จึงมีโครงการทำเวิร์กช็อปสอนเรื่องการทำโปรดักชั่นในระดับสูง นำความรู้ของ Netflix Global มาใช้สอนคนในบ้านเรา เป็นทั้งงานที่เน็ตฟลิกซ์จะทำเองและร่วมมือกับหลายองค์กร ยงยุทธย้ำว่าเป็นเน็ตฟลิกซ์อยากเป็นพาร์ตเนอร์มากกว่าคู่แข่ง อย่างน้อยที่สุดการชวนคนเอาหนังมาฉายในแพลตฟอร์มก็เป็นการช่วยให้หนังถูกเห็นมากขึ้น

เป้าหมายต่อไปของเน็ตฟลิกซ์ไทย คือการทำหนังไทยให้มากขึ้น ต่อเนื่องขึ้น เขาเปรยว่าถ้าทำได้เดือนละเรื่องยิ่งดี แต่ ณ จุดนี้ทีมจะโฟกัสกับสิ่งที่ทำให้มากที่สุด

ยงยุทธทิ้งท้ายสมกับเป็นองค์กรที่เชื่อเรื่อง Honestly Feedback ว่า

“อยากให้ช่วยกันดูว่าสิ่งที่เราตั้งใจทำ มันออกมาในงานมั้ย ถ้าไม่ออก ช่วยฟีดแบคด้วยเราอยากยกระดับครีเอเตอร์ไทยทั้งหน้ากล้องและหลังกล้องดีขึ้นให้ได้ ผมว่ามันเป็นโอกาส มันถือว่าเป็นเรื่องส่วนตัวของผมเหมือนกัน ในฐานะคนที่เคยผ่านการทำงานตรงนั้นมา เมื่อเราอยู่ในตำแหน่งที่มีโอกาสทำให้อุตสาหกรรมดีขึ้นได้ ไปไกลกว่านี้ได้ ก็จะทำอย่างเต็มที่”

ข้อมูลภาพยนตร์และซีรีส์ในแคมเปญ ทีไทย ทีมันส์ 

The Lost Lotteries | ปฏิบัติการกู้หวย
ประเภท: ภาพยนตร์
เริ่มฉาย: 16 พฤศจิกายน 2565

ภารกิจโคตรปั่นของเหล่าคนกระจอกทั้งห้า ที่หาญกล้าวางแผนชิงลอตเตอรี่รางวัลที่ 1 กลับคืนจากแก๊งมาเฟียตัวเอ้ ความฮาวายป่วงจึงเกิดขึ้นพร้อมกระสุนและระเบิดที่ปลิวว่อน!

ทีมงาน
พฤกษ์ เอมะรุจิ | ผู้กำกับและผู้เขียนบท
เอกชัย เอื้อครองธรรม | ผู้อำนวยการสร้าง

นักแสดง
วงศ์รวี นทีธร
ภัณฑิรา พิพิธยากร
ณปภา ตันตระกูล
แจ๊ส ชวนชื่น
สมจิตร จงจอหอ
ธนพร แวกประยูร

Hunger | คนหิว เกมกระหาย
ประเภท: ภาพยนตร์
เริ่มฉาย: เร็วๆ นี้

ออย ผู้สืบทอดร้านราดหน้า-ผัดซีอิ๊วข้างถนนต่อจากพ่อแม่ ตัดสินใจก้าวออกจากครอบครัวไปร่วมทีม ‘Hunger’ ทีมเชฟอันดับหนึ่งของประเทศที่นำโดยอัจฉริยะในวงการอาหารอย่างเชฟพอล แต่เธอกลับได้ค้นพบด้านมืดของทั้งเชฟพอลเองและวงการอาหารไฮเอนด์

ทีมงาน
สิทธิศิริ มงคลศิริ | ผู้กำกับ
คงเดช จาตุรันต์รัศมี | ผู้เขียนบทและผู้อำนวยการสร้าง
โสฬส สุขุม | ผู้อำนวยการสร้าง

นักแสดง
ชุติมณฑน์ จึงเจริญสุขยิ่ง
นพชัย ชัยนาม
กรรณ สวัสดิวัตน์ ณ อยุธยา

The Murderer (working title)
ประเภท: ภาพยนตร์
เริ่มฉาย: เร็วๆ นี้

ชายชาวอังกฤษคนหนึ่งถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้ลงมือฆ่าพ่อตา-แม่ยายของตนเอง โดยมีภรรยาเป็นพยานหนึ่งเดียวที่กุมชะตากรรมของเขาเอาไว้

ทีมงาน
วิศิษฏ์ ศาสนเที่ยง | ผู้กำกับและผู้อำนวยการสร้าง
อภิเษก จิรธเนศวงศ์ | ผู้เขียนบท

นักแสดง
หม่ำ จ๊กม๊ก
อิษยา ฮอสุวรรณ
เจมส์ เลเวอร์ (James Laver)

Delete (working title)
ประเภท: ซีรีส์
เริ่มฉาย: เร็วๆ นี้

เรื่องราวของความสัมพันธ์ซับซ้อนที่ต่างซ่อนความลับเอาไว้ นำไปสู่การท้าทายด้านมืดของจิตใจว่าอยากลบใครให้หายไปจากชีวิต 

ทีมงาน
ภาคภูมิ วงศ์ภูมิ | ผู้กำกับ ผู้อำนวยการสร้างและผู้เขียนบท

นักแสดง
ณัฏฐ์ กิจจริต
ณัฐรัตน์ นพรัตยาภรณ์
ษริกา สารทศิลป์ศุภา
ชุติมณฑน์ จึงเจริญสุขยิ่ง
จินเจษฎ์ วรรธนะสิน

Analog Squad (working title)
ประเภท: ซีรีส์
เริ่มฉาย: เร็วๆ นี้

ในช่วงปีสุดท้ายก่อนที่จะก้าวเข้าสู่ศตวรรษใหม่ คนกลุ่มหนึ่งมารวมตัวกันแสร้งทำเป็นสมาชิกในครอบครัวปลอมๆ เพื่อสมานรอยร้าวในครอบครัวตัวจริง

ทีมงาน
นิธิวัฒน์ ธราธร | ผู้กำกับและผู้เขียนบท
นลินา ชยสมบัติ | ผู้อำนวยการสร้าง
อมราพร แผ่นดินทอง | ผู้เขียนบท

นักแสดง
นพชัย ชัยนาม
กฤษณภูมิ พิบูลสงคราม
น้ำฝน กุลณัฐ
วิพาวีร์ พัทธ์ณศิริ

Mon Rak Nak Pak (working title) | มนต์รักนักพากย์ (working title)
ประเภท: ภาพยนตร์
เริ่มฉาย: เร็วๆ นี้

เรื่องราวการเดินทางตามหาความฝันของหน่วยเร่ขายยาที่เรียกลูกค้าด้วยการฉายและพากย์หนังกลางแปลง โดยที่ทั้ง 4 ชีวิตในทีมต้องฝ่าฟันความท้าทายมากมายเพื่อมุ่งไปให้ถึงฝั่งฝัน

ทีมงาน
นนทรีย์ นิมิบุตร | ผู้กำกับและผู้อำนวยการสร้าง
เอก เอี่ยมชื่น | ผู้เขียนบท

นักแสดง
ศุกลวัฒน์ คณารศ
หนึ่งธิดา โสภณ
จิรายุ ละอองมณี
สามารถ พยัคฆ์อรุณ

The post ทีไทย ทีมันส์ แคมเปญเผยโฉม 6 หนังไทยเรื่องใหม่ที่เป็นหลักไมล์สำคัญของ Netflix Thailand appeared first on a day magazine.

คำถามสำคัญคือจะแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างไร ซึ่งนอกจากกรมสุขภาพจิตกระทรวงสาธารณะสุขที่มีหน้าที่ด้านนี้โดยตรงแล้ว หนึ่งในหน่วยงานที่เป็นกำลังสำคัญช่วยขับเคลื่อนแก้ไขปัญหานี้มาโดยตลอดคือ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยผู้ที่ทำงานคลุกคลีในเรื่องนี้มานานอย่าง ‘ชาติวุฒิ วังวล – ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนการควบคุมปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ’ น่าจะเป็นคนที่ให้คำตอบในเรื่องนี้กับเราได้ดีที่สุด ถึงวิธีป้องกันและแก้ไขปัญหาในภาพรวม พร้อมวิธีที่เราจะสร้างพลังบวกกำลังใจให้กับตัวเอง ตลอดจนถึงวิธีดีลที่เหมาะสมกับคนใกล้ชิดซึ่งมีแนวโน้มที่จะฆ่าตัวตาย

สถานการณ์การฆ่าตัวตายของคนไทยในปัจจุบันเป็นอย่างไร น่าหนักใจขนาดไหน

ปัญหาการฆ่าตัวตายของคนไทยเป็นปัญหาที่ทำให้การทำงานมีความท้าทายมากครับ คือเราพบแนวโน้มการฆ่าตัวตายสูงขึ้น ในช่วง 5-10 ปีที่ผ่านมา ไทยมีค่าเฉลี่ยการฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้น 500-1,000 คนต่อปี ตัวเลขที่เห็นได้ชัดคือมีคนพยายามคิดสั้นฆ่าตัวตายตอนนี้ 53,000 คนต่อปี จนในปี 2564 มีคนฆ่าตัวตายสำเร็จถึงราว 5,000 ราย สาเหตุสำคัญอย่างหนึ่งเพราะในช่วงที่เกิดวิกฤตโควิด-19 นั้นมีปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้คนรู้สึก ‘สิ้นหวัง’ กันมากขึ้น นี่เป็นตัวเลขของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุขที่รายงานช่วงก่อนหน้านี้ที่สถานการณ์วิกฤตโควิดยังรุนแรงอยู่ หากเราเปิดข่าวดูทุกวันก็จะได้ยินข่าวการฆ่าตัวตาย คนเราถูกฟาดฟันจากข่าวฆ่าตัวตายทุกวัน อย่างการเอาเตาถ่านไปไว้ในรถ เพื่อที่จะรมควันให้ตัวเองเสียชีวิตซึ่งมีอยู่หลายเคสมาก ที่ผ่านมาเราเห็นเทรนด์การฆ่าตัวตายสูงขึ้นมาก

มีข้อสังเกตอย่างไรบ้างช่วงวิกฤตโควิดที่ผ่านมา คนไทยเราต้องเผชิญความเครียดด้านไหนบ้าง จึงทำให้ตัวเลขคนฆ่าตัวตายพุ่งสูงขึ้นเยอะ

แน่นอนว่าในช่วงโควิดหลายคน หลายครอบครัวประสบปัญหาสภาพเศรษฐกิจ ทำให้ถูกไล่ออกจากงาน ถูกลดเงินเดือน วิถีชีวิตเข้าสู่ New Normal ช่วงกักตัวก็ต้องอยู่บ้าน เกิดสภาวะความตึงเครียดในการปรับตัว จากที่อยู่บ้านเดียวกัน เจอกันแค่ 4-5 ชั่วโมงต่อวัน ตอนกินข้าวเย็น กลายเป็นต้องเห็นหน้ากันตลอด 24 ชั่วโมง บางทีมันก็ลำบากนะครับ ช่วงนั้นจึงมีอัตราการหย่าร้างสูงมาก บางคนปรับตัวกับความเปลี่ยนแปลงแบบ New Normal ไม่ได้ก็จะส่งผลกระทบทางใจมากขึ้น เด็กๆ ซึ่งไม่เคยเรียนหนังสือที่บ้าน ก็โดนพ่อแม่จ้ำจี้จ้ำไชตลอดก็เครียด Human Touch ระหว่างเด็กที่ได้ไปโรงเรียน กับต้องอยู่บ้านเรียนผ่านคอมพิวเตอร์นั้นก็แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง ดังนั้นโควิดจึงเป็นจุดคานงัดที่สำคัญ ส่งผลกระทบทั้งด้านลบและบวก ทางลบ ทำให้มีความเปราะบางในชีวิตมากขึ้น มีความกังวลใจว่าพรุ่งนี้จะมีเงินไหม พรุ่งนี้จะมีรายได้ไหม พรุ่งนี้ฉันจะติดเชื้อไหม เหมือนกับที่มีวลีฮิตว่า “กูติดหรือยังวะ” อะไรอย่างนี้ คือมันสร้างความรู้สึกวิตกกังวล เพราะคาดการณ์ชีวิตไม่ได้ ไม่มั่นคง เมื่อไรก็ตามที่ Uncertainty มันเกิดในชีวิต และเราควบคุมสถานการณ์อะไรไม่ได้ย่อมทำให้คนเราเครียด เป็นสาเหตุของปัญหาสุขภาพจิตและแนวโน้มของการฆ่าตัวตายที่สูงขึ้น ซึ่งอันนี้มันเป็นแนวโน้มทั่วโลกที่หลายๆ ประเทศเป็นเหมือนกันหมด ไม่ใช่แค่ประเทศไทยเราประเทศเดียวหรอกครับ

กลไกป้องกันการฆ่าตัวตายของประเทศไทยเราที่มีอยู่เดิมเป็นอย่างไร ฟังดูแล้วเหมือนไม่น่ารองรับได้เพียงพอ 

กลไกที่ประเทศไทยเรามีอยู่แล้วก็เช่น สายด่วน 1323 ของกรมสุขภาพจิต ที่ให้บริการ 24 ชั่วโมง เพื่อคนที่มีความรู้สึกซึมเศร้า เจ็บป่วยทางใจ ได้โทรไปขอรับคำปรึกษา แต่เนื่องจากมีความต้องการเยอะมาก คือ ดีมานด์ของคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตมีมาก แต่ซัพพลายคือคนรับสายนั้นมีจำนวนจำกัด หรือแม้กระทั่งโรงพยาบาลต่างๆ เองก็ไม่ได้มีจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาสแตนด์บายอยู่ทุกแห่ง การบริการพื้นฐานเหล่านี้ที่ไม่เพียงพอ ซึ่งผมเองก็คิดว่าต้องใช้เวลานานกว่าบุคลากรทางการแพทย์จะเพียงพอต่อความต้องการ ทุกคนจึงต้องรู้เท่าทันปัญหา หาวิธีป้องกันไม่ให้ตัวเองเกิดความเครียดสะสมจนนำไปสู่การคิดสั้น 

ดูเหมือนว่าสถานการณ์วิกฤตโควิดเองก็ทุเลาลงมากแล้ว แนวโน้มการฆ่าตัวตายยังเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วงอยู่ไหม 

แม้สถานการณ์วิกฤตโควิดดูเหมือนว่าจะดีขึ้นมาก แต่แผลในใจเมื่อเกิดแล้วใช้เวลาเยียวยานานมาก คือเมื่อไรที่เรารู้สึกว่าเราก้าวไม่พ้นความวิตกกังวล ซึมเศร้า จมในความเจ็บปวดต่างๆ มันก็จะยังคงส่งผลอยู่ เพราะสุขภาพจิตใจเป็นเรื่องที่ซับซ้อน และที่สำคัญก็อย่างที่บอกไปแล้วครับว่าประเทศไทยของเรายังมีข้อจำกัดเรื่องความต้องการช่วยเหลือด้านสุขภาพจิตกับจำนวนบุคลากรที่มีอยู่ไม่สมดุล ซึ่งจากการสำรวจเราพบตัวเลขที่น่าสนใจอย่างนี้ครับ

สาเหตุของการฆ่าตัวตายอันดับ 1 คือปัญหาด้านความสัมพันธ์ คิดเป็น 50 เปอร์เซ็นต์ อันดับ 2 ปัญหาเรื่องสุขภาพ 30 เปอร์เซ็นต์ อันดับ 3 ปัญหาการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ปัญหาด้านเศรษฐกิจ และอื่นๆ อีก 20  เปอร์เซ็นต์ ซึ่งในขณะที่ปัญหามีแนวโน้มมากขึ้น แต่บุคลากรด้านสุขภาพจิตกลับเป็นสาขาที่มีจำนวนจำกัด ซึ่งการจะเพิ่มจำนวนบุคลากรด้านสุขภาพจิตให้เพียงพอนั้นต้องใช้เวลาถึง 5-10 ปี เราต้องยอมรับว่าด้วยกำลังของบุคลากรที่มีอยู่ในระบบนั้นไม่เพียงพอ ดังนั้นสถานการณ์ตอนนี้คือ การทำงานแบบดั้งเดิมที่รักษาอยู่ในโรงพยาบาลอาจไม่ตอบโจทย์ 

ในส่วนของ สสส. เอง มีส่วนช่วยทำงานเพื่อแก้ไขสถานการณ์นี้อย่างไร 

โดยหลักๆ สสส. เราทำงานเพื่อที่จะสนับสนุนสุขภาพจิตคนที่ยังไม่เป็นโรคซึมเศร้า ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ของสังคมที่ยังไม่มีความเสี่ยงมากนัก เพื่อให้เขามีสิ่งที่เรียกว่า ‘วัคซีนใจ’ เพราะเมื่อไรที่คนเราเจอเข้ากับสึนามิหรือวิกฤตสถานการณ์ที่ควบคุมไม่ได้ การที่เรามีวัคซีนใจก็จะช่วยทำให้จิตใจเข้มแข็งและสู้ได้ เพราะฉะนั้นบทบาทสำคัญของ สสส. เราจึงมุ่งเน้นป้องกันปัญหาสุขภาพจิตก่อนที่จะเจ็บป่วย อันนี้เป็นหน้างานหลักๆ 80 เปอร์เซ็นต์ของเรา

สสส. มีโครงการต่างๆ ที่เราทำงานทั้งกับกลุ่มเป้าหมาย และภาคีพันธมิตร ตลอดจนถึงประชาชนทั่วไปให้สามารถยืนหยัดรับสถานการณ์ได้ คือเราไม่ได้มุ่งเน้นไปที่เรื่องทางการแพทย์ เพราะเรามองว่า คนเราทุกคนก็ล้วนมีวันที่ไม่ดีด้วยกันทั้งนั้น จริงอยู่ที่เราอาจจะมีวันที่เฮงซวยมากแต่นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าทั้งชีวิตของเราจะต้องเป็นอย่างนั้นไปตลอดใช่ไหมครับ เพราะฉะนั้นจริงๆ แล้วในเรื่องความรู้สึกชั่ววูบว่า ‘เราตายดีไหม จะได้จบๆ กันไป’ มันเป็นความรู้สึกชั่วครู่ชั่วยามเพียงไม่กี่วินาที แต่ถ้าเรามีสติ มีกลไกที่ทำให้เราเห็นถึงคุณค่าในชีวิต และความรักที่คนรอบข้างมีให้ มีวิธีคิดในการดำเนินชีวิตที่แข็งแรง ทุกคนก็จะสามารถผ่านพ้นภาวะอันตรายนั้นและฟื้นกลับมาได้ แต่ที่สำคัญคือเราต้องมีกลไลและวิธีคิดนี้ ไม่อย่างนั้นเราจะหลุดไปกับความมืดมนหม่นหมองของชีวิต 

วิธีคิดและกลไกจัดการกับปัญหาสุขภาพจิตของประเทศไทยเราเดิมนั้นถูกขับเคลื่อนไปที่ทางการแพทย์เสียเยอะ เช่น เมื่อมีภาวะทางจิตใจต่างๆ ก็ต้องไปหาหมอ ต้องเข้าสู่กระบวนการรับคำปรึกษาและบำบัด ซึ่งก็เป็นสิ่งที่ถูกต้อง แต่จริงๆ แล้ว ไม่ใช่ว่าทุกความเจ็บป่วยทางใจต้องเจอหมอ และอย่างที่บอกว่าด้วยสถานการณ์แนวโน้มที่เป็นอยู่ในตอนนี้ซึ่งเราไม่มีบริการทางการแพทย์เพียงพอ ดังนั้นการทำงานเพื่อป้องกันจึงถือเป็นเรื่องที่เราควรหันมาให้ความสำคัญ ซึ่งนั่นเป็นภารกิจที่ สสส. เราพยายามทำกันอยู่ครับ 

เราจำเป็นต้องสร้างกลไกทางสุขภาพจิตอื่นๆ นอกเหนือจากการไปหาหมอ 

ใช่แล้วครับ คือ บางทีมันก็มีทางเลือกอื่นๆ อย่างการพูดคุยกับเพื่อนสนิท สสส. เราเน้นกระบวนการทำงานกับคนรอบข้างของผู้มีปัญหาสุขภาพจิตเยอะเลยครับ เมื่อไรก็ตามที่คนเรารู้สึกว่ามีภูเขาไฟสุมอยู่ในอก วิธีการแรกที่จะทำให้ภาวะซึมเศร้าลดลงคือ ยกภูเขาออกจากอก ซึ่งทำได้ด้วยการพูดคุยกับเพื่อนหรือคนที่เราไว้ใจรอบข้างเพื่อระบายออก สุดท้ายการจัดการปัญหามันไม่ต้องไปเจอหมอทุกครั้ง เราไปหาเพื่อนสนิทที่คุยกันได้ ไปเล่น ไปลูบหัวแมวที่เรารักได้ ไปดูรายการโทรทัศน์ที่ทำให้เรายิ้มได้ในวันที่เราพัง อะไรอย่างนี้ มันคือกระบวนการสร้างวัคซีนใจ เมื่อไรก็ตามที่ปัญหามันมากระทบเรา วัคซีนหรือภูมิคุ้มกันอาจจะหายไปบ้าง เราก็เติมพลังบวกกลับมา สสส. เราทำงานเรื่องการสร้างเสริมสุขภาวะด้วยวิธีการจิตวิทยาเชิงบวก (Positive Psychology) คือการใช้ต้นทุนเชิงบวกในชีวิตเพื่อจัดการปัญหาที่เราทุกคนต้องเผชิญในชีวิตประจำวัน ซึ่งจริงๆ แล้วมันก็มีองค์ประกอบอยู่ด้วยกันไม่กี่อย่างเท่านั้นเองครับ 

องค์ประกอบของจิตวิทยาเชิงบวกที่ สสส. ให้ความสำคัญได้แก่อะไรบ้าง 

อย่างแรกคือ ‘Hope’ หรือ การใช้ชีวิตอย่างมีความหวัง ซึ่งกระบวนการสร้างความหวังทำได้ง่ายมาก คือมองดูปลายทาง ความสำเร็จ มองถึงจุดเบิกบานของชีวิต อย่างที่ 2 คือ ‘Optimism’ หรือ การมองโลกในแง่ดี ซึ่งทำได้ด้วยวิธีง่ายๆ เช่น ลิสต์ออกมาเลยครับว่าตื่นเช้านี้เราต้องทำอะไรบ้างเพื่อให้เกิดความรู้สึกว่าใจฟู อย่างที่ 3 คือ ‘Resilience’ หรือรู้จักยืดหยุ่น ล้มแล้วลุกให้ได้ไว บ้างก็แปลว่าฮึดสู้ คือเวลาเกิดความล้มเหลวหรือเหตุการณ์อะไรที่ทำให้รู้สึกแย่หลายคนก็อาจจะจ่อมจม และรู้สึกไม่ดีกับตัวเอง อย่างวันนี้เราเจอแฟนทิ้ง ครูที่โรงเรียนบ่น หัวหน้าด่า หรือเพื่อนร่วมงานไม่รัก เมื่อไรที่เราล้ม ไม่ได้แปลว่าเราจะต้องล้มอยู่อย่างนี้ไปถาวรถูกไหมครับ คือมันโอเคแหละที่เราล้มและร้องไห้ แต่มันก็จะมีวันที่เราดีขึ้นด้วย ชีวิตมันเป็นแบบนี้ มันไม่ได้แย่อย่างนั้นตลอดเวลา และสุดท้ายคือ  ‘Self-Efficacy’ คือแบบนี้ก็เจอมาแล้ว หนักกว่านี้ก็เคยเจอมาก่อน ครั้งนี้ทำไมเราจะไม่รอด มันคือความพยายามเชื่อมั่นว่า ฉันผ่านมาแล้ว ฉันจัดการปัญหาแบบนี้ได้ ฉันจะผ่านมันไปได้อีกครั้ง

ดังนั้นเฟรมเวิร์คและปรัชญาในการทำงานของ สสส. เราจึงจะโฟกัสไปที่การสร้างปัจจัยทั้ง 4 อย่างนี้ เพื่อให้ประชาชนสามารถจัดการกับปัญหาของตัวเองได้ และช่วยให้คนรอบข้างสามารถดีลกับปัญหาสุขภาพจิตของตัวเอง ช่วยมอบความหวังให้กับคนที่เขาห่วงใยได้ นี่คือยุทธศาสตร์ในการทำงานด้านสุขภาพจิตของเรา คือเร่งให้เกิดกระบวนการสร้างจิตวิทยาเชิงบวก ในการทำงาน ใช้ชีวิต อยู่ในสังคมอย่างรู้สึกว่าเรามีคุณค่า

นี่จึงนำไปสู่การทำโครงการร่วมกับชุมชนในท้องถิ่นอย่างนี้ใช่ไหม

ใช่ครับ สสส. เราพยายามใช้พลังชุมชนท้องถิ่นเข้ามาร่วมส่งเสริมและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตให้กับคนไทย อย่างโครงการพัฒนาความร่วมมือเพื่อขับเคลื่อนการส่งเสริมและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตของชุมชนท้องถิ่นในสถานการณ์วิกฤตและตลอดช่วงชีวิต นำร่องใน 10 พื้นที่ เช่น 1.อบต.วังสะพุง อ.วังสะพุง จ.เลย 2.อบต.วังกรด อ.บางมูลนาก จ.พิจิตร 3.รพ.สต.บ้านคลองเหมืองใหม่ อ.อัมพวา จ.สมุทรสงคราม 4.อบต.ห้วยทับทัน อ.ห้วยทับทัน จ.ศรีสะเกษ

ในส่วนของการสนับสนุนโครงการต่างๆ ในมิติการทำงานเพื่อสร้างเสริมสุขภาพจิตนั้นไม่มีโมเดลเดียวสำหรับทุกคนถูกไหมครับ ทุกชุมชนต่างก็มีต้นทุนในการจัดการปัญหาด้านสุขภาพจิตในพื้นที่ซึ่งแตกต่างกัน เช่น ชุมชนที่มีมิติทางศาสนาเยอะๆ เราก็ทำงานกับผู้นำทางศาสนา ในการช่วยเยียวยา ให้พลังใจ บำบัด ใช้วิธีทั้งเชิงพุทธ คริสต์ อิสลาม ส่วนบางชุมชนที่มีโรงเรียนหนาแน่นเราก็อาจจะทำงานกับครู ผ่านกระบวนการทำความเข้าใจเรื่องสุขภาพจิตว่าเด็กๆ ส่วนใหญ่มีปัญหาอะไร ครูควรจะดีลกับเด็กๆ อย่างไร บางชุมชนมีผู้สูงวัยเยอะก็จะเข้าไปถอดบทเรียนการทำงานกับสู้กับผู้สูงวัยที่เกษียณแล้วซึ่งมักจะประสบปัญหารู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า ไม่มีความสำคัญ เราก็จะถอดบทเรียนที่ชุมชนนั้นทำอย่างไรให้ผู้สูงวัยรู้สึกกลับมารู้สึกมีคุณค่าต่อตัวเองและสังคมได้อีกครั้ง ทั้งยังให้ชุมชนอื่นๆ ได้มาเรียนรู้ต่อยอดองค์ความรู้ตรงนี้ ถ่ายทอดจากชุมชนนำไปปรับใช้สู่อีกชุมชน กลายเป็นบทเรียนพร้อมใช้โดยไม่ต้องเริ่มต้นใหม่จากศูนย์ อย่างนี้เป็นต้นครับ  

นอกจาก สสส. ทำงานร่วมกับชุมชนแล้วยังทำงานกับพันธมิตรไหนบ้าง  

เราทำงานร่วมกับหลายองค์กรมาก ทั้งมูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ไปถอดวิธีการองค์ความรู้แบบนี้ตามพื้นที่ภาคต่างๆ เยอะเหมือนกันครับ ทำให้ค้นพบว่ามูลค่าสินทรัพย์ในเชิงความรู้ของพื้นที่นั้นมีอยู่เยอะมาก เช่น เราทำงานกับมูลนิธิรักษ์ไทยในเรื่องของแรงงานนอกระบบและแรงงานข้ามชาติ ซึ่งมีปัญหาสุขภาพจิตมาก โฟกัสใน 3 จังหวัดชายแดนภาคอีสาน อย่างในช่วงโควิดซึ่งเขาถูกตัดเงินเดือน ถูกไม่ให้มาทำงาน เหล่านี้เขามีวิธีการจัดการเยี่ยวยาดูแลจิตใจตัวเองอย่างไร คนรอบข้างมีส่วนสนับสนุนให้เขายืนหยัดผ่านช่วงนั้นอย่างไรบ้าง ซึ่งก็พบโมเดลที่หลากหลาย ก็เป็นโครงการที่น่าสนใจซึ่งน่าจะได้เริ่มเก็บเกี่ยวความสำเร็จในช่วงปลายปีนี้หรือต้นปีหน้า ว่าแต่ละพื้นที่ได้รับบทเรียนที่สามารถจะนำไปขยายผลต่ออย่างไรได้บ้าง ซึ่ง สสส. จะได้นำเสนอบทเรียนรวมถึงข้อเสนอแนะให้กับคณะกรรมการเลขานุการกรรมการสุขภาพจิตแห่งชาติ เพื่อที่จะนำไปสร้างเป็นนโยบายต่อในระดับประเทศ 

อย่างที่บอกไปว่าเรามุ่งทำงานในลักษณะซึ่งเป็นการส่งเสริมสุขภาวะ (Better Health Promotion) แทนที่จะเป็นการช่วยเหลือปัจเจกทีละคน (Individual Based Intervention) ซึ่งในทางการแพทย์ของไทยเราโฟกัสไปในลักษณะนั้น ประเทศไทยเรามีประชากร 70 ล้านกว่าคน ในขณะที่เรามีจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพียงแค่ไม่กี่แสนคน เราไม่สามารถฝากความหวังไว้ที่บุคลากรในระบบได้เพียงอย่างเดียวครับ เพราะอย่างไรก็ไม่พอ สิ่งที่ สสส. เราพยายามทำจึงเป็นการสร้างนวัตกรรมที่ขับเคลื่อนสร้างผลกระทบให้แก่คนส่วนใหญ่ได้ในคราวเดียว (Population Based Invention) ซึ่งก็ท้าทายมาก แต่ต้องทำให้ได้ ไม่อย่างนั้นเราก็จะต้องพึ่งพาจิตแพทย์และนักจิตวิทยาอย่างเดียว ซึ่งไม่เพียงพอแน่นอน แล้วกว่าจะสร้างคนได้พอก็จะต้องใช้เวลามหาศาล

พอจะเข้าใจในภาพรวมและเหตุผลในการดึงพลังชุมชนร่วมเดินหน้าส่งเสริมป้องกันปัญหาสุขภาพจิตแล้ว แต่ก็ยากเหมือนกันนะ เพราะเมื่อพูดถึงการดีลกับคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตของคนไทยโดยทั่วไปแล้ว ก็เกิดคำถามว่า คนไทยเราเข้าใจในเรื่องนี้ซึ่งมีความละเอียดอ่อนดีพอหรือยัง เพราะดูอย่างบางข่าวพ่อแม่พูดผิด กลายเป็นว่าลูกวิ่งไปฆ่าตัวตาย หรือปรึกษาเพื่อนก็กลายเป็นว่ายิ่งเครียดกันขึ้นไปอีก

ครับ ผมจึงบอกว่านี่เป็นภารกิจที่ท้าทายมาก ซึ่งเราพยายามจะเร่งแก้ โดยการอัพสกิลให้คนทั่วไปในชุมชนที่เราทำงานด้วยมีทักษะการฟังอย่างตั้งใจ หรือ ‘Deep Listening’ ซึ่งทั้ง สสส. และกรมสุขภาพจิตต่างก็ใช้เป็นยุทธศาสตร์หลักเลย 

คำแนะนำในการดีลกับคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตก็คือ เมื่อมีผู้ป่วยซึมเศร้าหรือคนที่มีภาวะซึมเศร้ามาคุยกับเรา สิ่งแรกที่ต้องทำก็คือ ‘ฟัง’ อย่างตั้งใจโดยไม่ต้องแสดงความคิดเห็นใดๆ แค่จับมือ ให้ Eye Contact ให้เขารู้สึกว่าเขาไม่โดดเดี่ยว นี่เป็นหัวใจที่สำคัญมาก แต่ที่ผ่านมาคนไทยส่วนใหญ่มักจะพูดกันติดปากว่า “สู้ๆ นะ”  ซึ่งมันเป็นคำที่ละเอียดอ่อน เพราะบางคนเขาสู้มาจนก็ไม่รู้ว่าจะสู้อย่างไรแล้ว คือเมื่อทำงานกับคนที่มีภาวะซึมเศร้าหรือผู้ป่วยซึมเศร้าหลายครั้งเราจะมีคำที่ควรหลีกเลี่ยง ซึ่งละเอียดอ่อนมาก แล้วบางทีความเซนซิทีฟต่อคำของบางคนก็ไม่เหมือนกัน บางคนจะอ่อนไหวกับบางคำเป็นพิเศษ ในขณะที่บางคนอาจไม่รู้สึกเป็นปัญหาอะไรกับคำเหล่านี้ เพราะฉะนั้นสิ่งหนึ่งที่เราคุยกับภาคีและคนที่เราทำงานด้วยตลอดเวลาก็คือ เราบังคับให้ใครไม่พูดอะไรไม่ได้ เวลาใครสักคนหนึ่งให้ความคิดเห็นอะไรตอบกลับมา เราบังคับเขาไม่ได้ เราอยู่ในโลกของ Free Speech เพราะฉะนั้นสมมติว่าเรามีภาวะซึมเศร้า มีความกังวลใจในบางเรื่องอยู่ ก็ให้เลือกคนที่เราไว้ใจที่จะคุยด้วย คนที่จะไม่เหยียบหรือปริแผลเราซ้ำ อันนี้คือประเด็นที่ 1 

ส่วนประเด็นที่ 2 คือบางทีเราก็อาจจะอยู่ในชุมชนที่มีแต่ ‘Toxic People’ หรือคนที่พ่นพิษร้ายต่างๆ ซึ่งถ้าเราไหวเอนเยอะๆ เราจะคุมตัวเองไม่ได้ เพราะฉะนั้นถ้าเราอยู่ในสถานการณ์ที่มีคนแบบนั้นเยอะๆ วิธีการที่ดีที่สุดคือขอให้เอาตัวเองออกมา และต้องมีสติ คีย์เวิร์ดสำคัญของภาวะซึมเศร้าหรือปัญหาเรื่องฆ่าตัวตาย คือต้องมีสติ พูดแบบนี้อาจฟังดูง่าย แต่เราจะทำได้อย่างไร บางคนอาจจะพกรูปพ่อแม่ติดมือถือไว้ บางคนพกรูปหมาหรือรูปแมวที่เขารักมากเอาไว้ดูเพื่อเตือนใจให้กำลังใจ บางคนอาจสวมสร้อยพระ แต่ละคนก็จะมีวิธีการต่างกัน เพราะฉะนั้นการเริ่มต้นที่ดีที่สุดคือที่ตัวเองก่อนเลย ซึ่งผมอยากจะบอกว่าในเรื่องปัญหาสุขภาพจิตนั้น หลายๆ คนมักชอบให้คนอื่นกอดเรา เพราะเรารู้สึกอบอุ่น แต่บางทีเราก็ลืมโอบกอดตัวเองนะ คือเราลืมรักตัวเอง เมื่อใดก็ตามที่เรา Demand หรือพึ่งพิงความรักจากคนอื่นตลอดเวลา เธอต้องยอมรับฉัน เธอต้องเข้าใจฉัน เธอต้องใส่ใจฉัน บางทีนั่นก็เป็นสาเหตุของปัญหาสุขภาพจิตของตัวเราเอง เพราะท้ายที่สุดแล้วคนที่จะดูแลเราได้ดีที่สุดก็คือตัวเอง เราต้องมีสติคอยเตือนตัวเองให้รู้จักรักและโอบกอดตัวเอง ไม่อย่างนั้นเราจะควานหาสิ่งที่เราไม่รู้ว่าคนรอบข้างเขาให้เราได้หรือเปล่า เราต้องหัดรู้จักมองโลกในแง่ดี เพิ่มความหวังพลังบวกให้ตัวเอง แทนที่จะไปคาดหวังเอาจากคนอื่น

ทราบมาว่าทาง สสส. มีการทำงานสร้างนวัตกรรมที่เป็น Platform สำหรับผู้มีปัญหาสุขภาพจิตด้วย 

อย่างที่บอกไปว่า สสส. เรามุ่งเกียร์ไปในทางที่เป็น Population Based Invention คือแก้ปัญหาให้กับคนส่วนใหญ่ได้ในคราวเดียว เราจึงร่วมสนับสนุน คณะจิตวิทยา จุฬาฯ ในการทำแอปพลิเคชันที่ชื่อว่า ‘Here to Heal’ ให้บริการปรึกษาด้านสุขภาพจิตออนไลน์ ซึ่งหากเราส่งข้อความผ่านทางแชตไปก็จะมีทั้งนักจิตวิทยาและอาสาสมัครบริการให้คำปรึกษา ไปจนถึงมีส่งต่อหากใครสักคนจำเป็นต้องเข้าสู่กระบวนการรักษา นอกจากนี้เรายังสนับสนุนการพัฒนา ‘DMIND’ (Detection and Monitoring Intelligence Network for Depression) แอปพลิเคชันตรวจสุขภาพใจ ที่ช่วยในการคัดกรองผู้มีภาวะซึมเศร้า นวัตกรรม AI ที่เกิดจากความร่วมมือของคณะแพทยศาสตร์ จุฬาฯ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ และกรมสุขภาพจิต โดยแอปฯ นี้จะเชื่อมต่อกับแอปพลิเคชัน Line ‘หมอพร้อม’ ซึ่งเราสามารถเข้าไปแชทคุยกับแชทบอทได้ เพื่อทำการตรวจสุขภาพใจ จะมีการให้เปิดกล้องเล่าความรู้สึกต่างๆ โดยแอปฯ จะเก็บทุกอย่างไว้เป็นความลับ และจะมี AI ที่ฉลาดมากคอยตรวจจับสีหน้า แววตา และน้ำเสียง ประมวลผลคัดกรองคนที่มีปัญหาสุขภาพจิตเข้าสู่กระบวนการดูแลรักษาเต็มรูปแบบ ซึ่งอยากให้ทุกคนหรือใครที่มีปัญหาได้ลองไปใช้กันดูครับ เพราะดีมากๆ 

นอกจากแอปพลิเคชันที่เป็นนวัตกรรมแบบนี้ สสส. เราก็ยังสนับสนุนการทำงานของสมาคมสะมาริตันส์ ที่ทำหน้าที่เป็นสายด่วนรับฟังปัญหาป้องกันการฆ่าตัวตาย สนับสนุนให้เขาทำหลักสูตรอบรม Deep Listening กับน้องๆ ในมหาวิทยาลัย 4 แห่ง เพื่อให้เขารู้วิธีการรับฟังปัญหาของเพื่อนๆ และยังมีการทำงานคู่ขนานร่วมไปกับสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส คือรายการ ‘บ้าน-พลัง-ใจ’ ซึ่งทำต่อเนื่องมาได้ประมาณ 2-3 ปี แล้ว และอยากชวนให้ทุกคนได้กลับไปดูรายการนี้ในช่อง YouTube ซึ่งน่าจะมีตัวอย่างที่เป็น Case Study ต่างๆ ที่อาจจะตรงกับปัญหาที่หลายคนประสบและเป็นประโยชน์ สร้างแรงบันดาลใจให้รู้สึกว่าไม่ได้โดดเดี่ยวเผชิญปัญหาอยู่คนเดียว เมื่อล้มก็สามารถลุกขึ้นใหม่ได้

ทั้งหมดที่กล่าวมาไม่ว่าจะเป็นการทำงานร่วมกับชุมชนเพื่อดึงและเสริมพลังให้ร่วมเดินหน้าส่งเสริมป้องกันปัญหาสุขภาพจิต การสนับสนุนให้มีการสร้างนวัตกรรมที่เป็น Platform ต่างๆ ไปจนถึงรายการโทรทัศน์ก็ล้วนเป็นการที่ สสส. เราพยายามที่จะเกียร์ไปสู่ปลายทางของการแก้ปัญหาซึ่งเรามองว่า Population Based Invention คือคำตอบ

ตอนนี้รู้สึกว่าปัญหาที่ชัดเจนในตอนนี้คือเรื่องเศรษฐกิจข้าวยากหมากแพง ค่าครองชีพพุ่งขึ้นสูงมาก ดูน่าเป็นห่วงว่าจะส่งผลต่อปัญหาสุขภาพจิตของคนในสังคมมากขึ้น 

ทุกข์ในเรื่องเศรษฐกิจนั้นอันตรายระดับสาหัสสากรรจ์เลยครับ คือถ้าไปดู Guideline เรื่องสุขภาพจิต ของ WHO เขาจะพูดเอาไว้ชัดเจนเลยครับว่า “การจะแก้ปัญหาสุขภาพจิตได้ต้องทำงานกับกับ Non-Health Sector” คือปัญหาสุขภาพจิตนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับกระทรวงหรือหน่วยงานสาธารณสุขเพียงอย่างเดียว แค่วันนี้ประชาชนไม่มีเงินกินข้าวก็จิตตกแล้ว เพราะฉะนั้นการทำงานสนับสนุนเรื่องเศรษฐกิจการจ้างงาน การให้คนมีบ้านที่ปลอดภัย ป้องกันความรุนแรงในครอบครัวไม่ให้เกิดขึ้น เอาจริงๆ คือทุกอย่างทำให้เราสุขภาพจิตดีและแย่ได้ทั้งนั้น เพราะฉะนั้นก็จริงอย่างที่ WHO พูด คือทำอย่างไรให้มีการทำงานกับ Non-Health Sector ให้มากขึ้น ทำอย่างไรเราจึงจะทำงานแล้วมีรายได้พอกิน สามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุข เพราะฉะนั้นมันจึงเกี่ยวพันกันไปหมด การแก้ปัญหาสุขภาพจิตนั้นไม่ได้เป็นหน้าที่ของแค่กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข อย่างเดียวไม่พอ ต้องไปทำงานกับหลายกระทรวงมาก และยังต้องทำงานร่วมกันไปทั้งระดับประเทศ ระดับชุมชน ระดับครอบครัว ระดับคนต่อคน ซึ่งนี่ถือเป็นปัญหาที่พวกเราทุกคนจะต้องร่วมมือกันครับ 

อยากฝากอะไรสำหรับผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิต และคนที่อาจจะมีคนใกล้ตัวประสบปัญหาคิดอยากฆ่าตัวตาย 

ถ้ามองถึงระดับปัจเจกตัวเราเอง ก็อยากจะให้รู้เท่าทันว่า เรามีแนวโน้มเสี่ยงหรืออยู่ในภาวะซึมเศร้าหรือเปล่า แนะนำว่าให้ลอง Check In ตรวจสอบสุขภาพใจตัวเองคัดกรองภาวะซึมเศร้ากันเป็นระยะครับ ผ่านทาง ‘DMIND’ หรือ  ‘Here to Heal’ ที่บอกไปแล้วก็ได้ นอกจากนี้ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ก็ยังมี Website ชื่อ ‘Mental Health Check In’ ซึ่งเราสามารถเข้าไปเช็กสุขภาพจิตเบื้องต้นกันได้ครับ สำคัญที่สุดคือ คนรอบข้าง จริงๆ แล้วก็มีสัญญาณเตือนว่าคนใกล้ชิดของเขาอยู่ในภาวะเสี่ยงหรือมีอาการที่เป็นสัญญาณเตือนอยู่ 4-5 อย่าง ครับ อย่างถ้าอารมณ์เศร้า อ่อนแอ อ่อนไหวเยอะๆ นี่ ต้องรีบเข้าไปพูดคุย คอยรับฟังอย่างตั้งใจ เมื่อไรที่เขาแสดงความรู้สึกคิดลบหรือส่งสัญญานผ่าน Facebook Status อะไรก็ตาม นอกจากรับฟังแล้วก็ควรเลือกคำพูดด้วยความระมัดระวังเป็นพิเศษ ที่ฟังแล้วจะไม่ไปซ้ำเติมหรือปริแผลเขาให้ขยายเพิ่มอีก นอกจากนี้ความจำไม่ดี หรือการปลีกตัวเองออกจากสังคมก็เป็นสัญญานเตือนอีกอย่างที่ต้องคอยจับตาดูด้วย แล้วถ้าเขามีอาการที่เราเห็นว่าไม่ไหวน่าเป็นห่วงแล้วนี่ ผมคิดว่าเพื่อนๆ พ่อแม่ ผู้ปกครอง คนรอบข้าง เราลองเสนอพาเขาไปศูนย์บริการที่เหมาะสม ไปเปิดใจรับความช่วยเหลือจากจิตแพทย์และนักจิตวิทยาซึ่งเป็นมืออาชีพก็ได้ครับ 

สุดท้ายนี้อยากจะบอกกับทุกคนว่า ทุกปัญหามีทางออก มีทางแก้ สติเป็นสิ่งที่สำคัญ เราไม่ได้อยู่อย่างโดดเดี่ยว และปัญหาเรื่องสุขภาพจิตเป็นปัญหาที่เราทุกคนช่วยกันได้ครับ

The post ปัญหาคนไทยฆ่าตัวตายพุ่ง แนวโน้มน่าเป็นห่วง แก้ไขได้อย่างไร : ร่วมค้นหาคำตอบกับ ชาติวุฒิ วังวล appeared first on a day magazine.

ความเปลี่ยนแปลงเช่นนี้เกิดขึ้นที่พระโขนงและบางนาเช่นกัน ย่านนี้เคยเป็นศูนย์รวมความบันเทิงที่ทันสมัยและมีชื่อเสียงมากที่สุด มีทั้งศูนย์การค้า โรงภาพยนตร์ โรงละครโอเปร่า และอีกมากมาย 

เมื่อเวลาผ่านไป ความเจริญกระจายอยู่ทั่วทั้งกรุงเทพฯ ผู้คนจึงเลือกที่จะออกไปอาศัยในพื้นที่ต่างๆ ที่สะดวกและตอบโจทย์การใช้ชีวิต ทำให้ย่านพระโขนง-บางนาถูกลดทอนความสำคัญลงเรื่อยๆ จนในที่สุดก็กลายเป็นพื้นที่ชายขอบกรุงเทพฯ ที่เงียบเหงา นอกจากนี้ผลกระทบจากสถานการณ์โควิดก็ยิ่งทำให้เศรษฐกิจย่านนี้ซบเซาและร่วงโรยไปตามกาลเวลา

ฟ้าหลังฝนย่อมจะมีสิ่งดีๆ ใหม่ๆ เข้ามาเสมอ ปัจจุบันอะไรหลายอย่างก็เริ่มดีขึ้น สถานการณ์โควิดคลี่คลายลง ย่านพระโขนง-บางนาเริ่มกลับมาถูกพูดถึงอีกครั้งในแง่ของการเป็นย่านที่มีศักยภาพ มีหลายประเด็นที่น่าสนใจ ถ้าพัฒนาถูกจุด ย่านนี้จะเติบโตอย่างก้าวกระโดดและมีบทบาทสำคัญกับการพัฒนาเมืองในอนาคตอย่างแน่นอน

เรามีโอกาสได้คุยกับ ผศ. ดร.นิรมล เสรีสกุล ผู้อำนวยการศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UddC-CEUS) อีกครั้ง เดือนนี้ทีมงานมีโครงการใหม่ที่เน้นพัฒนาอนาคตของย่านพระโขนง-บางนา ซึ่งเป็นโครงการศึกษาและออกแบบอย่างมีส่วนร่วม โดย ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง ร่วมกับ สตูดิโอการฟื้นฟูย่าน ภาคผังเมือง จุฬาฯ ซึ่งโครงการนี้ยังสอดคล้องกับ ‘นโยบาย 9 ด้าน 9 ดี’ ของ รศ. ดร.ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครคนใหม่อีกด้วย

นอกจากนี้เรายังสรุปเนื้อหาจากการนำเสนอสาธารณะ “ย่านพระโขนง-บางนา 2040: อนาคต ความฝัน ย่านของเรา” โดย UddC และภาคีเครือข่าย ทั้ง WE! PARK, PNUR, Local Dialects, User-Friendly, BUILK ONE GROUP  ในวันที่ 8 มิ.ย.65 ที่ BITEC เพื่อให้เห็นอนาคตชัดขึ้นว่าย่านนี้ควรเติบโตในทิศทางไหนจึงจะได้ประโยชน์อย่างแท้จริง

ทำไมต้องเป็นพระโขนง-บางนา

แน่นอนว่าย่านที่เคยรุ่งเรืองในอดีต ซึ่งยังคงความเป็นเอกลักษณ์ของย่านชุมชนชานเมืองที่เรียบง่าย เมื่อผสานรวมกับความเจริญที่มีแหล่งความสะดวกสบายมากขึ้นในปัจจุบัน ทำให้ย่านพระโขนง-บางนา กลายเป็นอีกหนึ่งทำเลที่น่าจับตามองอย่างมาก

นี่เป็นพื้นที่ย่านศูนย์กลางธุรกิจ แหล่งงาน และที่อยู่อาศัย เรียกได้ว่าเป็นพื้นที่แห่งโอกาส กำลังมีการเติบโตและมีความหลากหลาย แต่ก็ยังมีช่องโหว่และปัญหาอีกมากมายที่เป็นเหมือนโอกาสในการพัฒนาต่อยอด จึงเป็นจุดสำคัญที่ทำให้ย่านพระโขนง-บางนา กลายเป็นตัวเลือกเหมาะสมที่จะพัฒนาเป็นพื้นที่ต้นแบบเพื่อพัฒนาย่านอื่นในอนาคต

ย่านศักยภาพสูง แต่ยังไม่น่าอยู่

ความจริงพระโขนง-บางนากลับมาเป็นที่นิยมอีกครั้งหลังรถไฟฟ้ามาถึง ฟังดูเหมือนจะดีแต่ความจริงแล้วแม้จะมีสถานีผ่านเยอะแค่ไหน แต่ระบบขนส่งสาธารณะก็ยังมีอย่างจำกัดและไม่ทั่วถึงอยู่ดี อีกทั้งยังมีซอยลึกซอยตันอยู่เป็นจำนวนมาก ทำให้สัดส่วนที่คนจะสามารถเดินได้ก็น้อยมาก ทางเท้าที่มีอยู่ก็เป็นทางเท้าที่เดินไม่ได้ ถึงเดินได้ก็ยังไม่สะดวกและไม่น่าเดิน เรียกได้ว่า ‘เข้าถึงง่ายแต่ไปต่อยาก’

ในขณะเดียวกันเมื่อคนไม่สามารถเดินเข้าถึงที่ต่างๆ ได้ทำให้จำเป็นต้องใช้รถ ถึงแม้ระบบสัญจรไม่ทั่วถึงแต่รถติดแบบทั่วถึงทีเดียว ยิ่งคนใช้รถมากเท่าไหร่ ก็ต้องเจอกับสภาพรถติดมากเท่านั้น ทำให้เกิดฝุ่นควัน ส่งผลเสียต่อสุขภาพร่างกายและจิตใจตามมา

ท่ามกลางสถานการณ์เช่นนี้ย่อมเกิดความเครียดอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ พื้นที่สาธารณะจึงเป็นสถานที่ที่หลายคนโหยหา แต่ก็อดไม่ได้ที่ต้องยอมรับว่า แท้จริงแล้วกรุงเทพฯ ของเราขาดแคลนพื้นที่สาธารณะ พื้นที่สร้างแรงบันดาลใจแทบไม่มี แม้ในย่านนี้จะได้ชื่อว่าเป็นย่านที่น่าจับตามองสำหรับที่อยู่อาศัย จำนวนผู้อยู่อาศัยหน้าใหม่ๆ ก็เพิ่มจำนวนเยอะขึ้นเรื่อยๆ แต่จำนวนพื้นที่สีเขียวสาธารณะกลับไม่ได้สูงตาม 

นอกจากนี้การบริการสาธารณสุขที่ยังขาดแคลน ปัญหาน้ำท่วมอันเป็นปัญหาหลักๆ ของย่าน อีกทั้งคลองยาวหลายสิบกิโลเมตรที่ปล่อยทิ้งไว้ไม่ได้ใช้ประโยชน์ ทำให้ไม่สามารถใช้ทำกิจกรรมต่างๆได้เลย ล้วนเป็นสาเหตุที่ทำให้โอกาสกระจายความมั่งคั่งจากการลงทุนของรัฐบาลหรือเอกชนจึงเป็นไปอย่างจำกัด ทั้งหมดนี้เองจึงทำให้ย่านพระโขนง-บางนา ‘ยังไม่น่าอยู่’ สำหรับทุกคน

จินตนาการใหม่ วิถีชีวิตใหม่ ‘OUR FUTURES’

ย่านนี้จะถูกพัฒนาและออกแบบอย่างมีส่วนร่วมผ่านความคิดเห็นจากทุกคนแบบไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ไม่ว่าจะเป็นองค์กรหน่วยงาน คนดั้งเดิมในย่าน รวมไปถึงคนใหม่ๆ ที่จะเข้ามาในอนาคต โดยใช้วิธีการลงพื้นที่ เวิร์กช็อปพูดคุยแลกเปลี่ยนไอเดียกัน ซึ่งไม่ว่าใครก็สามารถเข้าร่วมได้ เพื่อพัฒนาย่านให้น่าอยู่และตอบโจทย์สำหรับทุกคนจริงๆ  

ระยะเวลา 1 ปี ที่ผ่านมา ในที่สุดก็ได้กลายเป็นแผนพัฒนาย่านและโมเดลผ่านแนวคิดหลัก 11 ด้าน ซึ่งครอบคลุมทั้งการพัฒนาพื้นที่ (Hardware) และด้านกลไกการบริหารจัดการ (Software) นอกจากนี้ทางโครงการยังเปรียบเทียบภาพอนาคตในย่านบางนา-พระโขนงให้เราเห็นได้ชัดเจนอีกด้วย

ภาพที่ 1 : ภาพอนาคตฐาน ‘รถไฟฟ้ามาหานะเธอ’ ผู้คนผ่านมาต่างคนต่างทำงาน วุ่นวายในเรื่องของตน ผ่านไป ไม่ได้พบ ไม่ได้เจอ จะมีความรักยังยาก

ภาพที่ 2 : ภาพอนาคตฐานทางเลือก ‘The Wolf of Wall Street’  ถนนกลายเป็นแหล่งรวมของสถาบันทางเศรษฐกิจสำคัญ ดูมีชีวิตชีวา แต่ตัดขาดกับโลกภายนอก และทำให้ทุกคนมีโอกาสกลายเป็นเหยื่อทางเศรษฐกิจ แม้แต่ตัวเอง

ภาพที่ 3 : ภาพอนาคตที่ไม่ต้องการให้เกิดขึ้น ‘Die Hard 4.0’ มีเทคโนโลยีให้ในชีวิตประจำวัน รวมถึงการบริหารเมือง แต่ไม่เข้าถึงคนทุกกลุ่ม ใช้ไม่เป็น ใช้ไม่เกิดประโยชน์สาธารณะ จนทำให้ย่านทั้งย่านอยู่ในสภาพไม่ตาย แต่เลี้ยงไม่โต 

ภาพที่ 4 : ภาพอนาคตที่พึงปรารถนา ‘Downtown Cha Cha Cha’ พื้นที่ Feeling Good ที่คนในทำงานร่วมกับคนนอก ในการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนที่อยู่ และสมดุลทรัพยากรในพื้นที่ กับองค์ความรู้จากภายนอก ผ่านกระบวนการทางสังคม

Uddc และเครือข่ายนักออกแบบ เสนอยุทธศาสตร์ในการพัฒนา โดยเริ่มจากการเสนอ พระโขนง-บางนา โมเดล การทำงานร่วมกันระหว่างภาครัฐท้องถิ่น ภาครัฐส่วนกลาง ภาคเอกชน และภาคประชาชน มีการแบ่งพื้นที่เป็น 3 แกนฝั่งเหนือและใต้ ได้แก่ ถนนสุขุมวิท ถนนศรีนครินทร์ พื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยา 4 แกนฝั่งตะวันออกและตะวันตก ได้แก่ เส้นทางสีเขียวเชื่อมบางกระเจ้า-หนองบอน คลองบางนา คลองพระโขนง ถนนบางนา-ตราด

ในแง่ระยะเวลา จะแบ่งยุทธศาสตร์ออกเป็นสั้น กลาง และยาว ได้แก่

ยุทธศาสตร์ระยะสั้น

• ฟื้นฟูแกนสุขุมวิท

• พัฒนาพื้นที่ยุทธศาสตร์ภายในซอย

• สร้างการเชื่อมต่อด้วยโครงข่ายทางเดินเท้าที่มีคุณภาพ

ยุทธศาสตร์ระยะกลาง

เพิ่มความหนาแน่นอย่างมีคุณภาพบริเวณถนนศรีนครินทร์

ยุทธศาสตร์ระยะยาว

พัฒนาพื้นที่ริมน้ำ

ในการนำเสนอยังมีการพูดถึงรายละเอียดด้านอื่นๆ ที่น่าสนใจ เช่น กลุ่ม WE!PARK พูดถึงแนวคิดเรื่องการสร้าง Pocket Park ที่ประสบความสำเร็จในหลายพื้นที่และเชื่อว่าสามารถนำมาปรับใช้ในย่านนี้เช่นเดียวกัน นอกจากนี้กลุ่ม LOCAL DIALECTS, USERS FRIENDLY และ DEEPHEAD ยังมาเล่ายุทธศาสตร์การสร้างนวัตกรรมทางสังคมเพื่อย่านและชุมชน ที่ลงลึกในรายละเอียดจนเห็นภาพตามอีกด้วย

แผนพัฒนาคือเข็มทิศในการพัฒนาเมือง

เรื่องหนึ่งที่ต้องยอมรับคือ งานพัฒนาเมืองของบ้านเรามีระบบที่ค่อนข้างซับซ้อน เวลาจะสร้างหรือพัฒนาอะไรจะใช้เวลานานจนคนเมืองรู้สึกเบื่อหย่าน อ่อนล้า และชินชา

เมื่อมีบทความหรือเนื้อหาด้านพัฒนาเมือง มีภาพอนาคตที่สวยงาม เราจึงมักตั้งคำถามก่อนว่าจะเกิดขึ้นได้จริงหรือ จะช้าเหมือนโครงการอื่นๆ ก่อนหน้านี้มั้ย?

ในความเป็นจริง โครงการพัฒนาอนาคตของย่านพระโขนง-บางนาคือการวางแผนในระยะยาว การสร้างเมืองนั้นมักต้องใช้เวลา ไม่เหมือนเล่นเกม ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ทันทีเพราะมีคนและองค์กรที่เกี่ยวข้องเยอะมาก การจะทำอะไรสักอย่างจึงควรเริ่มจากแผนยุทธศาสตร์ที่ถูกต้อง แม่นยำ ประหนึ่งเป็นเหมือนเข็มทิศที่จะพาเราเดินทางไปสู่เมืองที่ดีได้จริง แผนที่ดีจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยถ้าขาดการมีส่วนร่วมจากทุกคน นี่คือหัวใจของโครงการพัฒนาย่านที่ UddC และเครือข่ายนักออกแบบต้องการเล่าให้สังคมฟัง

สำหรับเรา โครงการพัฒนาอนาคตของย่านพระโขนง-บางนา ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีของการเปลี่ยนแปลงเมือง ที่ผ่านมากรุงเทพฯ มีศักยภาพเยอะและความฝันมากมาย แต่ไม่สามารถทำได้หรือทำได้ยากมากเพราะขาดความร่วมมือของภาคสังคม ภาครัฐ และเอกชน บางคนอาจมองว่าเป็นแค่พื้นที่พื้นที่หนึ่งซึ่งไม่ได้ครอบคลุมทั้งหมดในกรุงเทพฯ ด้วยซ้ำ แต่ในอีกมุมหนึ่งก็ถือเป็นจุดเริ่มต้นโอกาสพัฒนาและมีส่วนร่วมเปลี่ยนแปลงย่านตัวเองในแบบที่อยากให้เป็นได้

เราเชื่อว่าทุกการเปลี่ยนแปลงย่อมมีสิ่งดีๆ เกิดขึ้นเสมอ ชวนทุกคนร่วมสร้างย่านพระโขนง-บางนาไปด้วยกันได้ที่ https://web.facebook.com/SS2040CollectiveDistrict

The post พระโขนง-บางนา 2040 โปรเจกต์ใหม่ของ UddC เปลี่ยนย่านชายขอบให้น่าอยู่สำหรับทุกคน appeared first on a day magazine.