แรงบันดาลใจจากเด็กหญิงที่มีตัวตนอยู่จริง 

Alice’s Adventures in Wonderland หรือ Alice in Wonderland เป็นผลงานของ ลูอิส แคร์รอล (นามปากกาของ ชาร์ลส์ ดอดจ์สัน นักเขียนชาวอังกฤษ) ว่ากันว่าแคร์รอลเขียนนิยายเรื่องนี้โดยนำแรงบันดาลใจมาจากเด็กหญิงที่มีอยู่จริงคือ อลิซ ลิดเดลล์ ลูกสาวของ เฮนรี ลิดเดลล์ คณบดี Christ Church College ของมหาวิทยาลัย Oxford 

แคร์รอลสนิทสนมกับครอบครัวลิดเดลล์เป็นพิเศษ เขามีความสนใจในการถ่ายภาพและได้รับอนุญาตจากครอบครัวลิดเดลล์ให้บันทึกภาพลูกสาวสามคนของครอบครัวนี้คือ ลอริน่า อีดิธ และ อลิซ สภาพความเป็นอยู่ในอ็อกซ์ฟอร์ดค่อนข้างน่าเบื่อสำหรับเด็กหญิงทั้งสาม ดังนั้นแคร์รอลจึงพาเด็กๆ ออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้งต่างๆ รวมถึงการพายเรือเพื่อชื่นชมธรรมชาติ​ ในระหว่างกิจกรรมเหล่านี้ แคร์รอลได้แต่งเรื่องเล่าเกี่ยวกับเด็กสาวที่หลบหนีออกจากโลกแห่งความเป็นจริงผ่านทางโพรงกระต่าย เข้าไปสู่โลกอีกใบที่เต็มไปด้วยความมหัศจรรย์โดยมอบชื่อของตัวละครเอกในเรื่องนั้นว่าอลิซ 

แม้เรื่องราวการผจญภัยของอลิซจะถูกแต่งขึ้นเพื่อสร้างความบันเทิงให้กับเด็กหญิงวัยเยาว์ แต่ต่อมาเมื่อเขาได้รวบรวมเรื่องเล่าเป็นรูปเล่มและนำไปจัดพิมพ์ (ด้วยการสนับสนุนของคุณพ่อของอลิซ) หนังสือกลับได้รับความสนใจสูงมาก กลายเป็นวรรณกรรมเรื่องโปรดของนักเขียนชื่อดังอย่าง ออสการ์ ไวลด์ ไปจนถึงประมุขคนสำคัญอย่างควีนวิกตอเรีย 

ความสำเร็จของอลิซในดินแดนมหัศจรรย์มาจากองค์ประกอบหลายอย่าง เรื่องเล่าของแคร์รอลแปลกใหม่และเต็มไปด้วยความไม่สมเหตุสมผลเป็นอย่างมาก โลกของเขาแปลกประหลาด ทุกอย่างสามารถเกิดขึ้นได้ ร่างกายของอลิซเปลี่ยนแปลงไปมา เดี๋ยวหดเล็ก เดี๋ยวขยายใหญ่คล้ายจะเป็นการเปรียบเปรยการเปลี่ยนผ่านช่วงวัยของเด็กหญิงอลิซในวัย 8 ขวบ 

ก่อนหน้าวรรณกรรมเรื่องนี้ นักอ่านชาวอังกฤษไม่คุ้นกับเรื่องราวในโลกมหัศจรรย์ที่มีตัวเอกเป็นเด็กหญิงตัวน้อย ส่วนบทสนทนาของอลิซก็มีความแปลกใหม่ มีทั้งความสงสัย ความกล้าหาญแบบเด็กๆ แต่ก็ดูฉลาดเฉลียวไปพร้อมๆ กัน 

อีกหนึ่งเหตุผลสำคัญที่ทำให้อลิซถูกอกถูกใจผู้อ่านมาจากผลงานภาพประกอบโดย จอห์น เทนนิล (John Tenniel) ที่ถ่ายทอดโลกสุดประหลาดออกมาได้อย่างน่าตกตะลึง ตัวละครบางตัวของเทนนิล เช่น ท่านดัชเชส ซึ่งอลิซได้พบในโลกมหัศจรรย์โดยกล่าวว่าเธอนั้น “น่าเกลียดเป็นอย่างมาก” ได้รับแรงบันดาลใจมาจากภาพวาด The Ugly Duchess ภาพวาดชิ้นดังจาก The National Gallery กรุงลอนดอน 

ผลงานชิ้นนี้เป็นของศิลปินจากเบลเยียมชื่อ เควนติน แมตซิส วาดในปี 1513 นำเสนอภาพของสตรีสูงวัยที่สูงศักดิ์ ร่ำรวย แต่อัปลักษณ์ ทุกวันนี้ยังไม่มีใครทราบว่าบุคคลในภาพมีตัวตนจริงหรือไม่ และอาจเป็นผลงานแนวตลกขบขัน เสียดสีสังคม การนำภาพวาดที่คนอังกฤษรู้จักและเข้าใจเรื่องราวเบื้องหลังมาใช้ ทำให้ผู้อ่านสามารถเข้าใจมุขตลกของเรื่องได้ง่ายขึ้น 

การผจญภัยของอลิซเป็นเรื่องราวชวนหัวของคนปกติดีในโลกที่เต็มไปด้วยความบ้าคลั่ง เด็กคนไหนที่เคยเบื่อกับการเจอผู้ใหญ่ทะเลาะกันวุ่นวาย คุณครูเจ้าระเบียบบ้าอำนาจที่ชอบกลั่นแกล้งเด็กในชั้น หรือกระทั่งโรงเรียนที่เต็มไปด้วยกฎบ้าๆ บอๆ ก็อาจจะเข้าใจอลิซและมีความรู้สึกร่วมกับเธอได้ไม่ยาก ส่วนผู้ใหญ่ที่อยากหลบหนีความจริงเข้าสู่โลกไร้เหตุผลหลังโพรงกระต่าย ก็อาจพบว่าเรื่องราวของอลิซทำให้พวกเขาหัวเราะได้ไม่น้อยไปกว่ากัน 

อลิซในดินแดนมหัศจรรย์ ผลงานในฝันของวอลต์ ดิสนีย์ 

การนำวรรณกรรมชิ้นนี้มาสร้างใหม่เป็นแอนิเมชันเป็นเรื่องท้าทายมากสำหรับดิสนีย์ เพราะแม้ว่าหนังสือเรื่องนี้จะเป็นที่นิยมและคุ้นเคยกันอยู่แล้ว แต่เสน่ห์ของอลิซในดินแดนมหัศจรรย์อยู่ที่การเขียนและภาพประกอบ หากจะทำเรื่องนี้ให้สำเร็จได้จะต้องอาศัย Concept Art ที่น่าตื่นตา รวมไปถึงบทสนทนาและการเล่าเรื่องที่แปลกใหม่ วรรณกรรมเล่มนี้ไม่ได้จับหัวใจอย่างงานคลาสสิกเรื่องอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็น กวางน้อยแบมบี้ ช้างน้อยดัมโบ้ หรือเจ้าหุ่นพิน็อกคิโอ หัวใจของการสร้างอลิซในดินแดนมหัศจรรย์คือการเล่าเรื่องระหว่างทางให้น่าตื่นเต้นและชวนติดตาม 

ในปี 1930 ดิสนีย์ผลิตตอนหนึ่งของแอนิเมชันมิกกี้เมาส์ เล่าเรื่องของมิกกี้ที่หลุดเข้าไปในโลกหลังกระจกแล้วต้องผจญภัยกับบรรดาไพ่ทั้งหลาย เราพบว่าดิสนีย์มีแผนที่จะสร้างอลิซในดินแดนมหัศจรรย์ในรูปแบบแอนิเมชันตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 1930s แต่ยังหาแนวทางที่ถูกใจไม่ได้ ภายหลังเมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้โปรเจกต์นี้ถูกพับเก็บไปนานถึง 20 ปี กว่าดิสนีย์จะตัดสินใจนำผลงานชิ้นนี้มาทำใหม่กลายเป็นแอนิเมชันอลิซในดินแดนมหัศจรรย์ที่ออกฉายกันในปี 1951 

ในเวอร์ชันนี้ ดิสนีย์ได้ Concept Artist ฝีมือดีอย่างแมรี แบลร์ เข้ามาช่วยทำคอนเซ็ปต์ตัวละครให้ เธอยังเป็นผู้กำหนด Colour Palette ซึ่งจะบอกว่าแอนิเมชันเรื่องนี้ควรใช้สีเพื่อสื่อสารอารมณ์ในทิศทางไหน หากเรามองผลงานชิ้นนี้ให้ดีจะพบว่าการใช้สีของอลิซในดินแดนมหัศจรรย์เวอร์ชันปี 1951 มีความคอนทราสต์เป็นอย่างมาก นอกจากสีสันฉูดฉาด ยังมีการตัดสีที่เป็นเอกลักษณ์เช่นในฉากเดินขบวนของทหารไพ่ มีการเลือกใช้ท้องฟ้าสีเทากับพื้นดินสีมรตกเพื่อดึงให้สีของทหารไพ่สีขาวแดงดูโดดเด่นและน่าตื่นตา 

ในส่วนของการนำเสนอเนื้อหา ดิสนีย์ปรับให้เรื่องเล่าในเวอร์ชันของเขามีความเป็นมิวซิคัลมากขึ้น มีการแต่งเพลงประกอบเรื่องมากกว่าผลงานในยุคเดียวกัน และที่สำคัญ การวาดตัวละครในรูปแบบแอนิเมชันได้รับแรงบันดาลใจมาจากการแสดงของบุคคลจริง แคธริน โบมอนต์ เลอวีน – ผู้ให้เสียงอลิซ ต้องสวมบทบาทเป็นอลิซจริงๆ เพื่อเป็นแรงบันดาลใจสำหรับนักวาด แต่ฉากที่เป็นที่พูดถึงมากที่สุด คือการแสดงของเธอร่วมกันกับ เอ็ด วินน์ – ผู้ให้เสียงแมด แฮตเตอร์ (Mad Hatter) ในฉากงานเลี้ยงน้ำชา เพราะปรากฏว่าเสียงสดที่ใช้ในการแสดงถูกนำมาใช้จริงในแอนิเมชัน เนื่องจากเข้าถึงอารมณ์มากกว่างานอัดในห้องเสียง 

แมด แฮตเตอร์ หรือช่างทำหมวกบ้า เป็นตัวละครที่โดดเด่นมีสีสันมากเพราะนอกจากบุคลิกจะแปลกประหลาดยังมีบทพูดและการเรียกร้องความสนใจที่แหวกแนว ที่มาของชื่อ แมด แฮตเตอร์ มาจากสำนวนอังกฤษที่มีอยู่แล้วคือ Mad as a hatter เนื่องจากหมวกเป็นเครื่องแต่งกายที่ได้รับความนิยมมากในช่วงศตวรรษที่ 18-19 แต่อุตสาหกรรมนี้ใช้สารปรอทไนเตรตเป็นส่วนหนึ่งในการแปรรูปขนสัตว์ให้สามารถนำมาติดกับหมวกได้ สารที่ว่านี้มีความเป็นพิษสูงทำให้ช่างทำหมวกมีอาการหลอนประสาท พูดจาติดขัด ขาดความมั่นคงทางอารมณ์ กลายเป็นที่มาของสำนวน บ้าเหมือนช่างทำหมวก (Mad as a hatter)

ทิม เบอร์ตัน กับการพาอลิซในดินแดนมหัศจรรย์สู่ไลฟ์แอ็กชันที่ประสบความสำเร็จ

“เป้าหมายหลักคือการสร้างภาพยนต์ให้สื่อสารกับผู้ชม เป็นการนำสิ่งใหม่ๆ เพิ่มเข้าไปแต่ยังรักษาความคลาสสิกไว้ ผู้ชมต้องสามารถสัมผัสถึงจิตวิทยาของเรื่อง” ทิม เบอร์ตัน ผู้กำกับชาวอเมริกันกล่าวไว้เช่นนี้เกี่ยวกับการนำวรรณกรรมคลาสสิกมาถ่ายถอดใหม่เป็นภาพยนตร์เวอร์ชันคนแสดงเมื่อปี 2010 

นิตยสาร Philosophy Now กล่าวถึงอลิซในเวอร์ชัน ทิม เบอร์ตัน ที่พยายามใส่แนวคิดจิตวิทยา รวมไปถึงประเด็นเฟมินิสต์เข้าไปในตัวหนังโดยสะท้อนผ่านตัวละครอลิซซึ่งมีความคิดไม่เหมือนสตรีทั่วไปในยุคเดียวกัน มีความขัดแย้งกับแม่ แต่มองพ่อเป็นต้นแบบของชีวิต เธอปฏิเสธการแต่งงาน หลบหนีไปยังโลกมหัศจรรย์ที่ซึ่งการค้นหาตัวตนของเธอนำไปสู่ตอนจบที่น่าประทับใจ

ในภาพยนต์เวอร์ชันนี้เรายังได้รู้จักตัวละครผู้หญิงสองท่านที่นำเสนอบุคลิกที่แตกต่าง ราชินีสีแดง (The Red Queen) เป็นตัวแทนสังคมเผด็จการ เธอปกครองด้วยความกลัวจนเกือบจะเรียกได้ว่าเป็นทรราช ประชาชนใต้ปกครองของราชินีต้องทำตามกฎที่ไม่มีที่มา ใครขัดความคิดของราชินีจะต้องถูกตัดหัวสถานเดียว บุคลิกเช่นนี้สะท้อนความคิดที่อลิซมีต่อมารดา 

ในขณะที่ราชินีสีขาว (The White Queen) ใช้ชีวิตอย่างเป็นอิสระปราศจากกฎเกณฑ์ข้อบังคับทั้งหลาย นิตยสาร Philosophy Now อธิบายว่าราชินีสีขาวนำเสนอเฟมินิสต์ที่ไม่ถูกกดทับโดยสังคมปิตาธิปไตย อลิซมองเห็นราชินีพระองค์นี้ว่าอยู่ในรูปลักษณ์ที่เหมาะสม ไม่ตัวเตี้ยเกินไป ไม่มีหัวที่ใหญ่เกินไป แต่เป็นความพอดี และที่สำคัญ ราชินีสีขาวเป็นตัวละครที่สนับสนุนอลิซให้เป็นสิ่งที่เธอต้องการ 

เป้าหมายของอลิซคือการเอาชนะราชินีสีแดงและช่วยเหลือราชินีสีขาวให้สามารถกลับมาครองบัลลังก์ แต่ในภารกิจครั้งนี้อลิซจะต้องตามหาดาบวิเศษ ดาบในที่นี้เป็นสัญลักษณ์ของสติปัญญา หากไม่มีปัญญา แม้จะมีความกล้าหาญเพียงใดก็ไร้ผล สถานการณ์ที่อลิซต้องฝ่าฟันคือการหาคำตอบให้เจอว่าทำไมเธอถึงไม่พอใจสถานการณ์ในชีวิต และหากต้องการเปลี่ยนสิ่งเหล่านี้เธอจะต้องตัดสินใจอย่างไร 

เมื่ออลิซเอาชนะการต่อสู้ทั้งหลายเธอจึงมีอิสระที่จะเลือกในสิ่งที่เธอต้องการ เธอสามารถปฏิเสธบทบาทตามจารีต มุ่งหน้าสู่การผจญภัยครั้งใหม่ อลิซเริ่มต้นธุรกิจด้วยความคิดสร้างสรรค์ ถึงอย่างนั้นเธอก็ยังเป็นผู้หญิงคนเดิมที่มีจิตใจงดงาม ฉลาด กล้าหาญ และโอบอ้อมอารี การผจญภัยของอลิซทั้งหมดนี้นำพาอลิซไปสู่การเปลี่ยนผ่านที่สมบูรณ์แบบและสง่างาม

อ้างอิง:

Local Lives – Alice Liddell

Reflections On Alice | A Making of Alice in Wonderland (1951)

Alice in Wonderland

Why Cinderella is Disney’s Only Good Live-Action Remake

10 things you didn’t know about Alice in Wonderland

Alice in Wonderland: 150 years on, what’s the secret of its success?

Where did the phrase “mad as a hatter” come from?

The post จิตวิทยาของ Alice in Wonderland วรรณกรรมอายุกว่า 100 ปีที่หยิบมาทำกี่ทีก็ประสบความสำเร็จ appeared first on a day magazine.

ที่น่าสนใจไปมากกว่านั้น คือครูเอลลาไม่เพียงขึ้นแทนเป็นตัวร้ายเนื้อหอม แต่ยังเป็นตัวละครที่มีฐานแฟนคลับมาก กระทั่งถูกนำมาทำเป็นภาคแยกต่างหากในปี 2021 นำแสดงโดยนักแสดงหญิงชื่อดังอย่าง เอ็มมา สโตน อะไรคือเหตุผลที่ทำให้ตัวร้ายจากแอนิเมชันคลาสสิกยุค 60s แปลงสภาพจากคนรวยคลั่งขนสัตว์ธรรมดา มาสู่ตัวละครโด่งดังเป็นลำดับต้นๆ ของโลก? 

101 ดัลเมเชียนส์ ผลงานช่วยดิสนีย์จากความคิดที่จะเลิกทำแอนิเมชัน

แม้ดิสนีย์จะเป็นที่รู้จักเป็นอย่างมากหลังประสบความสำเร็จกับผลงานชิ้นโบแดงอย่างสโนว์ไวท์ แต่ในเวลาต่อมา บริษัทกลับประสบปัญหาเนื่องจากค่าใช้จ่ายในการสร้างแอนิเมชันเรื่องยาวที่ต้องวาดด้วยมือใช้ทั้งเวลา กำลังคน และงบในการผลิตสูงมาก 

เรื่อยมาจนถึงปี 1959 เมื่อดิสนีย์เปิดตัวแอนิเมชันเรื่องถัดมาอย่างเจ้าหญิงนิทรา ปรากฏว่าผลงานเรื่องนี้เมื่อนำรายได้มาหักลบกับรายจ่าย กลายเป็นว่าขาดทุน การขาดทุนของดิสนีย์นำไปสู่การตั้งคำถามว่าแอนิเมชันวาดมือแบบนี้น่าจะหมดอนาคต มีการเชิญชวนว่าดิสนีย์น่าจะโดดเข้าสู่ภาพยนตร์คนแสดงมากกว่าเพราะกำลังได้รับความสนใจมากในเวลานั้น 

อย่างไรก็ดี สตูดิโอของดิสนีย์ก็รอดพ้นภาวะเกือบล้มละลายมาได้อย่างหวุดหวิดเนื่องจากมีการนำเทคโนโลยีซีร็อกซ์ (Xerox) มาใช้เพื่อช่วยทุ่นเวลา นักวาดสามารถนำลายเส้นของตนเองสแกนลงบนแผ่นเซลลูลอยด์ได้โดยตรง แถมยังสามารถก็อปปี้ภาพที่ซ้ำกันเพื่อเพิ่มจำนวนได้โดยไม่ต้องวาดจริง ดิสนีย์เคยนำเทคโนโลยีนี้มาใช้ก่อนแล้วในบางฉากเช่น ฉากเจ้าชายฟิลิปสู้กับมังกรในเรื่องเจ้าหญิงนิทรา หรือฉากสัตว์ป่าเต้นรำในเรื่องเมาคลีลูกหมาป่า ดังนั้น เคน แอนเดอร์สัน ผู้กํากับศิลป์ของดิสนีย์ จึงได้เสนอว่าจะลองนำเทคโนโลยีนี้มาใช้จริงกับแอนิเมชันเรื่องต่อไปซึ่งปรากฏว่าสามารถทุ่นเวลาการทำงานไปได้เกือบครึ่งแถมลดต้นทุนการผลิตไปได้อย่างน่าพึงพอใจ

ในแอนิเมชันเรื่องนี้ยังได้ลองใช้เทคนิกการวาดใหม่ๆ อย่างการวาดฉากหลังที่มีลักษณะคล้ายการสาดสีลงไปก่อน จากนั้นจึงค่อยทำการตัดเส้นซึ่งทำให้งานศิลป์ในแอนิเมชันเรื่องนี้ดูร่วมสมัยและแปลกตา ต่างจากงานชิ้นก่อนหน้าอย่าง ปีเตอร์ แพน สโนว์ไวท์ หรือซินเดอเรลลาที่ดูโรแมนติกชวนฝัน 

การตัดสินใจเลือกเอานิยายเรื่อง 101 ดัลเมเชียนส์ ของนักเขียนชาวอังกฤษอย่าง โดดี สมิท มาใช้ก็ยังมีเหตุผลน่าสนใจ เนื่องจากเรื่องนี้มีจุดเด่นสองอย่าง คือมีลูกหมาจำนวนมาก สามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลนีซีร็อกส์ได้เต็มที่ ส่วนอีกข้อหนึ่งคือสีของสุนัขพันธุ์นี้เป็นสีขาวดำ สามารถนำมาทำเป็นธีมหลักของหนังและยังกลบปัญหาของการใช้เครื่องซีร็อกส์ที่จะทิ้งรอยเส้นสีดำไว้รอบกรอบของตัวละคร (หากเป็นการวาดและตัดเส้นด้วยมือจะไม่เห็นเส้นสีดำชัดขนาดนี้) 

อีกหนึ่งประเด็นที่ทำให้ 101 ดัลเมเชียนส์ สร้างความแตกต่าง คือโครงเรื่องที่ปราศจากเวทมนตร์และตัวละครในเทพนิยาย แอนิเมชันเรื่องนี้ใช้ฉากหลังร่วมสมัย เป็นสิ่งที่สังคมยุค 60s กำลังเผชิญอยู่จริงเช่นการมีอยู่ของโทรทัศน์ และอิทธิพลของวงการโฆษณาผ่านหน้าจอ ตัวละครหลักฝั่งมนุษย์อย่างโรเจอร์และแอนิต้า เป็นคู่สามีภรรยาที่ประกอบอาชีพและใช้ชีวิตแบบชนชั้นกลางทั่วไป ในขณะที่ตัวละครฝ่ายร้ายอย่างครูเอลลาก็ไม่ได้มีเวทย์มนตร์วิเศษ เป็นแค่ผู้หญิงร่ำรวย อารมณ์ร้อนที่ค่อนข้างจะมีมุมตลกอยู่บ้าง สามารถสร้างเสียงหัวเราะให้คนดู

ด้วยความสดใหม่หลายๆ อย่างทำให้ 101 ดัลเมเชียนส์ ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมากทั้งทางด้านรายได้และเสียงวิพากษ์วิจารณ์ (แม้ว่าเจ้าของสตูดิโออย่าง วอลส์ ดิสนีย์ จะไม่ค่อยชอบผลงานเรื่องนี้เนื่องจากมันดูโมเดิร์นเกินไป ไม่ใช่งานคลาสสิก โรแมนติกแบบที่เจ้าตัวเชื่อมั่น) ผลตอบรับที่ตามมาคือตัวละครที่โด่งดังและเป็นที่จดจำ หรือจะเรียกได้ว่ามีคาแรกเตอร์ที่สุดอย่างครูเอลลากลายเป็นตัวร้ายที่ครองใจชาวอเมริกาตามไปด้วย 

ครูเอลลา เดอ วิล จากตัวร้ายบ้าขนสัตว์ สู่อัจฉริยะด้านแฟชั่น

ตัวละครครูเอลลาปรากฏเป็นครั้งแรกในนิยายเรื่อง 101 ดัลเมเชียนส์ของ โดดี สมิท นักเขียนชาวอังกฤษท่านนี้มีสุนัขดัลเมเชียนอยู่จริง และได้ไอเดียการเขียนนิยายมาจากเพื่อนคนหนึ่งซึ่งบอกว่าน้องหมาของสมิทน่าจะนำมาทำเป็นเสื้อขนสัตว์ได้สวยพอดู

ในนิยายของสมิท ครูเอลลาเป็นสาวสังคมที่ร่ำรวย แต่งงานแล้ว และดูจะแต่งกายได้อย่างจัดจ้าน เธอบรรยายลักษณะเครื่องแต่งกายของครูเอลลาว่า “สวมชุดกระโปรงผ้าซาตินรัดรูปสีมรกต สวมเสื้อขนมิงค์สีขาวตัดกับเครื่องประดับทำจากทับทิมและรองเท้าสีแดงสดเข้าคู่กัน” ครูเอลลาในเวอร์ชันของ สมิท เป็นสตรีแต่งงานแล้ว สามีของเธอเป็นเจ้าของธุรกิจขนสัตว์ที่ร่ำรวยมากและดูเหมือนว่าเธอจะแต่งงานกับเขาเพราะความรักในขนสัตว์มากกว่าสามี อย่างไรก็ดี ครูเอลลายังคงเก็บนามสกุล เดอ วิล ของเธอไว้ ให้เหตุผลว่าเธอเป็นสายเลือดคนสุดท้าย และยังมีแมนชันตกทอดของครอบครัวชื่อ Hell Hall (ก่อนหน้านี้ชื่อ Hill Hall แต่ชาวบ้านใกล้เคียงเชื่อว่าตระกูลเดอ วิล ทำเรื่องเลวร้ายในบ้านจึงเปลี่ยนคำเรียกจาก Hill ที่แปลว่าภูเขา เป็น Hell ที่แปลว่านรก – ไม่ปรากฏว่าเรื่องร้ายที่ว่าเป็นเรื่องอะไร) 

ครูเอลลารู้จักกับแอนิตา (ภรรยาของโรเจอร์) สมัยเรียนหนังสือ ซึ่งแอนิตาเล่าว่าครูเอลลาเป็นคนแปลกมาก โดนไล่ออกจากโรงเรียนเพราะกินหมึกสำหรับเติมปากกาเข้าไป ไม่ได้มีการกล่าวถึงครอบครัวของครูเอลลามากนัก แต่เธอน่าจะมีฐานะและค่อนข้างถูกตามใจเพราะมักทำอะไรไม่แคร์สื่อเช่นขับรถเสียงดังมาก ชอบทานอาหารแบบโรยพริกไทยจนเผ็ดจี๊ด เธอยังเป็นนักสะสมโค้ตขนสัตว์ตัวยงอีกด้วย

ต่อมาเมื่อดิสนีย์นำนิยายเรื่องนี้มาผลิตเป็นแอนิเมชัน มีการตัดสินใจว่าครูเอลลาจะต้องนำเสนอภาพลักษณ์ของสาวสมัยใหม่แบบที่สามารถพบเห็นได้ในสังคมยุคนั้น มาร์ค เดวิส ผู้ออกแบบตัวละครครูเอลลา กล่าวว่าเขามีต้นแบบในใจจากสตรีหลายคนยกตัวอย่างเช่น ทาลูลาห์ แบงก์เฮด – นักแสดงหญิงชื่อดัง และสตรีอีกท่านที่เดวิสรู้จัก (แต่ไม่ออกนาม) เขากล่าวว่าผู้หญิงคนนี้ร้ายกาจมาก “เธอตัวสูง รูปร่างผอม พูดอยู่ตลอดเวลา แม้คุณจะไม่เข้าใจว่าเธอกำลังพูดถึงอะไร ผมอยากสร้างตัวละครให้มีลักษณะเหมือนบุคคลจริงๆ ซึ่งคุณจะไม่ชอบหน้า” อันที่จริงนิสัยขับรถเสียงดังน่าหวาดเสียวของครูเอลลา ก็น่าจะมีที่มาจากตัวนักแสดงสาว ทาลูลาห์ แบงก์เฮด ด้วยเช่นกัน

ครูเอลลาในเวอร์ชันของดิสนีย์มีจุดเด่นอีกอย่างคือการขยับตัวไปมาที่ไม่หยุดนิ่งเหมือนปลาฉลาม การออกแบบมูฟเม้นของครูเอลลา ถอดแบบมาจากนักแสดงอีกท่านคือ แมรี วิกส์ จุดเด่นคือการบิดร่างกายที่ผอมบางได้อย่างอิสระ มีปฏิกิริยากับสิ่งรอบข้างอย่างเกินจริง และแสดงสีหน้าทั้งตกใจและขบขันได้อย่างตรงไปตรงมา 

เนื่องจาก 101 ดัลเมเชียส์ประสบความสำเร็จถล่มถลาย จึงมีการหยิบเอาแอนิเมชันเรื่องนี้มาทำใหม่ในรูปแบบไลฟ์แอ็กชัน ซึ่งผู้รับบทครูเอลลาในคราวนี้คือนักแสดงมากฝีมืออย่าง เกล็น โคลส ในภาพยนต์เรื่องนี้เอง เป็นครั้งแรกที่มีการนำเสนออย่างชัดเจนว่าครูเอลลาทำงานในอุตสาหกรรมแฟชั่น เธอมีบริษัทของตัวเองชื่อ House of DeVil ซึ่งน่าจะเป็นแรงบันดาลใจให้ครูเอลลาในเวอร์ชันของ เอ็มมา สโตน ในอีกหลายปีให้หลัง 

ครูเอลลาในเวอร์ชันของ เกล็น โคลส ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก ซึ่งน่าจะมีที่มาจากการแสดงของเธอ บวกกับการออกแบบชุดของครูเอลลาให้ดูหรูหราวิจิตรบรรจงจนถึงขั้นนักแสดงบอกว่าตัวเธอจะลุกนั่งในชุดก็ยังทำได้ยาก ตัวตนของครูเอลลาในเวอร์ชันนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้แฟนๆ หลายคนมองครูเอลลาเป็นไอดอลด้านการใช้ชีวิต เธอเป็นสตรีที่ประสบความสำเร็จ ไม่แต่งงาน ไม่มีลูก แต่มีชีวิตหรูหราด้วยเงินที่หามาได้ด้วยตัวเอง 

เกล็น โคลส ให้สัมภาษณ์เกี่ยวกับตัวละครครูเอลลาของเธอว่า “ครูเอลลาอาจจะไม่ค่อยมีความเป็นมนุษย์เท่าไหร่ แต่ก็เป็นตัวร้ายที่มีอารมณ์ขัน แม้จะเป็นอารมณ์ขันแบบตลกร้ายก็ตาม ครูเอลลาเป็นตัวละครที่ยอดเยี่ยม เนื่องจากเธอมีความสุขกับสิ่งที่เธอเป็น นั่นหมายถึง เธอมีความสุขกับความชั่วร้ายของตัวเอง และมันมีบางอย่างที่น่าสนใจในเรื่องนี้” 

‘ความน่าสนใจ’ ที่เกล็น โคลส กล่าวถึงดูจะตรงกับทีมบริหารดิสนีย์เพราะในปี 2021 ก็ได้มีการปล่อยไลฟ์แอ็กชันที่บอกเล่าที่มาของตัวละครครูเอลลา รวมไปถึงปมในวัยเด็กของครูเอลลาที่ต้องสูญเสียผู้เป็นแม่ไปต่อหน้าต่อตา (หนังสือพิมพ์ The Washington Post กล่าวว่าเป็นเหมือนปมเข้าสู่ด้านมืดของแบทแมน เพียงแต่แบทแมนเลือกที่จะช่วยเหลือผู้อื่น แต่ครูเอลลามองหาผลประโยชน์ของตัวเอง) 

ฌอน เบลีย์ ประธานฝ่ายการผลิตภาพยนตร์ของดิสนีย์สตูดิโอกล่าวถึงความตั้งใจในการหยิบเอาเรื่องของครูเอลลามาสร้างใหม่ว่า “ถ้าไอรอนแมน ธอร์ และกัปตันอเมริกา เป็นซูเปอร์ฮีโร่ของมาร์เวล อลิซ ซินเดอเรลลา เมาคลี และเบลล์ อาจเป็นฮีโร่ของเรา ส่วนครูเอลลาและมาเลฟิเซนต์ ก็คือสุดยอดวายร้าย หากเราสามารถหาวิธีที่จะเชื่อมโยงตัวละครเหล่านี้เข้ากับเรื่องราวความเป็นจริงในชีวิตของผู้คน ดีสนีย์ก็อาจจะได้เปรียบในการแข่งขัน” 

แน่นอนว่าครูเอลลาในเวอร์ชันปี 2021 นำแสดงโดย เอ็มมา สโตน ยังคงโฟกัสไปที่โลกแฟชั่น หยิบเอาสีขาว ดำ เทา และแดงซึ่งเป็นสีหลักของครูเอลลาตั้งแต่ภาคแอนิเมชันมาปัดฝุ่นเป็นดีไซน์แบบใหม่ อย่างไรก็ดีสิ่งที่หายไปในเวอร์ชัน 2021 คือความหลงใหลในขนสัตว์ซึ่งเป็นแกนหลักของตัวละครตั้งแต่เวอร์ชันนิยาย จากเครื่องแต่งกายกว่า 40 ชุดของครูเอลลา ไม่มีชุดไหนที่ใช้ผ้าขนสัตว์เลย และในขณะที่มีสุนัขตัวอื่นๆ อยู่ในเรื่องนี้ ครูเอลลาในเวอร์ชัน เอ็มมา สโตน ก็ไม่แสดงท่าทางมุ่งร้าย เกี่ยวกับเรื่องนี้ดิสนีย์ได้เขียนย้ำไว้ตั้งในในช่วงการผลิต “ตัวละครครูเอลลาในภาพยนตร์เรื่องนี้จะไม่ทำร้ายสัตว์ ไม่ว่าจะในด้านใด” 

เกี่ยวกับเรื่องนี้ นิตยสาร TIME ได้ให้ข้อสังเกตว่า ดิสนีย์อาจไม่ต้องการเสี่ยงกับเสียงต่อต้านจากองค์กรพิทักษ์สัตว์ และอาจพบว่าผู้ชมคงไม่สามารถเอาใจช่วยครูเอลลา หากเธอแสดงพฤติกรรมร้ายกาจกับสุนัข กระทั่งมีความคิดที่จะถลกหนังพวกมันเพื่อมาทำเป็นชุด สเตฟานี ซาคาเร็ก นักวิจารณ์จาก TIME กล่าวถึงข้อเสียของการนำเสนอในรูปแบบนี้ ว่าเป็นการทำให้ตัวร้ายขาดเสน่ห์ “หากต้องคอยมองหาเหตุผลรองรับการกระทำของทุกตัวละคร และต้องขอให้ผู้ชมเห็นใจการกระทำที่เกินเลยไปของพวกเขา” 

วายร้ายที่คนรัก ทำไมครูเอลลาจึงได้รับความนิยมมาก ต่างจากตัวร้ายทั่วไปของดิสนีย์

“หากเรามองข้ามแผนการชั่วร้ายในการลักพาตัวลูกสุนัขเพื่อนำมาถลกหนังออกไป ครูเอลลาของดิสนีย์ก็เป็นแฟนตาซีของแนวคิดสตรีนิยม ตัวละครหญิงที่ร่ำรวย อิสระ ประสบความสำเร็จในชีวิต และที่สำคัญ ยังไม่แต่งงาน ครูเอลลายังมีลูกน้องสองคนที่สามารถกวักมือเรียกได้อยู่เสมอ เธอมั่นใจในตัวเอง ไม่ยอมให้อะไรมาขวางทาง เป็นสิ่งที่แตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากผู้หญิงทั่วไปในยุคนั้น” หนังสือพิมพ์ The New York Times กล่าวถึงคาแรกเตอร์ของครูเอลลาที่สามารถดึงดูดผู้ชมให้ตกอยู่ใต้มนต์สะกดของเธออย่างง่ายดาย 

ริชาร์ด คีน ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาจาก Converse University กล่าวเอาไว้ในงานวิจัยเรื่อง The American Western Mythology of “Breaking Bad” ว่า ผู้คนมักมีความเห็นอกเห็นใจกับตัวร้ายที่หน้าตาดี ครูเอลลาต่างจากตัวร้ายดิสนีย์ส่วนมาก ไม่ว่าจะเป็นเออร์ซูลา หรือร่างแปลงอัปลักษณ์ของราชินีใจร้ายในเรื่องสโนว์ไวท์ เนื่องจากเธอถูกนำเสนอในฐานะสตรีมีฐานะ ไฮแฟชั่น (โดยเฉพาะในเวอร์ชันของ เกล็น โคลส นอกจากครูเอลลาจะประสบความสำเร็จในชีวิต เธอยังมีมุมที่ดูตลกอีกด้วย) 

ริชาร์ด คีน กล่าวต่อไปว่า การตกหลุมรักวายร้ายหน้าตาดีเป็นกลไกธรรมดาของมนุษย์ ยิ่งตัวละครถูกชี้ว่าเราควรเกลียดมากเท่าไหร่ จิตใจก็จะยิ่งเกิดการต่อต้านมากเท่านั้น กลับมองว่าการกระทำที่ไม่ปกติ ไม่แคร์สังคม กลายเป็นเสน่ห์ที่ดึงดูดให้สนใจ ในทางกลับกัน หากตัวร้ายมีรูปลักษณ์ไม่สวยงาม บวกเขากับการกระทำที่เลวร้าย ผู้ชมจะไม่เกิดความชื่นชม แต่จะรู้สึกไม่ชอบ ขยะแขยง และไม่อยากเอาใจช่วย 

ในเวอร์ชันของ เอ็มมา สโตน ครูเอลลาอายุน้อยและอยู่ในรูปลักษณ์ที่สวยงามมากที่สุด แน่นอนว่าเธอทำเรื่องผิดอย่างการโกหก หรือลักขโมย แต่การกระทำของเธอมีเหตุผลรองรับและมีแรงจูงใจที่ชัดเจนคือความต้องการที่จะแก้แค้น  ในฐานะเด็กหญิงที่ตะเกียกตะกายจนกลายมาเป็นดาวรุ่งพุ่งแรงของวงการแฟชั่น ยิ่งภาพยนตร์มีการตัดประเด็นที่น่าถกเถียงอย่างการหลงใหลในเสื้อขนสัตว์ออกไป ยิ่งทำให้ครูเอลลาในเวอร์ชันล่าสุด เปลี่ยนจากตัวร้ายหญิงหยิ่งยโส เสียงดัง สูบบุหรี่จัด ไม่แคร์ใคร ไปสู่ตัวละครที่ผู้ชมทางบ้านเกือบจะสามารถเทใจให้ได้เต็ม 100% 

References:

Redefining the Line: The Making of 101 Dalmatians

How ‘One Hundred and One Dalmatians’ Saved Disney

The Making and Impact of One Hundred and One Dalmatians

The Surprising Evolution of Cruella De Vil

Everything to Know About the Origins of Cruella de Vil Before Watching the New Disney Movie

‘Cruella’ is about a puppy killer. Has the origin-story trend gone far enough?

The post ครูเอลลา เดอ วิล พัฒนาการของตัวร้ายที่คนรัก ว่าด้วยกรณีศึกษาจากแอนิเมชันดัง 101 ดัลเมเชียนส์ appeared first on a day magazine.

แม้จะประสบความสำเร็จกับแนวทางที่ว่า แต่ก็มีผลงานอยู่หนึ่งชิ้นคือคนค่อมแห่งนอเทรอดาม ที่ดูเหมือนจะพยายามดันเพดานให้สูงขึ้น พาผู้ชมไปสำรวจประเด็นอ่อนไหวหลายอย่างพร้อมกัน ยกตัวอย่างเช่นการใช้อำนาจโดยมิชอบของเจ้าหน้าที่รัฐ การปลุกระดมฝูงชน อคติในระบบกฎหมาย ไปจนถึงประเด็นด้านศาสนา การล่วงละเมิดทางเพศ และความสำคัญของประชาชนที่จะลุกขึ้นมาต่อสู้กับความอยุติธรรมของรัฐ กระทั่งมีผู้ปกครองบางท่านรู้สึกผิดหวังกับการพาบุตรหลานไปรับชม เพราะมันซับซ้อนมากไป ไม่เหมาะสมกับเด็กเอาเสียเลย ไม่น่าเชื่อว่าจะได้เรทเดียวกันกับภาพยนตร์แฟนตาซีโลกสวยอย่างเงือกน้อยผจญภัยและอีกหลายเรื่องก่อนหน้า ดิสนีย์มีความคาดหวังอย่างไรกับแอนิเมชันเรื่องนี้และตำนานคนค่อมแห่งนอเทรอดามเป็นวรรณกรรมในช่วงไหนของประวัติศาสตร์? 

วรรณกรรมเพื่อสถาปัตยากรรม คนค่อมแห่งนอเทรอดามกับความพยายามของวิกตอร์ อูโก

วิกตอร์ อูโก เป็นนักประพันธ์ที่มีชื่อเสียงโด่งดังมากที่สุดท่านหนึ่งในศตวรรษที่ 19 แม้ว่าเขาจะเข้าเรียนวิชากฏหมาย แต่ก็มีผลงานเขียนออกมาตั้งแต่อายุน้อย บทกวีของอูโกเคยได้รับรางวัลจากกษัตริย์หลุยส์ที่ 18 และเป็นที่จับตามองมาตั้งแต่ตอนนั้น ในปี 1831 อูโกออกผลงานชิ้นใหม่เป็นนิยายที่ใช้ชื่อน่าสนใจอย่าง The Hunchback of Notre Dame (คนค่อมแห่งนอเทรอดาม) ชื่อนิยายของอูโกบ่งบอกชัดเจนถึงจุดประสงค์สำคัญสองอย่างจากนักเขียน 1.เพื่อกล่าวถึงสุนทรียภาพแบบโรแมนติกที่พูดถึงความสวยงามและความอัปลักษณ์ 2.เพื่อช่วยปลุกกระแสอนุรักษ์สถาปัตยกรรมในรูปแบบกอธิกที่กำลังถูกทิ้งขว้างและรื้อสร้างเป็นอาคารในรูปแบบทันสมัย อูโก เชื่อว่าพลังของวรรณกรรมจะทำให้ผู้อ่านตระหนักถึงความงดงามของศิลปะสไตล์นี้ และได้เลือกเอาวิหารนอเทรอดามเป็นฉากหลัง โดยหากกลับไปอ่านต้นฉบับของนักเขียนฝรั่งเศสผู้นี้ จะพบว่ามีการบรรยายความสวยงามของวิหารอย่างละเอียดและตั้งใจ และได้มีการกล่าวในบทสุดท้ายว่าวิหารแห่งนี้อาจจะต้องสูญหายไปจากพื้นโลกเช่นเดียวกับเรื่องราวของคนค่อม 

งานเขียนของอูโกได้รับเสียงตอบรับที่ดีมากจากผู้อ่าน ปลุกกระแสให้ประชาชนหันมาสนใจมหาวิหารที่อยู่ในสภาพทรุดโทรมเต็มที ต่อมาจึงมีการลงงานเพื่อบูรณะวิหารนอเทรอดามอย่างจริงจังในอีก 11 ปีต่อมา 

อีกหนึ่งประเด็นที่อูโกได้เลือกหยิบมาบอกเล่าคือความสวยงามและความอัปลักษณ์ โดยใช้ฉากหลังเป็นนครปารีสในปี 1482 (ตรงกับปลายรัชสมัยของกษัตริย์หลุยส์ที่ 11) เรื่องราวตามต้นฉบับของอูโกกล่าวถึงชายที่มีรูปร่างผิดปกตินามควาซีโมโดซึ่งใช้ชีวิตอยู่ในวิหารนอเทรอดาม รับหน้าที่เป็นผู้ตีระฆังบอกเวลา ควาซีโมโดถูกรับเลี้ยงโดยโฟรโล ผู้เป็นนักบวชในคริสตศาสนามีตำแหน่งเป็นอัครพันธบริกร (archdeacon) ตำแหน่งนี้ถือว่ารองจากบิชอป ทำหน้าที่เป็นตัวแทนของมุขนายกในโบสถ์ต่างๆ 

โฟรโลรับเลี้ยงควาซีโมโดที่ถูกนำมาทิ้งไว้ในโบสถ์ เนื่องจากเขานึกถึงน้องชายและได้สอนให้ควาซีโมโดรู้จักการอ่านและเขียน แต่ควาซีโมโดในเวอร์ชันของอูโก นอกจากจะมีรูปร่างผิดปกติ เป็นคนหลังค่อม ตาบอดหนึ่งข้าง ยังมีปัญหาด้านสติปัญญาทำให้ท้ายที่สุดสามารถทำหน้าที่เป็นได้เพียงคนลั่นระฆังของวิหาร

โฟรโลเฝ้าบอกควาซีโมโดว่าโลกภายนอกนั้นโหดร้ายและไม่ต้อนรับผู้มีรูปลักษณ์แปลกไปจากตน แต่ควาซีโมโดไม่เชื่อและแอบออกไปนอกวิหารในวันที่มีงานเทศกาลจำอวด (Festival of Fools) ในงานครั้งนี้มีการประกวดว่าใครแต่งกายได้อัปลักษณ์ทั้งสุด ปรากฏว่าควาซีโมโดได้รับเลือกให้เป็นผู้ชนะ โฟรโลตามมาจนพบควาซีโมโดและยังได้เห็นนางยิปซีสาวสาวชื่อเอสเมอรัลดาซึ่งเข้ามาเต้นรำหาเงินในงาน โฟรโลหลงใหลในตัวเอสเมอรัลดา จึงได้ออกคำสั่งให้ควาซีโมโดลักพาตัวหญิงสาวมาให้เขา โชคดีที่ผู้กองฟีบัสหยุดเหตุได้ทัน ควาซีโมโดถูกจับขึ้นศาล และมีการตัดสินให้โบยในที่สาธารณะ 

ควาซีโมโดมองไปยังโฟรโลเพื่อขอความช่วยเหลือ แต่โฟรโลไม่สนใจ เป็นเอสเมอรัลดาที่ทนการกระทำรุนแรงไม่ไหว เธอปลอบใจและนำน้ำมาให้ควาซีโมโดซึ่งทำให้เขาประทับใจและหลงรักเธอในที่สุด เอสเมอรัลดาสามารถครอบครองหัวใจของชายสามคนพร้อมๆ กัน คือโฟรโล ควาซีโมโด และผู้กองฟีบัส ปรากฏว่าฝ่ายหญิงมีใจให้ผู้กองฟีบัส ทั้งสองนัดพบกันแต่โฟรโลทราบเข้าและได้ตามไปทำร้ายผู้กองฟีบัสต่อหน้าเอสเมอรัลดา 

เอสเมอรัลดาถูกยัดข้อหาทำร้ายเจ้าพนักงาน ผู้กองฟีบัสเองก็เชื่อว่าเอสเมอรัลดาและพวกยิปซีของเธอตั้งใจซุ่มทำร้ายหมายเอาชีวิตเขา เอสเมอรัลดาถูกตัดสินประหารชีวิตด้วยการแขวนคอ ก่อนที่จะโดนโทษประหาร ควาซีโมโดโหนเชือกลงมาจากวิหารเพื่อช่วยเอสเมอรัลดา เขาซ่อนเธอไว้ในวิหารและทำการป้องกันไม่ให้ใครเข้าถึงตัวสาวยิปซีได้ ในระหว่างนั้นโฟรโลแอบมาพบเอสเมอรัลดาเพื่อเสนอว่าเขาจะช่วยให้เธอให้พ้นความตาย แลกกับการที่เอสเมอรัลดาจะยอมมาเป็นภรรยาของเขา 

เอสเมอรัลดาปฏิเสธ กว่าควาซีโมโดจะรู้ตัวและตามมาหา เอสเมอรัลดาก็ถูกประหารไปเสียแล้ว เมื่อเห็นร่างของสาวในดวงใจถูกแขวนคอ ควาซีโมโดสติหลุดและได้เข้าโจมตีโฟรโล โยนเขาลงจากวิหาร เมื่อเห็นว่าเอสเมอรัลด้าและโฟรโลเสียชีวิต ควาซีโมโดได้แต่ร้องไห้และกล่าวว่า บุคคลทั้งสองเป็นเพียงสองสิ่งที่เขารัก นั่นเป็นครั้งสุดท้ายที่ชาวเมืองปารีสได้เห็นคนค่อมแห่งนอเทรอดาม หลายปีต่อมาเมื่อมีการขุดสุสานแถวนั้น คนขุดสุสานพบร่างของหญิงผู้หนึ่งกับชายที่มีโครงกระดูกผิดรูป เป็นไปได้ว่าควาซีโมโดฆ่าตัวตายหลังจากเหตุในคืนนั้น กลายเป็นจุดจบแสนเศร้าของนิยายที่กินใจผู้อ่านเป็นอย่างมาก

คนค่อมแห่งนอเทรอดาม จากนิยายสายดาร์กสู่การ์ตูนเด็ก? 

แม้คนค่อมแห่งนอเทรอดามจะเป็นแอนิเมชันเก่าที่ออกฉายมาแล้วกว่า 25 ปี (เรื่องนี้ออกฉายในปี 1996) แต่สื่อหลายสำนักก็ยังยกให้แอนิเมชันเรื่องนี้เป็นผลงานที่ดาร์กที่สุดของดิสนีย์ แม้จะมีการเปลี่ยนเนื้อเรื่องหลายอย่างให้เหมาะสำหรับเด็ก เช่น การเปลี่ยนตอนจบให้สมหวัง เอสเมอรัลดากับผู้กองฟีบัสได้ครองรักกัน ส่วนควาซีโมโดนั้น แม้จะอกหักจากหญิงสาวแต่ก็อวยพรให้ทั้งสองมีความสุข และได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่นจากประชาชนในปารีส 

เพื่อไม่ให้แอนิเมชันเรื่องนี้ดูโจมตีศาสนามากเกินไป มีการเปลี่ยนบทของโฟรโลจากนักบวชมาเป็นผู้พิพากษา ถึงอย่างนั้นก็ยังมีประเด็นหลายอย่างที่ดูไม่ค่อยเหมาะสมกับเด็กเช่นความลุ่มหลงที่โฟรโลมีต่อเอสเมอรัลดา หรือประเด็นด้านการกวาดล้างชาวยิปซีซึ่งถือเป็นคนนอกศาสนาออกจากปารีส โดยดีสนีย์ได้ใช้วิธีบอกเล่าประเด็นเหล่านี้อย่างชาญฉลาดคือการเล่าด้วยเพลงและภาพที่เหมือนจะหลุดออกมาจากจินตนาการ 

อันที่จริงกองเซนเซอร์ของสหรัฐอเมริกาไม่ได้มีปัญหากับเนื้อหา แต่มีการขอว่าให้ปรับซาวนด์เอฟเฟ็กต์ในแอนิเมชันให้เบาลง เพื่อไม่ให้ผู้ชมที่มีอายุน้อยรู้สึกตกใจ ส่วนเพลงที่น่าจะมีปัญหามากที่สุดในเรื่องอย่าง Hellfire ซึ่งเป็นส่วนที่โฟรโลสารภาพความในใจต่อพระแม่มารีเรื่องที่เขามีความลุ่มหลงต่อเอสเมอรัลดาและได้โทษว่าเป็นเพราะถูกเธอใช้มนต์ดำล่อลวง ก็ได้มีการตัดคำว่า ‘บาป’ (sin) ออกไป แต่ใช้เอฟเฟ็กต์ดึงเสียงขึ้นมาแทน ผู้ชมพอจะเดาได้ว่าตัวละครกล่าวถึงบาป แต่ไม่ได้มีการใส่คำร้องลงไปเพื่อเลี่ยงกองเซนเซอร์ 

อย่างไรก็ดี แอนิเมชันเรื่องนี้ได้รับเสียงตอบรับที่ไม่ดีนักจากกลุ่มผู้ชม นำไปสู่ข้อครหาต่อกองเซนเซอร์ว่าทำไมปล่อยให้แอนิเมชันที่มีเนื้อหารุนแรงได้เรท G (General Audiences – หมายถึงภาพยนตร์ที่เหมาะสมกับทุกเพศทุกวัย) เท่ากับซินเดอร์เรลลาและเงือกน้อยผจญภัย 

หนังสือพิพม์ New York Times เคยทำบทความเพื่อสืบหาข้อเท็จจริงในเรื่องนี้ นำไปสู่ข้อสรุปว่ากองเซนเซอร์ในช่วงทศวรรษที่ 1990s ยังไม่ได้มีข้อกำหนดที่เข้มงวดนัก แต่หากคนค่อมแห่งนอเทรอดามออกฉายในปัจจุบัน ก็คงไม่สามารถได้รับเรท G หากยังมีเนื้อหาและคำพูดในรูปแบบเดิม 

แอนิเมชันที่ดาร์กที่สุดของดิสนีย์?

ไม่มีบันทึกแน่ชัดว่าทำไมดิสนีย์จึงนำวรรณกรรมสุดดาร์กของ วิกตอร์ อูโก มาปรับปรุงใหม่เป็นแอนิเมชัน เป็นไปได้ว่าในช่วงทศวรรษที่ 1990s แอนิเมชันของดิสนีย์ประสบความสำเร็จค่อนข้างมาก จึงมีช่องว่างให้เกิดการทดลองโครงเรื่องในรูปแบบอื่น 

คนค่อมแห่งนอเทรอดามแม้จะไม่ถูกใจบรรดาผู้ปกครองหรือไม่เหมาะสำหรับเด็ก แต่ได้รับเสียงวิจารณ์จากนักวิจารณ์ในเชิงบวก ตัวเรื่องมีความเคารพต้นฉบับเป็นอย่างมาก การดัดแปลงเนื้อหาเป็นไปอย่างมีเหตุผล ตัวละครมีความเป็นคนซึ่งทำให้เรื่องยิ่งน่ากลัวไปใหญ่เพราะเหมือนเราจะสามารถพบเจ้าหน้าที่รัฐที่ใช้อำนาจในทางมิชอบและซ่อนความชั่วร้ายของตนไว้ใต้เหตุผลทางกฎหมายได้ในชีวิตประจำวัน 

อีกจุดหนึ่งที่ดิสนีย์ดูจะตีความไปได้ไกลกว่าต้นฉบับ คือการนำเสนอมุมมองของศาสนาซึ่งสามารถถูกใช้เพื่อสร้างหรือทำลายคน อยู่ที่คนผู้นั้นจะตีความเป็นอย่างไร โฟรโลกวาดล้างชาวยิปซีโดยอ้างเหตุผลทางศาสนา แต่นักบวชในเรื่องนี้ก็เป็นผู้ห้ามไม่ให้โฟรโลฆ่าควาซีโมโดตั้งแต่ตอนเป็นทารก  นักบวชประจำวิหารนอเทรอดามยังเป็นผู้ให้ความช่วยเหลือเอสเมอรัลดาขณะโดนโฟรโลตามจับ เรายังเห็นภาพของประชาชนชาวปารีสที่สวดอ่อนวอนต่อพระผู้เป็นเจ้าเพื่อตัวเอง ตัดสลับกับเอสเมอรัลดาที่สวดภาวนาเพื่อผู้อื่น

เมื่อเอสเมอรัลดาถามควาซีโมโดว่าผู้ชายใจร้ายอย่างโฟรโลเลี้ยงดูควาซีโมโดให้เป็นคนที่มีจิตใจเอื้ออารีได้อย่างไร ควาซีโมโดกล่าวว่าโฟรโลไม่ใช่คนชั่วช้า และเขาให้ปกป้องดูแลควาซีโมโดในตอนที่ไม่มีใครต้องการ (แน่นอนว่าในตอนนั้นควาซีโมโดยังไม่รู้ว่าโฟรโลเป็นเหตุให้มารดาของตนต้องถึงแก่ความตาย) ควาซีโมโดมองโฟรโลในแง่ดี ซึ่งอาจเป็นข้อความที่แอนิเมชันเรื่องนี้ต้องการส่งต่อ เนื้อแท้ของมนุษย์นั้นไม่อาจเปลี่ยนได้ ควาซีโมโดเป็นคนจิตใจดี และการที่เขาเป็นผู้ลั่นระฆังโบสถ์เป็นการเปรียบเปรยว่าคนค่อมผู้มีใบหน้าอัปลักษณ์มีหัวใจเช่นทูตสวรรค์ ทูตสวรรค์ต่อให้อยู่ในโคลนตมก็ยังมีจิตใจที่ซื่อตรงดั่งทอง 

ในตอนท้ายของเรื่องเมื่อโฟรโลตัดสินให้เผาเอสเมอรัลดาทั้งเป็น เราเห็นว่านักบวชประจำวิหารนอเทรอดามปรากฏตัวขึ้นอีกครั้ง เขาพยายามห้ามเหตุตรงหน้าแต่ถูกทหารของโฟรโลห้ามไว้ แสดงให้เห็นว่าบทบาทของศาสนามีอยู่ในพื้นที่จำกัด และหากผู้มีอำนาจต้องการ ก็อาจบิดเบือนศาสนาเพื่อประโยชน์ส่วนตน ไม่ต่างจากการตั้งตนเป็นพระเจ้า 

โฟรโลไม่เพียงจ้องทำลายเอสเมรัลดาที่ปฏิเสธรักจากเขา เขายังสั่งให้เผาทำลายวิหารซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของศาสนา ปรากฏว่าชาวเมืองทนต่อสิ่งนี้ไม่ไหวอีกต่อไป พวกเขาจับอาวุธเข้าสู้ ปล่อยชาวยิปซีที่ถูกกักขังและเมื่อเหตุการณ์ทั้งหมดจบลง ประชาชนแห่งปารีสก็ต้อนรับควาซีโมโดซึ่งเป็นผู้ช่วยเหลือเอสเมอรัลดาจากความตาย ประเด็นสุดท้ายที่แอนิเมชันฝากไว้คือการลุกขึ้นเพื่อต่อสู้กับอำนาจและความอยุติธรรม 

เมื่อรวมประเด็นต่างๆ ไว้ด้วยกัน คนค่อมแห่งนอเทรอดามแม้ไม่ใช่หนังที่เหมาะสมสำหร้บเด็กอย่างที่ผู้ปกครองตั้งใจ แต่แอนิเมชันเรื่องนี้ก็ได้ทิ้งข้อคิดหลายอย่าง ซึ่งหากเรากลับไปชมใหม่อีกครั้งในช่วงเวลาและอายุที่ต่างไป ก็อาจพบข้อความน่าสนใจที่ถูกซ่อนไว้ในระหว่างบรรทัด 

References

The Hunchback of Notre Dame

The Hunchback of Notre Dame” is finished

Why ‘The Hunchback of Notre Dame’ is one of Disney’s greatest films

The Hunchback of Notre Dame’ at 25: ‘The Most R-Rated G You Will Ever See

Why The Hunchback of Notre Dame Is Still One of Disney’s Best Movies

The VERY Messed Up Origins of Hunchback of Notre Dame

The Hunchback Of Notre Dame Was Dark, But Disney’s Message Is Important

The Dark Truth About Disney’s The Hunchback of Notre Dame

The post คนค่อมแห่งนอเทรอดาม แอนิเมชันดิสนีย์ที่ดาร์กที่สุด? appeared first on a day magazine.

เมื่อถามถึงเหตุผลสำคัญที่ทำให้ฉากรักของสุนัขสามารถประทับในความทรงจำของผู้ชมได้อย่างยาวนาน คำตอบที่น่าสนใจอาจเป็นว่า ฉากนี้ไม่ได้เล่าเรื่องการรับประทานอาหาร แต่เป็นการตกหลุมรักของหนุ่มสาวที่มาจากต่างที่มา ต่างประสบการณ์ และต่างฐานันดร ซึ่งเป็นเรื่องราวคลาสสิกที่แฝงด้วยความเป็นมนุษย์เป็นอย่างมาก และนั่นทำให้แอนิเมชันที่มีทุนสร้างเพียง 4 ล้านดอลลาร์ สามารถกวาดรายได้ไปมากถึง 187 ล้าน ขึ้นแท่นเป็นแอนิเมชันเกี่ยวกับสัตว์ที่ประสบความสำเร็จที่สุดตลอดกาลของดิสนีย์ 

‘เมืองที่ใครเห็นก็อยากอยู่’ ทรามวัยกับไอ้ตูบ แอนิเมชันสะท้อนโลกแห่งความฝันของวอลต์ ดิสนีย์

ต่างจากแอนิเมชันยุคบุกเบิกอย่างสโนไวท์ (1938) และซินเดอเรลล่า (1950) ทรามวัยกับไอ้ตูบ (หรือชื่อในภาษาอังกฤษ Lady and the Tramp) ไม่ได้ถูกสร้างมาจากโลกเทพนิยายที่มีแบบแผนอยู่แล้วและเป็นที่รู้จักของโลกตะวันตก แต่เป็นดอกผลจากการคิดใหม่ทำใหม่อย่างแท้จริง เรื่องราวของสุนัขสองตัวกับการผจญภัยในละแวกบ้าน เป็นงานออริจินัลที่ถูกเสนอขึ้นช่วงปลาย 1930 โดย โจ แกรนท์ นักวาดการ์ตูนคนสำคัญของดิสนีย์ เขานำแรงบันดาลใจเกี่ยวกับตัวเอกของเรื่องอย่าง ‘เลดี้’ มาจากสุนัขของลูกสาวซึ่งเป็นสุนัขเพศเมียพันธุ์ค็อกเกอร์ สแปเนียล

คุณลักษณะของสุนัขพันธุ์นี้คือความอ่อนโยน เป็นมิตร ไม่ก้าวร้าว และสามารถเข้ากับเด็กได้เป็นอย่างดี อย่างไรก็ดี โจสังเกตเห็นท่าทีไม่พอใจของสุนัขที่ถูกแย่งความรักหลังเขาและภรรยาหันไปเทความสำคัญให้กับลูกสาวมากกว่า โจได้ไอเดียที่จะเขียนเรื่องราวของสุนัขแสนน่ารัก และได้นำแบบร่างมาเสนอกับ วอลต์ ดิสนีย์ ซึ่งเป็นเจ้าของสตูอิโอ

โครงร่างของโจนำเสนอเรื่องราวที่หมุนรอบตัว ‘เลดี้’ โดยมีศัตรูตัวร้ายเป็นหนู และแมวสยามฝาแฝดของคุณป้า วอลต์ ดิสนีย์ สนใจคาแรกเตอร์ของเลดี้ แต่ไม่พอใจสตอรี่บอร์ดเพราะมันไม่มีจุดแตกหักที่น่าสนใจ เขาคิดว่าเลดี้น่ารักเกินไป น่าจะต้องหาสุนัขอีกตัวเข้ามาทำให้เรื่องราวชวนตื่นเต้น โปรเจกต์นี้ถูกพับไปเป็นเวลานานเพราะสงครามโลกครั้งที่ 2 ระเบิดขึ้น โดยหลังจากดิสนีย์กลับมาปัดฝุ่นโครงการนี้ในช่วงปี 1950 ก็ได้ว่าจ้างให้นายวอร์ด กรีน – นักเขียนชาวอเมริกันเข้ามาร่างเรื่องราวใหม่ 

เรื่องราวในเวอร์ชันของ วอร์ด กรีน มีการเพิ่มสุนัขที่มีคาแรกเตอร์แข็งแกร่งเข้าไปคือแทรมป์ เนื้อหาโฟกัสการผจญภัยของเลดี้ สาวอ่อนหวานจากบ้านที่เพรียบพร้อม กับแทรมป์ หมาจรจัดที่ปราดเปรียวไม่เกรงใจใคร ด้วยความที่เนื้อหาทั้งหมดถูกเขียนขึ้นใหม่ทำให้การสร้างฉากหลังของเรื่อง รวมไปถึงบรรยากาศเมืองทั้งหมดถูกจินตนาการโดยทีมงานของดิสนีย์

วอลต์ ดิสนีย์ ตั้งใจให้เมืองที่เลดี้กับแทรมป์อยู่อาศัย สะท้อนบ้านเกิดของเขาคือเมืองมาร์เซอลีน (Marceline) ในรัฐมิสซูรี โดยหมุนเข็มนาฬิกากลับไปในช่วงปลายของยุควิกตอเรียน-เอ็ดเวอร์เดียน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สหรัฐอเมริกากำลังอยู่ในยุคเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยี มีกล้องถ่ายภาพ มีโทรศัพท์บ้าน แต่ก็ยังมีกลิ่นอายคลาสสิกอย่างการขับรถม้าและเมืองที่ไม่พลุกพล่านจนเกินไป 

เมืองมาร์เซอลีนในเรื่องทรามวัยกับไอ้ตูบ ไม่เพียงนำเสนอช่วงเวลาชวนฝันของสังคมอเมริกัน แต่ยังให้ภาพเมืองที่อบอุ่นหัวใจ ดังที่วอลต์ ดิสนีย์ได้ให้โจทย์กับทีมงานของเขาว่า ‘เป็นเมืองที่ใครเห็นก็อยากอยู่ แต่ถ้าออกไปผจญภัยก็ให้ความรู้สึกว่าต้องมีอะไรดีๆ รออยู่ข้างหน้า’

เลดี้และแทรมป์ สุนัขที่มีความฝันและความรักเช่นเดียวกันกับมนุษย์

เลดี้ สุนัขแสนน่ารักในบ้านที่อบอุ่นเป็นคาแรกเตอร์ที่เขียนขึ้นโดย โจ แกรนท์ – เพื่อนร่วมงานของวอลต์ ดิสนีย์  ที่ลาออกจากสตูอิโอไปแล้วในตอนนั้น ส่วนสุนัขข้างถนนที่เจนจัดกับการใช้ชีวิต รู้วิธีเอาตัวรอดและออกจะมองโลกในแง่ร้าย ได้แรงบันดาลใจมาจากสุนัขในบทความเรื่อง ‘Happy Dan the Cynical Dog’ ของ วอร์ด กรีน ซึ่งวอลต์ ดิสนีย์ไปอ่านเจอในนิตยสาร Cosmopolitant 

หลังเจอคาแรกเตอร์ที่ถูกใจ วอลต์ ดิสนีย์ก็ได้ออกไอเดียว่าจ้างให้ วอร์ด กรีน เขียนนิยายเรื่องใหม่โดยนำสุนัขทั้งสองมาผูกเป็นเรื่องราวเดียวกันโดยใส่แกนกลางเรื่องรักต่างชนชั้นเข้าไป กลายเป็นเรื่องราวที่โรแมนติกที่สุดเท่าที่ดิสนีย์เคยเขียนมา แอนิเมชันก่อนหน้านี้บอกแค่ว่าเจ้าหญิงเจ้าชายจะต้องตกหลุมรักกัน แต่ทรามวัยกับไอ้ตูบ โฟกัสไปที่การเล่าเรื่องให้คนดูได้เข้าใจว่าความรักเกิดขึ้นได้อย่างไร 

แอนิเมชันเรื่องนี้ยังสะท้อนความเป็นจริงของสังคมเช่นปัญหาสุนัขจรจัด การกำจัดสุนัขที่ไม่มีใครรับไปเลี้ยงดู (ซึ่งถูกนำเสนอผ่านเงาเพื่อให้เรื่องราวไม่โหดร้ายจนเกินไป) ในเรื่องยังมีการเล่นสนุกกับบรรดาสุนัขพันธ์ุต่างๆ ที่มีคาแรกเตอร์ ลักษณะนิสัย รวมไปถึงสำเนียงการพูดที่ต่างกัน มีทั้งสุนัขพันธุ์ชิวาวาที่พูดจาติดสำเนียงเม็กซิกัน อิงลิช บูลด็อกที่พูดภาษาอังกฤษสำเนียงผู้ดี หรือสุนัขตัวใหญ่โออ่าที่พูดจาด้วยสำเนียงแบบรัสเซีย (หรือแม้แต่เจ้าของร้านสปาเกตตีที่พูดอังกฤษติดสำเนียงอิตาเลียน) การออกแบบตัวละครให้พูดสำเนียงต่างกันไม่ได้มีความตั้งใจเพื่อนำเสนอความหลากหลาย แต่เป็นการเพิ่มสีสันให้คนดูรู้สึกสนุกไปกับตัวละครที่ไม่ได้พูดอังกฤษแบบอเมริกัน

สำหรับการสร้างภาพเคลื่อนไหวภายในเรื่อง เนื่องจากตัวละครเอกเป็นสุนัข จึงต้องมีการติดตามดูพฤติกรรมของสุนัขแต่ละประเภทอย่างใกล้ชิด เพื่อให้เข้าใจการขยับตัวของสุนัขแต่ละพันธุ์ กระทั่งว่าพวกมันเริ่มก้าวเท้าไหนก่อน มีการขยับหัวไหล่เป็นอย่างไร จากนั้นจึงนำมาใส่ความรู้สึกของมนุษย์เข้าไป เช่นว่าหากสุนัขต้องการบอกอีกฝ่ายให้ไสหัวไป มันน่าจะมีการขยับท่าทางแบบไหน ความรู้สึกรัก ความรู้สึกกลัว ความรู้สึกหวนแหนและอิจฉาในแบบมนุษย์จะถูกถ่ายทอดออกมาในท่าทางแบบไหนได้บ้าง 

เลดี้ซึ่งเป็นสุนัขพันธุ์ค็อกเกอร์ สแปเนียลพันธุ์แท้ มีต้นแบบมาจากสุนัขจริง 2 ตัว คือสุนัขของผู้กับกับร่วม (co-director) และสุนัขของนักแสดงผู้ให้เสียงเป็นคุณป้าซาราห์ในแอนิเมชัน ส่วนแทรมป์ซึ่งเป็นหมาพันธุ์ทางใช้ต้นแบบมาจากสุนัขจริงที่นักเขียนคนหนึ่งของดิสนีย์บังเอิญไปเจอเข้า สุนัขตัวนี้ถูกรับเลี้ยงและได้ใช้ชีวิตอยู่ที่ดิสนีย์แลนด์ไปตลอดชีวิต

ความรักผลิบานในจานสปาเกตตี ซีนตำนานที่เคยไม่ผ่านการอนุมัติ 

สปาเกตตีมีทบอลจานดังที่กลายเป็นสื่อรักระหว่างเลดี้กับแทรมป์ ถูกออกแบบโดยแฟรงก์ โทมัส แอนิเมเตอร์คนสำคัญของสตูดิโอที่เคยฝากผลงานไว้ในแอนิเมชันชื่อดังอย่างแบมบี้ โทมัสได้เสนอฉากนี้ในสตอรี่บอร์ด แต่ถูกวอลต์ ดิสนีย์ปัดตกในทันที เขาไม่คิดว่าสภาพของสุนัขสองตัวขณะรับประทานอาหารจะน่าดูนัก ออกจะสกปรกเลอะเทอะเกินกว่าจะนำมาใส่ในสตอรี่ 

แฟรงก์ โทมัสไม่ยอบรับการตัดสินใจของดิสนีย์ เขายืนยันจะทำให้เห็นว่าฉากนี้ออกมาสวยงามโรแมนติกได้จริง โดยเขาได้ทำฉากนี้ขึ้นมาใหม่ในลักษณะภาพร่างแบบเคลื่อนไหวเพื่อให้ดิสนีย์เข้าใจมูฟเมนต์ทั้งหมดภายในฉาก 

ภาพร่างของโทมัสทำให้ดิสนีย์เห็นว่าการตกหลุมรักก่อตัวขึ้นได้อย่างไร มันไม่ใช่ซีนทั่วไปที่นำเสนอการทานอาหารของสุนัขแต่บอกเล่าความรู้สึกที่ลึกล้ำยิ่งกว่า เมื่อดิสนีย์ได้เห็นฉากนี้อย่างละเอียด เขาเปลี่ยนใจอนุมัติให้ฉากสปาเกตตีกลับมาอยู่ในเรื่องทันที กลายเป็นอีกหนึ่งซีนโรแมนติกและเป็นที่จดจำมากที่สุดในโลกภาพยนตร์ 

ยุคเปลี่ยนผ่านทางภาพยนตร์ ทรามวัยกับไอ้ตูบแอนนิเมชันเรื่องแรกของดิสนีย์ที่ผลิตในซีนีมาสโคป 

สิ่งหนึ่งที่ผู้ชมตกหลุมรักในเรื่องราวการผจญภัยของเลดี้และแทรมป์ คือฉากหลังที่สวยงามตลอดทั้งเรื่อง อ้างอิงสภาพบ้านเมืองแบบวิกตอเรียโดยมีการใส่รายละเอียดที่ชวนฝัน เช่นผ้าที่ตากอย่างขาวสะอาดกลางแดดอุ่นๆ หรือระแวกบ้านที่เขียวชะอุ่มเต็มไปด้วยต้นไม้  ในช่วงที่ทรามวัยกับไอตูบออกฉายที่สหรัฐอเมริกา โทรทัศน์เริ่มเป็นที่นิยม ทำให้เกิดการแข่งขันว่าผู้ชมจะยอมจ่ายค่าตั๋วเพื่อเข้ามาชมภาพยนตร์ในโรงหนังอีกหรือไม่ เป็นช่วงเวลานั้นเองที่เทคนิคซีนีมาสโคป (CinemaScope) เริ่มถูกนำมาใช้อย่างกว้างขวางเพื่อตอบโจทย์ความสมจริงในแบบที่โทรทัศน์ในบ้านไม่สามารถทำได้  

ภาพยนตร์ในระบบซีนีมาสโคปให้ความยาวของภาพมากกว่าระบบเดิม ทำให้การลงรายละเอียดในฉากทำได้มากขึ้น เพิ่มความสมจริงให้ผู้ชมรู้สึกประหนึ่งว่าตัวเองอยู่ในเหตุการณ์ งานจึงมาตกที่นักวาดฉากของเรื่องเพราะต้องทำให้ทั้งซีนมีรายละเอียดน่าสนใจ แต่ก็ต้องไม่มากเกินไปจนผู้ชมไขว้เขวจากตัวละครหลัก สิ่งสำคัญคือการสร้างมุมมองของแอนิเมชันให้อยู่ในระนาบเดียวกับสุนัข ดังนั้นแทนที่จะวาดฉากโดยใช้ท้องฟ้าเป็นตัวตั้ง ฉากในทรามวัยกับไอตูบจะถูกวาดโดยใช้พื้นดินเป็นส่วนประกอบหลัก ทีมงานถึงขั้นสร้างโมเดลขึ้นมาเพื่อทำความเข้าใจว่ามุมมองของสุนัขเมื่อต้องเดินอยู่ในพื้นที่ต่างๆ จะมองสิ่งรอบข้างออกมาเป็นแบบไหน 

เทคนิคซีนีมาสโคปที่ถูกนำมาใช้ครั้งแรกในสตูดิโอของวอลต์ ดิสนีย์ เปิดโอกาสให้เขาได้สร้างเมืองทั้งเมืองขึ้นมาใหม่ตามที่ใจคิดฝัน เมืองมาร์เซอลีนในเวอร์ชันทรามวัยกับไอตูบ นอกจากจะถูกสร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงบ้านเกิดของชายที่อยู่เบื้องหลังโลกเทพนิยายอันยิ่งใหญ่ วอลต์ ดิสนีย์ ยังได้นำแรงบันดาลใจจากเมืองที่ถูกสร้างขึ้นในเรื่องนี้ มาสานต่อจนกลายเป็นดิสนีย์แลนด์ ดินแดนแห่งความรักและเสียงหัวเราที่เปิดประตูตอนรับผู้มีความฝันในทุกช่วงวัย 

References: 

the Iconic ‘Lady and the Tramp’ Spaghetti Kiss Scene Almost Never Happened https://www.yahoo.com/entertainment/lady-and-the-tramp-spaghetti-scene-121119404577.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAEwNxIs8Sa4gA9H9yOmYvyjw2GN7-Y0NnIzlTcXmD6ci-S-62utJ9UzS3nBDksHt2AyjwAnjsGpqsclW5CsSDndWUP5aEwkeET6H809JHS6Ms0Kd6LpN3yr6QV3R1MU83BhqVFXn1kh-wt2TEL7UHWC66ZZf4bH-NWUZkwcuh5l9 

You can’t beat puppy love! Lady and the Tramp’s iconic spaghetti moment is voted the nation’s favourite restaurant movie scene https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-8488797/Lady-Tramps-spaghetti-moment-voted-nations-favourite-restaurant-movie-scene.html?fbclid=IwAR2TO74Km4SYSvYBnVZpjt3IxLwVfePLnk1Wjf8A3bEvyq25WIaOOAMijlo 

Walt Disney Tried To Remove The Famous Spaghetti Scene From Lady And The Tramp

https://www.slashfilm.com/1154141/walt-disney-tried-to-remove-the-famous-spaghetti-scene-from-lady-and-the-tramp/

Lady’s Pedigree: The Making of Lady and the Tramp (1955) https://www.youtube.com/watch?v=GFvjpRchYZ0&t=767s 

The post ย้อนรอยฉากสปาเกตตีในตำนาน ทรามวัยกับไอ้ตูบ แอนิเมชันสุนัขเต็มไปด้วยความเป็นมนุษย์และโลกอุดมคติของวอลต์ ดิสนีย์ appeared first on a day magazine.

หลังจากดิสนีย์หยิบเรื่องเล่าที่คาบเกี่ยวระหว่างเรื่องจริงกับเรื่องแต่งอย่าง อะลาดิน มาสร้างจนประสบความสำเร็จอย่างงดงาม แม้จะครองใจผู้ชม แต่การหยิบวัฒนธรรมอาหรับและตั้งใจใช้ฉากหลังเป็นเมืองที่มีอยู่จริงอย่างเมืองแบกแดดของอิรัก (ภายหลังเปลี่ยนเป็นเมืองอัลคาบารีซึ่งเป็นนครในจินตนาการที่ไม่มีอยู่จริง) ก็สร้างกระแสไม่พอใจทำให้เกิดการประท้วงจากคณะกรรมการต่อต้านการเลือกปฏิบัติอเมริกัน-อาหรับ (American-Arab Anti-Discrimination Committee -ADC) อันเนื่องมาจากเพลงเปิดของเรื่อง (Arabian Night) มีท่อนร้องที่กล่าวว่า “Where they cut off your ears if they don’t like your face / It’s barbaric, but hey, it’s home – ที่ที่เขาตัดหูคุณเพราะไม่ชอบหน้า มันดูป่าเถื่อนนะ แต่ที่นี่คือบ้าน” ทำให้ต่อมาดิสนีย์ต้องเปลี่ยนเนื้อเพลงท่อนนี้ใหม่ ให้กลายเป็น “Where it’s flat and immense and the heat is intense / It’s barbaric, but hey, it’s home – ที่ราบเวิ้งว้างและร้อนจัด มันดูป่าเถื่อนนะ แต่ที่นี่ก็คือบ้าน” 

หากการอ้างอิงสถานที่และวัฒนธรรมที่คล้ายความเป็นจริงยังนำไปสู่ข้อถกเถียง การเลือกเอาบุคคลในประวัติศาสตร์อย่างโพคาฮอนทัสมาแปลงโฉมอีกครั้งก็ยิ่งจะต้องอาศัยความระมัดระวังเป็นอย่างมาก 

เรื่องราวของโพคาฮอนทัสในเวอร์ชั่นดิสนีย์กับความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในประวัติศาสตร์มีความแตกต่างกันแค่ไหน ทำไมดิสนีย์ถึงก้าวจากเทพนิยายไปสู่ตัวละครที่มีจริงในประวัติศาสตร์ แล้วผลกระทบของสิ่งนี้นำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงในแง่ไหน บทความนี้จะพาย้อนไปในปี 1995 เมื่อแอนิเมชั่น โพคาฮอนทัส ถูกปล่อยออกมาเป็นครั้งแรก 

จากเรื่องจริงสู่แอนิเมชั่น โพคาฮอนทัสกับความตั้งใจของดิสนีย์ 

“จุดมุ่งหมายของ โพคาฮอนทัส คือการยกย่องวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองอเมริกัน” ปีเตอร์ ชไนเดอร์ ประธานแอนิเมชั่นของดิสนีย์ กล่าวไว้เช่นนี้เกี่ยวกับโปรเจกต์ โพคาฮอนทัส “เราต้องการนำเสนอมุมมองที่น่ายกย่องและมีพลังของชนพื้นเมืองอเมริกันในแบบที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในโรงภาพยนตร์” ชไนเดอร์กล่าวว่าภาพยนตร์แอนิเมชั่นความยาว 78 นาทีที่กำลังจะเข้าฉายในวันที่ 23 มิถุนายนของปี 1995 จะเป็นการ ‘นำวัฒนธรรมและภาษาที่สูญหาย ให้ได้กลับมาโลดแล่นอีกครั้ง’

แอนิเมชั่นเรื่องนี้ มาพร้อมคำสัญญาว่าจะเคารพวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองและได้รับคำปรึกษาอย่างใกล้ชิดจากเรย์มอนด์ อดัมส์ อดีตประธานองค์กรสหอินเดียนแห่งเวอร์จินี (United Indians of Virgini) รวมไปถึงทีมงานและทีมนักแสดงที่เป็นชาวพื้นเมืองอเมริกัน ยกตัวอย่างเช่น ในฉากที่โพคาฮอนทัสได้รับสร้อยคอของแม่เป็นของขวัญ ได้มีการเปลี่ยนคำพูดจากเดิมที่ตัวละครกล่าวคำ ‘ขอบคุณ’ ไปเป็นการแสดงความรู้สึก ‘เป็นเกียรติ’ ซึ่งตรงกับวัฒนธรรมท้องถิ่นมากกว่า แทนที่จะเรียกโพคาฮอนทัสด้วยชื่อต้น  พ่อของโพคาฮอนทัสกลับเรียกตัวเอกของเรื่องด้วยสรรพนาม ‘ลูกสาวของพ่อ’ (my daugther) ซึ่งเป็นสิ่งที่ชาวพื้นเมืองอเมริกันปฏิบัติต่อกันในความเป็นจริง 

ไอรีน เบดาร์ด นักแสดงชาวอเมริกันพื้นเมือง ผู้ให้เสียงเป็นโพคาฮอนทัส กล่าวถึงแอนิเมชั่นเรื่องนี้ในแง่ดี เธอคิดว่าแอนิเมชั่นเรื่องนี้จะทำให้สังคมอเมริกันตระหนักถึงความหลากหลาย และยังเปิดโอกาสที่จะทำให้เด็กรุ่นใหม่ได้เห็นตัวละครหญิงที่เป็นมากกว่าตุ๊กตาบาร์บี้ 

อย่างไรก็ดี เมื่อเรื่องนี้ออกฉาย ก็มีเสียงต่อต้านออกมาหลายแบบ อาจารย์สอนวิชาอเมริกันพื้นเมืองศึกษา จาก University of Virginia กล่าวว่า แอมิเมชั่นเรื่องนี้มีหลายประเด็นที่ไม่เป็นไปตามประวัติศาสตร์ ซึ่งอาจารย์อย่างเธอจะต้องหยิบไปอธิบายเพิ่มเติมในห้องเรียนเพื่อไม่ให้เกิดความเข้าใจผิด ในขณะที่ชาวพื้นเมืองบางส่วนคิดว่าแอนิเมชั่นเรื่องนี้สนุก แต่ไม่ควรใช้ชื่อเรื่องว่า ‘โพคาฮอนทัส’ บุคคลผู้ทรงคุณวุฒิจากวงการภาพยนตร์กล่าวว่า พวกเขาสามารถให้คำปรึกษาที่ดีกว่านี้ถ้าดิสนีย์คิดถามความเห็นจากพวกเขาก่อน 

จิม เพนเทคอสต์ โปรดิวเซอร์ของแอนิเมชั่นโพคาฮอนทัสตอบกลับกระแสเหล่านี้ว่าไม่ใช่เรื่องเกินคาด เขาทราบดีว่าการนำบุคคลที่มีอยู่จริง และยิ่งเป็นคนพื้นเมืองอเมริกันมาสร้างใหม่จะทำให้เกิดกระแสถกเถียงในวงกว้าง ส่วนดิก คุ๊ก ประธานฝ่ายจัดจำหน่ายในประเทศและการตลาดทั่วโลกของสตูดิโอดิสนีย์ เชื่อว่าก้าวที่ยิ่งใหญ่ของดิสนีย์ในการหยิบเรื่องราวของบุคคลจริงมาตีความใหม่ จะทำให้ตำนานเรื่องเล่าของโพคาฮอนทัสกลับมาอยู่ในกระแสและเปิดให้มีการตีความอย่างกว้างขวาง 

“ไม่ว่าคุณจะทำอะไร ก็ต้องมีคนที่ไม่พอใจอยู่ดี” เรย์มอนด์ อดัมส์ อดีตประธานองค์กรสหอินเดียนแห่งเวอร์จินี (United Indians of Virgini) ที่ปรึกษาหลักของแอนิเมชั่นเรื่องนี้กล่าว “บางคนไม่พอใจที่ได้เห็นขนนก หรือบางคนอาจไม่ชอบกระทั่งการตั้งชื่อทีมเบสบอลว่า the braves” 

‘บิดเบือนประวัติศาสตร์?’ ความแตกต่างระหว่างเรื่องราวของโพคาฮอนทัสจากเรื่องจริงสู่แอมิเมชั่น 

โพคาฮอนทัส (Pocahontas) เป็นลูกสาวคนโปรดของพาวฮาทัน-ผู้นำชนพื้นเมืองอเมริกัน เธอเกิดในปี 1596 ในแผ่นดินที่ปัจจุบันอยู่ใกล้กับเมืองเจมส์ทาวน์ในรัฐเวอร์จิเนียของสหรัฐอเมริกา 

ชื่อ ‘โพคาฮอนทัส’ แม้จะเป็นที่รู้จักกันมาก แต่ก็ไม่ใช่ชื่อจริงอย่างเป็นทางการของหญิงสาว เธอมีชื่ออย่างเป็นทางการว่า อมอนเต้ (Amonute) ส่วนอีกชื่อหนึ่งที่ถูกเรียกในครอบครัวคือ มาโตอาคา (Matoaka) แปลว่าดอกไม้งามที่บานอยู่ระหว่างแม่น้ำสองสาย แม่น้ำที่ว่านี้ น่าจะเป็นแม่น้ำมาทาโพนี (Mattaponi) และแม่น้ำพามังกี (Pamunkey) ซึ่งเป็นจุดที่เผ่าของเธอตั้งรกรากอยู่อาศัย สำหรับชื่อโพคาฮอนทัสที่ถูกเลือกมาใช้ในแอมิเมชั่น เป็นชื่อเล่นของหญิงสาวซึ่งมีความหมายว่า ‘เด็กผู้สนุกสนาน’ หรือ ‘เด็กผู้กล้าหาญ’ ซึ่งอาจจะตรงกับลักษณะนิสัยของโพคาฮอนทัสที่ถูกนำเสนอในแอมิเมชั่น

จุดต่างอย่างแรกระหว่างเรื่องจริงกับแอมิเมชั่น คืออายุของโพคาฮอนทัส ตามประวัติศาสตร์ โพคาฮอนทัสพบกับกัปตันจอห์น สมิธ ตอนเธออายุได้ราว 10-11 ปี การพบกันของทั้งสองเกิดขึ้นเพราะกัปตันจอห์นถูกจับ โดยขณะนั้นเขามีอายุได้ 27 ปี ด้วยช่วงอายุที่แตกต่าง จึงเป็นไปไม่ได้เลยที่ความรักโรแมนติกจะเกิดขึ้นระหว่างทั้งสอง บันทึกของจอห์น สมิธ บอกให้เรารู้ว่าบุคคลทั้งสองแลกเปลี่ยนและเรียนรู้ภาษาของกันและกัน ในบันทึกของจอห์น มีประโยคง่ายๆ อย่าง ‘โพคาฮอนทัสมีขนมปังขาวหลายก้อน’ ‘บอกโพคาฮอนทัสให้ช่วยหยิบตะกร้ามาสามอัน’

คามิลลา ทาวน์เซนด์ เจ้าของผลงานหนังสือ Pocahontas and the Powhatan Dilemma และอาจารย์วิชาประวัติศาสตร์ จาก Rutgers University ประเทศสหรัฐอเมริกา สันนิษฐานว่าจอห์นกับโพคาฮอนทัสน่าจะใช้วิธีสื่อสารกันเป็นประโยคง่ายๆ โดยเมื่อจอห์นกล่าวข้อความเป็นภาษาอังกฤษ โพคาฮอนทัสก็จะแปลคำเหล่านี้เป็นภาษา Algonquian (ภาษาที่ชนพื้นเมืองใช้) จากนั้นจอห์นก็จะบันทึกข้อความเหล่านี้ลงไปในแผ่นกระดาษ ดังนั้นหากทั้งสองจะมีความรู้สึกดีๆ ให้กัน ความรู้สึกนั้นก็น่าจะเป็นความเคารพ หรือความเป็นเพื่อน มากกว่าความรักในแบบหนุ่มสาว 

ด้วยอายุที่น้อยมากของโพคาฮอนทัส เป็นไปไม่ได้อีกเช่นกันที่เด็กสาวจะช่วยชีวิตจอห์น สมิธ ให้รอดจากการถูกสังหาร ในส่วนนี้ ดิสนีย์นำเอาฉากที่โพคาฮอนทัสวางหัวของเธอเหนือศีรษะของจอห์นเพื่อป้องชายหนุ่ม มาจากบันทึกที่เขียนขึ้นเองของจอห์น สมิธ แต่นักประวัติศาสตร์คิดว่าจอห์นน่าจะแต่งเรื่องขึ้นมาเพื่อทำให้การผจญภัยของเขาน่าสนใจ เพราะหากมีพิธีดังกล่าวเกิดขึ้นจริง เด็กหญิงอายุน้อยอย่างโพคาฮอนทัสก็ไม่น่าจะสามารถเข้าร่วมพิธีได้ตั้งแต่ต้น 

จอห์น สมิธ เดินทางกลับอังกฤษหลังจากพบกับโพคาฮอนทัสได้ราวสองปี หลังจากนั้นโพคาฮอนทัสจึงได้สมรสกับโคคูม (ตัวละครที่แอมิเมชั่นนำเสนอว่าเป็นนักรบในเผ่าที่บิดาของโพคาฮอนทัสอยากให้ลูกสาวแต่งงานด้วย) บันทึกของฝั่งอังกฤษกล่าวว่า โคคูมเป็น ‘private captain’ ซึ่งอาจหมายความว่าเขาทำหน้าที่เป็นผู้คุ้มกันส่วนตัวให้กับหัวหน้าเผ่า เป็นไปได้ว่าการสมรสเกิดจากความเต็มใจเนื่องจากชนพื้นเมืองอนุญาตให้ลูกสาวสามารถเลือกคู่สมรสได้เอง และโคคูมนั้นอยู่ในฐานะที่ต่ำกว่าฝ่ายหญิง 

แต่ชีวิตสมรสของโพคาฮอนทัสก็มีอันต้องจบลงเมื่อเธอถูกจับเป็นตัวประกันของฝ่ายอังกฤษเพราะความสัมพันธ์ระหว่างชนพื้นเมืองกับนักล่าอาณานิคมเลวร้ายลง ชื่อของโคคูมไม่ปรากฏอีกเลยหลังจากนั้น เป็นไปได้ว่าเขาถูกฆ่า หรือต้องเลิกรากับโพคาฮอนทัสด้วยสาเหตุบางอย่าง หลังจากนั้นโพคาฮอนทัสจึงสมรสกับชาวอังกฤษอีกคนคือจอห์น รอล์ฟ เรื่องราวของเขากับโพคาฮอนทัส ถูกหยิบมานำเสนอเป็นแอนิเมชั่นภาคต่อ ‘Pocahontas II: Journey to a New World’ ซึ่งเราจะไม่กล่าวถึงในบทความนี้ 

การเปลี่ยนโพคาฮอนทัสจากเด็กสาวอายุ 10-11 ปีมาเป็นหญิงสาววัยแรกรุ่น ถูกโจมตีอย่างหนักว่าเป็นการบิดเบือนประวัติศาสตร์ ปฏิเสธโอกาสที่จะนำเสนอเด็กในฐานะสะพานเชื่อมสองวัฒนธรรม และยังจงใจหลีกเลี่ยงความจริงที่เลวร้ายของโพคาฮอนทัส เนื่องจากเธอถูกลักพาตัว เปลี่ยนมานับถือศาสนาคริสต์ และต้องแต่งงานกับจอห์น รอล์ฟ ก่อนจะเสียชีวิตที่ประเทศอังกฤษตอนอายุแค่ 21 ปี 

จิม เพนเทคอสต์ โปรดิวเซอร์ของแอมิเมชั่นโพคาฮอนทัส ยอมรับว่าภาพยนตร์แอนิเมชั่นเรื่องนี้เป็น ‘หนังรัก’ มากกว่า ‘บทเรียนทางประวัติศาสตร์’ เขายังกล่าวว่าความสัมพันธ์ระหว่างจอห์น สมิธ กับโพคาฮอนทัส ไม่เคยถูกอธิบายให้ชัดเจนตามหลักฐานที่มีและปรากฏอยู่ในขณะนั้น

อย่างไรก็ดี ตัวเขาเลือกจะดำเนินเนื้อหาในทิศทางนี้เพื่อให้ผู้ชมสามารถเข้าใจเนื้อเรื่องได้ง่ายขึ้น “ผู้คนยังคงโต้เถียงกันว่าใครเป็นคนฆ่าเคนเนดีและลินคอล์น ยิ่งคุณย้อนกลับไปนานเท่าไหร่ เรื่องราวก็ยิ่งซับซ้อนขึ้นเท่านั้น” เขายังกล่าวถึงประเด็นรักโรแมนติกที่ไม่เป็นไปตามประวัติศาสตร์ว่า “เราไม่ได้บอกเสียหน่อยว่าทั้งสองได้ลงเอยกัน” 

ผลกระทบของโพคาฮอนทัส เรื่องราวของเธอในแอนิเมชั่นดิสนีย์ ทำให้เรื่องราวของสตรีผู้นี้ได้รับการยอมรับมากขึ้นจริงหรือ 

คามิลลา ทาวน์เซนด์ เจ้าของผลงานหนังสือ Pocahontas and the Powhatan Dilemma และอาจารย์วิชาประวัติศาสตร์ จาก Rutgers University กล่าวว่า แม้โพคาฮอนทัสของดิสนีย์จะมีหลายจุดที่ไม่ตรงกับประวัติศาสตร์ แต่ก็มีส่วนช่วยอย่างมากที่ทำให้ชาวพื้นเมืองอเมริกันหันมาให้ความสนใจและมองโพคาฮอนทัสในแง่มุมใหม่

“เรื่องราวของโพคาฮอนทัสเป็นที่นิยมอยู่แล้วในหมู่นักล่าอาณานิคม เพราะมันนำเสนอโพคาฮอนทัสในฐานะชนพื้นเมืองที่สยบยอมต่อคนขาว เธอชื่นชมวัฒนธรรม และแม้แต่ศาสนาของคนเหล่านี้ เธออยากทำหน้าที่เป็นทูตแห่งสันติภาพ เลือกจะสมรสกับชายผิวขาว ย้ายไปอยู่กับเขา ละทิ้งประชาชนของตัวเอง แนวคิดแบบนี้ทำให้คนขาวรู้สึกสบายใจว่าตัวเองไม่ได้ทำอะไรผิด เพราะอย่างน้อยก็ยังมี ‘ชนพื้นเมืองรักดี’ (good indian) ที่เห็นด้วยกับพวกเขา” 

คามิลลา ทาวน์เซนด์ กล่าวว่า ชนพื้นเมืองเบื่อหน่ายกับภาพลักษณ์ของโพคาฮอนทัส แต่การมาถึงของแอนิเมชั่นดิสนีย์ได้ตีความบุคลิกของเธอในรูปแบบใหม่ โพคาฮอนทัสเป็นตัวเอกของเรื่อง เธอเก่งกาจ เฉลียวฉลาด เป็นตัวของตัวเอง กลายเป็นโมเดลให้เด็กรุ่นใหม่ลองเปิดใจกับสตรีผู้นี้มากขึ้น

“ชาวพื้นเมืองอเมริกันเริ่มตระหนักว่าพวกเขาควรเรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับโพคาฮอนทัส เพราะในความเป็นจริง เธอไม่ได้ขายวิญญาณให้ชาติตะวันตก และไม่ได้ยกย่องวัฒนธรรมของคนขาวมากไปกว่าวัฒนธรรมของเธอเอง โพคาฮอนทัสเป็นสตรีที่กล้าหาญ เธอพร้อมจะทำทุกอย่างเท่าที่จะเป็นไปได้เพื่อช่วยเหลือผู้คนของเธอ” 

ทาวน์เซนด์มองว่า แอนิเมชั่นของดิสนีย์ทำให้เรื่องราวของโพคาฮอนทัสถูกหยิบขึ้นมาศึกษาอีกครั้ง ในยุคที่ยุโรปเดินทางมาถึงโลกใหม่ พร้อมวิทยาการมากมายที่ชนพื้นเมืองไม่อาจต้านทาน การกระทำของโพคาฮอนทัสในตอนนั้นอาจแฝงไว้ด้วยแนวคิดทางการเมืองที่ชาญฉลาด ยกตัวอย่างเช่นการที่เธอแต่งงานกับจอห์น รอล์ฟ การเปลี่ยนศาสนา และการตัดสินใจเดินทางไปอังกฤษ หากโพคาฮอนทัสไม่ได้จบชีวิตลงด้วยวัยเพียง 21 ปี เราก็ไม่อาจทราบได้ว่าสตรีที่โดดเด่นผู้นี้จะสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้อีกแค่ไหน การจากไปของโพคาฮอนทัสเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ หลังจากนั้นความสัมพันธ์ระหว่างชนพื้นเมืองกับคนขาวก็เลวร้ายลงจนถึงจุดแตกหัก 

แต่ก็ใช่ว่านักประวัติศาสตร์ทุกคนจะใจดีกับแอนิเมชั่นเรื่องนี้ ในปี 2008 นักประวัติศาสตร์และนักเขียน อเล็กซ์ ฟอน ทันเซลมานน์ จาก The Guardian ได้ให้คะแนน โพคาฮอนทัส ในฐานะแอนิเมชั่นเพื่อความสนุกสนานอยู่ในระดับ B แต่ในด้านความถูกต้องทางประวัติศาสตร์ เขากล่าวว่าแอนิเมชั่นทำได้แค่ในระดับ D+ เท่านั้น แน่นอนว่า โพคาฮอนทัส ไม่ใช่สารคดีประวัติศาสตร์ แต่คุณค่าของแอนิเมชั่นเรื่องนี้จะถูกกล่าวถึงและจดจำในแง่มุมไหน ก็อยู่ที่ใครจะมองมันด้วยเป้าหมายอย่างไรในอนาคต 

References: 

The True Story of Pocahontas https://www.smithsonianmag.com/history/true-story-pocahontas-180962649/ 

Disney’s ‘Pocahontas’ Vs. History’s Pocahontas https://www.bustle.com/articles/91394-6-historical-inaccuracies-in-disneys-pocahontas-but-that-doesnt-mean-you-stop-painting-with-all 

Disney’s History Lesson : ‘Pocahontas’ Has Its Share of Supporters, Detractors https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-02-09-ca-29997-story.html 

Pocahontas https://www.history.com/topics/native-american-history/pocahontas 

The Messed Up TRUE Story of Pocahontas https://www.youtube.com/watch?v=pZMvyfDKMoQ 

Arab American group charges “Aladdin’ with racial slurs https://www.tampabay.com/archive/1993/05/23/arab-american-group-charges-aladdin-with-racial-slurs/ 

Arabian Nights – Origianl Soundtrack Release – Aladdin https://www.youtube.com/watch?v=pkV-YFTEy9o&t=1s

The post โพคาฮอนทัส ว่าด้วยข้อถกเถียงเชิงประวัติศาสตร์ของการนำบุคคลจริงมานำเสนอใหม่ผ่านสายตาของดิสนีย์ appeared first on a day magazine.

ต่างจากแอนิเมชั่นเรื่องก่อนๆ ที่มักนำแรงบันดาลใจมาจากตำนานเก่าแก่ ทาร์ซาน เป็นนิยายที่มีอายุไม่ถึงหนึ่งร้อยปี (ในตอนที่แอมิเมชั่นถูกสร้าง) และค่อนข้างมีความเป็นอเมริกันแบบร่วมสมัย นิยายเรื่องนี้แต่งโดยนักเขียนชาวอเมริกัน เอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรห์ส (Edgar Rice Burroughs) โดยหลังจากหนังสือถูกตีพิมพ์ในปี 1912 เรื่องราวในนิยายเล่มหลักและเล่มแยกอีก 24 เล่มก็ถูกหยิบมาทำเป็นหนังตั้งแต่ในเวอร์ชั่นขาวดำไร้เสียง จนถึงเวอร์ชั่นที่ร่วมสมัยขึ้นมา กล่าวกันว่าจำนวนครั้งที่ทาร์ซาน ถูกหยิบมาทำเป็นหนัง มีอยู่แล้วไม่ต่ำกว่า 45 เวอร์ชั่นก่อนดิสนีย์จะตัดสินใจหยิบโครงเรื่องมาทำเป็นแอนิเมชั่นเพื่อออกฉาย

อย่างไรก็ดี การที่ดิสนีย์เลือกหยิบนิยายเรื่อง Tarzan of the Apes มาเล่าใหม่ ถือเป็นการสานฝันของเอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรห์ส เจ้าของงานเขียนที่เคยกล่าวว่าเรื่องราวในนิยายของเขาน่าจะถูกนำเสนอได้เหมือนจริงที่สุดในรูปแบบแอนิเมชั่น เกล็น คีน (Glen Keane) ผู้ดูแลแอนิเมชั่นของ ทาร์ซาน กับทีมงาน 13 คน พยายามถอดแบบคาแรกเตอร์ของทาร์ซานออกมาจากเวอร์ชั่นหนังสือ และได้เลือกเอามูฟเมนต์ของตัวละครมาจากลูกชายวัยรุ่นของเขาซึ่งชื่นชอบการเล่นสเกตบอร์ดและกีฬาผาดโผน 

โทนี่ ฮอว์ก นักสเกตบอร์ดชื่อดังชาวอเมริกัน กลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้ทาร์ซาน ในขณะที่เจน พอร์เตอร์ นางเอกของเรื่อง ถอดแบบมาจากนักอนุรักษ์ป่าสองท่านซึ่งมีตัวตนอยู่จริง คือ เจน กูดอลล์ (Jane Goodall) กับไดแอน ฟอสซีย์ (Dian Fossey) ทั้งสองท่านเคยใช้ชีวิตอยู่ในป่าเพื่อศึกษากอริลลาและชิมแปนซี

ในการสร้างแอมิเมชั่นเรื่องนี้ ทีมงานต้องลงพื้นที่จริงในแอฟริกา พวกเขาเที่ยวชมเขตสงวนพันธุ์สัตว์ป่าที่ประเทศเคนย่า และได้เดินทางไปสังเกตกอริลลาภูเขาในยูกันดา การสังเกตป่าและสิ่งมีชีวิตอย่างใกล้ชิดกลายเป็นภูมิหลังล้ำค่าในการสร้างแอนิเมชั่น กระทั่งหลานชายของเจ้าของผลงานหนังสือเมื่อได้เห็นตัวอย่าง ถึงกับกล่าวอย่างตื่นเต้นว่าตัวเขายินดีเหลือเกินที่จะได้เห็นตัวละครของปู่โลดแล่นในรูปแบบแอนิเมชั่น

เอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรห์ส เจ้าของหนังสือดัง Tarzan of the Apes กับเบื้องหลังแรงบันดาลใจที่สร้างให้ทาร์ซานกลายเป็นขวัญใจชาวอเมริกัน

ทาร์ซานเป็นหนึ่งในตัวละครอมตะและเป็นที่รักมากที่สุดของชาวอเมริกัน หนังสือพิมพ์ Los Angeles Times กล่าวว่า ภาพลักษณ์ บุคลิก หรือแม้แต่ชื่อทาร์ซาน ถูกนำไปผลิตเป็นสินค้ามากมายตั้งแต่เสื้อยืดไปจนถึงวิตามิน ในประเทศญี่ปุ่น ชื่อทาร์ซานเคยถูกนำไปตั้งเป็นชื่อนิตยสารฟิตเนสที่ได้รับความนิยม

แต่เรื่องราวโด่งดังของทาร์ซานมีที่มาจากตรงไหน? เสียงหนึ่งกล่าวว่าเบอร์โรห์สน่าจะได้แรงบันดาลใจมาจากตำนานโรมุลุสและแรมุส ซึ่งเป็นบุคคลในเรื่องปรัมปราเกี่ยวกับการก่อตั้งกรุงโรม ทั้งสองเป็นบุตรชายฝาแฝดของเรอา ซิลวิอา นักบวชหญิงพรหมจรรย์ กับมาร์ส เทพเจ้าแห่งสงคราม ตำนานกล่าวว่าพี่น้องฝาแฝดถูกทิ้งไว้ที่ริมแม่น้ำ และถูกนางหมาป่ารับไปเลี้ยงดู ต่อมาสองพี่น้องก่อตั้งเมืองของตัวเอง เมืองของโรมุลุสชื่อโรม ส่วนเมืองของแรมุสชื่อริมอเรีย สองพี่น้องเกิดขัดแย้งและได้ต่อสู้กัน โรมุลุสเป็นฝ่ายชนะ ส่วนแรมุสเสียชีวิตในการประลอง ทำให้โรมุลุสได้ขึ้นเป็นกษัตริย์พระองค์แรกของกรุงโรม 

แต่อีกเสียงกล่าวว่าเรื่องเจ้าป่าทาร์ซานน่าจะได้แรงบันดาลใจมาจาก Jungle Book (หรือที่รู้จักกันในนาม เมาคลีลูกหมาป่า) ผลงานของนักเขียนชาวอังกฤษ รัดยาร์ด คิปลิง (Rudyard Kipling) ตีพิมพ์เมื่อปี 1894 เกี่ยวกับประเด็นนี้ ตัวรัดยาร์ด คิปลิงเองเคยกล่าวหาว่านักเขียนชาวอเมริกันลอกเลียนผลงานของเขา แต่ข้อกล่าวหาที่ว่าไม่ได้มีผลในทางกฎหมาย 

แม้จะมีที่มาไม่แน่ชัด เรื่องเล่าเจ้าป่าอาจไม่ได้มาจากทั้งตำนานก่อตั้งกรุงโรมและผลงานของคิปลิง แต่มาจากบุคคลที่มีตัวตนจริงคือวิลเลียม ชาร์ล มิลดิน (William Charles Mildin) หนุ่มเชื้อสายขุนนางชาวอังกฤษที่ประสบอุบัติเหตุเรือแตกตอนอายุ 11 ปี และต้องใช้ชีวิตรอนแรมในป่าเป็นเวลาถึง 15 ปี ก่อนจะได้รับความช่วยเหลือให้กลับมาประเทศบ้านเกิดได้สำเร็จ บันทึกของมิลตันกล่าวว่า ตัวเขาได้รับความช่วยเหลือจากฝูงลิงที่แบ่งอาหารให้ และได้รู้จักกลุ่มชนพื้นเมืองที่ยังใช้ชีวิตแบบชนเผ่า 

ตัวตนของวิลเลียม ชาร์ล มิลดิล มีหลายส่วนที่ดูคล้ายกับทาร์ซาน พวกเขาเป็นคนขาว มาจากตระกูลร่ำรวย ประสบเหตุไม่คาดฝันทำให้ต้องติดอยู่ในป่า และได้รับความช่วยเหลือจากฝูงลิง ส่วนที่แตกต่างในเรื่องราวของทั้งสอง คือมิลดิลอายุ 11 ปีแล้วในตอนนั้น เขาสามารถพูด อ่าน เขียน และบันทึกเรื่องราวของตัวเองในขณะที่ทาร์ซานคลอดหลังจากพ่อแม่ประสบภัย พ่อแม่ของทาร์ซานเสียชีวิตหลังจากนั้นทำให้ทาร์ซานไม่รู้ภาษามนุษย์ และไม่ทราบว่าตัวเองเป็นทายาทมรดกมหาศาล 

ทาร์ซานในเวอร์ชั่นนิยาย ได้มารู้จักตัวตนที่แท้จริงของตัวเองหลังค้นพบกระท่อมที่พ่อแม่เคยสร้างไว้ที่กลางป่า เขาเรียนรู้การอ่านเขียนจากหนังสือที่ถูกทิ้งไว้ แต่ไม่สามารถพูดได้เพราะไม่เคยได้ยินภาษาอังกฤษ ทาร์ซานเรียนรู้ความเป็นมนุษย์ การสวมใส่เสื้อผ้า และการใช้อาวุธซึ่งทำให้เขาสามารถเอาชนะความอ่อนแอทางกายภาพได้ในท้ายสุด 

ทฤษฎีที่ว่าเอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรห์ส น่าจะได้รับความช่วยเหลือในการเขียนนิยาย มาจากความจริงที่ว่าตัวเขาไม่เคยเดินทางไปทวีปแอฟริกา แต่กลับเขียนบรรยายเรื่องราวได้อย่างสมจริง ประเด็นนี้ไม่อาจพิสูจน์ได้จนถึงปัจจุบันเนื่องจากบันทึกของวิลเลียม ชาร์ล มิลดิน ถูกเผยแพร่หลังจากที่เขาและทายาทเพียงคนเดียวเสียชีวิต เป็นไปตามพินัยกรรมที่ได้ทำไว้ก่อนตาย 

ทาร์ซานในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ ทำไมตำนานเจ้าป่าถึงจับใจชาวอเมริกัน กลายเป็นขวัญใจของคนเมืองต่อเนื่องยาวนานหลายสิบปี

ทาร์ซาน เป็นแอมิเมชั่นเรื่องสุดท้ายในยุคเรเนอซองส์ของดิสนีย์ เพราะการ์ตูนเรื่องนี้เป็นเรื่องสุดท้ายที่ได้รับรางวัลออสก้า ชนะในสาขาเพลงประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Original Song) หลังแอมิเมชั่นเรื่องนี้ ดิสนีย์ไม่สามารถคว้าออสก้าได้อีกเลยจนกระทั่งปี 2012 เมื่อ Paperman ชนะรางวัลออสก้าสาขาภาพยนตร์แอนิเมชั่นสั้นยอดเยี่ยม (Best Animated Short Film) 

เพลงประกอบแอมิเมชั่น ทาร์ซาน มีลักษณะแตกต่างจากการ์ตูนดิสนีย์เรื่องก่อนหน้า คือเป็นเพลงที่ถูกร้องโดยบุคคลที่สาม ตัวละครไม่ได้เปล่งเสียงร้องเพลงออกมาเองแบบที่เราเห็นกันตั้งแต่ใน เงือกน้อยผจญภัย มาจนถึง มู่หลาน หรือ เฮอร์คิวลิส วิธีการนำเสนอแบบนี้ เข้ากันได้ดีกับตำนานเจ้าป่าที่เป็นเหมือนเรื่องเล่า โดยสาเหตุที่ดิสนีย์เลือกเล่าเรื่องในวิธีนี้ อาจมาจากเรื่องราวของทาร์ซานที่ค่อนข้างมืดมน มีตัวละครเสียชีวิตจริงจากเหตุการณ์ในท้องเรื่อง (เพลงที่ชนะรางวัลออสก้าคือ You’ll Be In My Heart โดยฟิล คอลลินส์) 

ส่วนสาเหตุที่แอมิเมชั่นเรื่อง ทาร์ซาน ประสบความสำเร็จ กวาดรายได้ไปถึง 448.2 ล้านดอลลาร์ จากทุนสร้าง 130 ล้าน ส่วนหนึ่งเป็นเพราะตัวละครนี้โด่งดังอยู่แล้วเป็นทุนเดิม แต่การเปลี่ยนวิธีเล่าเรื่องให้เป็นการ์ตูนแอนิเมชั่น ทำให้เรื่องราวของเจ้าป่าสามารถเข้าถึงผู้ชมกลุ่มใหม่ๆ โดยตัดเรื่องทางเพศและความรุนแรงออกไปจากวเวอร์ชั่นหนัง 

นิยายเรื่อง Tarzan of the Apes มาในช่วงเวลาที่ถูกต้อง ช่วงทศวรรษที่ 1910s เป็นช่วงเวลาที่ชาวอัฟริกันอพยพเข้ามาในสหรัฐอเมริกาเป็นจำนวนมาก สร้างความสงสัยว่าบุคคลมาใหม่เคยอาศัยในทวีปแบบไหน แอฟริกาในยุคนั้นเป็นดินแดนลึกลับ เต็มไปด้วยอันตราย ทำให้ ทาร์ซาน ถูกเขียนขึ้นด้วยกลิ่นอายของความเป็นฮีโร่ในเวอร์ชั่นป่า สิ่งที่ทาร์ซานแตกต่างจากนิยายของคนขาวซึ่งแต่งในช่วงเวลาเดียวกัน คือมันปราศจากกลิ่นอายของการล่าอาณานิคมแบบเข้มข้น (แม้จะมีบางมุมที่นักวิจารณ์วรรณกรรมยุคหลังมองว่ายกย่องคนขาวอยู่บ้าง) เนื่องจากคนเขียนเป็นชาวอเมริกันที่ไม่ได้เติบโตมากับแนวคิดนี้ตั้งแต่ต้น

เอ็ดการ์ ไรซ์ เบอร์โรห์ส เคยเป็นทหาร เขาเห็นการปฏิบัติที่เลวร้ายต่อกลุ่มคนอเมริกันพื้นเมืองและมีความกังวลในเรื่องนี้ นิยายของบอร์โรห์ส ไม่ต้องการสร้างความชอบธรรมให้คนขาวในการเข้าแทรกแซงและทำลายวัฒนธรรมอื่น แต่เป็นเรื่องราวผจญภัยในดินแดนที่ชาวอเมริกันกำลังให้ความสนใจเพียงเท่านั้น ซึ่งนั่นนำเสนอบุคลิกของสังคมอเมริกันในช่วงเวลาที่หนังสือออกวางขายได้เป็นอย่างดี 

ตอนจบของทาร์ซานและความแตกต่างกับเวอร์ชั่นนิยาย

ตอนจบของ ทาร์ซาน ในเวอร์ชั่นต้นฉบับมีความแตกต่างสำคัญจากในแอนิเมชั่น (หากเรานับกันที่หนังสือเล่มแรกซึ่งเป็นแรงบันดาลใจหลักของเรื่อง) ทาร์ซานในนิยายได้ช่วยกัปตันเรือซึ่งเป็นผู้พาเจน พอร์เตอร์ (นางเอกของเรื่อง) พ่อ รวมไปถึงนายพรานตัวร้ายมายังแอฟริกา แต่เมื่อทาร์ซานจะพาตัวกัปตันกลับไปที่ค่าย เขาพบว่ากลุ่มนักสำรวจเดินทางกลับไปแล้ว แต่เจนได้ทิ้งจดหมายไว้ กล่าวว่าเธอตัดสินใจกลับบ้านและจะไม่มาที่ทวีปแอฟริกาอีก 

กัปตันเรือใช้เวลาอยู่กับทาร์ซานจนสุขภาพกลับมาแข็งแรง เขาสอนทักษะการพูดและการอยู่ในสังคมมนุษย์ รวมไปถีงการอ่านแผนที่และเข็มทิศ ทำให้ในภายหลังเมื่อกัปตันพาทาร์ซานออกมาจากป่า เขาสามารถตามหาและพบเจนในท้ายสุด พวกเขายังคนพบตัวตนของพ่อแม่ทาร์ซานนั่นก็คือจอห์นและอลิซ เคลย์ตัน ตระกูลร่ำรวยที่มีมรดกมหาศาล (ส่วนทาร์ซานใช้ชื่อเดียวกับพ่อคือจอห์น เคลย์ตัน)

ทาร์ซานเมื่อเดินทางตามหาจนพบคนรัก เขากลับทราบว่าเจนตอบตกลงหมั่นหมายกับวิลเลียม เคลย์ตัน นายพรานซึ่งในเวอร์ชั่นดิสนีย์ถูกเลือกให้เป็นตัวร้ายหลักของเรื่อง นามสกุล ‘เคลย์ตัน’ ของพรานป่าเป็นนามสกุลเดียวกันกับพ่อแม่ของทาร์ซาน ทำให้ผู้อ่านทราบว่าวิลเลียมได้รับมรดกจำนวนมากจากครอบครัวของทาร์ซาน เรื่องจากทุกคนเชื่อว่าครอบครัวของจอห์นและอลิซเสียชีวิตแล้วทั้งหมด 

ทาร์ซานในตอนนี้ สามารถอ้างสิทธิ์การเป็นทายาท และคว้าตัวเจนมาครอบครอง แต่เขากลับเลือกละทิ้งทุกอย่าง เดินทางกลับเข้าป่าเพราะเชื่อว่าเจนจะมีความสุขมากกว่ากับคู่หมั้น เรื่องราวจบลงแบบไม่สมหวัง ต่างจากเวอร์ชั่นดิสนีย์ที่เจนกับพ่อตัดสินใจอาศัยในป่าอย่างมีความสุข 

การตัดสินใจของทาร์ซาน คล้ายจะนำเสนอนิยามความเป็นอเมริกันในช่วงทศวรรษที่ 1900s ซึ่งเป็นช่วงที่สหรัฐอเมริกายึดนโยบายโดดเดี่ยว ไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับดราม่าในทวีปยุโรป  สังคมอเมริกันในยุคนั้นกำลังอยู่ในช่วงค้นหาตัวเองและสร้างอัตลักษณ์ของความเป็นชาติ สิ่งนี้ถูกสะท้อนออกมาในวรรณกรรมร่วมสมัย (แม้นิยายภาคต่อที่ถูกเขียนออกมาตามคำเรียกร้องจะไปไกลถึงรุ่นลูกของทาร์ซานกับเจนชื่อแจ็ค) 

ดังนั้นหากจะหาคำตอบว่าทำไมตัวละครทาร์ซานถึงได้รับความนิยม และประสบความสำเร็จยาวนานร่วมร้อยปี แม้แต่ดิสนีย์ที่หยิบเอาตัวละครนี้มาเล่าใหม่ก็ยังได้อานิสงส์จากเรื่องราว กลายเป็นอีกผลงานขึ้นหิ่งที่คว้ารางวัลได้เป็นเรื่องสุดท้าย คำตอบนั้นอาจอยู่ที่ว่า ทาร์ซานคือตัวแทนสิ่งที่ชาวอเมริกันในช่วงเวลาหนึ่ง สังคมที่โหยหาการผจญภัย ใฝ่หาฮีโร่ที่จะมอบตัวตนให้คนในชาติ เรื่องราวของทาร์ซานจึงไม่ได้มีคุณค่าแค่ในแง่ของวรรณกรรม แต่เป็นการบันทึกฉบับสั้นที่ทำให้นักอ่านได้กลับไปเห็นทัศนคติและความเชื่อที่เคยและเปลี่ยนแปลงไปในช่วงเวลาหนึ่งของประวัติศาสตร์ 

References:

Did You Know? Seven Swinging Facts About Disney’s Tarzan https://d23.com/seven-swinging-facts-disneys-tarzan/ 

Revisiting Disney: Tarzan https://www.silverpetticoatreview.com/revisiting-disney-tarzan/ 

The Messed Up Origins of Tarzan | Disney Explained – Jon Solo https://www.youtube.com/watch?v=8O-24WJ6tQU 

11 popular misconceptions about Tarzan and his adventures https://www.deseret.com/2016/7/7/20591589/11-popular-misconceptions-about-tarzan-and-his-adventures 

Meet the Real Man Who Inspired Disney’s Tarzan https://www.rd.com/article/man-who-inspired-tarzan/ 

Tarzan: The Man Behind the Legend (Full Documentary) https://www.youtube.com/watch?v=UUdiZPzWD9c&t=59s

The post ตามหาเจ้าป่า ทาร์ซานเจ้าป่าผู้กลายมาเป็นขวัญใจยาวนานของชาวอเมริกัน แอนิเมชั่นเรื่องนี้ทำได้อย่างไร? appeared first on a day magazine.

ทำไมต้องเฮอร์คิวลิส? ดิสนีย์มีไอเดียแบบไหนจึงนำตำนานกรีกมาเล่าใหม่ผ่านแผ่นฟิล์ม 

หลังประสบความสำเร็จกับแอนิเมชั่นแนวผจญภัยอย่างอะลาดิน (1992) ดิสนีย์มีแนวคิดจะปั้นอนิเมชั่นที่มีแนวการดำเนินเรื่องใกล้เคียงกัน ไม่ใช่ตำนานเรื่องเล่าของเจ้าหญิงจากเทพนิยาย แต่เป็นเนื้อเรื่องชวนตื่นเต้นที่เต็มไปด้วยภาระกิจและมุกตลก ในปี 1992 ทีมงานดิสนีย์เสนอไอเดียหลายเรื่อง สองในนั้นต่อมากลายเป็นแอนิเมชั่นดังอย่างโพคาฮอนทัส (1995) และ ซินแบด (2003) โดยซินแบดถูกนำไปผลิตโดย DreamWorks Animation 

ส่วนไอเดียเกี่ยวกับเฮอร์คิวลิส ถูกนำเสนอโดยโจ ไฮดาร์ (Joe Haidar) แอนิเมเตอร์คนดังของดิสนีย์ซึ่งต่อมาจะมีส่วนร่วมในผลงานชิ้นใหญ่ ไม่ว่าจะเป็น Atlantis: The Lost Empire (2001) หรือ Enchanted (2007) ตัวเขากล่าวว่าเรื่องราวของเฮอร์คิวลิสในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ จะนำเสนอฮีโร่ที่มีความเป็นมนุษย์ มีมุมอ่อนแอ รู้จักถ่อมตน แนวเรื่องเป็นการมองหาความหมายที่แท้จริงของความกล้าหาญและการลุกขึ้นช่วยเหลือผู้อื่น ไอเดียของไฮดาร์เป็นที่สนใจ จอห์น มัสเคอร์ (John Musker) และรอน เคลเมนท์ (Ron Clements) สองผู้กำกับซื้อไอเดียในทันที มัสเคอร์กล่าวว่า ตัวเขาเป็นแฟนคลับฮีโร่ในโลกคอมมิคอยู่แล้ว งานนี้ถือเป็นโอกาสที่ดิสนีย์จะได้ทำ ‘superhero movie’ ของตัวเองบ้าง 

เป็นเวลานานก่อนหนังแนวซูเปอร์ฮีโร่จะทำรายได้ถล่มทลาย เฮอร์คิวลิสเป็นโปรเจ็กต์ตั้งต้นที่ผู้เขียนบทต้องการนำเสนอแง่มุมต่างๆ ของบุคคลที่ได้ชื่อว่าเป็น ‘ฮีโร่’ ต่างจากอะลาดินที่เก่งกาจ มีความเป็นตัวของตัวเองมาตั้งแต่ต้น เฮอร์คิวลิสพาเราไปรู้จักการเติบโตและการเปลี่ยนแปลงของบุคคลที่มีความรับผิดชอบยิ่งใหญ่ ตั้งแต่การฝึกฝน พิสูจน์ตนเอง การจัดการกับชื่อเสียง ไปจนถึงการตกผลึกเพื่อเข้าใจว่าอะไรคือความสำคัญอันดับหนึ่งของชีวิต เฮอร์คิวลิสต้องตัดสินใจว่า ระหว่างการได้รับการนับถือเป็นเทพเจ้า กับการได้รับความรักจากปุถุชนทั่วไป สิ่งไหนที่สำคัญมากกว่า ซึ่งนั้นทำให้ผู้ชมแอนิเมชั่นได้รับแง่คิดไปพร้อมๆ กันกับตัวละคร

ดิสนีย์วางภาพเฮอร์คิวลิสเข้ากับบุคคลจริงที่ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมากในยุคนั้น นั่นคือไมเคิล จอร์แดน นักบาสระดับตำนานของทีม Chicago Bulls ผู้กลายเป็นขวัญใจของคนทั้งชาติ ในแอนิเมชั่นของดิสนีย์ ความนิยมในตัวเฮอร์คิวลิสพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว มีของเล่น เมนูอาหารที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจากเขา กระทั่งรองเท้าแตะ ก็ยังเขียนคำว่า ‘Air Hercules’ ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงกับไมเคิล จอร์แดน ชายผู้มีสถานะเปรียบเสมือนเทพเจ้าของชาวอเมริกัน 

เรื่องราวของเฮอร์คิวลิสถูกเล่าขานโดยเทพธิดาผู้เป็นแรงบันดาลใจให้แก่ศาสตร์แขนงต่างๆ หรือที่เรียกกันว่า ‘มิวส์’ (Muses) ตามตำนาน มิวส์ทั้ง 9 ขับขานบทเพลงแสนไพเราะห์ที่แม้แต่เทพเจ้ายังต้องหยุดฟัง บทบาทการขับรองของกลุ่มเทพีมิวส์ ถูกนำเสนอโดยนักร้องสาวชาวแอฟริกัน-อเมริกัน 5 คน ซึ่งล้วนแต่ประสบความสำเร็จในเวทีบรอดเวย์มาก่อน บุคลิกของมิวส์ทั้ง 5 ได้รับแรงบันดาลใจมาจากนักร้องตัวจริง โดยในระหว่างที่ทั้ง 5 ร้องเพลงประกอบแอนิเมชั่น ได้มีการบันทึกวีดีโอเพื่อนำไปสร้างบุคลิกของตัวละคร 

จอห์น มัสเคอร์ และรอน เคลเมนท์ สองผู้กำกับ ตั้งใจให้เรื่องราวของเฮอร์คิวลิสถูกบอกเล่าในสไตล์เพลงแบบกอสเปล (Gospel) ซึ่งเป็นแนวเพลงที่เน้นการประสานเสียงร้อง ส่วนมากเป็นการร้องเพื่อเฉลิมฉลอง บอกเรื่องราวทางศาสนา เชื่อกันว่ากอสเปลพัฒนามาจากโบสถ์ของชาวแอฟริกัน-อเมริกัน และเป็นภาพสะท้อนสังคมร่วมสมัยได้เป็นอย่างดี 

ตำนานต้นฉบับกับเฮอร์คิวลิสฉบับแอนิเมชั่น

ปัญหาสำคัญที่สุดของการหยิบเอาตำนานกรีกมาดัดแปลงใหม่น่าจะเป็นเรื่องเนื้อหาที่มีความรุนแรงเกินไป ไม่เหมาะจะพาลูกหลานไปชมในโรงภาพยนต์ เฮอร์คิวลิสในฉบับของดิสนีย์แทบจะยกเครื่องต้นฉบับแทบทั้งหมด จุดต่างของฉบับแอนิเมชั่นกับตำนาน ยกตัวอย่างเช่น 

1. เฮอร์คิวลิสไม่ใช่ลูกของซูสกับภรรยา แต่เป็นลูกชู้ที่มาจากการถูกล่อลวงของฝ่ายหญิง 

ตามตำนาน เฮอร์คิวลิสมีสถานะเป็นลูกครึ่งเทพเจ้า เนื่องจากพ่อของเขาคือเทพเจ้าซุส – เทพเจ้าสูงสุดแห่งเทือกเขาโอลิมปัส ส่วนแม่เป็นมนุษย์ธรรมดาคือนางอัลคมีน ซูสถูกใจความงามของนางอัลคมีนจึงปลอมตัวเป็นสามีเพื่อเข้าไปร่วมรัก ต่อมานางอัลคมีนตั้งท้องและคลอดลูกชายคือเฮอร์คิวลิส 

ตามตำนานต้นฉบับเฮอร์คิวลิสมีน้องชายคนละพ่อซึ่งเกิดจากสามีที่ถูกต้องของนางอัลคมีน แต่ในภาคแอนิเมชั่น น้องชายฝาแฝดถูกตัดออกไป ส่วนนางอัลคมีนกับสามี ถูกเปลี่ยนให้เป็นพ่อแม่บุญธรรมผู้เก็บเฮอร์คิวลิสมาเลี้ยงดูตั้งแต่เล็กๆ 

2. ตัวร้ายของเรื่องไม่ใช่เฮดีส แต่เป็นเฮรา ภรรยาของซูส 

นางอิจฉาที่ตามจองร้างจองผลาญเฮอร์คิวลิสคือเทพีเฮรา ภรรยาหลวงของซูสที่ขึ้นชื่อเรื่องความหึงหวง ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ เฮราถูกวางตัวเป็นเทพีที่งดงามและอบอุ่น แต่ในเวอร์ชั่นต้นฉบับ เฮรากลั่นแกล้งเฮอร์คิวลิสต่างๆ นานา ตั้งแต่ทำให้เฮอร์คิวลิสคุ้มคลั่งจนพลั้งมือฆ่านางเมการา – ภรรยาของเฮอร์คิวลิส พร้อมลูกเล็ก แถมยังวางแผนให้เฮอร์คิวลิสต้องเข้าไปทำภารกิจอันตราย 12 ประการเพื่อลบล้างความผิด ภารกิจเหล่านี้อันตรายมาก เฮราหวังว่าเฮอร์คิวลิสจะพลั้งพลาด เสียชีวิตจากการทำภารกิจ ซึ่งภารกิจเหล่านี้ปรากฏอยู่บ้างในภาคแอนิเมชั่น เช่นการปราบไฮดร้า การจับหมูป่าเอราแมนเทียน หรือการสังหารสิงโตเนเมียน ฯลฯ 

3. ไม่มีม้าเพกาซัสในตำนาน

ในภาคแอนิเมชั่น เพกาซัสถูกสร้างขึ้นจากก้อนเมฆเพื่อเป็นของขวัญจากซูสให้ลูกชาย แต่เพกาซัสไม่ปรากฏในเรื่องราวตามต้นฉบับของเฮอร์คิวลิส เจ้าม้ามีปีกสีขาวมีบทบาทในเรื่องราวของเพอร์ซีอุส ลูกครึ่งเทพเจ้าอีกคนที่ทำภารกิจสำคัญคือบั่นคอนางเมดูซ่า ตามตำนานของเพอร์ซิอุส เพกาซัสเกิดมาจากเลือดที่พุ่งออกมาจากศีรษะของเมดูซ่า วีรบุรุษผู้กล้าอีกคนที่ได้ขี่ม้าเพกาซัส คือ เบลเลโรฟอน ผู้ปราบปีศาจคิเมร่า การเพิ่มเพกาซัสเข้าไปในแอนิเมชั่นเฮอร์คิวลิส น่าจะเป็นเพราะม้าบินแบบนี้มีความนิยมในวัฒนธรรมยุโรป แถมน่าจะถูกใจเด็กๆ ที่ชอบม้าอยู่แล้วเป็นทุนเดิม

4. มิวส์ เทพธิดาผู้ขับขานตำนานเฮอร์คิวลิส มีทั้งหมด 9 นาง

ตามตำนานกรีก มิวส์ทั้ง 9 ประกอบไปด้วยเทพีผู้เป็นตัวแทนศาสตร์แขนงต่างๆ ได้แก่

1. ไคลโอ (Clio) – ประวัติศาสตร์ 

2. ยูเรนิอา (Urenia) – ดาราศาสตร์ 

3. เมลพอมินี (Melpomene) – โศกนาฏกรรม 

4. ธาไลอา (Thalia) – สุขนาฏกรรม 

5. ทิร์ปซิคอเร (Terpsichore) – นาฏศิลป์ 

6. แคลลีโอพี (Calliope) – กวีนิพนธ์มหากาพย์

7. เอราโต (Erato) – กวีนิพนธ์รัก 

8. โพลิฮิมเนีย (Polyhymnia) – เพลงสดุดีปวงเทพ 

9. ยูเทอร์พี (Euterpe) – ดนตรี

ในแอนิเมชั่นของดิสนีย์กลุ่มมิวส์ทั้ง 9 ถูกตัดทอนเหลือแค่ 5 ได้แก่ ไคลโอ เมลพอมินี ธาไลอา ทิร์ปซิคอเร และ แคลลีโอพี โดยมีการกล่าวว่ามิวส์พระองค์ไหนคือเทพีอะไรโดยใส่ฉากให้เทพีแต่ละนางถือสิ่งของพระจำตัว สัญลักษณ์ของไคลโอคือม้วนกระดาษ เมลพอมินีคือหน้ากากโศกนาฏกรรม ธาไลอาคือหน้ากากสุขนาฏกรรม ทิร์ปซิคอเรคือพิณ ส่วนแคลลีโอพีคือกระดานชนวน การตัดทอนกลุ่มเทพีมิวส์ให้เหลือเพียง 5 น่าจะเป็นประโยชน์เรื่องการควบคุมตัวละครในเรื่องไม่ให้อยู่ในจำนวนที่มากและน่าสับสนจนเกินไป 

5. เมการา นางเอกของเรื่องไม่ได้ลงเอยอย่างมีความสุขกับเฮอร์คิวลิส 

ตามตำนาน เมการาเป็นธิดากษัตริย์เมืองธีบส์ บทบาทของเธอตามต้นฉบับปรากฏอยู่น้อยมาก เมการาตายตั้งแต่ต้นเรื่องเพราะถูกเฮอร์คิวลิสที่โดนสาปลงมือสังหารพร้อมลูกน้อย

ในเวอร์ชั่นดิสนีย์ เมการา หรือ เม็ก เป็นตัวละครหญิงที่มีคาแร็กเตอร์น่าสนใจ ความสัมพันธ์ของเธอกับเฮอร์คิวลิสไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยความรักเป็นที่ตั้ง (ต่างจากตัวละครหญิงส่วนใหญ่ของดิสนีย์) ความจริงที่เม็กเป็นคนของเฮดีสซึ่งถูกส่งมาเพื่อหาจุดอ่อนของเฮอร์คิวลิส ทำให้บุคลิกของเธอเฉียบขาด แข็งแกร่ง มีความเป็นผู้นำ และดูจะเป็นผู้ใหญ่เสียยิ่งกว่าฝ่ายชาย

เม็กได้รับบทเรียนจากความรักเนื่องจากเธอมอบวิญญาณของตัวเองให้เฮดีสเพื่อช่วยแฟนหนุ่ม แต่แฟนหนุ่มของเธอกลับทิ้งเม็กไปหาผู้หญิงอื่น บทเรียนราคาแพงทำให้เม็กเป็นผู้หญิงที่ไม่เชื่อเรื่องความรัก ตรงกับเพลง “I Won’t Say (I’m In Love)” บทเพลงประจำตัวของเธอที่กล่าวว่าตัวเธอจะไม่ขอยอมรับหรอกว่ากำลังมีความรักเพราะบทเรียนที่ผ่านมามันทำให้เจ็บช้ำเหลือเกิน 

เม็กเห็นด้านไม่สวยงามของความรัก เธอเคยใจสลาย ต้องต่อสู้กับความสับสนมากมายเพื่อเปิดใจให้รักครั้งใหม่ เม็กเข้าใจว่าการรักใครสักคนมีผลตามมาอย่างไร เธอตัดสินใจสละตัวเองให้เฮอร์คิวลิสทั้งที่รู้ดีว่าจุดจบของเธออาจไม่สวยงามนัก ซึ่งนั่นทำให้คาแรกเตอร์ของเม็กน่าสนใจและมีมิติมากกว่าตัวละครหญิงที่ผ่านมาของดิสนีย์ 

เฮอร์คิวลิสไม่ประสบความสำเร็จจริงหรือไม่? ทำไมถึงเป็นแบบนั้น

แม้จะมีข้อดีและสีสันมากมาย แต่ในสายตาของดิสนีย์ แอนิเมชั่นเรื่องนี้ทำผลงานน่าผิดหวัง กวาดรายได้ไปเพียง 252 ล้านดอลลาร์จากทุนสร้าง 85 ล้าน (ในขณะที่อะลาดินกวาดรายได้ไปถึง 504 ล้าน จากทุนสร้างเพียง 28 ล้าน) 

หนังสือพิมพ์ The New York Times กล่าวว่าเฮอร์คิวลิสเปิดตัวน่าผิดหวัง ทำรายได้เพียง 58 ล้านดอลลาร์ในสองอาทิตย์แรก ต่างจากโพคาฮอนทัสที่ทำรายได้มากถึง 80 ล้านดอลลาร์ หรือ The Lion King ที่ทำรายได้ไปถึง 119 ล้านดอลลาร์ในสองสัปดาห์แรก ส่วนเหตุผลที่ผลประกอบการของเฮอร์คิวลิสไม่เป็นที่น่าพอใจ The New York Times ได้อ้างถึงบทสัมภาษณ์ผู้บริหารท่านหนึ่งที่ไม่ประสงค์ออกนามของดิสนีย์ ซึ่งกล่าวถึงปัญหาขอแอนิเมชั่นเรื่องนี้ที่ ‘ไม่สามารถดึงดูดคนทั้งครอบครัวได้’

“ถ้าครอบครัวหนึ่งมีลูกสามคน เป็นลูกชายวัย 12 และ 10 ปี ส่วนลูกสาวคนเล็กอายุ 8 ขวบ คุณแม่อยากพาลูกคนเล็กไปดูเฮอร์คิวลิส แต่ลูกชายอาจอยากดู Men in Black มากกว่า กลับกันถ้าลูกวัย 10 ขวบเป็นลูกสาว เธอก็อาจอยากดู My Best Friend’s Wedding มากกว่าเฮอร์คิวลิส”

Washington Post กล่าววิจารณ์งานภาพของเฮอร์คิวลิสว่าทำขึ้นอย่างลวกๆ และมีการใช้คอมพิวเตอร์แอนิเมชั่นเพื่อประหยัดเวลา ตัวละครเฮดีสถูกทำไปเปรียบเทียบกับจินนี่ในเรื่องอะลาดินซึ่งทำไว้ดีกว่า ส่วนเพลงก็ไม่น่าจดจำเท่าอะลาดินหรือลิตเติลเมอร์เมท 

อีกหนึ่งเหตุผลที่เฮอร์คิวลิสไม่ถูกใจเด็กเล็ก และไม่สามารถครองแชมป์หนังครอบครัวยอดนิยม อาจมาจากการสอดแทรกมุกตลกสำหรับผู้ใหญ่ ซึ่งเด็กดูแล้วไม่เข้าใจและคงไม่ขำ ยกตัวอย่างเช่น บทพูดของเฮดีสที่กล่าวว่านรกให้บริการลูกค้าหลายพันคน ตั้งใจล้อคำโฆษณาของแม็กโดนัลด์ การเรียกเมืองธีปส์เป็น ‘มะกอกผลใหญ่’ (the Big Olive) มาจากชื่อเล่นของมหานครนิวยอร์กที่ถูกเปรียบว่าเป็น “the Big Apple” หรือการที่ครูฝึกของเฮอร์คิวลิสบอกว่า ถ้าเขาประสบความสำเร็จที่เมืองธีปส์ ก็ถือว่าประสบความสำเร็จในทุกที่ มาจากเนื้อเพลง New York, New York ของ แฟรงค์ ซินาตร้า (Frank Sinatra) “If you can make it there, you can make it anywhere” 

แม้คำวิจารณ์จากสื่อจะไม่ดีนัก แต่โพลสำรวจความพึงพอใจจากผู้ชม กลับพบว่ามีการให้คะแนนเฮอร์คิวลิสสูงกว่าโพคาฮอนทัสซึ่งอาจแสดงให้เห็นว่า แม้แอนิเมชั่นจะไม่ทำเงิน แต่ก็ไม่ได้ล้มเหลวมากมายในสายตาผู้ชมทั่วไป 

ปัญหาใหญ่ที่ทำให้เฮอร์คิวลิสไม่ประสบความสำเร็จ นอกจากเป็นเพราะจังหวะของแอนิเมชั่นไม่ดี มีคู่แข่งมาก ยังเป็นเพราะแอนิเมชั่นเรื่องนี้มาในช่วงปลายยุคเรนาซองซ์ของดิสนีย์ ซึ่งผู้ชมเริ่มอิ่มตัวกับการนำเสนอเนื้อหาในรูปแบบเดิม โดยหากเฮอร์คิวลิสมาก่อนอะลาดิน ก็อาจจะประสบความสำเร็จได้ไม่น้อยไปกว่ากัน 

เฮอร์คิวลิสน่าผิดหวังจริงหรือไม่? คำถามนี้อาจได้รับคำตอบต่างไปหากมองในแต่ละมุม ดิสนีย์ที่หวังรายได้จากแอนิเมชั่นอาจตอบว่า ใช่ หนังไม่ทำกำไรเท่าที่คาดหวัง แต่สำหรับเด็กหลายคนที่เติบโตมากับเฮอร์คิวลิส แอนิเมชั่นเรื่องนี้ถือเป็นความทรงจำของช่วงเวลา เป็นอีกหนึ่งโปรเจ็กต์ที่แฟนคลับตั้งตาให้กลับมาในรูปแบบไลฟ์แอคชั่น

References:

The Original Hercules and Disney’s http://www.maicar.com/GML/DisneyHercules.html 

Disney’s Hercules: 10 Things That Would Be Different If The Movie Was Mythologically Accurate https://screenrant.com/disney-hercules-differences-if-mythologically-accurate/ 

27 hidden references and clever jokes in ‘Hercules’ you probably missed as a kid https://www.insider.com/hercules-clever-interesting-details-that-went-over-your-head 

Disney’s Myth Conception https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/review97/herculeshowe.htm 

5 Reasons A Disney Hercules Remake Is A Great Idea https://www.cinemablend.com/news/2495681/5-reasons-a-disney-hercules-remake-is-a-great-idea 

Hercules: 6 Reasons Why The Disney Animated Movie Is Still Underrated https://www.cinemablend.com/movies/hercules-reasons-why-the-disney-animated-movie-is-still-underrated 

7 Reasons Why Hercules Is The Best Disney Movie https://www.theodysseyonline.com/hercules-best-disney-movie 

Hercules Is Too Weak to Lift Disney Stock https://www.nytimes.com/1997/07/10/business/hercules-is-too-weak-to-lift-disney-stock.html 

Time Has Been Kind To Disney’s ‘Hercules’, A Flawed But Fascinating Attempt To Recapture The Magic Of ‘Aladdin’ https://www.slashfilm.com/568984/hercules-revisited/ 

Megara’s FULL Story | Her Mythology & Sarcasm Explained: Discovering Disney Hercules https://www.youtube.com/watch?v=h3Ueer86n50 

WHY ‘HERCULES’ HAS THE BEST DISNEY SOUNDTRACK OF ALL TIME https://www.nylon.com/articles/hercules-movie-soundtrack-anniversary

The post เฮอร์คิวลิส การ์ตูนฮีโร่ที่ไม่ประสบความสำเร็จของดิสนีย์ แต่กลับเป็นที่จดจำของแฟนคลับ appeared first on a day magazine.

อิริก โกลด์เบิร์ก (Eric Goldberg) แอนิเมเตอร์ผู้ดูแลตัวละครของดิสนีย์ กล่าวว่า โรบิน วิลเลียมส์ ได้ลองสวมบทบาทที่แตกต่างกันมากถึง 60 บทบาทเพื่อให้ทีมงานได้เลือกคาแรกเตอร์ของยักษ์ในตะเกียงที่เหมาะสม การแสดงของเขา มีส่วนสำคัญต่อเรื่องราว ทำให้การเล่าเรื่องมีสีสันและรสชาติที่แตกต่างจากผลงานชิ้นก่อนๆ

อะลาดินซึ่งเป็นตัวละครหลัก ถูกพัฒนาคาแรกเตอร์มาจากบทบาทของทอม ครูซ ในเรื่อง Top Gun “ตัวละครของเขามีทั้งความมั่นใจและความอวดดี” เกล็น คีน (Glen Keane) อีกหนึ่งแอนิเมเตอร์ผู้ดูแลตัวละครของดิสนีย์ ให้ความคิดเห็น “อะลาดินเป็นตัวละครที่ต้องใช้เวลาสร้างสรรค์มาก เนื่องจากเขาซับซ้อนและมีหลายอารมณ์ความรู้สึก ในขณะที่เจ้าชายอสูรมีแอนิเมเตอร์ 6 คน อะลาดินกลับต้องใช้ทีมงานประมาณ 12-20 คน”

ผลปรากฏว่างานรูปแบบใหม่ของดิสนีย์ได้รับเสียงตอบรับดียิ่งกว่าเก่า จากที่ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร เคยสร้างเสียงตื่นเต้น กวาดรายได้ไปมากถึง 145.8 ล้านดอลลาร์ อะลาดิน ทุบสถิติ เป็นแอนิเมชั่นเรื่องแรกของโลกที่ทำรายได้มากกว่า 200 ล้านดอลลาร์ในสหรัฐอเมริกาและแคนาดา รายได้ที่ว่าหากเทียบกับค่าตั๋วในช่วงเวลาเดียวกัน แปลว่าชาวอเมริกันถึง 1 ใน 5 ยินดีจ่ายค่าตั๋วเพื่อเข้าชมผลงานเรื่องนี้ในโรงหนัง บทเพลงสำคัญอย่าง A Whole New World ยังได้รับรางวัลเพลงประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Original Song) ควบรางวัลดนตรีประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Original Score) ในปีเดียวกัน

ความสำเร็จของ อะลาดิน เป็นที่น่าจับตา น่าสนใจว่าเรื่องราวแอนิเมชั่นได้รับการดัดแปลงจากต้นฉบับเป็นอย่างมากและถ้ากล่าวในสายตานักประวัติศาสตร์ หลายท่านกลับบอกว่าเรื่องนี้เป็นที่สุดของความ ‘จับแพะชนแกะ’ จนแทบไม่เหลือเค้าเดิมของบทประพันธ์ เรื่องราวต้นฉบับของ อะลาดิน เป็นอย่างไร แล้วส่วนไหนบ้างที่เป็นการเสริมแต่งของดิสนีย์ บทความนี้จะพาไปหาคำตอบ

อะลาดินแบบต้นฉบับ เรื่องราวที่มักถูกเข้าใจผิดว่ามาจากนิทานพันหนึ่งราตรี

พันหนึ่งราตรี หรือ The Arabian Nights เป็นเรื่องเล่าเก่าแก่ที่ถูกรวบรวมขึ้นเป็นภาษาอาหรับ เก็บรวมนิทานพื้นบ้านของทั้งเอเชียตะวันออกกลาง เอเชียใต้ และแอฟริกาตอนเหนือ หลักฐานเก่าแก่ที่สุดของ พันหนึ่งราตรี พบว่า มีบันทึกไว้ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 9 แต่เรื่องราวเกี่ยวกับอะลาดินกับตะเกียงวิเศษไม่ได้ถูกบรรจุอยู่ในนั้น

นิทาน อะลาดินกับตะเกียงวิเศษ เพิ่งพบถูกบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรก ในผลงานฉบับแปลของนายอันโตน กัลแลนด์ (Antoine Galland) นักวิชาการและนักการทูตชาวฝรั่งเศสที่เคยทำหน้าที่เป็นเลขาให้กับราชทูตฝรั่งเศสประจำนครคอนสแตนติโนเปิล

อันโตน กัลแลนด์ เป็นชาวตะวันตกคนแรกที่นำนิทาน พันหนึ่งราตรี มาแปลเป็นภาษาฝรั่งเศส ทำให้งานเขียนเรื่องนี้เป็นที่นิยมในสังคมตะวันตก มูห์ซิน เจ. อัล-มูซาวี (Muhsin J. al-Musawi) ศาสตราจารย์ด้านภาษาอาหรับและการศึกษาเปรียบเทียบจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย (Columbia University) กล่าวว่า พันหนึ่งราตรี ฉบับแปลของนายกัลแลนด์ นำเรื่องราวมาจากต้นฉบับที่ไม่สมบูรณ์ในภาษาอาหรับซึ่งถูกเขียนขึ้นในศตวรรษที่ 14

ระหว่างปี 1704-1706 กัลแลนด์ตีพิมพ์นิยายแปลของเขาจำนวน 7 เล่ม ครอบคลุมเรื่องราวประมาณ 40 เรื่อง ซึ่งปรากฏว่าได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก แต่ในราวปี 1709 กัลแลนด์หมดเรื่องราวที่จะนำมาแปลต่อ เขาจึงเดินทางไปพบเพื่อนและคู่แข่งคนสำคัญคือนายพอล ลูคัส นักล่าสมบัติที่เดินทางไปมาระหว่างปารีสกับตะวันออกกลาง เพื่อสรรหาของมีค่ามาถวายกษัตริย์หลุยส์ที่ 14 ผู้มีความสนใจในอัญมณีหายาก

ที่อพาร์ตเมนต์ของลูคัส กัลแลนด์ได้พบกับชายหนุ่มชาวซีเรียจากอเลปโป ชื่อแฮนนา ดิยับ (Hanna Diyab) เด็กหนุ่มคนนี้เป็นผู้เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับอะลาดินกับตะเกียงวิเศษ เรื่องราวที่ว่าถูกนำมาเรียบเรียงเพื่อตีพิมพ์ใหม่ในปี 1717

ทุกวันนี้นักวิชาการต่างพากันสงสัยว่านายดิยับนำเรื่องราวของอะลาดินมาจากไหน เขาคิดเรื่องทั้งหมดขึ้นมาเอง หรือนำส่วนต่างๆ จากนิทานที่จำได้มาปะติดปะต่อเข้าด้วยกัน เขาอาจจะได้ฟังเรื่องนี้ในระหว่างการเดินทาง หรือได้อ่านต้นฉบับเรื่องนี้ ที่ปรากฏว่าสูญหายไปแล้วในปัจจุบัน

อะลาดินเป็นชาวอาหรับจริงหรือไม่?

เรื่องเล่าต้นฉบับของอะลาดิน กล่าวว่าเหตุการณ์ทั้งหมดเกิดขึ้นในประเทศจีน อะลาดินไม่ใช่หัวขโมยกำพร้า แต่อาศัยอยู่กับแม่ เขาเป็นเด็กขี้เกียจ ไม่เอาการเอางาน อยู่บ้านเกาะแม่กินไปวันๆ กระทั่งวันหนึ่งอะลาดินได้พบกับชายแปลกหน้า อ้างตัวว่าเป็นลุงที่สูญหายไปนาน

วันหนึ่งลุงตัวปลอมเสกคาถาเปิดทางไปยังถ้ำซ่อนสมบัติปริศนา โดยกล่าวว่ามีแค่อะลาดินเท่านั้นที่จะสามารถนำตะเกียงวิเศษออกจากถ้ำ เขามอบแหวนให้หนึ่งวง บอกว่าถ้าเด็กหนุ่มเจอปัญหาให้ใช้แหวนวงนี้ อะลาดินนำตะเกียงวิเศษออกมาได้อย่างปลอดภัย ลุงตัวปลอมสั่งให้อะลาดินส่งตะเกียงให้เขา เด็กหนุ่มปฏิเสธบอกว่าลุงต้องช่วยพาเขาออกไปก่อน ทั้งสองถกเถียงกัน จบลงที่ลุงตัวปลอมปิดตายถ้ำ ขังอะลาดินกับตะเกียงไว้โดยไม่มีทางออก

อะลาดินหมดหวัง เขาเริ่มสวดอ้อนวอนแต่บังเอิญว่ามือไปถูกับแหวนเข้า ทำให้มียักษ์วิเศษปรากฏตัวออกมา อะลาดินขอให้ยักษ์ช่วยพาเขากลับบ้าน และได้นำตะเกียงพร้อมด้วยของมีค่าบางส่วนกลับมาด้วย

เมื่อกลับมาถึงบ้าน อะลาดินและแม่ตัดสินใจนำตะเกียงไปขาย ในขณะที่แม่นำผ้ามาเช็ดตะเกียงเพื่อทำความสะอาด ยักษ์ตัวใหญ่ก็ปรากฏออกมาพร้อมถามว่าเจ้านายต้องการจะขอพรอะไร อะลาดินที่เคยพบยักษ์ในแหวนมาก่อน กล่าวว่าเขาต้องการอาหาร ยักษ์จึงเสกข้าวปลามากมายในถาดเงิน อะลาดินและแม่กินอาหารอย่างมีความสุขและได้นำถาดเงินไปขายเพื่อใช้จ่ายในเวลาต่อมา

วันหนึ่งสุลต่านเจ้าเมืองประกาศว่าลูกสาวของเขาจะเดินทางเข้าเมืองเพื่อไปโรงอาบน้ำ อะลาดินอยากเห็นว่าเจ้าหญิงมีหน้าตาเป็นอย่างไรจึงเข้าไปแอบดูและตกหลุมรักตั้งแต่แรกเห็น

อะลาดินขอให้แม่นำเพชรพลอยที่ตนนำกลับมาจากถ้ำไปสู่ขอเจ้าหญิงจากสุลต่าน ปรากฏว่าเพชรพลอยมีมูลค่ามากจนสุลต่านพอใจ กล่าวว่าจะยอมยกลูกสาวให้ในเวลาสามเดือนข้างหน้า

อย่างไรก็ดี ที่ปรึกษาของสุลต่านแอบมาคุยลับหลัง กล่าวว่าเขาสามารถหาสมบัติมูลค่าสูงกว่านี้ได้ภายในสองเดือน ดังนั้นสุลต่านจึงกลับคำสัญญา มอบลูกสาวให้แต่งงานกับลูกชายที่ปรึกษาแทน

อะลาดินเมื่อทราบเรื่องนี้ก็ไม่พอใจเป็นอย่างมาก ในวันแต่งงานของเจ้าหญิง เขาขอพรกับยักษ์ในตะเกียงให้พาตัวเจ้าหญิงมาที่บ้าน และขังเจ้าบ่าวเอาไว้ อะลาดินอธิบายเรื่องราวทั้งหมดให้เธอฟัง กล่าวว่าเขาแค่ต้องการทวงสัญญาแต่จะไม่ทำร้ายเจ้าหญิง เช้าวันต่อมาเจ้าหญิงถูกส่งตัวกลับวัง และเมื่อเธอเล่าเรื่องนี้ให้ฟัง กลับได้รับคำตอบว่าพระองค์น่าจะแค่ฝันร้าย

คืนต่อมาเรื่องราวแบบเดียวกันเกิดขึ้นอีกกับเธอและสามี จนสามีทนไม่ไหวขอแยกทาง เวลาผ่านไปถึงเดือนที่สามตามสัญญา อะลาดินให้แม่เดินทางไปพบสุลต่านเพื่อจัดการเรื่องสมรส สุลต่านคิดจะเล่นแง่จึงเรียกข้อแลกเปลี่ยนที่ดูจะเป็นไปไม่ได้ ขอให้อะลาดินนำ ‘ตะกร้าที่เต็มไปด้วยทองคำจำนวน 40 ถัง ถือโดยทาสผิวดำ 40 คน นำขบวนด้วยทาสผิวขาวอีก 40 คน ทั้งหมดต้องแต่งตัวสวยงาม’ มามอบให้พระองค์

คำขอนี้ไม่ใช่เรื่องยากสำหรับอะลาดินเพราะยักษ์ในตะเกียงสามารถจัดหาให้ได้ในทันที อะลาดินกับเจ้าหญิงได้แต่งงานกัน ทั้งสองสร้างวังใหม่และอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข

อะลาดินเป็นคนจิตใจดีจึงได้รับความนิยมจากประชาชน ชื่อเสียงของเขาโด่งดังจนไปเข้าหูลุงตัวปลอมซึ่งเดินทางกลับไปแอฟริกา ลุงเจ้าคาถากลับมาเพื่อหวังชิงตะเกียงจากอะลาดิน รอจนวันที่เขาไม่อยู่บ้าน ปลอมตัวเข้าไปในวังเสนอแลกตะเกียงเก่ากับของใหม่

เจ้าหญิงไม่เข้าใจความสำคัญของตะเกียงจึงนำตะเกียงวิเศษมามอบให้อย่างว่าง่าย เมื่อได้รับอำนาจจากตะเกียง ลุงตัวปลอมขอให้ยักษ์ย้ายวังและเจ้าหญิงไปอยู่ที่แอฟริกา อะลาดินกลับมาไม่พบทั้งวังทั้งภรรยา จึงเรียกให้ยักษ์วิเศษในแหวนออกมาช่วย ยักษ์ผู้เป็นทาสแห่งแหวนกล่าวว่าตัวเขาไม่มีอำนาจมากพอจะต่อกรกับยักษ์แห่งตะเกียง แต่สามารถพาอะลาดินไปหาเจ้าหญิงได้

อะลาดินและเจ้าหญิงวางแผนสังหารลุงตัวปลอมด้วยกัน ใช้วิธีใส่ยาพิษลงในอาหาร เมื่อลุงตัวปลอมตายจากไป อะลาดินก็ขอให้ยักษ์ในตะเกียงย้ายวังของเขากลับมาอยู่ที่เดิม แต่เรื่องราวยังไม่จบแค่นั้น พี่ชายของผู้วิเศษที่เคยปลอมตัวเป็นลุงของอะลาดินทราบข่าวและตั้งใจจะแก้แค้น

เขาเดินทางมาถึงเมืองและได้ทราบว่าเจ้าหญิงมักเชิญตัวหญิงนักบวชชรานามว่าฟาติมาเข้าไปในวัง จึงทำการฆ่าฟาติมาและปลอมตัวเป็นเธอ ใช้ผ้าคลุมหน้าปกปิดตัวตนเพื่อเข้าไปในวัง ฟาติมาตัวปลอมกล่าวว่าวังของเจ้าหญิงสวยมาก ขาดไปอย่างเดียวคือไข่ของนกร็อก (Roc) ซึ่งเป็นสัตว์ในตำนานมีลักษณะคล้ายพญาอินทรีขนาดใหญ่สามารถล้มช้างได้ทั้งตัว

เจ้าหญิงขอไข่ของนกจากอะลาดิน ผู้ซึ่งนำคำขอไปบอกยักษ์ในตะเกียงอีกที ปรากฏว่ารอบนี้ยักษ์วิเศษไม่ได้มอบพรตามคำขอ แต่กลับโกรธมากเพราะร็อกเป็นนกที่มีอำนาจสูงมาก ถือเป็นนายของเหล่ายักษ์ในตะเกียงอีกที การขอไข่ของนกวิเศษถือเป็นการลบหลู่อย่างรุนแรงดังนั้นยักษ์จึงปฏิเสธที่จะมอบพรใดๆ ให้อะลาดินอีก

แต่ก่อนที่ยักษ์จะจากไป เขาได้กล่าวว่าฟาติมาผู้นี้เป็นตัวปลอมและกำลังหวังร้าย อะลาดินทราบจึงลงมือฆ่าฟาติมาเสีย เรื่องราวจบลงตรงนี้ อะลาดินและเจ้าหญิงใช้ชีวิตต่อมาอย่างมีความสุขและได้ขึ้นปกครองหลังสุลต่านจากไป ทั้งสองมีลูกหลานด้วยกันมากมาย ล้วนได้ขึ้นครองราชย์ในเวลาต่อมา

นิทานเรื่อง อะลาดิน กล่าวว่าเรื่องราวทั้งหมดเกิดขึ้นที่ประเทศจีน แต่องค์ประกอบของเรื่องไม่ว่าจะเป็นสุลต่าน นกร็อก หรือแม้แต่ตำนานยักษ์ในตะเกียงล้วนเป็นวัฒนธรรมและความเชื่อแบบตะวันออกกลาง อะราฟัต เอ. ราซซัค (Arafat A. Razzaque) นักวิจัยจากศูนย์อิสลามศึกษา มหาวิทยาลัยแคมบริดจ์ (University of Cambridge) กล่าวว่า เรื่องเล่าโบราณในวัฒนธรรมอาหรับมักกล่าวถึงสถานที่ห่างไกลโดยใช้ชื่อสถานที่นั้นว่าประเทศจีน (China) ดังนั้นจีนในที่นี้ ไม่ได้หมายความว่าอะลาดินเป็นชาวจีนอย่างที่เข้าใจ แต่เป็นการเปรียบเปรยว่าสถานที่นี้อยู่ไกลโพ้นและมีความแตกต่างจากตะวันออกกลาง

อย่างไรก็ดี เมื่อเรื่องเล่าของอะลาดินเป็นที่โด่งดังในยุโรป ภาพประกอบที่ถูกทำขึ้นในยุควิกตอเรียนจึงมักวาดภาพอะลาดินให้เป็นชาวจีนแบบแมนจู เพราะในระหว่างนั้นชาวอังกฤษคุ้นชินกับวัฒนธรรมจีนมากกว่าอันมีเหตุมาจากการทำสงครามฝิ่น

สำหรับแอนิเมชั่นเรื่อง อะลาดิน ของดิสนีย์ จอห์น มัสเคอร์ (John Musker) หนึ่งในผู้กำกับ ได้กล่าวว่าอะลาดินนั้นตั้งใจจะใช้ฉากหลังเป็นเมืองแบกแดดของประเทศอิรัก แต่ภายหลังเกิดสงครามอ่าวขึ้นเสียก่อนระหว่างอิรักและคูเวต ทำให้มีการเปลี่ยนสถานที่เป็นเมืองอัลคาบาร์ซึ่งเป็นนครในจินตนาการ ไม่ได้มีอยู่จริง

ส่วนเหตุที่ฉากหลังเก่าเป็นเมืองแบกแดด อาจเป็นเพราะบทบาทของอะลาดินซึ่งถูกเปลี่ยนจากผู้ชายเกาะแม่กินไม่เอาถ่าน เป็นหัวขโมยที่มีลูกเล่นแพรวพราวได้รับแรงบันดาลใจมาจากภาพยนตร์ดังในปี 1940 เรื่อง The Thief of Bagdad

แต่อะลาดินตัวจริงเป็นใคร?

นักประวัติศาสตร์ในปัจจุบันให้ความสนใจไปยังชายชาวซีเรียซึ่งเป็นผู้บอกเล่าเรื่องราวทั้งหมด ว่าตัวเขานั่นแหละคืออะลาดิน โดยได้แต่งเติมนิทานเรื่องนี้จากประสบการณ์ส่วนตัวที่ได้ประสบพบเจอในบ้านเกิด จนเดินทางมาถึงประเทศฝรั่งเศส

กัลแลนด์ไม่เคยให้เครดิตแฮนนา ดิยับ ในฐานะผู้เล่านิทาน แต่ในปี 1993 มีการพบบันทึกของดิยับในห้องสมุดของวาติกัน ที่ซึ่งตัวเขาได้จดบันทึกเกี่ยวกับชีวิตและการเดินทาง คำอธิบายของเขาที่ได้กล่าวถึงความฟุ่มเฟือยหรูหราของพระราชวังแวร์ซาย มีความคล้ายกันกับคำอธิบายของพระราชวังสุลต่านในเรื่องราวของอะลาดิน

เปาโล เลมอส ฮอร์ตา (Paulo Lemos Horta) เจ้าของหนังสือ Marvellous Thieves: Secret Authors of the Arabian Nights กล่าวว่า เรื่องราวของอะลาดินถูกเขียนขึ้นจากสายตาที่สดใหม่และความเห็นใจต่อความอยุติธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่น่าจะเกิดขึ้นกับชนชั้นสูงอายุ 60 กว่าอย่างกัลแลนด์

หากเราเชื่อว่าดิยับเป็นเจ้าของเรื่องราวทั้งหมด อะลาดินตัวจริง ก็อาจเป็นชายหนุ่มจากซีเรียที่เดินทางเผชิญโลกกว้างและได้เห็นความหรูหรามากมายที่เป็นดั่งพรวิเศษใช้ได้ไม่จำกัดของราชสำนักในช่วงก่อนการปฏิวัติฝรั่งเศส

อะลาดินกับจัสมิน คู่รักที่เป็นดังตัวแทนหนุ่มสาวอเมริกัน ทศวรรษที่ 1990s

หากเทียบกันกับ สโนไวท์ (1937), ซินเดอเรลล่า (1950), ออโรร่า เจ้าหญิงนิทรา (1959), เอเรียล เงือกน้อยพจญภัย (1989), และเบลล์จาก โฉมงามกับเจ้าชายอสูร (1991) จัสมินดูจะเป็นเจ้าหญิงที่มีความเฟมินิสต์มากที่สุด

ซินเดอเรลล่าเป็นเรื่องของการสมรสเพื่อเปลี่ยนชนชั้นทางสังคม ในขณะที่ออโรร่าพ้นจากคำสาปเพราะความช่วยเหลือจากฝ่ายชาย แอเรียลเป็นเจ้าหญิงที่มีความใกล้เคียงกับจัสมิน ทั้งสองเป็นลูกสาวผู้ปกครอง ใช้ชีวิตสุขสบาย แต่ตัดสินใจละทิ้งสถานะเพื่อตามหาสิ่งที่ต้องการ แอเรียลเปลี่ยนตัวเองเป็นมนุษย์เพื่อตามหาความรัก แต่จัสมินปลอมตัวหลบหนีจากวังเพราะต้องการอิสระ

จัสมินโหยหาอิสรภาพและไขว่คว้าหาความสุข เธอต้องการใช้ชีวิตของตัวเองซึ่งเป็นชีวิตในอุดมคติของชาวอเมริกัน อลัน เมนเคน (Alan Menken) ผู้ประพันธ์เพลงประกอบในแอนิเมชั่น อะลาดิน กล่าวว่า มิสชั่นหลักของเขาคือการหาจุดลงตัวระหว่างป๊อปคัลเจอร์อเมริกัน กับวัฒนธรรมอาหรับโบราณ “มันเป็นเรื่องธรรมดาที่ดิสนีย์ต้องการใส่ความเป็นอเมริกันเข้าไป เพื่อให้ผู้ชมสามารถเข้าใจและรู้สึกมีส่วนร่วมกับตัวละคร”

จัสมินดูจะเป็นตัวละครแรกที่ใช้พลังความเป็นหญิงของเธอเพื่อยั่วยวนจาฟา เป้าหมายเพื่อช่วยอะลาดินให้สามารถทำภารกิจให้สำเร็จ เธอเป็นตัวของตัวเอง กล้าเผชิญหน้ากับผู้มีอำนาจ และเชื่อว่าจะสามารถเปลี่ยนชีวิตของตัวเองได้ ทั้งหมดนี้เป็นค่านิยมของวัยรุ่นอเมริกัน แม้แต่ชุดที่จัสมินสวมใส่ก็ยังถอดแบบมาจากเสื้อเอวลอย กับกางเกงขายาวทรงใหญ่ในยุคนั้น รวมไปถึงแฟชั่นแบบซีทรูซึ่งได้รับความนิยมในสังคมอเมริกา

เรื่องน่าสนใจอีกอย่างเกี่ยวกับเสื้อผ้าของจัสมิน คือดิสนีย์เคยตั้งใจจะให้เธอสวมชุดสีชมพู เพราะของเล่นสีชมพูทำกำไรและเป็นที่ต้องการมากกว่า แต่เปลี่ยนกลับมาเป็นสีเขียวในภายหลัง การตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับการตลาด เคยเกิดขึ้นเหมือนกันในเคสของแอเรียล เมื่อดิสนีย์คิดจะเปลี่ยนสีผมของเงือกน้อยให้เป็นสีทอง เพราะตุ๊กตาผมแดงไม่เป็นที่นิยมในท้องตลาด

ทุกวันนี้ อะลาดิน เป็นหนึ่งในผลงานขึ้นหิ้งของดิสนีย์ แต่สิ่งที่ทำให้ อะลาดิน ได้รับการพูดถึงเป็นอย่างมากในวงการประวัติศาสตร์และมีความแตกต่างจากงานของดิสนีย์เรื่องอื่นๆ คือการผสมผสานทางวัฒนธรรมที่ชวนให้เรามองเห็นการพบปะสังสรรค์ของผู้คนจากหลายที่มา เรื่องเล่าแบบอาหรับโบราณ เล่าโดยจินตนาการของนักเดินทางชาวซีเรีย เขียนผ่านปลายปากกาของนักเขียนฝรั่งเศสผู้เป็นตัวแทนสังคมชั้นสูงก่อนการปฏิวัติ ก่อนถูกหยิบขึ้นมาตีความใหม่จนโด่งดังในบริบทของความเป็นอเมริกัน ที่ผสานไปด้วยคุณค่าของความรักและเสรีภาพ

References:

Was Aladdin Based on a Real Person? Here’s Why Scholars Are Starting to Think Sohttps://time.com/5592303/aladdin-true-history/

The History of the original Aladdin Tale https://www.pookpress.co.uk/project/history-original-aladdin-story/

The Messed Up Origins of Aladdin | Disney Explained – Jon Solo https://www.youtube.com/watch?v=I1sozWpmx_A

Aladdin’ Becomes a $200-Million Genie for Disney : Movies: Studio’s all-time top-grosser is the first animated feature to reach the box office milestone. And in its 23rd week of release, there still is no end in sight https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-04-21-ca-25327-story.html

‘Aladdin’: 25 Things You Didn’t Know About the 1992 Animated Classic! https://www.etonline.com/aladdin-25-things-you-didnt-know-about-1992-animated-classic-91537

What You Probably Never Knew About Disney’s Aladdin https://www.looper.com/867756/what-you-never-knew-about-disneys-aladdin/

“พันหนึ่งราตรี” นิทานอาหรับ ต้นฉบับจากอินเดีย? https://www.silpa-mag.com/culture/article_62564

THE MOST FEMINIST DISNEY PRINCESS: JASMINE https://rosybvm.com/2020/03/21/the-most-feminist-disney-princess-jasmine/

Rating Disney Princess Dresses on Historical Accuracy (Part One) https://www.youtube.com/watch?v=UeRa9bEhgXg&t=1107s

The post อาหรับ จีน ฝรั่งเศส หรือ อเมริกัน ว่าด้วยอะลาดิน แอนิเมชั่นที่รวมทุกอย่างไว้ด้วยกันจนประสบความสำเร็จอย่างงดงาม appeared first on a day magazine.

Beauty and the Beast เป็นแอนิเมชั่นเรื่องแรกที่ได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสก้าสาขาภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Picture) ซึ่งแม้จะไม่สามารถพิชิตรางวัล แต่เพลงหลักของเรื่องที่ใช้ชื่อเดียวกันกับแอนิเมชั่นอย่างเพลง Beauty and the Beast ก็คว้ารางวัลออสการ์สาขาเพลงประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยมได้สำเร็จ กลายเป็นหมุดหมายสำคัญที่ผู้สร้างแอนิเมชั่นได้รับการยอมรับในเวทีประกาศรางวัลทัดเทียมกับหนังที่ใช้บุคคลจริงเป็นผู้แสดง 

แม้ Beauty and the Beast จะสร้างปรากฏการณ์มากมาย แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเรื่องราวเกี่ยวกับสาวงาม และบุรุษผู้มีรูปลักษณ์เป็นดั่งสัตว์ร้ายไม่ใช่เรื่องใหม่ ในประเทศนอร์เวย์ มีเรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับสาวงามที่ต้องเป็นภรรยาของหมีขั้วโลก ในแอฟริกาใต้ มีตำนานเกี่ยวกับสาวงามที่ต้องแต่งงานกับพญางู 5 เศียร ส่วนประเทศจีน ก็มีเรื่องเล่าคล้ายกันเกี่ยวกับชายชราผู้เผลอลุกล้ำเข้าไปในเขตของพญางูและจำต้องสัญญาว่าจะยกลูกสาวหนึ่งในสามของตนให้พญางูแลกกับอิสรภาพ ตำนานท้องถิ่นเหล่านี้ นำเสนอสาวงามในฐานะสตรีผู้เสียสละความสุขส่วนตนเพื่อคนรอบข้าง และความดีงามของเธอได้เปลี่ยนให้อสูรร้ายกลับกลายเป็นชายรูปงาม โดยมีคติสอนใจคล้ายกันคือ ความงามไม่ได้อยู่เพียงแค่รูปลักษณ์ภายนอก ความรักสามารถเอาชนะความตาย หรือ อย่าเชื่อคำเขาจนกว่าจะได้สัมผัสด้วยตัวเอง 

ทุกวันนี้คำว่า ‘โฉมงาม’ (beauty) กับ ‘อสูร’ (beast) เป็นคำเปรียบเปรยถึงสองบุคคลที่รูปลักษณ์แตกต่างกันเป็นอย่างมาก วลีนี้ถูกหยิบมาใช้อย่างติดปาก ไม่น้อยไปกว่าสำนวนอื่นๆ อย่าง mice and men (สื่อถึงวรรณกรรมเรื่อง Of Mice and Men ของจอห์น สไตน์เบ็ก กล่าวถึงมิตรภาพของชายหนุ่มสองคนที่มีความแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง), sticks and stones (แปลว่าไม้และหิน มีความหมายถึงสิ่งลมๆ แล้งๆ หรือการพูดไปเรื่อย), หรือ vim and vigor (มาจากภาษาละตินแปลว่าความเข้มแข็งและพลัง) ในภาพยนตร์ดังอย่าง King Kong (1933) ก็ได้มีการยกวลีที่ว่ามาใช้บรรยายถึงจุดจบของสัตว์ร้าย โดยกล่าวว่า “ไม่ใช่เพราะเครื่องบิน แต่เป็นเพราะโฉมงามต่างหาก ที่สามารถปราบอสูร” (It wasn’t the airplanes. It was beauty killed the beast)

จากตำนานสู่เรื่องจริง ว่าด้วย Beauty and the Beast กับบุคคลจริงในประวัติศาสตร์ 

แม้ตำนานสาวงามกับสัตว์ร้ายจะผูกโยงกับคำสาป แต่ทราบหรือไม่ว่าในโลกใบนี้มีเรื่องราวของสาวงามที่ต้องแต่งงานกับบุรุษผู้มีรูปลักษณ์ต่างจากปกติ ต่างกันที่ตอนจบของเรื่องนี้ไม่มีเวทมนตร์วิเศษและความสุขชั่วนิรันดร เจ้าชายอสูรในชีวิตจริง มีชื่อว่าเปตรุส กอนซาลวัส ส่วนโฉมงามของเรื่อง คือสตรีนามว่าแคทเธอรีน

เปตรุส กอนซาลวัส เกิดในปี 1537 ที่หมู่เกาะคะแนรีซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรสเปน เขาเกิดมาด้วยความผิดปกติทางพันธุกรรมเรียกกันว่าโรคมนุษย์หมาป่า (Hypertrichosis) ทำให้มีขนยาวขึ้นบนใบหน้าและส่วนต่างๆ ของร่างกาย ความผิดปกตินี้เกิดได้ทั้งกับเพศชายและเพศหญิง แต่ถือเป็นกลุ่มอาการผิดปกติที่หาพบได้ยากมาก เปตรุสเกิดมาด้วยลักษณะเฉพาะตัวดังกล่าว ทำให้เขาถูกปฏิบัติอย่างเลวร้ายประหนึ่งสัตว์ ถูกจับขังกรงและให้ทานอาหารที่ไม่ผ่านความร้อน 

ในปี 1547 เปตรุสที่มีอายุเพียง 10 ขวบ ถูกส่งมอบเป็นของขวัญให้พระเจ้าอองรีที่ 2 ผู้ครองบัลลังก์ต่อจากบิดาเป็นกษัตริย์แห่งฝรั่งเศส การสะสมมนุษย์ประหลาด หรือที่เรียกกันว่า ‘ผู้คนแห่งความสุข’ เป็นสิ่งที่กษัตริย์ยุโรปให้ความสนใจมาตั้งแต่ยุคกลางและเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวางทั้งในสเปน โปรตุเกส ฝรั่งเศส ฯลฯ กลุ่มคนประหลาดที่ถูกรวบรวมไว้ในราชสำนัก สามารถแบ่งออกเป็นสามกลุ่มด้วยกัน คือ 1. บุคคลที่มีรูปร่างภายนอกผิดปกติ ยกตัวอย่างเช่น ผู้มีอวัยวะผิดรูป ตัวสูงหรือเตี้ยเกินไป (รวมไปถึงผู้ที่มีสีผิวผิดแปลกไปจากชาวยุโรป) 2. บุคคลผู้มีจิตใจผิดปกติ เช่นผู้มีจิตวิปลาส 3. ผู้มีความสามารถในการเล่นตลก แสดงความคิดเห็นที่ดูแปลกประหลาด สร้างความขบขันให้ราชสำนัก 

การเก็บสะสมมนุษย์ที่มีรูปลักษณ์ต่างไปจากความคาดหวังของสังคม ไม่ใช่การกระทำที่แสดงถึงความชื่นชม แต่เป็นการบอกว่าสิ่งเหล่านี้คือผลลัพธ์ที่บิดเบี้ยวของมนุษย์ ตรงกันข้ามกับภาพลักษณ์สมบูรณ์แบบของราชสำนัก อองรีที่ 2 เมื่อได้รับเปตรุสเป็นของขวัญ ก็มีความสนใจในความประหลาดของเด็กชายเป็นอย่างมากถึงขนาดตัดสินใจว่าจะลองให้การศึกษาแก่เด็กชาย เพื่อคอยดูว่าเปตรุสคนนี้จะมีความสามารถทางสติปัญญาเหมือนมนุษย์ปกติหรือไม่ 

ปรากฏว่าเปตรุสไม่เพียงอ่านออกเขียนได้ แต่ยังมีความเชี่ยวชาญถึงสามภาษารวมไปถึงภาษาละติน ทำให้กษัตริย์อองรีมีความพอใจเป็นอย่างมาก อนุญาตให้เปตรุสสวมเสื้อผ้าหรูหราเหมือนขุนนาง ทานอาหารอย่างดี มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น แต่ถึงอย่างนั้นตัวเขาก็มีสถานะเป็นเพียงของสะสมเพื่อความสนุกสนาน ขาดอิสระและไม่ได้รับการเคารพเทียบเท่าข้าราชบริพารคนอื่นๆ 

หลังกษัตริย์อองรีที่ 2 สวรรคต ราชินีม่ายของพระองค์ – พระนางแคทเธอรีน เดอ เมดิชี ขึ้นมาเป็นผู้สำเร็จราชการ ครองอำนาจในนามของลูกชาย ควีนแคทเธอรีนมีความสนใจที่จะรู้ว่า หากอสูรหน้าตาอัปลักษณ์ได้แต่งงานกับสาวงาม ลูกๆ ของเขาจะออกมามีหน้าตาเป็นอย่างไร? เมื่อคิดได้ดังนั้น ราชินีจึงมองหาสาวงามในวัง และได้เลือกเอาหนึ่งในสาวใช้ที่มีใบหน้าสวยงามนามว่าแคทเธอรีน มาเป็นเจ้าสาวของเปตรุส

เจ้าสาวคนงามรู้สึกอย่างไรกับเจ้าบ่าวที่มีใบหน้าอัปลักษณ์? เราไม่มีบันทึกถึงเรื่องนี้ แต่เชื่อว่าแคทเธอรีนน่าจะมีความเห็นใจและคงรักใคร่เปตรุสอยู่บ้าง เนื่องจากทั้งสองใช้ชีวิตร่วมกันนานกว่า 40 ปี และมีลูกด้วยกันมากถึง 7 คน 4 ใน 7 สืบทอดลักษณะทางพันธุกรรมของบิดา 

ควีนแคทเธอรีนมีความพอใจเป็นอย่างมากเมื่อได้เห็นผลลัพธ์ ทรงได้มีรับสั่งให้ส่งครอบครัวตัวประหลาดไปทัวร์ราชสำนักต่างๆ ทั่วยุโรปเพื่อสร้างความสนุกสนาน ลูกๆ ของเปตรุสกับแคทเธอรีนได้สวมใส่เสื้อผ้าหรูหราเหมือนราชนิกูล นักวิทยาศาสตร์สนใจเด็กตัวน้อยที่เกิดมารูปลักษณ์แปลกประหลาดและได้ทำการศึกษาพวกเขาประหนึ่งเป็นสัตว์ไม่ใช่มนุษย์ 

ครอบครัวของเปตรุสและแคทเธอรีนย้ายมาอาศัยในราชสำนักปาร์มาที่อิตาลี ที่ซึ่งดยุกแห่งปาร์มารู้สึกยินดีเป็นอย่างมากที่ได้ครอบครองครอบครัวสุดประหลาดกระทั่งพรากลูกๆ ทั้ง 4 ที่มีรูปลักษณ์เหมือนบิดาออกจากพ่อแม่ เพื่อส่งตัวพวกเขาไปเป็นของบรรณาการให้ราชสำนักอื่น ส่วนลูกอีก 3 คนที่เกิดมามีสภาพร่างกายปกติ ไม่มีบันทึกหรือภาพวาดของพวกเขาเหลือให้ศึกษาต่อในปัจจุบัน 

โรเบอร์โต ซัพเพรี (Roberto Zapperi) นักประวัติศาสตร์ชาวอิตาลีที่ศึกษาเรื่องราวของเปตรุสกล่าวถึงชีวิตที่เหมือนจะสุขสบาย แต่ไม่สามารถเลือกเส้นทางชีวิตตัวเองได้ของครอบครัวนี้ว่า “ไม่เชิงถูกกักขัง แต่ก็ไม่เคยมีอิสระ” แคทเธอรีนกับเปตรุสใช้ชีวิตบั้นปลายในหมู่บ้านเล็กๆ ที่อิตาลี แคทเธอรีนจากไปในปี 1623 ส่วนเปตรุส ไม่มีบันทึกเกี่ยวกับการตายของเขา เป็นไปได้ว่าเปตรุสไม่ได้รับพิธีกรรมสุดท้าย ‘Last Rites’ ซึ่งเป็นศีลระลึกที่ชาวคาทอลิกได้รับเมื่อสิ้นสุดชีวิต ดังนั้นจึงไม่มีบันทึกการตายของเขาถูกเก็บไว้ในฐานข้อมูลของตัวเมือง 

เรื่องราวของแคทเธอรีนกับเปตรุสไม่มีทั้งแม่มดใจร้าย ไม่มีคำสาป และไม่มีอสูรกาย แต่เส้นทางชีวิตของทั้งสองกลับเลวร้ายยิ่งกว่าตำนานเรื่องไหนที่ได้กล่าวมา เรื่องนี้อาจสอนให้รู้ว่า ชีวิตจริงของบุคคลในประวัติศาสตร์ เลวร้ายไม่น้อยไปกว่าเรื่องราวต่างๆ ในเทพนิยาย 

จากประวัติศาสตร์สู่ดิสนีย์ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร จากนิทานพื้นบ้านสู่แอนิเมชั่นระดับโลก

แม้ว่า โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ในเวอร์ชั่นดิสนีย์ จะออกฉายในปี 1991 หรือเมื่อประมาณสามสิบกว่าปีที่แล้ว แต่เส้นทางของนิทานเรื่องนี้ใต้ปีกของทีมงานดิสนีย์สามารถย้อนกลับไปตั้งแต่ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อนายวอลเตอร์ อีเลียส ดิสนีย์ ได้เดินทางไปยุโรป และได้ขนเอาหนังสือนิทานมากถึง 335 เล่มกลับมาสหรัฐอเมริกา กล่าวกันว่านิทานที่ถูกขนไปในคราวนั้น เป็นรากฐานสำคัญให้ดิสนีย์เลือกหยิบมาใช้ในการสร้างสรรค์ผลงานที่จะปรากฏตามมา 

หนังสือนิทานเรื่อง Beauty and the Beast เป็นหนึ่งในนิทานที่ถูกเลือกติดมือมาด้วยในตอนนั้น โดยเค้าโครงของเรื่องนี้ ได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกในภาษาฝรั่งเศสเมื่อปี 1740 เป็นผลงานของ Gabrielle-Suzanne Barbot de Gallon de Villeneuve รวมเล่มอยู่ในหนังสือเล่มใหญ่เรื่อง The Young American and Tales of the Sea ต่อมาเรื่อง Beauty and the Beast  ได้ถูกแยกออกมาตีพิมพ์ใหม่ในอีก 16 ปีต่อมา โดยมีการตัดทอนเนื้อหาและเรียบเรียงใหม่โดยนักเขียนอีกท่านคือ Jeanne-Marie Leprince de Beaumont 

เวอร์ชั่นของ Beaumont กลายเป็นมาตรฐานของเรื่องราวโฉมงามกับเจ้าชายอสูร และกลายเป็นผลงานที่ได้รับความนิยมทั้งในยุโรปและสหรัฐอเมริกา นิทานเรื่องนี้สอดแทรกคุณธรรมแบบศาสนาคริสต์ ยกตัวอย่างเช่น ความเย่อหยิ่งจองหองจะนำไปสู่การลงโทษ คุณธรรม ความอดทน และความขยันหมั่นเพียรย่อมได้รับการตอบแทน และการแต่งงานจะนำไปสู่ความสุข 

ดิสนีย์นั้น แรกเริ่มเดิมทีอยากผลิตแอนิเมชั่นเรื่องนี้มานาน แต่ไม่รู้ว่าจะทำให้เรื่องราวสนุกสนานได้อย่างไร กระทั่งดิสนีย์เปลี่ยนการนำเสนอแอนิเมชั่นโดยการนำเพลงเข้ามาประกอบ จึงมีการคิดให้วัตถุต่างๆ ในปราสาทของเจ้าชายอสูรมีชีวิตและร้องเพลงได้ กลายเป็นสีสันที่ทำให้แอนิเมชั่นเรื่องนี้ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะเพลง Be Our Guest ซึ่งแรกเริ่มเดิมทีถูกแต่งเพื่อต้อนรับพ่อของเบลล์ (นางเอกของเรื่อง) แต่ถูกย้ายมาใช้เพื่อต้อนรับเบลล์ในภายหลัง กลายเป็นจุดสำคัญที่ทำให้เบลล์ได้ทำความรู้จักและสานมิตรภาพกับบรรดาข้าวของเครื่องใช้ในวังของอสูร 

การเปลี่ยนให้วัตถุในบ้านมีชีวิตและสามารถนึกคิดได้ไม่ใช่เรื่องใหม่ ดิสนีย์เคยนำเสนอธีมนี้ในแอนิเมชั่นมิกกี้ เมาส์ ตอนที่มิกกี้ต้องต่อกรกับบรรดาเฟอร์นิเจอร์ที่ลุกขึ้นมาต่อต้านเจ้าของบ้าน ซึ่งแนวคิด มานุษยรูปนิยม (Anthropomorphism) หรือการหยิบเอาอารมณ์ ความรู้สึกของมนุษย์ ไปมอบให้สิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์เป็นแนวคิดที่เกิดขึ้นมานาน และคงไม่ใช่เรื่องน่าตกใจหากจะกล่าวว่าแนวคิดที่ว่านี้ นำไปสู่เทคโนโลยี Smart Home ในปัจจุบัน

อีกหนึ่งการนำเสนอที่ทำให้ Beauty and the Beast กลายเป็นผลงานที่ตระการตา เป็นเพราะแอนิเมชั่นเรื่องนี้ใช้การผสมผสานทั้งการวาดด้วยมือและเทคนิคพิเศษจากคอมพิวเตอร์ ยกตัวอย่างเช่นการสร้างฉากในห้องเต้นรำ ระหว่างที่เบลล์กับเจ้าชายอสูรอยู่ในอ้อมแขนของกันและกัน โดยมีมิสซิสพอตต์เป็นผู้ขับร้องบทเพลง การเคลื่อนไหวที่สวยงามภายห้องถือเป็นฉากที่ทรงพลัง และคงไม่สามารถทำได้หากใช้เทคนิคการวาดภาพด้วยมือเพียงอย่างเดียว 

บริบททางประวัติศาสตร์ ว่าแฟชั่นฝรั่งเศสผ่านการนำเสนอของดิสนีย์

นักประวัติศาสตร์เห็นตรงกันว่ากรอบเวลาของ Beauty and the Beast คือช่วงศตวรรษที่ 18 ก่อนเกิดเหตุการณ์ปฏิวัติฝรั่งเศส โดยหากอ้างอิงผลงานตีพิมพ์ครั้งแรกของ Villeneuve เรื่องราวของโฉมงามกับเจ้าชายอสูรก็ควรจะเกิดในราวปี 1740s ซึ่งเป็นช่วงที่หนังสือถูกตีพิมพ์ แต่หากอ้างอิงฉบับปรับปรุงใหม่ของ Beaumont  ซึ่งเป็นที่นิยมมากกว่า เรื่องของเจ้าชายอสูรก็อาจเกิดในอีกราว 20 ปีต่อมา คือในกรอบเวลาทศวรรษที่ 1760s 

ทั้งสองช่วงเวลาที่กล่าวมา ล้วนอยู่ในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่แฟชั่นแบบฝรั่งเศสได้รับความนิยมไปทั่วทั้งยุโรป เนื่องจาก Beauty and the Beast กล่าวว่าอสูรมีสถานะเป็น ‘เจ้าชาย’ เราจึงพออนุมานได้ว่าชุดตัวเก่งที่เบลล์จะสวมใส่ในฉากการเต้นรำ ควรจะเป็นแฟชั่นฝรั่งเศสแบบราชสำนักเรียกกันว่า Robe à la Française โดยแฟชั่นแบบนี้มีจุดเด่นที่ลำตัวรูปตัว V (เรียกว่า Stomacher) กระโปรงที่บานออกด้านข้าง และด้านหลังของชุดที่มีลักษณะเป็นแถบผ้ายาวต่อจากคอลงมาจนถึงกระโปรง 

ฝรั่งเศสในยุคนั้นเน้นความหรูหราฟู่ฟ่า ยิ่งกระโปรงบานมากเท่าไหร่ ยิ่งสื่อว่าสถานะของผู้สวมใส่มีความสูงส่งมากเท่านั้น โดยหากเจ้าชายอสูรมีคำนำหน้าเป็นถึงเจ้าชาย กระโปรงที่เบลล์สวมใส่ก็ควรจะมีขนาดใหญ่มาก ไม่ได้บานออกเป็นทรงระฆังเหมือนที่เราเห็นกันในแอนิเมชั่น

ทรงผมที่นิยมกันในยุคนั้นต้องมีการลงแป้ง โดยสตรีในราชสำนักของหลุยส์ที่ 15 ไม่ได้สวมวิกทั้งศีรษะ (การสวมวิกทั้งศีรษะนิยมมากกว่าในหมู่บุรุษ) โดยอาจมีการติดปอยผมเพื่อเพิ่มวอลุ่ม จากนั้นจึงลงแป้งและประดับด้วยเครื่องประดับอื่นๆ เช่นริบบิ้น ไข่มุก หรืออัญมณี การทำผมขนาดใหญ่ของสตรี (แบบที่มักคุ้นชินกันในภาพวาดของมารี อ็องตัวเน็ต) เพิ่งเริ่มเป็นที่นิยมในช่วงปลายทศวรรษที่ 1770s ซึ่งเป็นช่วงหลังจากที่ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ถูกตีพิมพ์มาแล้วเป็นเวลาร่วมสิบปี

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ ราชสำนักฝรั่งเศสในยุคสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 ไม่นิยมการสวมถุงมือ แต่สิ่งที่ควรมีติดไว้เพื่อเสริมสถานะคือพัดซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องประดับที่สามารถสื่อสารความต้องการผ่านการพัดโบกไปมา 

ทั้งหมดนี้เมื่อนำมาเทียบกับชุดสีเหลืองทองตัวเก่งของเบลล์ เราอาจสรุปได้ว่าแฟชั่นของนางเอกในแอนิเมชั่นของดิสนีย์ไม่ได้อ้างอิงบริบททางประวัติศาสตร์ และยิ่งเป็นเรื่องน่าสนใจหากเรามองไปยัง concept art ของแอนิเมชั่นเรื่องนี้ ก็จะพบว่าดิสนีย์เคยออกแบบเครื่องแต่งกายของเบลล์ในสไตล์ Rococo ซึ่งตรงกับยุคสมัยมากกว่า แต่เป็นที่น่าเสียดายว่าไม่ได้ถูกนำมาใช้ในเวอร์ชั่นจริง

ไม่ว่าดิสนีย์จะเลือกนำเสนอ Beauty and the Beast ในรูปแบบใด ปฏิเสธไม่ได้ว่าแอนิเมชั่นเรื่องนี้เป็นขวัญใจของผู้คนจำนวนมาก การตีความที่หลากหลายของ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ได้ช่วยต่อลมหายใจแก่บทประพันธ์ที่ถูกเขียนขึ้นเป็นเวลานานหลายศตสรรษ และที่สำคัญ ความสำเร็จของแอนิเมชั่นเรื่องนี้ทำให้ดิสนีย์เดินหน้าผลิตแอนิเมชั่นเรื่องใหม่ๆ ออกมา ไม่ว่าจะเป็น  Aladdin, The Lion King, Pocahontas, Mulan, Hercules ฯลฯ ซึ่งเราจะหยิบขึ้นมาพูดคุยกันในบทความครั้งต่อไป 

References:

Fashion Expert Fact Checks Belle from Beauty and the Beast’s Costumes | Glamour https://www.youtube.com/watch?v=zbLEaTjYQtk&t=228s 

Rating Disney Princess Dresses on Historical Accuracy (Part One) https://www.youtube.com/watch?v=UeRa9bEhgXg&t=870s 

The Real-Life Couple That Inspired Beauty and the Beast https://www.youtube.com/watch?v=inM7P7oYM5Q&t=17s 

Beauty and the Beast: the Real Story https://www.storytimemagazine.com/news/inside-stories/beauty-and-the-beast-the-real-story/ 

BEAUTY AND THE BEAST (2017) https://www.historyvshollywood.com/reelfaces/beauty-and-the-beast/ 

The Storied, International Folk History of Beauty and The Beast https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/storied-international-folk-history-beauty-and-beast-180962502/ 

Disney History: Beauty and the Beast https://www.wdw-magazine.com/beauty-and-the-beast/ 

The Untold Truth Of Disney’s Beauty And The Beast  https://www.looper.com/848690/the-untold-truth-of-disneys-beauty-and-the-beast-1991/?utm_campaign=clip 

Oscars 1992: How ‘Beauty and the Beast’ changed animation https://ew.com/article/2012/02/22/oscars-1992-beauty-and-the-beast/ 

How 18th-century art influenced Walt Disney’s Beauty and the Beast https://www.houseandgarden.co.uk/article/inspiring-walt-disney-exhibition 

Beauty and the Beast, Still a Cautionary Tale About the Smart Home https://www.wired.com/2017/03/beauty-and-the-beast-smart-home/ 

WOMEN’S HAIRSTYLES & COSMETICS OF THE 18TH CENTURY: FRANCE & ENGLAND, 1750-1790 http://demodecouture.com/hairstyles-cosmetics-18th-century/

The post โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ว่าด้วยโฉมงามผู้ปราบสัตว์ร้ายและเรื่องราวคล้ายกันในประวัติศาสตร์ที่ปราศจากความสุขชั่วนิรันดร appeared first on a day magazine.

ดิสนีย์ประสบปัญหาไร้ทิศทางและผลงานที่ผลิตออกมาหลังจากนั้น ไม่ว่าจะเป็น The Aristocats (1970), Robin Hood (1973) และ Pete’s Dragon (1977) ไม่สามารถสร้างกำไรจนทำให้บริษัทอยู่ในภาวะล่อแหลม มีการจ้างผู้บริหารคนใหม่และตั้งใจปรับเปลี่ยนทิศทางบริษัท จากการผลิตแอนิเมชั่นที่ต้องใช้ทุนและเวลามาก ไปสู่หนังคนแสดงที่สามารถควบคุมต้นทุนและเวลาได้มากกว่า

ทีมแอนิเมชั่นดิสนีย์รู้ดีว่าผลงานชิ้นต่อไปอาจเป็นโปรเจกต์ต่อลมหายใจครั้งสุดท้ายจึงได้หันไปใช้การนำเสนอเรื่องราวแบบใหม่ในลักษณะของละคร Broadway โดยหากเปรียบเทียบกับแอนิเมชั่นเรื่องก่อนอย่าง สโนไวท์หรือซินเดอเรลล่า บทเพลงที่ถูกแต่งขึ้นมาเป็นเพียงองค์ประกอบรอง หากตัดออกไปผู้ชมก็ยังสามารถเข้าใจเนื้อหาได้แทบทั้งหมด แต่ใน The Little Mermaid นั้น มีการใช้เพลงเพื่อเล่าเรื่องและแนะนำตัวละคร หากดูแอนิเมชั่นเรื่องนี้แบบตัดเพลงออกจะส่งผลกระทบใหญ่ต่อเนื้อหา 

ไม่ต้องบอกก็รู้ว่า The Little Mermaid ประสบความสำเร็จอย่างงดงามและทีมงานแอนิเมชั่นได้รับไฟเขียวให้ผลิตผลงานชิ้นต่อมาอย่าง โฉมงามกับเจ้าชายอสูรและ อะลาดิน แต่สิ่งที่ทำให้ The Little Mermaid ครองใจผู้ชมร่วมสมัย นอกจากการดำเนินเนื้อเรื่องแบบใหม่ ยังเป็นเพราะผลงานเรื่องนี้ฉีกกรอบความคิดของเจ้าหญิงในยุคก่อนที่เน้นเรื่องความรักโรแมนติกของหนุ่มสาว ไปสู่การพูดถึงประเด็นสำคัญในสังคมเช่นความสัมพันธ์ภายในครอบครัว การตามหาตัวตนของวัยรุ่น ไปจนถึงประเด็นเรื่องเพศทางเลือกซึ่งกำลังคุกรุ่นอยู่ในสังคมอเมริกันยุค 80s 

The Little Mermaid ในเชิงสัญลักษณ์ ว่าด้วยข้อความระหว่างบรรทัดจากผู้ประพันธ์สู่ผู้อ่าน 

The Little Mermaid ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์นำโครงเรื่องมาจากบทประพันธ์ของนักเขียนชาวเดนมาร์กนามว่า ฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน ในบทประพันธ์ต้นฉบับ กล่าวถึงอาณาจักรใต้ท้องทะเลซึ่งพ่อของเงือกน้อยเป็นผู้ปกครอง เงือกน้อยเป็นลูกคนเล็กของบ้าน เธอมีพี่สาว 5 คน แต่ละคนอายุห่างกัน 1 ปี อาณาจักรแห่งนี้มีกฎว่า เงือกที่มีอายุครบ 15 จึงจะสามารถว่ายไปบนผิวน้ำเพื่อมองเห็นโลกของมนุษย์ เงือกน้อยที่เป็นน้องคนสุดท้อง คอยฟังเรื่องราวของพี่ๆ และมีความฝันอยากเห็นโลกที่แสนสวยงามสักครั้งด้วยสายตา 

เมื่อเงือกน้อยมีอายุครบ 15 ปี เธอว่ายขึ้นไปบนผิวน้ำและได้เห็นงานเลี้ยงของเจ้าชายที่เต็มไปด้วยสิ่งของแสนตระการตา เงือกน้อยตกหลุมรักเจ้าชายแต่แรกพบ และเมื่อพายุพัดเข้าทำลายเรือของพระองค์จนสิ้นซาก เงือกน้อยก็ได้เข้าช่วยชีวิตเจ้าชาย พาพระองค์ขึ้นฝั่งอย่างปลอดภัยและได้แต่แอบดูอยู่ห่างๆ กระทั่งหญิงสาวคนหนึ่งผ่านมาพบพระองค์เข้า เจ้าชายเข้าใจผิดคิดว่าหญิงคนนี้คือผู้มีพระคุณทำให้เงือกน้อยรู้สึกเสียใจเป็นอย่างมาก 

เหตุการณ์ในครั้งนี้ทำให้เงือกน้อยตั้งคำถามถึงการมีชีวิตและได้ถามเงือกชราว่ามนุษย์นั้นสามารถมีชีวิตอยู่ได้นานแค่ไหน เงือกชรากล่าวว่าเงือกอย่างเรามีชีวิตที่ยืนยาวกว่ามนุษย์ แต่เมื่อมนุษย์ตายลง วิญญาณของพวกเขาจะคงอยู่ตลอดไป ในขณะที่เงือกอย่างเราไม่มีวิญญาณ ตายไปก็กลายเป็นแค่เพียงฟองคลื่น เงือกน้อยได้ยินดังนั้นจึงมีความตั้งใจอย่างแรงกล้าที่จะกลายมาเป็นมนุษย์ เธอไปพบแม่มดแห่งท้องทะเลเพื่อขอเปลี่ยนหางเป็นขา แม่มดเตือนว่าเธอจะเจ็บปวดเป็นอย่างมากเมื่อต้องเดินบนขาแบบมนุษย์ และหากฝ่ายชายไม่ได้มอบความรักตามที่คาดหวัง หัวใจของเงือกน้อยจะแตกสลายและเธอจะกลายเป็นฟองคลื่น

เงือกน้อยไม่กลัวความเจ็บปวดและยังยืนยันในความตั้งใจเดิม แม่มดตกลงจะเปลี่ยนเธอให้เป็นมนุษย์ใต้เงื่อนไขว่าเงือกน้อยจะต้องแลกเสียงของตนกับขา เงือกน้อยได้พบกับเจ้าชายอีกครั้งโดยเขาพาเธอมาอยู่ด้วยกันที่ปราสาท แต่กลับไม่ได้มอบความรักให้ฝ่ายหญิงดังที่คาดหวัง เจ้าชายดูแลเธอเหมือนเป็นเด็กเล็กๆ มอบเสื้อผ้าสวยงาม อนุญาตให้เงือกน้อยนอนอยู่หน้าประตูห้องนอน บนเบาะกำมะหยี่ เงือกน้อยติดตามเจ้าชายไปทุกที่ ทุกก้าวที่เธอเหยียบย่าง นำมาซึ่งความเจ็บปวดแสนทรมานดังที่แม่มดได้กล่าวไว้ เงือกน้อยฝืนยิ้มอยู่เสมอ เธอรักเจ้าชายมากขึ้นทุกวัน แต่ฝ่ายชายนั้นคิดกับเธอแค่น้องสาว

วันเวลาผ่านไปเมื่อเจ้าชายจำเป็นต้องเข้าพิธีแต่งงาน พระราชาคาดหวังให้ลูกชายสมรสกับเจ้าหญิงในอาณาจักรข้างเคียง เมื่อเจ้าหญิงปรากฏตัวขึ้น เจ้าชายจำได้ในทันทีว่าหญิงสาวคนนี้คือผู้มีพระคุณที่ได้ช่วยตนไว้ทรงมอบความรักให้หญิงผู้นั้นและตัดสินใจแต่งงานกับเธอในวันต่อมา เงือกน้อยรู้ดีว่าเมื่อเจ้าชายตัดสินใจเข้าสู่พิธีวิวาห์ หัวใจของเธอจะแตกสลายและตายในทันที บรรดาพี่สาวของเงือกน้อยต้องการช่วยน้องจึงไปพบแม่มดอีกครั้ง ยอมแลกเส้นผมของพวกเธอกับมีดวิเศษ ซึ่งหากเงือกน้อยปลิดชีพของเจ้าชายด้วยมีดอันนี้ และนำเลือดของพระองค์มาอาบขา เธอจะได้กลับไปเป็นเงือกและอยู่ร่วมกับครอบครัวอีกครั้ง 

เงือกน้อยไม่อาจตัดใจสังหารชายผู้เป็นที่รัก เธอรอให้แสงอาทิตย์ของวันใหม่สาดส่อง แตกสลายกลายเป็นฟองคลื่นในทะเล แต่ด้วยหัวใจที่บริสุทธิ์ของเธอ เงือกน้อยจึงได้รับวิญญาณอมตะดังเช่นมนุษย์ 

บทประพันธ์ต้นฉบับของฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน เต็มไปด้วยการเปรียบเปรยเชิงสัญลักษณ์และตอนจบที่ไม่สมหวัง (ซึ่งถูกนำมาดัดแปลงในเวอร์ชั่นของดิสนีย์) โดยเหตุที่นิทานเรื่องนี้มีตอนจบที่แสนเศร้า มาจากความจริงที่ผู้ประพันธ์ผลงาน ได้แต่งนิทานเรื่องนี้ขึ้นมาในช่วงปี 1836 หลังเพื่อนรักของเขา – เอ็ดเวิร์ด คอลินส์ ตัดสินใจเข้าพิธีแต่งงานกับหญิงสาวตามความคาดหวังของครอบครัว 

แอนเดอร์เซนมีความรักให้เพื่อนหนุ่มมาอย่างยาวนาน เขาเขียนจดหมายบรรยายความในใจหลายฉบับ กล่าวว่าคอลินส์ทำให้เขารู้สึกเหมือนได้เป็นผู้หญิง จดหมายเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่ได้ส่งไปถึงผู้รับ คอลินส์ปฏิเสธความรักของเพื่อนหนุ่ม ตัดสินใจเดินตามเส้นทางซึ่งเป็นที่ยอมรับมากกว่า แอนเดอร์เซนใจสลาย และบทประพันธ์ของเขาได้กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้อย่างแยบคาย 

เงือกสาวที่กำลังตามหาตัวตนและต้องการเข้าไปอยู่ในโลกเดียวกับกับฝ่ายชาย นำเสนอความสับสนของแอนเดอร์เซนที่รู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่งกับโลกในยุคร่วมสมัย ที่ซึ่งบุคคลรักร่วมเพศไม่ได้รับการยอมรับ เมื่อเงือกน้อยเสียสละหางเพื่อแลกกับขา เธอถูกพรากเสียงไป เปรียบเสมือนตัวผู้ประพันธ์ที่ต้องฝืนใจใช้ชีวิตตามความคาดหวังของสังคม ทุกก้าวที่เหยียบย่างเต็มไปด้วยความเจ็บปวด เขาสูญเสียเสียงของตัวเองไปจึงไม่สามารถบอกความในใจให้ใครได้ฟัง

แอนเดอร์เซนกล่าวถึงประเด็นทางศาสนาด้วยเช่นกัน เขาถูกเลี้ยงดูมาในบ้านที่เคร่งศาสนาและถูกพร่ำบอกว่าบุคคลรักร่วมเพศไม่เป็นที่ต้อนรับในอาณาจักรของพระเจ้า พวกเขาไม่มีวิญญาณ ดังเช่นเงือกทั้งหลายที่กลายเป็นเพียงฟองคลื่นหลังจบชีวิตไป เงือกน้อยพยายามอย่างหนักที่จะเป็นส่วนหนึ่งของโลกที่เธอรัก เธอโหยหาความรักและการยอมรับจากเจ้าชาย ไม่ต่างจากความรู้สึกของผู้ประพันธ์ที่มีต่อสังคมในยุคเดียวกัน

ดิสนีย์กับเงือกน้อย การเปลี่ยนนิทานใจสลายเพื่อสร้างหมุดหมายทางสังคม

The Little Mermaid ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ ได้มีการขยายตัวตนของเงือกน้อยให้กว้างขวางขึ้น ไม่เพียงแต่กลุ่ม LGBTQ เท่านั้น แต่รวมไปถึงวัยรุ่นในช่วงอายุ 15-16 ซึ่งกำลังประสบปัญหาเรื่องตัวตน การไม่เป็นที่ยอมรับ และการถูกบังคับทำตามความคาดหวังของครอบครัว เมื่อเงือกน้อย (ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ใช้ชื่อว่าแอเรียล) บอกเพื่อนฝูงและครอบครัวเกี่ยวกับความฝันของเธอซึ่งต่างจากค่านิยมในสังคม พวกเขามีท่าทีต่อต้าน บิดาของแอเรียลถึงขั้นใช้วิธีรุนแรง ทำลายของสะสมของลูกสาวจนทำให้แอเรียลหันไปพึ่งเออร์ซูล่าเพื่อเป็นการต่อต้านครอบครัว

เออร์ซูล่าเป็นตัวละครที่มีความน่าสนใจเป็นอย่างมากเนื่องจากทีมงานดิสนีย์ได้รับแรงบันดาลใจมาจากบุคคลที่มีตัวตนอยู่จริงอย่าง Divine นักแสดงชายชาวอเมริกันที่โด่งดังจากการแสดงแบบแต่งกายข้ามเพศ (cross-dressing performance) ลอร่า เซลส์ นักวิชาการท่านหนึ่งได้เคยเขียนบทความวิเคราะห์และเสนอว่าเพลง Poor Unfortunate Souls ซึ่งเป็นเพลงของเออร์ซูล่าขณะพยายามสอนแอเรียลให้พิชิตใจชายโดยไม่จำเป็นต้องใช้วาจา (แต่ใช้หน้าตาและภาษากาย) ว่าได้รับแรงบันดาลใจมาจากแดร็กโชว์ 

เออร์ซูล่าแสดงท่าทางการแต่งหน้า โยกย้ายส่ายสะโพก โดยกล่าวว่าการเป็นผู้หญิงในโลกของผู้ชายนั้นไม่จำเป็นต้องเปล่งวาจา เพียงแต่แสดงท่าทางให้เป็นที่พอใจก็เพียงพอ และเมื่อฝ่ายหญิงสามารถแสดงได้อย่างเหมาะสมก็จะสามารถควบคุมผู้ชายให้เป็นได้ดั่งที่เธอต้องการ ‘บทบาทของเออร์ซูล่าคือการสอนให้เเอเรียลรู้เข้าใจความเป็นเพศหญิง ซึ่งไม่ใช่หมวดหมู่ตามธรรมชาติ แต่เป็นการแสดงออก’ เซลส์กล่าว เออร์ซูล่า – ในมุมมองของเซลล์ คือตัวแทนของสตรีนิยม ความลื่นไหลของเพศ และอำนาจต่อรองของสตรี อย่างไรก็ดี ตัวละครอย่างเออร์ซูล่าถูกนำเสนอในฐานะสุภาพสตรีชั่วร้ายและถูกทำลายโดยอำนาจของบุรุษ (พ่อของแอเรียล) 

มองในมุมหนึ่ง The Little Mermaid ซึ่งถูกนำออกฉายในปี 1989 ได้ฝากเสียงสะท้อนหลายอย่างซึ่งเป็นตัวแทนค่านิยมในยุคนั้น วัยรุ่นผู้สับสนกับการตามหาตัวตน ความรักและเข้าใจของครอบครัวซึ่งเป็นพลังสำคัญ ถึงอย่างนั้นทางเลือกที่ทำให้แอเรียลได้พบตอนจบที่ happy ending ก็ยังผูกกับค่านิยมของสตรีที่ต้องกลับไปคืนดีกับครอบครัว แต่งงานกับผู้ชายที่รัก รับบทบาทเป็นภรรยา น่าสนใจว่า The Little Mermaid ในรูปแบบ Live-Action ของดิสนีย์ จะมีการตีความตัวละครเออร์ซูล่าออกมาในรูปแบบไหน 

The Little Mermaid ในบริบททางประวัติศาสตร์ เรื่องเล่าที่ว่าน่าจะอยู่ในยุคสมัยไหนในความเป็นจริง

ต่างจากแอนิเมชั่นเจ้าหญิงยุคก่อนหน้า The Little Mermaid ไม่ได้อ้างอิงยุคสมัยในประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนนัก เนื่องจากเจ้าของบทประพันธ์เป็นชาวเดนมาร์ก คนส่วนใหญ่จึงมองว่าท้องเรื่องของแอนิเมชั่นเรื่องนี้ ก็ควรจะอ้างวัฒนธรรมของเดนมาร์กเป็นสำคัญ อย่างไรก็ดีทีมงานของดิสนีย์ได้เคยกล่าวเอาไว้ว่า พวกเขาเลือกนำเสนอฉากต่างๆ ใน The Little Mermaid อ้างอิงจากภูมิประเทศในแถบเมดิเตอเรเนียนซึ่งมีความเหมาะสมมากกว่า 

เนื่องจากบทประพันธ์ต้นฉบับเขียนขึ้นในปี 1836 ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่าชุดของเเอเรียลในแอนิเมชั่นอาจอ้างอิงแฟชั่นยุโรปในยุคนั้นด้วยเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่น ในทศวรรษที่ 1830s นิยมชุดที่มีแขนพองขนาดใหญ่ ส่วนกระโปรงนั้นก็บานออกเป็นอย่างมาก ซึ่งค่อนข้างตรงกับชุดสีชมพูที่เเอเรียลสวมใส่ในแอนิเมชั่น อย่างไรก็ดีความถูกต้องตามประวัติศาสตร์อาจเป็นแค่เรื่องบังเอิญเท่านั้นเพราะเครื่องแต่งกายอื่นๆ ในเรื่อง – ไม่ว่าจะเป็นชุดของเจ้าชายเอริก หรือชุดของแอเรียลในตอนท้ายเมื่อเธอเดินขึ้นมาจากน้ำในชุดวิบวับสีเงิน ก็ไม่ได้เป็นไปตามแฟชั่นของยุคสมัยเดียวกัน

เป็นไปได้เหมือนกันที่แขนเสื้อแบบพอง อ้างอิงมาจากแฟชั่นยุค 80s ซึ่งแขนเสื้อแบบนี้กลับมาเป็นที่นิยมในช่วงที่แอนิเมชั่นถูกสร้าง ดังนั้นหากกล่าวโดยสรุป The Little Mermaid ของดิสนีย์ถูกสร้างขึ้นมาโดยไม่ได้ตั้งใจเกาะเกี่ยวกับคอนเทกซ์ทางประวัติศาสตร์ แต่เน้นไปที่การนำเสนอเนื้อหาแบบร่วมสมัย ซึ่งเป็นสิ่งที่แตกต่างจาก สโนไวท์ ซินเดอเรลล่า และ เจ้าหญิงนิทรา

การเปลี่ยนแปลงทางความคิดและการกล้าที่จะคิดนอกกรอบสร้างความสำเร็จครั้งใหญ่ให้กับดิสนีย์ ผลกำไรจาก The Little Mermaid ทำให้บริษัทกลับมาตั้งมั่นอย่างมั่นคงและสามารถขยายธุรกิจในแทบทุกด้าน ศาสตราจารย์ลี อาร์ทซ์ อาจารย์ประจำภาควิชาสื่อสาร Purdue University Northwest ถึงขั้นกล่าวว่า ดิสนีย์ในยุคต่อจากนี้กลายมาเป็นผู้นำอันดับหนึ่งในการผลิตและเผยแพร่วัฒนธรรมตามสมัยนิยม ‘ไม่มีใครท้าทายดิสนีย์ แอนิเมชั่นของพวกเขาไม่เพียงสร้างความคึกคักในทางเศรษฐกิจแต่ยังมีอิทธิพลอย่างมากในเชิงวัฒนธรรม’ 

References:

‘The Little Mermaid’ Was Way More Subversive Than You Realized https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/little-mermaid-was-way-more-subversive-you-realized-180973464/ 

QUEERNESS, HANS CHRISTIAN ANDERSEN, AND THE LITTLE MERMAID https://bookriot.com/queerness-little-mermaid/ 

The Little Mermaid: Origin & Story Summary https://study.com/academy/lesson/the-little-mermaid-origin-story-summary.html 

The Little Mermaid by Hans Christian Andersen (1836) http://hca.gilead.org.il/li_merma.html 

Rating Disney Princess Dresses on Historical Accuracy (Part One)https://www.youtube.com/watch?v=UeRa9bEhgXg&t=735s 
The True History of The Little Mermaid | Fairy Tales with Jen https://www.youtube.com/watch?v=PuSqIpqJ-Xc

The post ในวันที่เงือกน้อยเปล่งเสียง ประวัติศาสตร์ที่ถูกขับขานผ่านกลุ่มบุคคลผู้แตกต่างจากสังคม appeared first on a day magazine.