ในช่วง work from home เราอาจได้ยินคำแนะนำว่าต่อให้ทำงานที่บ้านก็ควรใส่ชุดทำงานเต็มที่เสมือนว่าเรากำลังจะออกไปทำงานข้างนอก เช่น ใส่เสื้อเชิ้ต ผูกเน็กไท เพื่อสะกดจิตตัวเองให้ลุกขึ้นมาทำงานในบรรยากาศน่าพักผ่อนของบ้าน บางคนยังต้องประชุมงานออนไลน์ทาง Zoom ก็อาจแต่งตัวหรือแต่งหน้าเต็มที่ ส่วนบางคนอาจแต่งตัวเต็มแค่ครึ่งท่อนบนที่ปรากฏให้คนอื่นเห็นผ่านกล้อง ท่อนล่างอาจไม่ใส่กางเกงหรือใส่แค่บ็อกเซอร์สบายๆ

แต่ในช่วงเวลาเดียวกันนี้ เราอาจสังเกตเห็นว่าเพื่อนร่วมงานบางคนเลือกแต่งตัวสบายๆ ใส่ชุดนอนทำงาน บางคนหยิบชุดที่ไม่ค่อยได้ใส่ออกมาใส่บ่อยขึ้น เริ่มทดลองแต่งกายในแบบที่เราคงไม่ทำหากไปทำงานหรือออกไปนอกบ้าน

ระหว่างช่วงล็อกดาวน์ หลายคนต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและรูปแบบชีวิตเมื่อต้องทำงานอยู่ที่บ้าน สิ่งหนึ่งที่หนีไม่พ้นก็คือพฤติกรรมหรือรสนิยมการแต่งกาย และเมื่อเกิดพฤติกรรมมนุษย์ใหม่ๆ ขึ้นในโลกก็ไม่พ้นที่จะมีคนพยายามบัญญัติคำหรือสร้างศัพท์ขึ้นมาใหม่เพื่ออธิบายปรากฏการณ์นั้น

Sadwear & hate-wear เมื่อเราเลือกแต่งตัวแปลกๆ ตามอารมณ์และจิตใจ

ในช่วงล็อกดาวน์ปี 2020 คอลัมน์ทั้งใน The New York Times และ Esquire ได้บัญญัติศัพท์ใหม่ขึ้นมาคือคำว่า sadwear และ hate-wear ซึ่งไม่ได้แปลตรงตัวว่าเสื้อผ้าที่ใส่แล้วเศร้าหรือชุดที่เราเกลียด แต่ใช้อธิบายการแต่งตัวและแฟชั่นในช่วงเวลาไม่ปกติอย่างน่าสนใจ

sadwear (n.) เสื้อผ้าชุดที่สะท้อนสภาพจิตใจของเราในวันเศร้าหมอง มันอาจเป็นชุดที่เราใส่แล้วสบายใจในวันที่รู้สึกเซ็ง หรืออาจเป็นชุดที่เราเลือกใส่บ่อยๆ ในช่วงล็อกดาวน์ที่ชวนให้กังวล โดยอาจเป็นชุดที่แปลกไปจากชุดที่เราใส่ปกติ

hate-wear (n.) เสื้อผ้าที่หยิบมาใส่บ่อยครั้งแม้เราจะไม่ได้ชอบมันเท่าไหร่ บางทีอาจใส่แล้วรู้สึกแย่ด้วยซ้ำ ไม่ว่าจะเป็นเพราะลายมันพิลึก สวมแล้วไม่พอดีตัว เนื้อผ้าก็อาจไม่นุ่มสบาย แต่เราดันหยิบมาสวมใส่เรื่อยๆ ในช่วงเวลาไม่ปกติ

ต้องย้ำว่าเสื้อผ้า sadwear และ hate-wear นั้นไม่จำเป็นต้องเป็นเสื้อผ้าสบายๆ อยู่บ้าน หรือชุดนอนเสมอไป แต่ครอบคลุมไปถึงตัวเลือกการแต่งกายแปลกๆ ที่ในสถานการณ์ปกติเราอาจมองข้ามไปก็ได้ เช่น

• เสื้อผ้าที่ซื้อมาแล้วไม่กล้าใส่ มันอาจจะมีดีเทล เนื้อผ้า หรือลักษณะแปลกๆ ที่ซื้อมาแล้วแทบไม่ได้ใส่ออกไปไหน
• เสื้อผ้าเก่าที่เชย ตกยุคไปแล้ว ใส่แล้วอาจรู้สึกเด๋อ หรือเสื้อผ้าที่จริงๆ ก็ชอบใส่แต่ใส่แล้วไม่ได้ดูดีมาก ใส่แล้วไม่เข้ากับตัวเองเลยไม่ค่อยได้ใส่แต่ว่าเสื้อผ้ายังคุณภาพดีอยู่เลยหยิบมาใส่บ้างจนกลายเป็นว่าใส่ซ้ำบ่อยๆ
• เสื้อผ้าสำหรับโอกาสพิเศษที่ไม่ใช่ทั้งชุดอยู่บ้านหรือชุดที่ใส่ออกไปนอกบ้าน เช่น ชุดว่ายน้ำ ชุดกีฬา ชุดคลุมอาบน้ำ ชุดแฟนซี ฯลฯ
• เครื่องประดับแปลกๆ เพี้ยนๆ ที่อาจจะไม่มีโอกาสได้ใส่ไปไหน ไม่เข้ากับชุด ก็ถูกหยิบเอามาใส่เมื่อต้องประชุมงานออนไลน์ผ่าน Zoom สร้างสีสันแปลกใหม่

นอกจากพฤติกรรมชอบใส่ชุดแปลกๆ งงๆ ในช่วงโควิด ยังมีเพื่อนเล่าให้ฟังว่าบางวันทำงานอยู่บ้าน ไม่ได้คุยกับใครแล้วรู้สึกเครียดๆ เลยเริ่มทดลองไม่สวมชุดชั้นในเพื่อความสบายกาย บางคนก็ใส่แค่ชุดชั้นในโล่งๆ หรือเปลือยกายนั่งทำงานไปยาวๆ เพราะไม่มีใครรู้ไม่มีใครเห็น ช่วยสร้างบรรยากาศใหม่ให้กับวันที่ดำเนินไปอย่างซ้ำซากจำเจ ถือว่าเป็นโบนัสพิเศษของการทำงานอยู่บ้าน ซึ่งถ้าลองแล้วติดใจก็อาจกลายเป็นรสนิยมใหม่ๆ ในชีวิตระยะยาวไปได้

ย้อนกลับไปปีที่แล้ว วันไหนที่เครียดๆ เบื่อๆ ผู้เขียนเองก็ชอบไปหยิบเอารองเท้าคู่ที่ใส่ไม่ค่อยสบาย ไม่ค่อยมีโอกาสได้ใส่ แต่ชอบรูปทรงและวัสดุมาสวมเล่นขณะนั่งพิมพ์งาน บางทีก็เลือกใส่กระโปรงตัวนั้นที่สั้นเกินไปนิดหนึ่ง เสื้อที่ชอบลายผ้าแต่พอใส่แล้วไม่พอดีตัวหรือไม่มั่นใจ ลองหยิบเสื้อกันหนาวตัวที่คันนิดๆ มาสวมบ้างหลังจากซื้อมาแล้วไม่เคยใส่ไปนอกบ้านเลย แม้พอส่องกระจกแล้วจะไม่ได้รู้สึกว่าเหมาะหรือดูดีแต่ก็รู้สึกดีที่ได้ลองเสื้อผ้าใหม่ๆ โดยไม่ต้องไปหาซื้อ แค่หยิบหาชุดในตู้เสื้อผ้าที่เราลืมไปแล้วแทน

หากคุณลองนึกย้อนไปในช่วง work from home แล้วเจอชุดแปลกๆ ที่คุณใส่ซ้ำๆ อย่างไม่มีต้นสายปลายเหตุ คุณอาจจะพบ sadwear ของตัวเองเข้าให้แล้ว อยู่ๆ ชุดแปลกๆ งงๆ ก็เกิดความหมายใหม่ กลายเป็นชุดที่ใส่แล้วช่างแม่ง เราสบายใจ สวยไหมก็ไม่ แต่เราจะใส่ ใครจะทำไม

เมื่อสถานการณ์ไม่ปกติ สภาพจิตใจเปลี่ยนไป เสื้อผ้าที่ใส่ก็เปลี่ยนไปด้วย

แน่นอนว่าเมื่อสถานการณ์ชีวิตเปลี่ยน จิตใจเราไม่ปกติ แถมอยู่ในภาวะที่เจอคนลดลงหรือไม่ได้เจอผู้คนเป็นเวลานาน ชีวิตประจำวันถูกจำกัดอยู่ในสถานที่เดิม มีกิจวัตรเดิมซ้ำๆ ฯลฯ สถานการณ์ชีวิตพวกนี้ล้วนมีผลให้อารมณ์และสภาพจิตใจเราไม่ปกติไปด้วย พอเครียด กังวล และเบื่อหน่ายก็สามารถส่งผลต่อตัวเลือกในการแต่งตัวของเราไปโดยปริยาย

เมื่อต้องอยู่บ้านนานๆ หลายคนก็เริ่มรู้สึกว่าไม่จำเป็นต้องแต่งกายให้เข้ากับกาลเทศะ ตามเทรนด์ ตามสมัยนิยม หรือต้องเหมาะสมกับสถานที่อีกต่อไป ไม่ต้องแคร์ว่าคนรอบตัวคิดยังไงกับตัวเลือกการแต่งกายของเรา ไม่ต้องกลัวเพื่อนร่วมงานแซวเวลาเราแต่งตัวแปลกๆ จนเราไม่มั่นใจ หรือเราจะทดลองไม่ใส่อะไรเลยก็ทำได้เต็มที่ หากเราใส่แล้วเกิดมั่นใจและพึงพอใจก็อาจจะกลายเป็นรสนิยมใหม่ๆ ในระยะยาวไปได้

sadwear จีงอาจเป็นหนทางใหม่ในการปลดปล่อยตัวเองให้เกิดความพึงพอใจในร่างกายของเรา ไม่ต้องสวย ไม่ต้องเนี้ยบ ไม่ต้องเป๊ะ ไม่ต้องเก๋ชิค การแต่งตัวอะไรก็ได้กลายเป็น statement ของการปล่อยวางช่างแม่ง สบายใจก็ใส่ไป สร้างความพึงพอใจและผ่อนคลายความตึงเครียดในช่วงเวลาที่เต็มไปด้วยเรื่องที่น่ากังวลใจมากกว่าเสื้อผ้า เช่น ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ หรือเหตุการณ์ทางการเมืองที่ชวนให้เครียดและสิ้นหวัง

ไม่ใช่แค่คนธรรมดาที่มี sadwear แต่คนดังก็ใส่ sadwear กันเต็มไปหมด เช่น Justin Bieber ผู้สวมฮู้ดรูป  Emoji แบบไม่สนใจโลก หรือ Harry Style ที่พันผ้าพันคอ Muppet สีเขียวมีขนดูนุ่มสบายไปงานประกาศรางวัลแกรมมี่ เสื้อผ้าเหล่านี้ล้วนแผ่รังสีพลังงานความเพี้ยน ความไม่แคร์โลก คล้ายๆ กับประกาศว่าในช่วงเวลายากลำบากเช่นนี้ใครอยากใส่อะไรก็ใส่ไป ไม่ต้องแคร์สายตาสังคม เพราะเราอยู่ในช่วงเวลาที่น่าสับสนกังวลใจและเครียดมากพอแล้ว ที่สำคัญเมื่อเราหยิบเสื้อผ้าเด๋อๆ แปลกๆ ขึ้นมาใส่ในสถานการณ์ไม่ปกติ ก็อาจสร้างความหมายใหม่ๆ และมันยังช่วยต่ออายุเสื้อผ้าเหล่านี้อีกด้วย

การทดลองสไตล์ใหม่ๆ ผิดๆ ถูกๆ อาจสร้างความหมายและคุณค่าใหม่ให้กับการแต่งตัวของเรา พอไม่ต้องออกไปเจอใครบ่อยๆ เราก็ไม่จำเป็นต้องมีเสื้อผ้าเยอะเท่าเดิม ไม่ต้องแต่งตัวตามสมัยเพื่อออกไปเจอคนอื่นในสังคม ใส่เสื้อซ้ำก็ได้ไม่เป็นไร สิ่งเหล่านี้อาจทำให้เราชะลอการบริโภค ได้หยุดและคิดมากขึ้น ลองพิจารณาตัวเลือกการแต่งกายและการช้อปปิ้งของเราใหม่

นิตยสาร eMarketer ระบุว่าจากแบบสำรวจผู้บริโภค พบว่าในสหรัฐอเมริกาช่วงเดือนมิถุนายน 2020 หรือในช่วงล็อกดาวน์ ผู้คนเลือกซื้อเสื้อผ้าแนวสบายๆ (leisure wear) มากขึ้น โดยเฉพาะกับคนหนุ่มสาวช่วงวัย 18-24 ปี ส่วนอีกแบบสำรวจในสหราชอาณาจักรก็พบว่าคนมากกว่า 3 ใน 5 รู้สึกพึงพอใจที่คนในสังคมแต่งตัวสบายๆ มากขึ้นและรู้สึกมั่นใจที่จะแต่งตัวแนวสบายๆ ขึ้น ซึ่งการแต่งตัวแนวใส่สบาย ใส่ยาวๆ ใส่ซ้ำได้มากขึ้นก็จะลดการซื้อและบริโภคผลิตภัณฑ์แฟชั่นและลดการใช้ทรัพยากรในยุคสมัยแห่งฟาสต์แฟชั่น

จากรายงาน A NEW TEXTILES ECONOMY: REDESIGNING FASHION’S FUTURE โดย Ellen Macarthur Foundation สรุปแนวโน้มด้านอุตสาหกรรมสิ่งทอว่าในช่วงเวลา 15 ปีที่ผ่านมา การผลิตเสื้อผ้านั้นมีปริมาณเพิ่มขึ้นถึงเท่าตัว เมื่อเสื้อผ้าถูกผลิตมากขึ้น ไวขึ้น ในราคาที่ต่ำลง อายุการใช้งานเสื้อผ้าก็สั้นลงไปด้วยไม่คุ้มค่ากับอุตสาหกรรมเสื้อผ้าที่ใช้พลังงานและทรัพยากรธรรมชาติมหาศาล จนกระทั่งหลังการใช้งาน ฟาสต์แฟชั่นก็สร้างขยะจำนวนมาก หากมีเพียงขยะน้อยกว่า 1 เปอร์เซ็นต์ที่ถูกรีไซเคิลกลับมาใช้งานต่อ

เมื่อแนวทางการแต่งตัวมาทางที่ใส่สบายและใส่ยาวๆ มากขึ้น อาจจะนำไปสู่การแต่งกายแบบใหม่ รายงานสรุปเทรนด์การบริโภคแฟชั่น The State of Fashion 2021 โดย Mckinsey & Company เสนอว่าคนรุ่นใหม่ตื่นรู้ สนใจเรื่องที่มาของอุตสาหกรรมเสื้อผ้าที่บริโภค ความโปร่งใส และความยั่งยืนมากขึ้น ทั้งยังคิดถี่ถ้วนถึงผลกระทบก่อนซื้อมากขึ้น

ถึงอย่างนั้นวงการแฟชั่นเองก็ได้รับผลกระทบจากโควิดทางอื่นด้วย พฤติกรรม Spendemic ก็เกิดขึ้นในช่วงนี้ นั่นคือพฤติกรรมที่คนเริ่มชินกับการซื้อของออนไลน์มากขึ้นอย่างมากในช่วงล็อกดาวน์ แฟชั่นโชว์ต้องปรับปรุงให้อยู่ในลักษณะดิจิทัลมากขึ้น แต่ละแบรนด์หันมาแข่งขันการนำเสนอตัวตนแบรนด์ในโลกออนไลน์อย่างสร้างสรรค์ และใช้งานช่องทางออนไลน์และแพลตฟอร์มสื่อสารให้เกิดประโยชน์สูงสุด

แม้ฟังดูเผินๆ hate-wear และ sadwear อาจจะเป็นเทรนด์การแต่งตัวเฉพาะกาลจากสถานการณ์ไม่ปกติ เพื่อตอบรับสภาพจิตใจในช่วงเวลาทุกข์ยาก ไม่แน่นอนของโรคระบาด  แต่ประสบการณ์นี้พาให้เรากลับไปค้นหาเสื้อผ้าเก่าๆ ที่เรามีอยู่แล้วในตู้ นำมาลองใส่ และทำให้มันมีชีวิตใหม่ขึ้นมา อีกไม่นานโลกอาจเข้าสู่ยุคปกติแต่ผลกระทบจากการแต่งกายในช่วงโควิดอาจขับเคลื่อนอุตสาหกรรมแฟชั่นให้เปลี่ยนไปหลังจากนี้

อ้างอิง

Circular Fashion – A New Textiles Economy: Redesigning fashion’s future

‘Hate-wear’ and ‘sadwear’: fashion’s new names for lockdown dressing

Is the Pandemic Driving Demand for Leisurewear? – Insider Intelligence Trends, Forecasts & Statistics

Leisure-wear, pyjamas and even showering less, has COVID accelerated a decline in formality?

Pandemic Dressing Takes a Dark Turn

The Slob-Chic Style of the Coronavirus Pandemic

The State of Fashion 2021: In search of promise in perilous times

The post Sadwear & hate-wear เสื้อผ้าที่ใส่ในวันที่เศร้า เบื่อ หรือไม่เหลือใครในโลกให้สนใจ appeared first on a day magazine.

ปลูกต้นไม้ แต่งบ้าน ทำอาหาร ยังคงคร่ำเคร่งกับการงาน หรือซื้อทุกอย่างที่ขวางหน้า

ระหว่างที่เรากำลังกด cf ของรัวๆ ในอีกฟากของโลก Tim Melideo กำลังออกเดินทางขึ้นเหนือลงใต้สำรวจเมืองต่างๆ ในอเมริกาเพื่อถ่ายรูปมาปลุกปั้นโปรเจกต์ใหม่ล่าสุด

อ้อ! ลืมบอกไปว่าทั้งหมดนี้เขาทำจากหน้าจอคอมพิวเตอร์ที่บ้าน

ทิมแนะนำตัวกับเราผ่านอีเมลว่าเขาคือช่างภาพฟรีแลนซ์ นักเดินทาง และคุณพ่อลูกหนึ่งชาวแคลิฟอร์เนียผู้กักตัวอยู่บ้านมาตั้งแต่กลางเดือนมีนาคม ในช่วงเวลาเช่นนี้ เขาแทบไม่มีงานถ่ายภาพ และจุดหมายของการเดินทางที่ไกลที่สุดคือซูเปอร์มาร์เก็ตแถวบ้าน

แต่ก็เป็นช่วงเวลาเช่นนี้แหละที่เขาได้ไอเดียการทำ Road Trip in Quarantine ซีรีส์ภาพถ่ายจากการเดินทางผ่านหน้าจอไปยังเมืองแล้วเมืองเล่าด้วยฟีเจอร์ Google Street View ใน Google Maps เสาะหาสิ่งที่น่าสนใจแล้วเก็บภาพนั้นมาครอปและแต่งสีเหมือนเวลาออกทริปจริงๆ ยังไงอย่างงั้น จนหากไม่สังเกตดีๆ คุณอาจไม่ทันรู้ว่านี่เป็นภาพที่ได้จากกล้องของรถกูเกิลอีกที

บอกไว้ก่อนว่าเซตภาพถ่ายและบทสนทนาต่อไปนี้ไม่ใช่บันทึกการเดินทางแบบโรแมนติกเพราะ “การเดินทางผ่านหน้าจอไม่สามารถแทนการเดินทางจริงๆ ได้เลย” ทิมว่าและย้ำว่าเขาหวังว่าจะได้ออกเดินทางอีกครั้งเร็วๆ นี้

แต่ระหว่างที่ยังไม่มีใครไปไหนได้ทั้งนั้น เขาชวนเราขึ้นรถ (Google) ไปเที่ยวด้วยกันก่อน

เว็บไซต์ของคุณบอกว่าคุณเดินทางเยอะมากเพื่อไปถ่ายภาพ ปกติคุณถ่ายภาพแบบไหนบ้าง

ส่วนใหญ่ผมถ่ายภาพพอร์เทรต สถาปัตยกรรม และงานตกแต่งภายใน นอกจากนี้ผมก็ถ่ายภาพอาหารและร้านอาหารค่อนข้างบ่อย การเป็นฟรีแลนซ์ทำให้ผมมีเวลาเดินทาง ซึ่งโปรเจกต์ภาพถ่ายศิลปะส่วนตัวของผมส่วนใหญ่ก็เกี่ยวกับการเดินทาง

พอนับได้ไหมว่าคุณไปโร้ดทริปมาแล้วกี่ครั้ง และประทับใจทริปไหนเป็นพิเศษ

เอาจริงผมจำไม่ได้เลยว่าผมไปโร้ดทริปมากี่ครั้งแล้ว ในหนึ่งปีผมไปทริปสั้นๆ ที่ใช้เวลาขับรถประมาณ 2-6 ชั่วโมงหลายครั้งมาก ที่แน่ๆ ผมกับภรรยาและลูกชายเคยขับรถข้ามประเทศกันอย่างน้อย 10 ครั้ง เราเคยเดินทางเยอะกว่านี้ก่อนมีลูก ตอนนี้เขาอายุเกือบๆ 5 ขวบแล้วเราเลยพยายามพาเขาไปด้วยกันบ่อยขึ้นแต่การเดินทางกับเด็กนี่ไม่ง่ายเลย (หัวเราะ) 

ถ้าให้พูดถึงการเดินทางครั้งที่ผมชอบ มันมักจะเป็นทริปที่เราไม่มีจุดหมายที่แน่นอนและสำรวจระหว่างทางไปเรื่อยๆ ได้

คุณเริ่มต้นโปรเจกต์ Road Trip in Quarantine ได้ยังไง

ก่อนหน้าโควิด เราวางแผนเที่ยวในช่วงนี้ของปีไว้หลายทริปผมเลยปักหมุดสถานที่ที่อยากไปไว้เยอะมากในกูเกิลแมปส์ พอเก็บกดที่ออกไปไหนไม่ได้ผมเลยไล่ดูที่ที่ปักหมุดไว้และคิดขึ้นมาว่าผมน่าจะแคปหน้าจอที่เหล่านี้และนำมาแต่งรูปแบบที่ปกติผมแต่ง ผมเคยทำอะไรแบบนี้มาบ้างแล้วแต่ไม่ได้คิดจริงจังขนาดครั้งนี้ ผมว่ามันเป็นไอเดียที่น่าสนใจ เป็นโปรเจกต์ที่ทำให้ได้ชื่นชมโลกแบบโมเดิร์นด้วยการใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ 

คุณมีเกณฑ์ในการเลือกสถานที่และของที่จะถ่ายยังไง

ผมเริ่มจากการดูที่ที่ผมปักหมุดไว้ก่อนแล้ว ‘ขับรถ’ ไปเรื่อยๆ เพื่อหาบางอย่างที่ดูน่าค้นหา ผมชอบถ่ายภาพเป็นหมวดๆ เช่น ใน Sun City รัฐแอริโซนา ผมพยายามถ่ายภาพบ้านหลายๆ หลังที่มีรถกอล์ฟจอดอยู่ด้านหน้า หรือในยูทาห์ ผมมองหาคลับเปลือยและร้านแนวๆ 18+ เพราะเวลาพูดถึงยูทาห์คนจะนึกถึงชาวมอร์มอนเคร่งศาสนา นอกนั้นผมก็ลองไปดูเมืองที่น่าจะมีอะไรที่ผมสนใจ อย่างเมืองทางตะวันตกตอนใต้ เมืองกลางทะเลทราย ย่านเมืองเก่า หรือสถานที่ที่เหมือนผ่านกาลเวลามานานๆ

คนมักจะบอกว่าสเน่ห์ของการเดินทางคือการได้เจอของแปลกใหม่ที่ไม่คาดคิด คุณเจออะไรแบบนั้นจากการเดินทางด้วยกูเกิลแมปส์ไหม

ผมเจออะไรแบบนั้นบ้างในสถานที่ที่บอกมา แต่ที่หนึ่งที่ผมประทับใจเป็นพิเศษคือเมือง Nogales แอริโซนา ผมกดไปดูที่นั่นเพราะผมอยากลองสำรวจเมืองชายแดนดู (Nogales เป็นเมืองชายแดนระหว่างอเมริกาและเม็กซิโก) ผมเซอร์ไพรส์มากที่เมืองนี้มีป้ายร้านค้าและสถาปัตยกรรมแบบยุค mid-century เยอะมากๆ จากนั้นผมเลยเริ่มสำรวจเมืองที่อยู่ติดชายเแดนเยอะขึ้นและค้นพบว่าหลายๆ เมืองเหมือนหลุดออกมาจากยุคก่อนเลย ตอนนี้เมืองเหล่านี้เลยอยู่ในลิสต์เมืองที่ผมต้องไปจริงๆ ด้วยตัวเองหลังจากนี้

เราคิดว่าการเดินทางผ่านกูเกิลแมปส์ยังไงก็ไม่มีทางเหมือนการเดินทางจริงๆ ถึงอย่างนั้น อะไรที่ทำให้คุณสนุกกับการเดินทางถ่ายรูปแบบนี้จนถึงขั้นรวมภาพเป็นซีรีส์ได้

จริงอย่างที่คุณว่า การเดินทางผ่านหน้าจอไม่สามารถแทนการเดินทางจริงๆ ได้เลย เอาเข้าจริงมันทำให้ผมเศร้าด้วยซ้ำที่ในสถานการณ์ปกติผมสามารถอยู่ที่นั่นได้ไม่ยากแต่ตอนนี้ผมกลับถูกบังคับให้ต้องมานั่งมองผ่านหน้าจอแทน ถึงอย่างนั้นมันก็สนุกที่ได้เห็นอะไรใหม่ๆ อยู่ดี ยิ่งผมสามารถแต่งรูปให้เหมือนรูปจากการเดินทางจริงๆ ก็ยิ่งสนุก

อีกอย่าง ผมสามารถวาร์ประหว่างฤดูต่างๆ ได้ เช่น ในบางที่หิมะอาจจะกำลังตกหรือกำลังฉลองเทศกาลบางอย่าง ขึ้นอยู่กับว่ารถของกูเกิลไปถ่ายภาพเมืองนั้นในช่วงไหน เพราะอย่างนี้ผมเลยได้รูปตลกๆ จากเทศกาลอีสเตอร์และภาพหิมะตกหนักที่ผมอาจไม่มีวันได้ถ่ายถ้าไปโร้ดทริปจริงๆ โดยเฉพาะหิมะเพราะผมอาศัยอยู่ตอนใต้ของแคลิฟอร์เนียมาตลอดและไม่ค่อยกล้าขับรถเวลาหิมะตกหนักๆ ดังนั้นผมจะไม่เดินทางไปถ่ายรูปในช่วงฤดูนั้นแน่ๆ (หัวเราะ)

คุณใช้เวลาทำภาพซีรีส์นี้นานไหม

ตอนแรกผมใช้เวลาประมาณ 4 ชั่วโมงเพื่อหาสถานที่ถ่ายรูป หลังจากนั้น แต่ละวันผมจะใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงในการทำ ตอนนี้ผมใช้วิธีหาจนกว่าจะเจอสิ่งที่ผมพอใจจะถ่าย บางทีมันอาจใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที แต่บางครั้งก็ใช้เวลา 2-3 ชั่วโมงถ้าที่แห่งนั้นทำให้ผมเกิดไอเดียหรือแรงบันดาลใจ

เราเคยเห็นช่างภาพบางคนออกเดินทางผ่านกูเกิลแมปส์เพื่อถ่ายภาพเหมือนกัน คุณทำยังไงให้ภาพของตัวเองแตกต่างจากช่างภาพเหล่านั้น

ผมไม่เคยเห็นงานของช่างภาพเหล่านั้นเลย

ภาพถ่ายชุดอื่นๆ ของคุณ เช่น Anonymous Collaborations, …for spacious skies หรือ Estate Sales เน้นถ่ายภาพสเปซมากกว่าผู้คนเหมือนกัน พูดได้ไหมว่าการถ่ายภาพด้วยกูเกิลแมปส์เป็นวิธีการที่เข้ากับสไตล์ของคุณสุดๆ

(หัวเราะ) ใช่เลย!!! แน่นอนที่สุด กับภาพถ่ายเซตล่าสุด ผมชอบไอเดียที่ว่าในรูปเหล่านี้ไม่มีผู้คนเลยโดยเฉพาะในช่วงเวลาที่มีโรคระบาดทั่วโลกแบบนี้เพราะมันทำให้ภาพดูเหมือนวันส้ินโลกเข้าไปอีก

ผมถึงขั้นรีทัชคนในบางภาพออกเลยนะเพราะกูเกิลต้องเบลอหน้าคนเพื่อความเป็นส่วนตัวซึ่งจะทำให้คนที่ดูรู้ว่านี่ไม่ใช่ภาพที่ช่างภาพออกไปถ่ายจริงๆ 

ทำไมคุณถึงชอบถ่ายภาพแนวนี้ คุณเห็นอะไรในตึกรามบ้านช่อง ต้นไม้ รถ พื้นที่ว่างๆ

ผมถ่ายรูปแนวนี้มาเกือบๆ 15 ปีแล้ว ผมได้แรงบันดาลใจอย่างมากจากกระแส New Topographics movement ในยุค 70s และสไตล์ภาพถ่ายโร้ดทริปของช่างภาพอย่าง Stephen Shore และ William Eggleston

ผมเริ่มเรียนปริญญาโทสาขา Fine Art ในปี 2009 หลังจากวิกฤตเศรษฐกิจในอเมริกาเพิ่งผ่านไปหมาดๆ ทำให้ร้านค้าและธุรกิจหลายเจ้าต้องปิดตัวและมีตึกที่ถูกทิ้งร้างไว้จำนวนมาก ตอนนั้นผมเริ่มถ่ายภาพร้านค้าต่างๆ ในอเมริกาแล้ว แต่สถานการณ์ช่วงนั้นมันทำให้ผมอยากถ่ายภาพมากขึ้น ผมสนใจความขัดแย้งระหว่างธรรมชาติและสิ่งก่อสร้างที่มนุษย์สร้างขึ้น สนใจธรรมชาติที่เติบโตต่อไปในขณะที่สิ่งที่มนุษย์สร้างค่อยๆ เสื่อมลงเวลาไม่ได้รับการดูแล 

สไตล์การถ่ายภาพและหัวข้อแบบนี้กลายเป็นสิ่งที่ผมสนใจและนำมาใช้ใน Road Trip in Quarantine นอกจากนี้ผมยังสนใจเมืองเก่าขนาดเล็กที่มีสถาปัตยกรรมจากยุคที่เมืองเพิ่งสร้าง

คุณเคยบอกว่าภาพถ่ายจากกูเกิลแมปส์ทำให้คุณตั้งคำถามว่าช่างภาพจริงๆ ของโปรเจกต์นี้คือใคร ระหว่างผู้ที่ขับรถของกูเกิลหรือตัวคุณเอง ตอนนี้คุณได้คำตอบหรือยัง

“ใครคือช่างภาพที่แท้จริง?” เป็นคำถามที่มีคนถามตั้งแต่จุดเริ่มต้นของประวัติศาสตร์การถ่ายภาพ มีช่วงเวลาในอดีตที่สตูดิโอถ่ายภาพจ้างช่างภาพหลายๆ คนเพื่อถ่ายภาพในสตูดิโอ แต่เครดิตช่างภาพมักจะเป็นของสตูดิโอผู้เดียว (ซึ่งสตูดิโอก็มักจะตั้งชื่อตามชื่อเจ้าของนั่นแหละ) ช่างภาพใหญ่หลายๆ คนให้ผู้ช่วยเป็นคนถ่ายภาพโดยที่ตัวเองได้เครดิต การถ่ายภาพพอร์เทรตบางแบบผู้ถูกถ่ายเป็นคนจัดฉากเองทั้งหมด แค่ให้คนอื่นกดชัตเตอร์ให้ คำถามคือ ช่างภาพคือคนที่กดชัตเตอร์ หรือคือคนที่คิดคอนเซปต์ จัดองค์ประกอบและจัดแสงกันแน่ นอกจากนี้ยังมีไอเดียของการหยิบภาพหรือสิ่งที่มีอยู่แล้วมาใช้ อย่างงานของ Richard Prince ด้วย

ผมคิดว่าโปรเจกต์ Road Trip in Quarantine มีความคล้ายกับตัวอย่างที่ผมพูดมา แน่นอน คุณสามารถพูดได้ว่าคนที่ขับรถของกูเกิลคือช่างภาพ ส่วนผมคือคนที่ครอปภาพมาแต่งและปรับสี แต่ในมุมของผม ผมมองว่าสิ่งที่ปรากฏในกูเกิลแมปส์คือโลกหนึ่งใบ ผมคือคนที่ถือกล้องหันไปยังมุมต่างๆ ที่ผมต้องการ และนำมาแต่งในแบบที่ผมต้องการ 

ศิลปะเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอจากการเกิดขึ้นของเทคโนโลยีใหม่ๆ และศิลปินก็ต้องรู้จักปรับตัวเข้ากับมันเพื่อพัฒนาตัวเองและตามให้ทันโลก ในขณะเดียวกันก็ยังคงความเป็นศิลปะไว้ ผมคิดว่างานนี้เป็นการพัฒนาต่อจากโปรเจกต์ภาพถ่ายอื่นๆ ที่ผมเคยทำ ไม่ใช่สิ่งที่อยู่แยกกันโดยสมบูรณ์

หลังพ้นจากการกักตัวคุณจะไปที่ไหนเป็นที่แรก

ไม่ฮาวายก็อิตาลีและแน่นอนว่าต้องไปโร้ดทริปอีกหลายๆ ที่

ดูผลงานอื่นๆ ของทิมได้ที่ timmelideo.com

The post Road Trip in Quarantine เซตภาพถ่ายบันทึกการเดินทางบนถนนใน Google Maps appeared first on a day magazine.

ในความเป็นจริงโรคระบาดไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับมนุษย์ ในประวัติศาสตร์ มนุษยชาติเผชิญหน้าภัยพิบัติเช่นนี้เรื่อยมาในทุกยุคสมัย ทั้งกาฬโรค โรคห่าหรืออหิวาตกโรค โรคฝีดาษหรือไข้ทรพิษ และไข้หวัดใหญ่สเปนที่คร่าชีวิตผู้คนไปมากมายมหาศาล

นอกจากเหตุการณ์เหล่านี้จะถูกบันทึกไว้เป็นลายลักษณ์อักษร ศิลปินในอดีตหลายคนต่างก็ทำหน้าที่บันทึกเรื่องราวและถ่ายทอดสถานการณ์เหล่านั้นให้ผู้คนได้รับรู้ผ่านงานศิลปะเสมอมา เช่นผลงานของศิลปินเหล่านี้ที่เล่าเรื่องโรคระบาดในประวัติศาสตร์โลกไว้อย่างน่าสนใจ

Josse Lieferinxe

เริ่มต้นด้วยผลงาน Saint Sebastian Interceding for the Plague Stricken (1497-1499) ภาพวาดสีน้ำมันบนแผ่นไม้ที่แสดงเรื่องราวของนักบุญเซบาสเตียน นายทหารโรมันและนักบุญมรณสักขีในศาสนาคริสต์ผู้มีชีวิตในช่วงคริสต์ศักราช 300 นักบุญเซบาสเตียนถูกธนูยิงใส่จนพรุนทั้งตัวและถูกทุบตีจนตาย (ศิลปินมากมายจึงวาดภาพนักบุญเซบาสเตียนพิงต้นไม้และถูกธนูปักทั่วร่าง) ด้วยความที่เขารอดตายจากการถูกธนูกระหน่ำยิง และรอยบาดแผลที่หลงเหลือจากลูกศรก็เป็นรูพรุนคล้ายกับแผลของโรคฝีดาษ นักบุญเซบาสเตียนจึงถูกบูชาในฐานะสัญลักษณ์ของการปกป้องคุ้มครองจากโรคร้าย

รายละเอียดในภาพวาด Saint Sebastian Interceding for the Plague Stricken แสดงถึงเหตุการณ์การระบาดครั้งใหญ่ของกาฬโรคในยุโรปช่วงศตวรรษที่ 7 ที่เกิดขึ้นที่เมืองปาเวียของอิตาลี หลังจากที่นักบุญเซบาสเตียนตายไปหลายศตวรรษแล้ว

ภาพนี้เป็นหนึ่งในผลงานศิลปะที่เป็นประจักษ์พยานความสยดสยองของกาฬโรค หรือ ‘มฤตยูดำ’ ที่โจมตียุโรปเป็นเวลาหลายศตวรรษ  ศพของเหยื่อในภาพผู้เสียชีวิตจากกาฬโรคกำลังจะถูกฝังในขณะที่ผู้ช่วยสัปเหร่อถูกจู่โจมโดยเชื้อโรคร้ายอย่างฉับพลัน (ถ้าสังเกตในภาพจะเห็นต่อมน้ำเหลืองบวมโตที่คอของเขาซึ่งเป็นอาการของโรคนี้) ในขณะที่บนท้องฟ้าเบื้องบนปรากฏภาพของนักบุญเซบาสเตียนกำลังคุกเข่าอ้อนวอนต่อเบื้องพระพักตร์ของพระผู้เป็นเจ้าให้ทรงเมตตาต่อมวลมนุษย์ที่กำลังทุกข์ทรมานกับโรคร้าย ต่ำลงมามีภาพเทวทูตและปีศาจกำลังสู้รบกันอยู่บนท้องฟ้า

อันที่จริง จิตรกรชาวดัตช์ตอนใต้ผู้วาดภาพนี้อย่าง Josse Lieferinxe ไม่เคยไปอิตาลีเลยสักครั้ง หากแต่วาดภาพนี้โดยอ้างอิงจากเหตุการณ์โรคระบาดในเมืองอาวีญง ประเทศฝรั่งเศสแทน นอกจากภาพนี้แล้ว ลีเฟอริงเซยังวาดภาพนักบุญเซบาสเตียนต่อสู้กับโรคระบาดอีกหลายภาพ 

Josse Lieferinxe, Saint Sebastian Interceding for the Plague Stricken (1497-1499)

Pieter Bruegel the Elder

ไม่ถึงศตวรรษหลังจากนั้น Pieter Bruegel the Elder จิตรกรคนสำคัญแห่งยุคเฟลมมิชเรอเนซองซ์ในศตวรรษที่ 16 ก็วาดภาพ The Triumph of Death (1562) ที่แสดงถึงความโกลาหลวุ่นวายและความหวาดผวาต่อโรคระบาดที่จู่โจมยุโรปในยุคกลางอย่างรุนแรงและคร่าชีวิตผู้คนไปมากมายมหาศาล

Pieter Bruegel the Elder, The Triumph of Death (c. 1562), Museo del Prado, Madrid

William Blake

ศิลปินระดับตำนานชาวอังกฤษ อย่าง William Blake เองก็วาดภาพเกี่ยวกับเหตุการณ์โรคระบาดครั้งใหญ่ในกรุงลอนดอน (Great Plague of London) ในช่วงปี 1665-1666 เชื้อในครั้งนั้นเชื่อกันว่าเป็นเชื้อกาฬโรคที่ทำให้ชนชั้นนำและเศรษฐีมีเงิน ไม่เว้นแม้แต่กษัตริย์ชาร์ลที่ 2 ต่างก็ละทิ้งเมืองหลวง หนีโรคภัยออกไปอยู่ในชนบท ทิ้งคนยากคนจนเป็นเหยื่อโรคระบาด ประมาณการว่าโรคร้ายครั้งนั้นคร่าชีวิตผู้คนไปราว 75,000-100,000 คน หรือราวหนึ่งในห้าของประชากรทั้งหมดของกรุงลอนดอนในเวลานั้น 

ในช่วงปี 1779-1805 เบลคสร้างสรรค์ผลงานชุด ‘The Plague’ หรือ ‘Pestilence’ ที่บันทึกเหตุการณ์โรคระบาดที่เกิดขึ้นก่อนยุคสมัยของเขาออกมาหลายต่อหลายภาพ ทั้งภาพวาดสีน้ำกับปากกาหมึกซึม และภาพวาดเส้นดินสอถ่าน ถ่ายทอดความน่าสะพรึงกลัวของโรคร้ายและความโศกเศร้ารันทดจาการสูญเสียได้อย่างสะเทือนอารมณ์

นอกจากนี้เขายังทำงานวาดภาพสีน้ำกับปากกาหมึกซึมทับบนดินสอถ่านบนกระดาษ อย่าง Pestilence: Death of the First Born (1757-1827) ที่ใช้รูปกายของอสูรกายยักษ์ร่างกายสีเขียวส่องประกายแสงแห่งความตายแทนภาพโรคร้ายที่เหยียบย่างผ่านร่างผู้คนเจ็บไข้และล้มตายในดินแดนที่มีพีระมิดอยู่เบื้องหลัง ภาพวาดนี้อ้างอิงมาจากภัยพิบัติสุดท้าย ‘มรณกรรมของบุตรหัวปี’ ที่ปรากฏในพระคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิม หนังสืออพยพ ซึ่งคือการที่พระผู้เป็นเจ้าสาบแช่งให้บุตรคนแรกของชาวอียิปต์ต้องตายลงทุกคน แม้แต่บุตรของฟาโรห์ก็ตาม เบลคเปรียบเปรยเหตุการณ์ในพระคัมภีร์กับภัยพิบัติโรคระบาดที่ถูกอุปมาว่าเป็นอสูรกายที่พระผู้เป็นเจ้าส่งมาลงโทษมวลมนุษย์ ในยุคสมัยที่เชื้อโรคยังไม่ถูกค้นพบนั่นเอง

William Blake, Pestilence (1780-84) Courtesy of Robert N. Essick, Altadena, California.

William Blake, Pestilence (1805) Courtesy of Museum of Fine Arts, Boston.

William Blake, Pestilence: Death of the First Born (1757–1827)

Egon Schiele

ในช่วงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 1 โลกต้องเผชิญหน้ากับโรคระบาดที่มีผู้ติดเชื้อและเสียชีวิตมากที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ที่เป็นที่รู้จักกันในชื่อ ‘ไข้หวัดใหญ่สเปน’ โดยมีผู้ติดเชื้อประมาณ 500 ล้านคน หรือราว 1 ใน 3 ของประชากรโลกและมีผู้เสียชีวิตถึง 40 ล้านคนทั่วโลก 

การระบาดของไข้หวัดใหญ่สเปนส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของคนทั่วโลกให้หยุดนิ่งไม่ต่างจากจากการระบาดของโควิด-19 ในปัจจุบัน ทั้งโรงเรียน โบสถ์ ที่ทำการไปรษณีย์ และสถานที่สาธารณะต้องปิดทำการ ระบบการคมนาคมขนส่งทั่วยุโรปต่างชะงักงัน

ศิลปินในยุคนั้นหลายคนต่างตกเป็นเหยื่อของไข้หวัดใหญ่สเปน บางคนถึงกับต้องเสียชีวิตจากโรคนี้ หนึ่งในจำนวนนั้นคือจิตรกรชาวออสเตรีย-ฮังการีผู้ทรงอิทธิพลมากที่สุดในยุคเปลี่ยนศตวรรษที่ 20 อย่าง Egon Schiele นั่นเอง

ในช่วงปี 1918 อีกอน ชีเลอ ในวัย 28 กำลังอยู่ในช่วงเวลารุ่งโรจน์ เขาเป็นหนึ่งในศิลปินดาวรุ่งที่อายุน้อยที่สุดในยุคนั้น และประสบความสำเร็จทั้งด้านชื่อเสียงและเงินทอง เขาได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐบาลให้แสดงงานในต่างประเทศหลายครั้ง มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักในโลกศิลปะระดับสากล และกำลังจะเปิดสถาบันสอนศิลปะที่เขาเคยใฝ่ฝันมานาน

แต่น่าเสียดายที่ช่วงเวลาแห่งความสำเร็จของเขาช่างแสนสั้น เพราะในช่วงฤดูใบไม้ร่วงปี 1918 โรคไข้หวัดใหญ่ในสเปนที่คร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 20 ล้านชีวิตในยุโรปได้ระบาดมาถึงกรุงเวียนนา และชีเลอกับครอบครัวก็ตกเป็นเหยื่อของโรคนี้

ในจดหมายฉบับสุดท้ายที่เขียนถึงแม่ของเขา ชีเลอบรรยายถึงความกังวลใจเกี่ยวกับ Edith ภรรยาท้องแก่ผู้กำลังเป็นโรคร้ายนี้ ความในจดหมายเขียนว่า 

“เรียนคุณแม่ชีเลอที่รักยิ่ง, อีดิทป่วยด้วยโรคไข้หวัดใหญ่สเปนเมื่อ 8 วันที่แล้ว ตอนนี้เธอกำลังทุกข์ทรมานจากอาการปอดอักเสบในขณะที่เธอกำลังตั้งท้อง 6 เดือน โรคนี้ช่างรุนแรงและเป็นอันตรายถึงชีวิต ตอนนี้ผมกำลังเตรียมตัวรับสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด”

และในวันที่ 28 ตุลาคม อีดิทผู้กำลังตั้งครรภ์ได้ 6 เดือนก็เสียชีวิตจากโรคนี้ไปพร้อมกับลูกในท้อง ชีเลอเองติดโรคและเสียชีวิตตามไปในเวลาเพียง 3 วันหลังจากนั้นด้วยวัยเพียง 28 ปี ในช่วงเวลา 3 วันก่อนที่เขาจะสิ้นชีวิต เขาสเกตช์ภาพใบหน้าไร้ชีวิตของอีดิทเอาไว้หลายภาพ 

Egon Schiele, Portrait of the Dying Edith Schiele (1918)

นอกจากภาพสเกตช์เหล่านี้ ชีเลอยังมีผลงานชิ้นสุดท้ายที่ยังวาดไม่เสร็จอย่าง The Family (1918) (หรือในชื่อเดิมว่า Squatting Couple ‘คู่รักนั่งยองๆ’) ภาพวาดสีน้ำมันอันงดงามแต่แฝงไว้ด้วยความรันทด แสดงภาพเปลือยของเขาและภรรยากับลูกชายผู้ไม่มีโอกาสลืมตาดูโลก เป็นภาพของครอบครัวอันสมบูรณ์พร้อมหน้าที่ไม่มีวันเป็นไปได้ในความเป็นจริง (อันที่จริงเด็กในภาพคือหลานชายของอีกอน และอีดิทเองก็ไม่ได้เป็นแบบให้เขาวาดภาพนี้ เพราะขณะนั้นเธอกำลังท้องอยู่) 

ในช่วงเวลาก่อนหน้านั้นไม่นาน ชีเลอได้ไปเยี่ยม Gustav Klimt ศิลปินรุ่นพี่ชาวออสเตรียผู้ยิ่งใหญ่ผู้เป็นเสมือนอาจารย์ของเขาเป็นครั้งสุดท้ายหลังจากที่คลิมต์เสียชีวิตจากอาการเส้นโลหิตในสมองแตกเฉียบพลัน นักประวัติศาสตร์หลายคนเชื่อกันว่าเป็นอาการข้างเคียงจากโรคไข้หวัดสเปน ชีเลอเองก็ได้สเกตช์ภาพใบหน้าไร้ชีวิตของคลิมต์เอาไว้ด้วยเช่นกัน

Egon Schiele, The Family (1918)

Egon Schiele, Gustav Klimt on his death bed (1918)

Edvard Munch

แม้แต่ศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ชาวนอร์เวย์อย่าง Edvard Munch ผู้เป็นที่รู้จักจากภาพวาด The Scream (1893) อันหลอนหลอก ที่เป็นไอคอนของโลกศิลปะสมัยใหม่ ก็เป็นอีกคนที่ตกเป็นเหยื่อของไข้หวัดใหญ่สเปนแต่รอดชีวิตมาได้ ครั้งหนึ่งเขาเคยกล่าวเอาไว้ว่า 

“ความป่วยไข้ ความวิกลจริต และความตาย คอยเฝ้ามองผมมาตั้งแต่เกิด และคอยติดตามผมมาตลอดชีวิต”

มุงก์บันทึกช่วงเวลาก่อนและหลังการป่วยจากไข้หวัดใหญ่สเปนลงในภาพวาดสีน้ำมันของเขาสองภาพ อย่างภาพ Self-Portrait With Spanish Flu (1919) ที่จับความรู้สึกเจ็บป่วยทรุดโทรมจากโรคร้ายของเขา ร่างกายซูบซีดจนแทบจะกลืนไปกับผนังห้อง เขาหันใบหน้าอ่อนล้ามามองผู้ชมด้วยดวงตาเลือนราง ปากเปิดอ้า มือไม้ไร้เรี่ยวแรงวางอยู่บนผ้าคลุมบนตัก เขาสวมเสื้อคลุมนั่งอยู่บนเก้าอี้หวายสีเหลืองอยู่ในห้องคนป่วย ข้างๆ เป็นเตียงนอนกับผ้าห่มยับยู่ยี่ที่บ่งบอกถึงอาการดิ้นทุรนทุราย ร่องรอยแดงบนผนังเองก็บอกใบ้ถึงอาการไข้สูงของเขา การวาดภาพผ้าห่ม เตียงนอน และเก้าอี้ ด้วยสีสันสดใส ตรงกันข้ามกับสีสันที่ซีดจางของร่างกายของเขา ขับเน้นให้เห็นถึงความไร้ชีวิตชีวาของมุงก์ได้เป็นอย่างดี 

หลังฟื้นจากการป่วยไข้ไม่นาน มุงก์บันทึกภาพตัวเองอีกครั้งใน Self-Portrait After The Spanish Flu (1919) ที่เขาสำรวจตัวเองในกระจก ถึงแม้ใบหน้าจะซูบผอม หนวดเครารกรุงรัง เบ้าตาลึกโหล แต่ก็มีสีสันและชีวิตชีวากว่าภาพตอนที่ป่วยอยู่มากโข รวมถึงสภาพในห้องที่เต็มไปด้วยแสงสว่างจ้า พื้นปูพรมสีสันสดใส เก้าอี้หวายว่างเปล่าไร้คนป่วย และโต๊ะที่เต็มไปด้วยหนังสือ แสดงให้เห็นถึงภาพในชีวิตประจำวันของเขาที่กลับสู่สภาวะปกติในที่สุด

Edvard Munch, The Scream (1893)

Edvard Munch, Self-Portrait with the Spanish Flu (1919)

Edvard Munch, Self-Portrait After the Spanish Flu (1919)

ผลงานทั้งหลายเหล่านี้ต่างเป็นตัวอย่างอันดีที่แสดงให้เห็นว่าในช่วงเวลาลำบากยากเข็ญและเปี่ยมอันตราย มนุษย์เราก็ยังคงไม่ขาดไร้ซึ่งสุนทรียะ และสามารถใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการสื่อสารถึงความจริงได้อย่างทรงพลังยิ่งเสมอมา

The post ‘ศิลปะเมื่อคราห่าลง’ เบื้องหลังภาพวาดดังที่บันทึกโรคระบาดในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ appeared first on a day magazine.

ขณะนี้สถานการณ์ระบาดฝั่งตะวันออกทุเลาลง ตรงกันข้ามกับฝั่งตะวันตกที่ทวีความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะประเทศสหรัฐอเมริกา ที่น่าจะเป็นประเทศที่ก้าวหน้าด้านวิทยาการทางการแพทย์และมีระดับเศรษฐกิจระดับแนวหน้า

หรือแท้จริงแล้วปัญหาเชิงโครงสร้างของสหรัฐอเมริกานั้นเปราะบางเมื่อเผชิญกับวิกฤตสาธารณสุขระดับศตวรรษในชื่อโควิด-19

ความเปราะบางทางสังคม

สหรัฐอเมริกาเป็นประเทศที่มีความเจริญทางเศรษฐกิจในอันดับต้นๆ ของโลก แต่กลับมีระบบสาธารณสุขที่ค่อนข้างต่ำ ไม่ครอบคลุมบุคคลหลายกลุ่มที่มีความแตกต่างทางเศรษฐานะ คนรวยมากมักได้รับการปรนนิบัติที่ดีจากวิทยาการทางการแพทย์ที่รุดหน้า ส่วนคนจนมักไม่เข้าถึงสิทธิ และสวัสดิการพื้นฐานทั่วไปก็เพียงประคับประคองอาการไปวันๆ

จึงมีการวิพากษ์วิจารณ์ว่าสาธารณสุขของอเมริกานั้น Save the rich, leave the poor.
เมื่อเผชิญหน้ากับโควิด-19 ยิ่งทำให้ระบบสาธารณสุขที่เปราะบางอยู่ในระดับเสี่ยง จากอัตราผู้ติดเชื้อที่สูงเป็นอันดับ 1 และพ่วงมาด้วยอัตราผู้เสียชีวิตที่ไต่ระดับต้นๆ ของโลก จำนวนการตรวจคัดกรองของสหรัฐอเมริกาในช่วงปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ซึ่งเป็นจุดระอุ ประเทศสหรัฐอเมริกามีการตรวจโควิด-19 เพียง 240,000 รายเท่านั้น หากเทียบกับประเทศเกาหลีใต้ที่มีขนาดเล็กกว่า มีจำนวนประชากรน้อยกว่า แต่ประชาชนเกาหลีใต้สามารถเข้าถึงการตรวจเบื้องต้นได้มากถึง 380,000 ราย

สิ่งที่เป็นปัญหาคาราคาซังของสังคมอเมริกันอีกมิติคือความเท่าเทียมในการเข้าถึงสาธารณสุขคุณภาพอันเป็นช่องโหว่ที่สุด มีประชากรอเมริกันราว 8 เปอร์เซ็นต์ที่ไม่มีความสามารถเข้าสู่ระบบสาธารณสุขขั้นพื้นฐาน ไม่มีหลักประกันทางสุขภาพ และถึงจะมีประกันแล้ว แต่ก็ยังไม่ครอบคลุมค่ารักษาพยาบาล อีกทั้งไม่ครอบคลุมค่าตรวจโควิด-19  อย่างกรณีชายจากรัฐฟลอริด้าที่แม้เขาจะมีประกันสุขภาพ และเข้ารับการตรวจโควิด-19 แต่ประกันแจ้งว่าค่าตรวจนี้ไม่อยู่ในกรมธรรม์ ทำให้ต้องควักเงินจ่ายมากถึง 1,400 ดอลลาร์สหรัฐ (ราว 45,864.00 บาท) โดยที่บริษัทประกันไม่ได้แจ้งให้ทราบล่วงหน้า

ขณะนี้มีความพยายามของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐอเมริกา (CDC) ออกกำหนดให้การตรวจโควิด-19 ในสหรัฐอเมริกานั้นไม่ต้องมีค่าใช้จ่าย ซึ่งเป็นความก้าวหน้าที่ดี แต่หากมีกรณีผู้ป่วยรายที่อาการหนักต้องการใช้เครื่องช่วยหายใจในห้องไอซียู ค่าใช้จ่ายนี้ผู้ป่วยยังต้องออกเอง รัฐไม่ได้มีส่วนรับผิดชอบทั้งหมด ดังนั้นคอนเซปต์ของ Universal Healthcare การดูแลสุขภาพครบวงจรที่รัฐเป็นผู้ดูแลก็ต้องมานั่งดูรายละเอียดกันจริงๆ อีกทีว่าครอบคลุมถึงแค่ไหน

คนไร้บ้านที่ไม่มีบ้านให้กักตัว

กลุ่มคนไร้บ้านเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงมากที่สุด และอเมริกาเป็นประเทศที่มีคนไร้บ้านจำนวนมหาศาล ไม่มีแหล่งพักพิงเป็นหลักแหล่ง คนกลุ่มนี้ไม่มีที่พึ่งในยามเจ็บป่วย และยิ่งถูกซ้ำเติมเมื่อโครงสร้างทางสาธารณสุขของอเมริกาที่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างแพทย์และผู้ป่วย (doctor–patient relationship) ที่ระบุว่าหากทั้ง 2 ฝ่ายมีความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างกัน เป็นไปได้ที่คุณจะมีสุขภาพดีตามมา ถ้าป่วยแพทย์ก็รักษาให้คุณพร้อมไปทำงาน จึงเกิดความสนิทสนมเชื่อใจ เพราะแพทย์รู้ข้อมูลผู้ป่วยในขณะที่ผู้ป่วยก็รู้จักคุ้นเคยกับหมอ แต่กลุ่มคนไร้บ้านนั้นแทบเป็นไปไม่ได้เลยที่จะเกิดความสัมพันธ์เพื่อประสิทธิภาพในการรักษา ไม่มีทุนทรัพย์เพื่อเข้าถึงบุคลากรทางการแพทย์ คำแนะนำเพื่อป้องกันโรคอย่างการรักษาระยะห่าง ล้างมือเป็นประจำ อย่าใช้สิ่งของร่วมกับผู้อื่น ส่วนใหญ่เป็นคำแนะนำที่เหมาะสำหรับทำในที่พักอาศัย แต่เป็นไปได้ยากที่จะทำภายนอก

มิติที่น่าสนใจคือ กลุ่มคนไร้บ้านในสหรัฐอเมริกาล้วนเป็นผู้สูงอายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป ที่จำเป็นต้องเข้าๆ ออกๆ โรงพยาบาลอยู่แล้วในยามปกติ ซึ่งในวิกฤตโควิด-19 พวกเขาจำต้องได้รับการรักษาทางการแพทย์ที่มากกว่าเดิม มีการคาดการณ์ว่าเตียงไอซียูในสหรัฐอเมริกาอาจไม่เพียงพอรองรับ และอาจเกิดการครองเตียงผู้ป่วยโควิด-19 ที่นานขึ้น พ่วงเครื่องช่วยหายใจ ทำให้สัดส่วนนี้ไปบดบังโรคอื่นๆ ที่ฉุกเฉินเช่นกัน

ชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกาเป็นกลุ่มเสี่ยง

แม้ทุกคนจะมีโอกาสรับเชื้อไวรัสโควิด-19 แต่ในสหรัฐอเมริกากลับมีสถิติน่าแปลกใจว่า ชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกาเป็นกลุ่มเสี่ยงที่มีอัตราติดเชื้อสูงที่สุด พ่วงมาด้วยความเสี่ยงเกี่ยวกับโรคเบาหวาน โรคหัวใจ และโรคเกี่ยวกับปอด นักวิเคราะห์หลายคนมองว่า เหตุที่เป็นเช่นนี้เพราะชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกาส่วนใหญ่ทำงานเกี่ยวกับอาชีพบริการที่ต้องมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คน และอาชีพส่วนใหญ่มีรายได้ค่อนข้างต่ำ เช่น บริการด้านอาหาร ขนส่งสาธารณะ และเจ้าหน้าที่ให้บริการด้านสาธารณสุข  แต่ทั้งหมดจัดเป็นอาชีพที่สำคัญ (essential job) อันเป็นรากฐานหลักของสังคมอเมริกันที่ไม่สามารถหยุดงานหรือสร้างระยะห่างทางสังคมได้ ยิ่งทำให้พวกเขาเป็นกลุ่มเสี่ยงในสถานการณ์โควิด-19

จากการวิเคราะห์โดย Harvard Global Health Institute สำหรับกรณี best-case scenario นั้น คาดว่าสถานการณ์โควิด-19 ในสหรัฐอเมริกาอาจกินระยะเวลา 18 เดือน เตียงผู้ป่วยในห้องไอซียูทั่วประเทศจะเต็มไปด้วยผู้ป่วยมากถึง 95 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งถือว่าเป็น best case แล้ว

อัตราผู้ติดเชื้อรายใหม่ของอเมริกามีมากกว่าประเทศอื่นๆ ทำให้เมื่อประเมินแบบ worst case scenario ระบุว่า ประชากรทั่วสหรัฐอเมริกามีโอกาสติดเชื้อมากถึง 60 เปอร์เซ็นต์ภายในเวลา 6 เดือน ซึ่งในขณะนี้ระบบสาธารณสุขของอเมริกามีอัตราเตียงว่าง 36.6 เตียงต่อประชากร 100,000 คน ถ้าในกรณี worst case scenario จะต้องการเตียงมากกว่าเดิมถึง 7 เท่า เพื่อการรองรับผู้ป่วยที่อาจถาโถมเข้ามา

จากเหตุการณ์นี้จึงมีความพยายามเปลี่ยนโรงแรมหลายแห่งที่ปิดบริการให้เป็นโรงพยาบาลชั่วคราว แพทย์กลับไปให้บริการปรึกษาและตรวจโรคผ่านเทคโนโลยีสารสนเทศทางด้านการแพทย์ตรวจโรคระยะไกล (telehealth)

กลุ่มแพทย์ในสหรัฐอเมริกาออกมาวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลของโดนัลด์ ทรัมป์ ที่ล้มเหลวในการรับมือวิกฤต ส่วนหนึ่งมาจากการที่ทรัมป์ยกเลิก Pandemic Unit หน่วยรับมือโรคระบาดโดยเฉพาะ ภายใต้การดูแลของ National Security Council ที่จัดตั้งขึ้นในช่วงปี 2014-2016 ในรัฐบาลของบารัค โอบามา ขณะที่โรคอีโบลาระบาดในแอฟริกาฝั่งตะวันตก แต่ถูกตัดงบประมาณและปิดตัวในปี 2018 ในสมัยรัฐบาลทรัมป์ แถมยังมีการลดงบประมาณ CDC ในพื้นที่ระบาด 39 ประเทศ และมีท่าทีไม่เข้าไปช่วยเหลือประเทศอื่นๆในขณะที่ยากลำบาก อย่างจีนในช่วงแรกที่ได้รับผลกระทบหนัก

ดังนั้นจึงไม่แปลกที่คนในแวดวงสาธารณสุขจะโจมตีไปยังรัฐบาลทรัมป์ที่ขาดความรู้ความเข้าใจในการรับมือโรคระบาด

ทรัมป์อ้างว่าจะสามารถกู้เศรษฐกิจประเทศก่อนช่วงเทศกาล Easter ปี 2021 จะมาถึง ซึ่งผู้เชี่ยวชาญทางด้านโรคระบาดคาดว่าโควิด-19 จะกินระยะเวลาระบาดนานกว่านั้น การฟื้นตัวทางเศรษฐกิจจึงอาจไม่ใช่เรื่องง่าย และดูเหมือนทรัมป์จะสนใจตัวเลขทางเศรษฐกิจมากกว่าพยายามจัดการการระบาด ซึ่งโควิด-19 เองก็มาพร้อมกับการสั่นคลอนความเชื่อมั่นของกลุ่มคนที่สนับสนุนทรัมป์ ที่เริ่มมีท่าทีไม่เชื่อมั่นรัฐบาลทรัมป์อย่างชัดเจน

การมาเยือนของโรคระบาดระดับโลกในศตวรรษนี้ทำให้ความเปราะบางทางสังคมปรากฏชัดในระดับพื้นผิว

แม้ไวรัสจะระบาดไม่เลือกหน้า แต่ความเหลื่อมล้ำทางสังคมจะทำให้คนเพียงกลุ่มเล็กที่มีเงินปลอดภัย แต่คนจนอันเป็นคนส่วนมากกลับมองหาอนาคตตัวเองไม่เจอ

อ้างอิง

Are Hospitals Near Me Ready for Coronavirus? Here Are Nine Different Scenarios
projects.propublica.org

Harvard Global Health Institute Projection Shows Virginia Needs More Hospital Bed Capacity
wvtf.org

Trump disbanded NSC pandemic unit that experts had praised
apnews.com

The post คนรวยปลอดภัย คนจนข้นแค้นไม่เห็นอนาคต : ว่าด้วย ‘อเมริกา’ มหาอำนาจที่เปราะบางจากโควิด appeared first on a day magazine.

นั่นจึงทำให้เราเห็นประชาชนลุกขึ้นมาช่วยเหลือกันเองในทุกหย่อมหญ้า บ้างทำคนเดียว บ้างรวมตัวกันเป็นเครือข่าย บ้างสามารถขยายได้เป็นความช่วยเหลือระดับประเทศ

หนึ่งในโครงการที่เราเห็นและประทับใจมากๆ โครงการหนึ่งคือ #ส่งต่อความอิ่ม ของนักกิจกรรมนักศึกษา เนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล กับเพื่อนนิสิตในสำนักพิมพ์สำนักนิสิตสามย่าน ที่เกิดมาจากการที่พวกเขาร่วมกันหาทางช่วยเหลือคนที่กำลังลำบาก หรือผู้ที่เปราะบางในสังคมในช่วงวิกฤต โควิด-19 ซึ่งก่อนหน้านี้เนติวิทย์กับเพื่อนๆ ได้เริ่มต้นช่วยเหลือผู้ค้าในห้างจามจุรีสแควร์ก่อน จึงค่อยขยายมาทำโครงการนี้ และเสริมด้วยการออกไปแจกข้าวกล่องให้กับชุมชนผู้ได้รับความเดือดร้อนที่ยังไม่ได้รับความช่วยเหลือ

ใครมีใส่เพิ่ม ใครขาดหยิบไป

 ‘น้ำพริกแว่นแดง’ คือโครงการแรกที่เนติวิทย์ออกโรงช่วยเหลือแม่ค้าในห้างจามจุรีสแควร์ เนื่องจากตลอดระยะเวลา 1 ปีที่ผ่านมา พ่อค้าแม่ขายในห้างต้องต่อสู้กับการถูกกลั่นแกล้งไล่พื้นที่ภายในห้าง บวกกับค่าเช่าที่เพิ่มขึ้นอย่างไม่เป็นธรรม พอมาเจอกับวิกฤตโควิด-19 ที่ต้องปิดห้าง ส่งผลโดยตรงกับเศรษฐกิจอีก ทำให้รายได้ของพวกเขาแทบเป็นศูนย์ ทั้งค่าเช่าที่เองก็ไม่มีมาตรการใดๆ เยียวยา จนสุดท้ายพวกเขาก็เรียกร้องจนทางห้างลดค่าเช่าให้ ส่วนร้านใดที่ไม่เปิดทำการก็ไม่ต้องเสียค่าเช่า

“เมื่อก่อนตอนสถานการณ์ปกติดี เราก็ไม่เห็นหรอกว่าคนเดือดร้อน แต่ตอนนี้เราก็เห็นร้านต่างๆ ที่เคยขายได้ ร้านอาหารที่เคยคึกคักก็ไม่มีคน เป็นประสบการณ์ที่ผมเคยเห็นครั้งแรก ผมก็ได้พยายามช่วยเหลือผู้ค้า จากนั้นมาเริ่มคิดว่าแล้วจะทำอะไรอย่างอื่นได้อีก”

จากจุดนั้นเองที่ทำให้เกิดเป็นโครงการส่งต่อความอิ่ม กับไอเดีย ‘ซื้อกินหนึ่ง ซื้อเผื่ออีกหนึ่ง’

ไอเดียนี้มาจากธรรมเนียมของคนในเมืองนาโปลี ประเทศอิตาลี ที่จ่ายเงินค่ากาแฟเผื่อไว้อีกหนึ่งแก้วให้คนที่ไม่ค่อยมีเงินหรือกำลังลำบากอยู่แวะเข้ามากินได้ เพื่อทำให้คนในเมืองนาโปลีมีโอกาสได้ดื่มกาแฟกันทุกคนทั้งในช่วงปกติและโดยเฉพาะในช่วงวิกฤตทางเศรษฐกิจ แต่จะทำยังไงให้คนซื้อเผื่อกันไปเรื่อยๆ อย่างยั่งยืน ชาวเมืองนาโปลีจึงต่อยอดกับคำถามนี้ เกิดเป็นหลักการคิดง่ายๆ อย่าง ‘ใครมีก็ใส่เพิ่ม ใครขาดก็หยิบไป’

ตามร้านกาแฟหรือคาเฟ่จะมีตะกร้าแขวนไว้ให้คนที่พอมีกำลังทรัพย์ซื้อกาแฟไว้เผื่อ และใส่ไว้ในตะกร้าให้คนที่ไม่ค่อยมีเงินได้หยิบไปดื่ม

แบ่งปันเพื่อสร้างความเท่าเทียม

“หลังจากที่พวกเราเรียนรู้ธรรมเนียมเหล่านี้ของพวกเขา เราเห็นว่าเป็นธรรมเนียมที่ดีมาก และเหมาะกับสถานการณ์ช่วงนี้ เป็นธรรมเนียมการช่วยเหลือแบ่งปัน คนที่พอมีเงินก็มีช่องทางช่วยเหลือคนที่เดือดร้อนในช่วงนี้ได้ ส่วนคนที่กำลังเดือดร้อนก็พอจะมีโอกาสได้ใช้ชีวิตต่อไปอย่างเท่าเทียมกันมากขึ้น”

เนติวิทย์กับกลุ่มเพื่อนเริ่มต้นทำแคมเปญส่งต่อความอิ่ม ที่ร้านน้ำ 2 ร้านบริเวณแถวที่พักอาศัยของพวกเขา ได้แก่ ย่านราชเทวีและบางแค เมื่อเข้าไปคุยทำความเข้าใจตกลงกับเจ้าของร้านแล้ว พวกเขาก็ขอติดป้ายโครงการที่หน้าร้าน มีข้อความพิมพ์ตัวใหญ่ๆ บนกระดาษ A4 ว่า

#ส่งต่อความอิ่ม น้ำฟรี 1 แก้ว

สำหรับทุกคนที่กำลังลำบากหรือไม่มีเงินพอจะซื้อ

เชิญท่านฉีกคูปอง เลือกรสชาติ แล้วส่งให้เจ้าของร้าน

นอกจากเป็นการช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 โดยตรงแล้ว ยังถือเป็นการสนับสนุนร้านค้าอีกแรง เพราะการได้เงินสดมาก่อนแบบนี้ ทำให้เจ้าของร้านสามารถนำเงินไปหมุนเวียนได้ทันที ซึ่งใครที่พอมีกำลังทรัพย์อยากช่วยเหลือแบ่งปัน ก็ไปซื้อคูปองน้ำเพิ่มเพื่อแจกจ่ายให้คนอื่นๆ ต่อไปได้

เนติวิทย์เล่าว่าหลังจากที่แคมเปญนี้แพร่กระจายไปในโลกออนไลน์ ปัจจุบันเขาเห็นคนจำนวนมากนำไปทำในพื้นที่หลายจังหวัด จากร้านน้ำเริ่มขยายไปยังร้านขนมและร้านอาหารตามที่หลายคนได้เห็น

ไม่ว่าใครก็สร้างประโยชน์ให้สังคมได้

ช่วงที่เนติวิทย์ริเริ่มทำแบรนด์น้ำพริกแว่นแดง และแคมเปญส่งต่อความอิ่มนั้นเป็นช่วงเวลาแรกๆ ที่โควิด-19 ระบาด ยังไม่กินเวลานานและส่งผลกระทบรุนแรงมากนัก หลายคนยังทำงานใช้ชีวิตได้ปกติ ทว่าเมื่อสถานการณ์รุนแรงขึ้น รัฐบาลประกาศใช้มาตรการ social distancing หลายธุรกิจต้องหยุดหรือปิดตัว ประชาชนจำนวนมากได้รับความเดือดร้อน 

ด้วยเหตุนี้เองปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา เนติวิทย์จึงรวมตัวกับกลุ่มนิสิตนักศึกษานำเงินส่วนตัวและรายได้ของสำนักพิมพ์สามย่านที่พวกเขาก่อตั้งมาซื้อข้าวกล่องแจกให้ประชาชนที่สูญเสียรายได้จากการล็อกดาวน์เมือง โดยเริ่มจากพ่อค้าแม่ขายและลูกจ้างบริเวณศูนย์อาหารชั้นใต้ดินของห้างจามจุรีสแคว์ แล้วขยายไปยังชุมชนแออัดในกรุงเทพ เช่น ชุมชนคลองเตย ชุมชนริมทางรถไฟ เป็นต้น รวมถึงที่มูลนิธิเพื่อนพนักงานบริการ Swing เพื่อช่วยเหลือ sex worker ด้วย

“เราอยากทำทุกวันแต่ทำไม่ได้ เพราะเราไม่มีเงินไม่มีทรัพยากร เลยยึดว่าเป็นทุกวันอังคารแล้วกัน ทำร่วมกับเพื่อนๆ นิสิต เพราะเห็นนิสิตหลายคนอยู่บ้านไม่มีอะไรทำเหมือนกัน ผมว่านิสิตนักศึกษาสามารถทำประโยชน์กับสังคมได้ สามารถใช้พลังงานมาช่วยกันคิดตรงนี้ได้

“หลังจากโพสต์ในโซเชียลมีเดียก็มีคนในทวิตเตอร์ติดต่อมา มีเพื่อนๆ เห็นเยอะ บางคนทำร้านอาหารอยู่แล้วก็ส่งมาสมทบไม่ก็ส่งอย่างอื่นมาให้เราไปแจก พอวันอังคารยังไม่ถึงเวลาที่เราแจกก็มีคนมารอแล้ว ไม่ทันวางก็มีคนหยิบไปหมดเลย เราก็เห็นความยากจนความเดือดร้อน ขนาดอยู่ในห้างพนักงาน รปภ.ก็มา ทุกคนลำบากกันหมด”

ทุกครั้งที่แจกข้าวกล่อง พวกเขาจะทำหนังสือขออนุญาตทางเขตทุกครั้ง ทั้งยังให้ผู้มารับข้าวกล่องจัดแถว เว้นระยะห่าง เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของโควิด-19 ซึ่งนับเป็นเวลากว่า 1 เดือนแล้วที่โครงการแจกข้าวกล่องดำเนินการมา 

“โครงการผมไม่ได้เป็นโครงการระยาวมาก ผมคิดว่าเราก็ทำได้ในเบื้องต้น น่าจะช่วยบรรเทาผลกระทบนี้สัก 3-4 เดือนนี้ ซึ่งเราจะทำอย่างต่อเนื่องทุกสัปดาห์”

มองหาวิธีการแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน

แน่นอนว่าถ้าพูดถึงเนติวิทย์ ผู้คนส่วนใหญ่มักรู้จักเขาในฐานะนักเคลื่อนไหวและนักเรียกร้องทางการศึกษา ข้อคิดข้อเขียนและการกระทำของเขาปรากฏตามสื่อมวลชนไม่น้อย แต่ไม่ว่าจะเหตุการณ์ใดที่ส่งผลต่อภาพรวมสังคม เขาก็ยังคงออกมายืนยันจุดยืนและเคลื่อนไหวทุกครั้ง แม้จะเจอทั้งกระแสบบวกและกระแสลบขั้นรุนแรง

อะไรที่ยังทำให้คุณทำตรงนี้อยู่ เราตั้งคำถาม

“ผมคิดว่าสิ่งที่ผมทำเป็นการเคลื่อนไหวทางสังคมนะ เพราะเป็นตอนที่เกิดความเดือดร้อน มันทำให้เราเข้าใจปัญหามากขึ้น ผมอยากเปลี่ยนแปลงสังคมใช่ไหม หลายๆ คนก็อยากทำ ดังนั้น การที่เราไปเห็นความทุกข์ยากมันทำให้เรามีโจทย์และตั้งคำถามกับสังคม การช่วยเหลือมันคือการแสดงออกถึงการเป็นคนในสังคมเดียวกัน ชาติเดียวกัน บางทีการที่เราอยู่แยกตัวกับคนอื่นมันทำให้เราไม่เข้าใจปัญหาจริงๆ ของสังคม เมื่อเราได้ไปลงพื้นที่ได้เห็นชีวิตของคนอื่นก็ถือเป็นการเรียนรู้ของเราด้วย”

สำหรับเขา การแจกข้าวกล่องในช่วงโควิด-19 คือการแก้ปัญหาเบื้องต้น เป็นการบรรเทาความลำบากของคนในสังคมที่รวดเร็วที่สุด แต่สิ่งที่นักเคลื่อนไหวอายุน้อยคนนี้มุ่งหวังจริงๆ ต้องไปให้ไกลกว่านั้น

“ผมว่าโครงการหนึ่งที่ประสบความสำเร็จอย่างน่าเหลือเชื่อคือโครงการส่งต่อความอิ่ม รู้สึกว่าเป็นเหมือนการเปลี่ยนแปลงและสร้าง awareness ที่มีคนเห็น เรามีอะไรก็ต้องช่วยและแบ่งปันกัน ไม่จำเป็นต้องอยู่แต่ในห้องที่บ้าน เราสามารถเดินไปร้านขายของใกล้ๆ บ้าน เข้าไปถามว่าขอซื้อของเผื่อให้คนที่เดือดร้อนได้ไหม ผมว่านี่คือเรื่องดีและค่อนข้างประสบความสำเร็จ คนเริ่มมี awareness มากขึ้นว่าทุกคนสามารถช่วยเหลือสังคมได้

“ในขณะเดียวกันมันก็เป็นการแก้ปัญหาระดับบุคคล สิ่งสำคัญคือเราอาจต้องคิดไปไกลกว่านั้น เช่น มี universal basic income เราจะให้เงินทุกคนมากกว่าจะไปมีระบบ ai ซึ่งคนตกหล่นไปเยอะมาก แต่เราต้องเข้าใจไงว่ารัฐบาลไม่ได้ฟังเสียงประชาชนตลอด ฉะนั้นประชาชนข้างล่างต้องเข้มแข็งด้วย พวกเราต้องมีขบวนการมีมูฟเมนต์ที่ทำแล้วมีประโยชน์ แล้วเราก็ต้องต่อรองส่งเสียงให้รัฐบาลทราบ

“ถ้าเราอยู่ในสังคมที่ดี มันก็ไม่ต้องเคลื่อนไหวช่วยเหลือกันมากหรอก รัฐบาลเขาจัดให้ แต่นี่ไม่ใช่ เราอยู่ในสังคมที่เห็นอยู่ว่าการเมืองเป็นแบบไหน และบางทีคนที่มีอำนาจก็เห็นว่าประชาชนอ่อนแอ ประชาชนไม่สามารถมีปากมีเสียงกับเขาได้ การที่พวกเรามาทำสิ่งเล็กน้อยต่างๆ ให้เกิดขึ้นทั่วประเทศเป็นเครือข่ายร่วมกัน จะเป็นการกดดันทางอ้อมให้ทางรัฐบาลเห็น”

แล้วอะไรที่จะทำให้สังคมเราเดินต่อไปได้ในสถานการณ์ที่ทุกอย่างไม่เป็นปกติแบบนี้ ฉันโยนคำถามที่อยากรู้ที่สุดให้นักเคลื่อนไหวรุ่นใหม่คนนี้

“เราต้องมองวิกฤตนี้เป็นโอกาสบ้างในระดับหนึ่ง เช่น เรามองเห็นความทุกข์ของคนอื่นว่ามันไม่ได้อยู่ไกลมากหรอก ก่อนหน้านี้คุณอาจไม่ทันคิดเรื่องความเหลื่อมล้ำและผลกระทบต่างๆ หลายคนยังบินไปเมืองนอกได้ แต่ตอนนี้เราไปไหนไม่ได้ ต้องอยู่บ้าน อยู่กับครอบครัว อยู่กับหน้าจอโทรศัพท์ คนเริ่มเห็นความทุกข์ความเหลื่อมล้ำแล้วว่ามันอยู่ใกล้ตัวมาก และมันใกล้มาถึงตัวเขามากขึ้นทุกวัน ดังนั้นสิ่งที่เราควรทำคือการเข้าใจคนอื่นว่าเขาเดือดร้อน ต้องเห็นตรงนี้ และจินตนาการถึงสังคมใหม่ร่วมกันว่าหลังโควิด-19 เราอยากให้ประเทศเราถูกปกครองแบบนี้ต่อไปจริงหรือ เราอยากได้รัฐบาลแบบนี้หรือ ต้องมานั่งคิดตั้งแต่ตอนนี้ เรียนรู้จากประสบการณ์จากในข่าวและเห็นในชีวิตจริง

“ที่จริงตอนนี้คนรุ่นใหม่ก็ทำได้ อย่างที่อังกฤษคนรุ่นใหม่ยังออกมาเคลื่อนไหวได้ น่าจะเป็นประโยชน์ถ้าคนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้จากองค์กรต่างๆ ที่ออกมาเคลื่อนไหวในการช่วยเหลือคน ถือเป็นโอกาสที่คนรุ่นใหม่จะเข้าใจสภาพปัญหามากขึ้น”

The post เนติวิทย์และ #ส่งต่อความอิ่ม แคมเปญซื้อหนึ่งเผื่ออีกหนึ่งที่จะช่วยให้ร้านและคนรอดไปด้วยกัน appeared first on a day magazine.

แต่ก็ช่วยไม่ได้ที่คนทำหนังเองก็ต้องติดแหง็กอยู่บ้านไม่ต่างกัน

ทันใดนั้นอัลกอริทึมของยูทูบก็แนะนำคลิปหนังสั้นเรื่องใหม่แกะกล่องจาก กักตัว Stories เข้ามาในหน้าฟีดของเราเหมือนจงใจจะพิสูจน์ให้เห็นว่าถึงอยู่บ้านก็ทำหนังได้และทำได้สนุกด้วย เพราะโปรเจกต์นี้มีตั้งแต่หนังดราม่าที่เล่าเรื่องการจับกิ๊กผ่าน Google Street View หนังเพลงพาโรดี้ ไปจนถึงหนังผีในไลฟ์ของเน็ตไอดอล

อธิบายแบบรวบรัดที่สุด กักตัว Stories คือโปรเจกต์พิเศษเฉพาะกิจจากค่ายนาดาวบางกอก ที่ชวน 10 ผู้กำกับ และ 19 นักแสดง มาสร้างหนังสั้น 10 เรื่องว่าด้วยชีวิตในช่วง self-quarantine โดยมีโจทย์ที่สำคัญที่สุดคือทุกคนต้องทำงานจากบ้านใครบ้านมัน ห้ามนัดเจอตัว หมายความว่าหนังทุกเรื่องที่เราได้ดูกันนั้นถ่ายโดยนักแสดง ที่บ้านนักแสดง ด้วยการกำกับการแสดงแบบออนไลน์ และตัดต่อผ่านระบบ live-screening 

หลังจากดูซีรีส์ เราจึงไม่รอช้า ขอแทรกคิว conference call ในช่วงกักตัวของ ปิง–เกรียงไกร วชิรธรรมพร โปรดิวเซอร์และผู้กำกับของโปรเจกต์ กักตัว Stories เพื่อชวนมาพูดคุยถึงความสนุกปนท้าทายและเรื่องเหนือความคาดหมายที่เกิดขึ้นระหว่างการ work from home ที่ผ่านมา 

ย้อนไปเมื่อกลางเดือนมีนาคม ปิงเริ่มผุดไอเดียการถ่ายหนังจากบ้านเพื่อลดความตึงเครียดของสถานการณ์ในนาดาวบางกอก ที่หลายโปรเจกต์ต้องหยุดชะงักกลางคัน

“ช่วงนั้นเราแยกไปทำโปรเจกต์ส่วนตัวเป็นโมชั่นกราฟิกเรื่อง รู้ สู้! โควิด-19 กับทีมที่เคยทำ รู้ สู้! Flood นั่นทำให้เราบังเอิญได้รู้ข้อมูลเรื่องการปรับตัวในช่วงโควิด เราเลยไปคุยกับพี่ย้ง (ทรงยศ สุขมากอนันต์) ว่าเป็นไปได้ไหมที่เราจะทำคอนเทนต์ที่ทำจากบ้าน อาจจะทำเล่นๆ สนุกๆ แค่ให้นักแสดงอัดวิดีโอด้วยโทรศัพท์มือถือส่งมาจากบ้าน”

แต่ก่อนที่จะได้ลงมือทำ ปิงและทีมงานก็ได้รับการบ้านจากย้งให้ไปศึกษาเรื่องวิธีควบคุมคุณภาพงานรวมถึงงบประมาณ เมื่อเริ่มเห็นแววความเป็นไปได้ โปรเจกต์นี้จึงขยายตัวขึ้นชนิดที่ปิงเองก็ไม่คาดคิด จากหนังสั้น pilot จำนวน 2 ตอนที่ไม่มีแม้แต่ค่าตัวทีมงาน สู่โปรเจกต์หนังสั้นจำนวน 10 ตอนถ้วนที่สร้างรายได้ได้จริง

“ถ้างานแบบนี้ยังไม่มีใครเคยทำเราก็ต้องหาวิธีของเราเองแหละ ซึ่งเราก็มีภาพปลายทางในใจอยู่ ยกตัวอย่างงานฮอลลีวูดเราก็เคยเห็น Searching (2018) ที่เล่าเรื่องด้วยหน้าจอล้วนๆ ดังนั้นเราจึงรู้ว่าการเล่าเรื่องแบบนี้มันทำได้ แค่ต้องหาวิธีการถ่ายทำให้มันออกมาได้แค่นั้นเอง” 

‘วิธี’ ที่ปิงว่าคืออะไร ข้อความบนหน้าจอด้านล่างมีคำตอบ

จากอากาศสู่กระดาษ

แม้จะมีวิธีการทำงานต่างจากกองถ่ายทั่วไป แต่ปิงบอกว่ารากฐานของ กักตัว Stories กลับไม่ต่างจากซีรีส์เรื่องอื่นๆ ที่เขาเคยทำมา

สิ่งนั้นเรียกว่าไอเดียและบทที่ดี

“เริ่มแรกเราลองชวนผู้กำกับมาหลายๆ คนและถามเขาว่าอยากเล่าเรื่องอะไรในช่วงกักตัว ปรากฏว่าเรื่องเล่าของแต่ละคนหลากหลายมากทำให้เราตัดสินใจปล่อยฟรีมากๆ ทั้งในแง่คอนเทนต์และรูปแบบการถ่ายทำ คือจะถ่ายแนวนอน แนวตั้ง ใช้การพิมพ์แชตหรือวิดีโอคอลก็ได้” 

คอนเซปต์เช่นนี้เป็นที่มาของความฟรีสไตล์ที่เราได้เห็นกันไปบ้างแล้วใน กักตัว Stories ตอนที่ 1-4 ซึ่งปล่อยออกมาก่อนหน้านี้ 

ไม่ใช่แค่วิธีการเล่าเรื่องที่ใหม่ แต่ผู้กำกับหลายคนที่ร่วมกำกับในโปรเจกต์นี้ยังเป็นผู้กำกับรุ่นใหม่อีกต่างหาก เช่น แคลร์–จิรัศยา วงษ์สุทิน, ก๋วยเตี๋ยว–จตุพงศ์ รุ่งเรืองเดชาภัทร์ หรือ อัด–อวัช รัตนปิณฑะ นักแสดงมากความสามารถจากค่ายนาดาวฯ

“ต้องอธิบายก่อนว่าโดยพื้นฐานนาดาวฯ เป็นบริษัทดูแลและพัฒนาศิลปิน ในขณะเดียวกันเราก็ดูแลและพัฒนาคนทำงานเบื้องหลังควบคู่กันมาโดยตลอด กับโปรเจกต์นี้เรามองว่ามันเป็นงานที่ความเสี่ยงค่อนข้างต่ำ โอกาสที่โปรเจกต์จะล้มก็คงไม่รุนแรงมาก ดังนั้นมันจึงเป็นจังหวะที่ดีที่เราจะได้ลองทำงานกับนักแสดงและผู้กำกับรุ่นใหม่พร้อมกัน โดยที่ยังพอควบคุมเนื้องานได้อยู่

“พี่ย้งชอบสอนว่าเวลาทำโปรเจกต์มันควรจะวินในแง่ใดแง่หนึ่ง เช่น ถ้าไม่วินเรื่องเรตติ้งอย่างน้อยมันควรวินเรื่องรายได้ หรือถ้าไม่วินเรื่องรายได้อย่างน้อยมันควรวินเรื่องคนทำงาน กับงานนี้เรารู้ว่าจะได้พัฒนาสกิลของทุกคนในโปรเจกต์ด้วยการเปิดโอกาสให้ได้ลองทำอะไรใหม่ๆ ในขณะที่ต้องอยู่บ้านยาวๆ ตอนนี้” 

วิชาเขียนบท 101

“เรามีข้อจำกัดว่าจะไม่ให้ทีมงานคนไหนเข้าบ้านนักแสดงเลยเพื่อความปลอดภัย ดังนั้นนักแสดงต้องเป็นคนเซตฉากและถ่ายทำเองทั้งหมด คำถามคือจะทำยังไงให้ผู้กำกับยังเล่าเรื่องได้อย่างอิสระที่สุดบนข้อจำกัดที่มีอยู่”

จากข้อจำกัดเรื่องการถ่ายทำและการกำกับ เราถามปิงว่าเขาจัดการมันยังไงในที่สุด

คำตอบของปิงแปลกไปจากที่คิด เมื่อเขาเฉลยว่าคำตอบอยู่ที่ขั้นตอน ‘เขียนบท’

ผู้กำกับและโปรดิวเซอร์ซึ่งรับผิดชอบโปรเจกต์ของนาดาวฯ มาแล้วนับไม่ถ้วนอธิบายว่า โดยปกติกว่าบทหนังจะเสร็จสมบูรณ์จนนักแสดงนำไปเล่นได้นั้นต้องผ่านการพัฒนามาแล้วหลายขั้นตอน จากพล็อต (เรื่องย่อ) สู่ทรีตเมนต์ (โครงเรื่องโดยละเอียด) จนกลายเป็นสกรีนเพลย์ (บทฉบับสมบูรณ์ที่มีบทพูดของตัวละคร) จากนั้นทีมงานจึงค่อยเริ่มขั้นตอนเตรียมการถ่ายทำ 

“งานนี้เราตัดสินใจผ่าครึ่งกระบวนการเขียนบท คือหลังจากที่ผู้กำกับคิดพล็อตเรื่องเสร็จและผ่านการคุยกับเราในฐานะโปรดิวเซอร์ เราก็ให้เขาแคสต์นักแสดงก่อนเลย ดังนั้นผู้กำกับจะได้นักแสดงครบทุกตัวก่อนเขียนบทเสร็จ เขาจะได้รู้ว่ามีโลเคชั่นอะไรอยู่ในมือบ้าง ตรงนี้นักแสดงมีสิทธิเลือกว่าจะให้ถ่ายหรือไม่ถ่ายตรงไหนในบ้าน ซึ่งเขาก็อาจจะใช้การวิดีโอคอลกัน แล้วให้นักแสดงพาผู้กำกับทัวร์บ้านเหมือนรายการ ตีท้ายครัว” ปิงหัวเราะพร้อมเสริมว่า นอกจากเรื่องโลเคชั่นโปรเจกต์นี้ยังมีข้อจำกัดอื่นๆ อีกที่กลายมาเป็นความสนุกของซีรีส์ตอนออนแอร์

“เรื่องของผู้กำกับทุกคนมีแรงบันดาลใจต่างกันหมดเลยและทุกเรื่องก็มีข้อจำกัดด้านการเขียนบท มันอาจจะบีบให้เราทำงานยากขึ้นบ้าง แต่ขณะเดียวกันก็ทำให้เกิดสิ่งใหม่ๆ เช่น ในซีรีส์นี้เราจะไม่ได้เห็นมุมกล้องที่คุ้นเคยอย่างการถ่ายข้ามไหล่ให้เห็นว่าตัวละครกำลังคุยกับใครอยู่

“สมมติว่าเราจะเล่าว่าตัวละครได้รับพัสดุ ถ้าเป็นหนังปกติเราคงถ่ายให้เห็นช็อตที่พัสดุมาส่งแล้วตัดไปเป็นภาพมุมแคบมือนักแสดงเปิดพัสดุ เราถ่ายเจาะได้หมดเลยว่าอยากให้คนดูเห็นอะไรบ้างในกล่อง แต่พอหนังของเราต้องเล่าผ่านตัวละครที่อยู่หน้าจอเป็นหลัก ตัวละครเลยต้องเอากล่องมาเปิดหน้าจอคอมฯ เพราะอันนี้ตอนเขียนบทเราเลยต้องหาวิธีพัฒนาอินเนอร์ตัวละครว่ามันคิดอะไรอยู่ ทำไมถึงต้องเอาพัสดุนั้นมาเปิดที่หน้าจอ ซึ่งมันก็ท้าทายตัวเราเองเหมือนกันว่าจะเล่ายังไงให้เล่าเรื่องได้ครบโดยที่มีพื้นที่แค่ตรงหน้าจอ”

คัมภีร์การ shoot from home

“หลังจากที่มีบทเป็นกระดาษที่จับต้องได้แล้ว ขั้นตอนการเปลี่ยนกระดาษให้กลายเป็นภาพนี่แหละที่ยาวนานที่สุดและจำเป็นต้องใช้คนเยอะมาก” ปิงเกริ่นถึงขั้นตอนการเตรียมตัวถ่ายทำจริง ที่ถึงแม้ผู้กำกับจะมีหน้าที่ออกแบบภาพที่อยากเห็น แต่ก็ไม่สามารถผลิตภาพเหล่านั้นได้ด้วยตัวคนเดียว หากต้องการทีมงานผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านต่างๆ อีกจำนวนมาก 

“ช่วง pre-production คือการวางแผนว่าเราจะทำงานยังไงเพื่อให้ใช้เวลาและทรัพยากรได้คุ้มค่าที่สุดในวันถ่ายทำ และเตรียมพร้อมเพื่อให้เกิดข้อผิดพลาดในวันออกกองน้อยที่สุด” ปิงเสริมความสำคัญของขั้นตอนการเตรียมงานที่ต้องย้ำอีกครั้งว่างานนี้มีกฎเหล็ก ห้ามทีมงานเข้าไปเหยียบบ้านของนักแสดงเด็ดขาด

“ช่วงแรกเราทำการบ้านเรื่องเทคนิคการถ่ายทำเยอะมาก มานั่งคิดกันว่าเราจำเป็นต้องส่งกล้องกับอุปกรณ์เก็บเสียงไปให้นักแสดงเลยไหม แต่ก็ไม่ใช่ว่านักแสดงทุกคนจะใช้อุปกรณ์เหล่านี้เป็น เราจึงตัดสินใจใช้อุปกรณ์ที่นักแสดงมีอยู่แล้วเป็นหลัก เช่น โทรศัพท์ แท็บเล็ต หรือคอมพิวเตอร์

“ทีนี้ทีมโปรดักชั่นของเราก็ต้องทำการบ้านกับอุปกรณ์ทุกรุ่นทุกประเภทว่าใช้งานยังไง เช่น แม็คบุ๊กสามารถอัดทั้งภาพและเสียงได้ด้วยแอพฯ QuickTime Player แต่ถ้าใช้วินโดวส์อัดอาจจะไม่มีเสียง เราต้องเตรียมอุปกรณ์อัดเสียงไว้ด้วย มันเหมือนเราทำคัมภีร์ไบเบิลออกมาทีละพาร์ต เรื่องภาพ เรื่องเสียง” 

แต่ที่สนุกไปกว่านั้นก็คือ ผู้กำกับบางเรื่องอาจต้องการมุมกล้องที่หลากหลายกว่าหน้าจอบนโต๊ะ หรือเทคนิคการถ่ายทำที่แอดวานซ์ไปอีกระดับ เหล่านี้ล้วนเป็นความท้าทายทั้งสำหรับนักแสดงไปจนถึงทีมงานที่คอยเอาใจช่วยจากหน้าจอที่บ้าน

“ยกตัวอย่างเรื่องของวรรณแวว (วรรณแวว หงษ์วิวัฒน์) นอกจากกล้องหน้าจอคอมฯ เขาอยากตั้งกล้องไว้เป็นมุมมองพระเจ้าในห้องด้วย เขาเลยบอกว่าขอเลือกอวัชเป็นนักแสดงได้ไหมเพราะอวัชตั้งกล้องเป็น” ปิงเล่าด้วยน้ำเสียงกลั้วหัวเราะ ก่อนจะอธิบายต่อ

“ดังนั้นเรื่องของวรรณแววจึงสามารถดีไซน์การถ่ายทำได้หลากหลายเลย มีทั้งการตั้งกล้อง การอัดหน้าจอ แล้วก็มีการใช้กล้อง GoPro ติดที่หัว พวกนี้เราก็ต้องสอนน้องๆ ใช้อุปกรณ์กันทีละนิดละหน่อย น้องบางคนเขาก็ออกตัวแต่แรกแล้วว่าไม่มีความรู้เรื่องเทคโนโลยีเลยนะ ถ้าจะให้หนูทำจริงๆ พี่ต้องสอนหนูอย่างละเอียดมากๆ ซึ่งเราก็ต้องสอนกันไป” 

เป็นทุกอย่างให้เธอแล้ว

อย่างที่รู้ว่าตามธรรมชาติของการถ่ายทำทุกประเภท วันออกกองจริงมักเต็มไปด้วยเรื่องเหนือความคาดหมายอยู่เสมอ แม้กระทั่งการออกกองจากบ้านก็ไม่เว้น เพราะกว่าจะได้ภาพที่ต้องการ เหล่านักแสดง–ในฐานะทีมงานคนเดียวที่อยู่หน้างาน–ก็ต้องแก้ปัญหากันไปหลายตลบ

“เรื่องนี้นักแสดงต้องเป็นทั้งฝ่ายโลเคชั่น คอสตูม และพร็อพในคนเดียว และบางงานก็ละเอียดมากเสียจนไม่ได้คาดคิดว่านักแสดงจะต้องมาทำขนาดนี้ อย่างตอนที่เราถ่ายทำเรื่อง Lovers on the Street ผู้กำกับต้องการฉากกลางคืน แต่วันที่เราต้องถ่ายเป็นคิวกลางวัน ห้องนอนของทั้งแพต (ชญานิษฐ์ ชาญสง่าเวช) และเบลล์ (เขมิศรา พลเดช) ก็มีหน้าต่างเยอะมาก แสงเข้าเต็มๆ ถึงปิดม่านยังไงก็ยังสว่าง 

“ปัญหานี้ถ้าอยู่ในกองถ่ายปกติทีมงานจะต้องไปขึงผ้าดำ แต่พอทีมงานเข้าบ้านนักแสดงไม่ได้ จะส่งผ้าดำไปให้นักแสดงขึงเองก็น่าจะยากไป เราเลยใช้วิธีที่ DIY กว่านั้นอีก คือซื้อกระดาษโปสเตอร์สีดำส่งไปให้น้องๆ 10 แผ่น แล้วก็ให้นักแสดงเอาไปติดผนัง” ปิงอธิบายหน้าที่ที่เพิ่มเข้ามาของเหล่านักแสดงในโปรเจกต์ ที่ถึงแม้จะเก้ๆ กังๆ อยู่บ้างในช่วงแรก แต่นี่ก็เป็นโอกาสสำคัญของเหล่านักแสดงที่จะได้เห็นภาพการทำงานในกองถ่ายชัดกว่าที่เคย เช่นกันกับผู้กำกับทั้ง 10 คนที่ได้เปิดมุมมองใหม่ๆ ของการทำงานไปพร้อมกัน

“ตอนที่เราทำงานเป็นโปรเจกต์ใหญ่เราอาจจะโฟกัสแค่งานในตำแหน่งของเราอย่างเดียว แต่ไม่เคยรู้ว่าจริงๆ แล้วตำแหน่งอื่นเขาทำงานกันยังไง พอวันนี้ต้องมาดูแลงานแทนฝ่ายพร็อพเราก็เข้าใจแล้วว่า อ๋อ เวลาที่เขาไม่พร้อมมาสแตนด์บายหน้าเซตคือเขากำลังนั่งแก้ปัญหาสก๊อตช์เทปที่ติดไม่อยู่สักทีนี่แหละ

“เราว่ามันเป็นเรื่องที่ดีนะ ถ้าหลังจากนี้ได้กลับไปออกกองด้วยกันเราคงเข้าใจกันมากขึ้น เราเลยชอบความรู้สึกนี้ของการทำงานนี้”

โลกหน้าจอของผู้กำกับ

“การกำกับการแสดงผ่านหน้าจอเป็นอุปสรรคในการทำงานบ้างไหม” เราถาม

“ในมุมของเรามันมีผลเยอะเหมือนกันนะ เรายังอธิบายและบรีฟนักแสดงได้ก็จริง แต่สิ่งที่แตกต่างไปคือเรื่องการสื่อสารอารมณ์ พอเราคุยกันผ่านอุปกรณ์มันก็จะแห้งแล้งเหมือนกัน ไม่เหมือนเวลาเราเข้าไปบรีฟนักแสดงใกล้ๆ” 

นี่ไม่ใช่แค่อุปสรรคของผู้กำกับเท่านั้น แต่นักแสดงก็ต้องรับบทหนักมากขึ้น เพราะเมื่อผู้กำกับไม่สามารถส่งผ่านอารมณ์ผ่านหน้าจอได้อย่างเต็มที่ พวกเขาจึงต้องทำการบ้านมากขึ้นเพื่อเข้าถึงอารมณ์ของแต่ละฉากโดยที่ไม่มีผู้กำกับหรือแอ็กติ้งโค้ชคอยช่วยเหมือนเคย 

“เรื่องหนึ่งที่ท้าทายคือการมองเห็นของผู้กำกับ เพราะเวลาอยู่หน้ากองเราจะเห็นทุกอย่างแม้กระทั่งสิ่งที่อยู่นอกเหนือจากมอนิเตอร์ เราได้เห็นบรรยากาศซ้าย-ขวา หน้า-หลัง ถ้ามันมีอะไรที่กำลังจะหลุดเข้ามาในเฟรมหรือฝนกำลังจะตกเราก็จะรู้ก่อนประมาณหนึ่ง 

“แต่พอกำกับงานจากทางบ้านมุมมองของเราก็แคบลงเหลือแค่จอสี่เหลี่ยม ดังนั้นความสามารถของเราในการใช้สอยโลเคชั่นก็จะลดลงทันที โดยปกติเวลากำกับอาจจะปรับตัวตามสถานการณ์ เช่น บรรยากาศด้านซ้ายมันให้อารมณ์ที่ดี หลังจากนักแสดงเล่นจบเราก็อาจจะขอให้กล้องแพนต่อไปรับทางซ้าย แต่พอเป็นการถ่ายทำแบบนี้เราก็ไม่สามารถจัดการกล้องได้อย่างอิสระเหมือนเดิมแล้ว”

NOT A NEW NORMAL

เมื่อได้ภาพที่พอใจและตัดต่อจนเรียบร้อยสมบูรณ์ อีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อชิ้นงานไม่แพ้กันคือการออกอากาศ สำหรับโปรเจกต์นี้ทีมงานเลือกที่จะออนแอร์ กักตัว Stories ผ่านทางยูทูบ Nadao Bangkok แทนที่จะหาพาร์ตเนอร์เป็นแพลตฟอร์มออนไลน์สตรีมมิงหรือช่องโทรทัศน์เหมือนโปรเจกต์อื่นๆ 

“พอเราทำโปรเจกต์นี้ไปได้สักระยะเราถึงนึกได้ว่าควรมีรายได้จากทางอื่นๆ เราจึงเลือกฉายในยูทูบเพื่อที่จะได้เงินโฆษณาซึ่งขึ้นอยู่กับยอดวิว พอเลือกฉายในยูทูบเราก็คิดว่าไหนๆ ก็ไหนๆ แล้วเราเอาเงินจากโฆษณามาช่วยคนที่ต้องการในช่วงโควิดดีกว่า” ปิงอธิบายถึงเหตุผลเบื้องหลังที่ทำให้เขาตัดสินใจนำรายได้จากยูทูบทั้งเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน ไปบริจาคเพื่อช่วยเหลือสถานการณ์โควิด-19 ทั้งด้านผู้ได้รับผลกระทบ และการสนับสนุนการวิจัยด้านไวรัส การผลิตชุดตรวจ และแอนติบอดี้พลาสมาต่างๆ

“แต่ถ้าพูดกันตามตรง โปรเจกต์นี้ก็ไม่ใช่การปรับตัวในระยะยาวถูกไหม” เราถาม เมื่อได้ฟังกระบวนการผลิตหนังสั้นชุดนี้ตั้งแต่ต้นจนจบ แต่ก็ดูเหมือนว่ายังมีอีกหลายตำแหน่งหน้าที่ในกองถ่ายที่หายไปในการถ่ายทำแบบ shoot from home ลักษณะนี้ 

“ใช่” ปิงยอมรับ “มีหลายตำแหน่งในกองถ่ายที่หายไปด้วยรูปแบบโปรเจกต์แบบนี้ เช่น คนหาโลเคชั่น แผนกคอสตูม ตากล้อง ผู้ควบคุมความต่อเนื่อง หรือสเลตและรีพอร์ต

“ขนาดโปรเจกต์ กักตัว Stories เราถ่ายทำกันจากบ้านยังมีทีมงานเกิน 5 คนเลย” ปิงพูดติดตลก เมื่อเราถามถึงมาตรการออกกอง 5 คนที่เห็นผ่านตาในโซเชียลมีเดียเมื่อไม่กี่วันก่อน (หลังจากวันที่คุยกันจึงมีการผ่อนปรนให้ดำเนินกองถ่ายจำกัดไม่เกิน 50 คน)

“เราคิดว่าอุตสาหกรรมบันเทิงเป็นสิ่งที่คนเห็นภาพได้ยากอยู่แล้ว เพราะคนส่วนใหญ่ไม่เข้าใจธรรมชาติของงานกองถ่าย มันก็เลยทำให้มีนโยบายที่เกิดจากความไม่เข้าใจออกมานี่แหละ 

“คนในอุตสาหกรรมบันเทิงมีอยู่หลักหมื่นหลักแสนคน การหยุดกองถ่ายเท่ากับการหยุดอาชีพหลายตำแหน่งไปเลย ถ้าคนไม่เข้าใจกระบวนการทำหนังจริงๆ เขาก็จะคิดว่าหนังมันเกิดขึ้นจากทีมงานไม่กี่คน ทั้งที่ความจริงแล้วแค่กล้องตัวหนึ่งก็ต้องใช้ทีมงาน 5 คนเข้าไปแล้ว เพราะตากล้องก็ต้องการผู้ช่วย ต้องการคนมาช่วย operate กล้อง เคลื่อนกล้อง ต้องการ focus puller เพื่อจับโฟกัสให้ไม่หลุด

“สุดท้ายแล้วโปรเจกต์ กักตัว Stories มันก็ช่วยทีมงานได้ในระดับหนึ่งเท่านั้นเอง แต่นี่ไม่ใช่ new normal มันจะไม่ใช่มาตรฐานกองถ่ายหลังจากนี้ ไม่ใช่ทุกเรื่องจะทำได้แบบนี้ นี่เป็นแค่โปรเจกต์พิเศษ คอนเทนต์ทั้งหมดถูกคิดให้เอื้อกับวิธีการถ่ายทำนี้ด้วยซ้ำ ความจริงแล้วเรายังคงต้องการหนังแบบเดิม ต้องการละครแบบเดิม”

The post The Making of ‘กักตัว Stories’ 10 หนังสั้นที่ถ่ายทำแบบ shoot from home ในช่วงกักตัว appeared first on a day magazine.

ในช่วงที่ไม่สามารถออกกองหรือทำงานได้ตามปกติ หลายๆ คนจึงต้องเปลี่ยนวิธีการทำงาน หันมาถ่ายทำกันบนโลกออนไลน์ กำกับและตัดต่อกันผ่านหน้าจอ เราขอพาไปบุกเบื้องหลังกองถ่าย ตามไปดูว่าพวกเขามีวิธีการปรับตัว รวมถึงจัดการกับความเครียดในช่วงนี้ยังไง

ลี ชาตะเมธีกุล

Film Editor, White Light Studio

“White Light Post เริ่มทำงานที่บ้านกันตั้งแต่ประมาณ 2 เดือนก่อน เราเปลี่ยนมาใช้วิดีโอคอลในการประชุมประจำสัปดาห์และจบงานส่วนใหญ่ทางออนไลน์ ขณะเดียวกันเราก็มีแผนรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินด้วยการให้ทีมเซตอุปกรณ์การทำงานไว้ที่บ้าน เพื่อให้ทำงานได้หากปิดเมืองอย่างเต็มรูปแบบ เราเองในฐานะที่เป็นผู้บริหารก็ต้องติดตามสถานการณ์โรคระบาดและปรับแผนงานกันทุกสัปดาห์ สิ่งสำคัญคือการสื่อสารกับทีมให้มีประสิทธิภาพ จะเตรียมตัวและรับมือกับสถานการณ์โควิด-19 ยังไงบ้าง นอกจากนี้ก็ต้องประเมินการเงินของบริษัท ตัดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น และวางแผนสำหรับอนาคตตรงนี้ด้วย

“แต่ส่วนตัวแล้วการเปลี่ยนมาทำงานที่บ้านอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องใหญ่สำหรับเราขนาดนั้น เพราะทำงานตัดต่อเลยค่อนข้างชินกับการทำงานคนเดียว การทำงานทางไกลกับลูกค้าถึงจะเป็นอะไรที่ท้าทายมาก แต่เราก็ทำได้ผ่านวิดีโอคอลและ screen sharing สิ่งสำคัญที่พยายามนำมาปรับใช้ช่วงนี้จึงเป็นเรื่องการรักษาตารางเวลาทำงานเดิมของเราไว้ ยอมรับว่าสถานการณ์นี้น่าจะอยู่กับเราไปอีกสักพักและอาจจะทำให้ประสิทธิภาพการทำงานลดลงมากกว่า”

แฮม–ณัฐดนัย นาคสุวรรณ

Freelance Cinematographer

“สิ่งที่ทำอยู่ตอนนี้คือพยายามพัฒนางานของเรา ช่วงนี้พอมีงานน้อยลงก็ทำให้มีเวลาเสพงานต่างๆ มากขึ้น ซื้อทีวีมาทำโซนดูหนังที่บ้าน ได้ดูแลสุขภาพและออกกำลังกายมากขึ้นตามไปด้วย หลังจากที่ก่อนหน้านี้ทำงานหนักจนไม่มีเวลาโฟกัสกับสิ่งนี้เลย

“แต่ก็ยอมรับว่าช่วง 2 เดือนที่ผ่านมามีผลกระทบกับเราและคนในอุตสาหกรรมกองถ่ายเยอะมาก กองถ่ายขนาดกลางถึงใหญ่ไม่สามารถถ่ายทำได้ ฟรีแลนซ์ขาดรายได้ หลายโปรดักชั่นเฮาส์ที่เรารู้จักต้องเลย์ออฟคนออกไปทั้งๆ ที่ไม่อยากทำ เข้าสู่ยุคที่บริษัทต้องพยายาม lean ที่สุดเพื่อให้อยู่รอดกับภาวะเศรษฐกิจแบบนี้ 

“การทำงานที่บ้านจึงมีทั้งข้อดีและข้อเสีย ข้อดีคือเราสามารถประหยัดสิ่งที่ต่อให้มีเงินเท่าไหร่ก็ซื้อไม่ได้ นั่นคือเวลา การเปลี่ยนมาประชุมออนไลน์ทำให้เราลดเวลาไปได้ 1-3 ชั่วโมงต่อการประชุมหนึ่งครั้ง และประหยัดค่าเดินทางไปได้มาก รู้สึกว่าเดี๋ยวนี้คนในแวดวงก็หันมาใส่ใจกับสุขอนามัยเพิ่มขึ้นด้วย เพราะเอาจริงๆ กองถ่ายเหมือนสนามมวยเลยนะ รุมๆ กันในสถานที่เล็กๆ ไฟร้อนๆ อากาศไม่ค่อยถ่ายเท หลังจากนี้เราว่านอกจากจะทำให้ทุกคนหันมาคิดถึงตรงนี้มากขึ้น อาจจะสนับสนุนให้มีมาตรการกำหนดเวลาในการถ่ายทำให้เป็นระบบมากขึ้น เพื่อให้คุณภาพชีวิตของคนในกองถ่ายดีขึ้นและทำงานในกองถ่ายไปได้อย่างยั่งยืนด้วย ข้อเสียคือบางงานจำเป็นต้องสื่อสารกันแบบเห็นหน้า เห็นแววตา เห็นอารมณ์ประกอบ เลยเป็นเรื่องยากมากในการทำงานตอนนี้ แต่ก็พยายามแก้ด้วยการหา visual reference เพื่อให้เข้าใจตรงกันมากขึ้น” 

แป้ง–นิจษา สุวรรณพฤษชาติ 

Founder & Producer, เพื่อน โปรดักชั่น

“ปกติเราทำงานที่บ้านและเป็นคนตั้งใจทำงานอยู่แล้ว เลยไม่ได้มีปัญหาอะไรกับการทำงานลักษณะนี้ คิดว่าการทำงานให้มีประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับความใส่ใจและความตั้งใจของคนนั้นๆ มากกว่า จริงๆ อยู่ที่ไหนก็ทำงานให้มีประสิทธิภาพได้ อย่างเราชอบทำงานในที่เงียบๆ เย็นๆ เปิดเพลงเบาๆ ขณะทำงาน

“ในช่วงโควิด-19 รูปแบบการทำงานก็มีปรับเปลี่ยนไปบ้าง จากที่เคยประชุมหรือพรีเซนต์งานแบบต่อหน้าเป็นส่วนใหญ่ ตอนนี้ก็เปลี่ยนมาทำงานผ่านหน้าจอคอมฯ ใช้โปรแกรม Zoom, Microsoft Teams ในการวิดีโอคอลคุยกัน การประชุมงานที่มีดีเทลค่อนข้างเยอะจึงอาจทำให้ข้อมูลคลาดเคลื่อนอยู่บ้าง กับการสื่อสารเราว่ายังไงการได้เจอกัน เห็นสีหน้าท่าทาง มันก็ดีกว่าอยู่แล้ว แต่ก็ไม่ได้เป็นปัญหากับการทำงานขนาดนั้น 

“การถ่ายงานแบบกองใหญ่ๆ 70-100 คน อย่างที่ผ่านมา ตอนนี้ก็บอกเลยว่าหมดสิทธิ์ ทุกงานถูกเลื่อนออกไป มีเฉพาะบางงานเท่านั้นที่พอทำได้ แต่ก็ต้องปรับเป็นรูปแบบการถ่ายเก็บฟุตเทจ ถ่ายเรียลที่ไม่ได้มีการเซตการแสดงใดๆ ทั้งสิ้น เดินออกไปถ่ายตามท้องถนน ตามที่ต่างๆ โดยใช้ทีมงานแค่ 5 คนเท่านั้น หรือนำ stock footage มาตัดงาน ช่วงนี้เลยต้องพยายามคิดงานออกมาให้เอื้อต่อการทำงานจริงและเข้ากับสถานการณ์มากขึ้น”

เฟ่ย–พิสิณี ขาวสมัย 

Freelance Director และรับจ้างรันวงการที่ RAP IS NOW 

“รูปแบบการทำงานเปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง ปกติในการทำงานทุกขั้นตอนเราต้องพบเจอผู้คนตลอด ตอนที่โควิด-19 เริ่มระบาดแล้วยังต้องออกกองอยู่ สภาพจิตใจเราย่ำแย่มาก กังวล ไม่มีสติเลย เป็นห่วงสุขภาพตัวเองและคนรอบข้าง งานอื่นๆ ที่รับมาช่วงนั้นจึงต้องยกเลิกไปก่อน

“แต่หลังจากออกกองนั้นไป งานก็ยังไม่จบเพราะต้องเข้าสู่ช่วง post-production ตอนนั้นเราเลยใช้วิธีซิตอินกับคนตัดต่อผ่านสไกป์ ฮามาก จริงๆ ลืมพาสเวิร์ดไปแล้ว แต่ตอนนั้นยังไม่รู้ว่าแอพฯ อะไรจะตอบโจทย์นี้ได้ คิดว่าสไกป์นี่แหละเร็วที่สุดแล้ว แต่สำหรับเรายังไงวิธีการนี้มันก็ยังไม่ชิน เพราะการมาเจอกัน คุยกัน งานจบไวกว่าเยอะ การทำงานแบบนี้มันกระตุกมาก ไม่ได้เป็นที่แอพฯ นะ แต่บางทีการตัดต่อขึ้นอยู่กับจังหวะ ต้องดูเป็นวินาที เป็นเฟรม บางทีต้องให้เป็นจังหวะนี้เป๊ะๆ แต่ไม่รู้ว่าเป๊ะหรือยังก็ต้องให้ทีมตัดต่อเรนเดอร์มาก่อน แล้วเราคอยบอกเป็นวินาทีไปว่าให้ตัดตรงไหนออกแค่ไหน กว่าจะจบงานก็ใช้เวลาเป็นอาทิตย์ และหลังจากนั้นก็ไม่มีงานยาวๆ ไปเกือบ 2 เดือน (หัวเราะ)

“ตอนนี้เริ่มช่วง pre-production งานใหม่ เราเองจึงต้องเตรียมตัวให้พร้อม เตรียมสติให้มั่น เพราะการทำงานผ่านจอต้องใช้สมาธิมากกว่าเดิมมาก เราใช้วิธีจัดระเบียบห้องให้เหมาะสมกับการทำงานมากกว่าเดิม เพราะช่วงแรกๆ เวลาทำงานเรารวนมาก ปรับตัวยาก เพราะนอนเยอะกว่าปกติ จากเดิมต้องอาบน้ำ แต่งตัว แต่งหน้า และเดินทาง รวมๆ กันหลายชั่วโมง ตอนนี้ขั้นตอนต่างๆ ลดลงทำให้เรามีเวลามากขึ้น ถ้าหลงเวลาก็จะทำให้เวลาเดินเร็วขึ้นแบบไม่ทันตั้งตัวเหมือนกัน”

แก๊ป–สิระ สิมมี 

Director, CYPH.film

“ผมว่าความสนุกของงานช่วงนี้คือการที่ทุกคนมีเมสเซจที่อยากพูด แต่ต้องปรับรูปแบบการทำงานให้เข้ากับสถานการณ์ เราเลยได้เห็นงานของหลายๆ คนที่พยายามเล่าทุกอย่างผ่านวิธีการที่จะถ่ายจากบ้านได้ เช่น วิดีโอคอล, แชต, เพลง ซึ่งผมว่ามันสนุกดีที่ได้เห็นทุกคนต้องทำงานภายใต้โจทย์และข้อจำกัดแบบนี้ นับเป็นประสบการณ์ที่แปลกใหม่ดีที่อยู่บ้านแต่ออกกองได้

“อย่างงานล่าสุดที่ผมทำก็เป็นการกำกับจากทางบ้านเช่นเดียวกัน ส่วนที่เหนื่อยขึ้นอย่างเห็นได้ชัดคือเราต้องคิดว่าจะเล่าเรื่องยังไงให้ได้ประสิทธิภาพแบบเดียวกับช่วงเวลาปกติ ในเมื่ออาวุธบางชิ้นที่เรามีหายไปตามข้อจำกัด เช่น อุปกรณ์ก็ใช้แบบเต็มสตรีมไม่ได้เหมือนเก่า ทีมงานที่จะช่วยเราก็ไม่ได้ติดต่อกันง่ายเหมือนการอยู่ต่อหน้า ขั้นตอนการทำงานจึงวุ่นวายขึ้นมาก หนึ่งในวิธีทำงานของเราช่วงนี้คือการลุกไปอาบน้ำและแต่งตัวเหมือนได้ออกจากบ้าน จะได้รู้สึกสดชื่นและเกิดเหตุการณ์เดินไปนอนน้อยลง รวมทั้งนั่งดูบริษัทฮาไม่จำกัดฯ หรือชิงร้อยชิงล้านให้หายเครียด พอหายเครียดเราก็จะทำงานได้ปกติเหมือนเดิม” 

ดิว–ชัยธวัช  ไตรสารศรี

Colorist, White Light Studio

“เคล็ดลับการทำงานของเราคือการตั้งเวลาทำงานให้เหมือนอยู่ที่ออฟฟิศ เพื่อให้ยังแอ็กทีฟและมีเวลาพักเหมือนตอนทำงานปกติ

“ก่อนหน้านี้เราจะเข้าออฟฟิศเพื่อเตรียมงานแก้สีกับทีมก่อนที่จะเจอลูกค้า พอวันที่ลูกค้าเข้ามาแก้สี ทั้งผู้กำกับ โปรดิวเซอร์ ตากล้อง และเรา จะดูหนังไปพร้อมๆ กัน พูดคุยเรื่องสีของหนัง อารมณ์ความรู้สึกของซีนต่างๆ พอเกิดโควิด-19 บริษัทให้ work from home เราจึงต้องเซตอุปกรณ์การทำงานไว้ที่บ้าน เวลาประชุมหรือรับบรีฟจากลูกค้าก็จะคุยผ่านวิดีโอคอล ไม่ก็อัพโหลดไฟล์ภาพหรือวิดีโอแทน พอไม่ได้เจอหน้ากันอย่างนี้เลยค่อนข้างจะเหงาๆ หน่อย อยากเจอทีมงานและลูกค้าเพื่อพูดคุยแลกเปลี่ยนไอเดียกันซึ่งๆ หน้า เพราะเมื่อเราไม่เห็นรีแอกต์ของคนนั้นๆ ทันทีที่เราดีไซน์อะไรใหม่ๆ เข้าไปในงาน บางครั้งกว่าจะรู้ว่าลูกค้าต้องการอะไรก็ใช้เวลาเยอะพอสมควร ตอนนี้เราเลยใช้วิธีดู reference และทำ key scene ส่งให้ลูกค้าดูหลายๆ แบบ ให้เกิดความหลากหลาย ซีนเดียวกันอาจจะเป็นสี 2-3 แบบก็ได้ ทำให้เรารู้ว่าเขาชอบแบบไหนได้เร็วขึ้น หรือหากลูกค้าอยากเข้ามาดูงานพร้อมๆ กันที่ออฟฟิศก็ยังทำได้อยู่ แต่จะมีมาตรการเว้นระยะห่างกัน ทุกคนต้องใส่หน้ากากอนามัย ซึ่งบางทีถ้าไม่เปิดหน้ากากก็จำกันไม่ได้ (หัวเราะ)”

The post ‘รักษาตารางงานและยอมรับสถานการณ์’ วิธีทำงานและจัดการกับความเครียดของชาวโปรดักชั่น appeared first on a day magazine.

บางคนอาจแค่เบื่อหน่าย แต่หลายคนอาจต้องเอาชีวิตเป็นเดิมพัน

ถึงตอนนี้เราคงคุ้นกับคำว่า ‘การเว้นระยะห่างทางสังคม’ จนชินชาหู แต่ความรู้สึกลึกๆ ก็ยังหวั่นไหวเมื่อมองไปถึงอนาคตข้างหน้า การทำ social isolation มักเป็นส่วนหนึ่งในงานศึกษาวิจัยด้านจิตวิทยาที่นานๆ ทีจะมีการทำกันสักครั้ง แต่ตอนนี้มันกลายเป็นการทดลองหมู่ที่คนทั่วโลกมีส่วนร่วมอย่างไม่เต็มใจ โดยเฉพาะกลุ่มประเทศที่มีจำนวนผู้เสียชีวิตสูงนั้น การเว้นระยะห่างและกักตัวเป็นมาตรการของรัฐที่บังคับใช้เข้มงวด

การเว้นระยะห่างทางสังคมช่วยลดการระบาดของโรค แต่มีราคาที่ต้องจ่าย ทั้งการสูญเสียอาชีพ เสียรายได้ ต้องแยกจากคนใกล้ชิด หรือจำเป็นต้องใกล้ชิดคนไม่อยากเข้าใกล้ด้วยจนเป็น toxic relationship ที่น่าอึดอัดใจ ลูกหลานหลายบ้านไม่ได้ไปโรงเรียน เพิ่มรายจ่ายให้สูงขึ้น การต้องมีชีวิตด้วยทรัพย์สินเก่าเก็บที่มีอยู่น้อยนิด และความวิตกกังวลต่อสุขภาพว่าเราจะเป็นผู้ติดเชื้อรายต่อไปหรือไม่ ความวิตกกังวลเหล่านี้กินระยะเวลานาน ถึงแม้สถานการณ์ไวรัสจะคลายไป แต่สภาพจิตใจผู้คนยังคงสับสน

ปัญหาใหญ่ต่อไปของโลกคือ ‘ปัญหาสุขภาพจิต’

เมื่อการปิดเมืองเปลี่ยนรูปแบบการใช้ชีวิตของมนุษย์

การเว้นระยะห่างทางสังคมเป็นมาตรการจำเป็นและพื้นฐานที่สุดที่ทุกประเทศเลือกใช้ แต่นี่คือการแก้ปัญหาระยะสั้น เพื่อหวังลดจำนวนผู้ติดเชื้อให้น้อยที่สุด หากเรามองจากกราฟจำนวนผู้ติดเชื้อและผู้เสียชีวิตแล้ว เราจะได้ยินคำว่า flattening the curve คือ ทำให้เจ้ายอดกราฟผู้ติดเชื้อใหม่นั้นนิ่ง ไม่ทะยานชันไปมากกว่านี้

การล็อกดาวน์ ไม่ใช่แผนระยะยาว การปิดเมืองได้ทำลายรูปแบบการใช้ชีวิตมนุษย์ เราจึงควรออกจากการปิดกั้นเพื่อไม่ให้โครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมได้รับความเสียหาย รวมไปถึงสุขภาวะทางจิตของประชาชนอันเปราะบางที่ต้องใช้เวลาในการเยียวยา

แน่นอนว่าแม้สถานการณ์จะรุนแรงเพียงไร แต่ในสังคมหรือคนใกล้ตัวคุณก็ยังพอมีคนที่สามารถจัดการกับภาวะอารมณ์ตัวเองด้วยกลยุทธ์รับมือ (coping strategies) พอประคับประคองตัวเองไปได้ แต่ก็ไม่ใช่เรื่องง่ายอีกที่ความเครียดจากโรคระบาดนี้อาจกินระยะเวลายาวนาน

แม้คุณจะคิดว่าจิตใจได้เตรียมพร้อมแล้ว แต่ก็อาจมีบางจังหวะที่ตัวเองหลุดอย่างไม่รู้ตัว นี่ไม่ใช่เกมชักกะเย่อที่ใครปล่อยมือหลุดก่อนแพ้ แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงอันแสนเป็นธรรมชาติของมนุษย์ที่เราจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของสภาพแวดล้อมเสมอ

ถึงตอนนี้เรายังไม่เห็นกรมสุขภาพจิตสำรวจภาวะสุขภาพจิตของคนไทยในช่วงโรคระบาด แต่ในประเทศอังกฤษซึ่งเป็นประเทศที่จัดอยู่ในกลุ่มล็อกดาวน์เข้มข้น มีผลสำรวจว่า ประชาชนอังกฤษถึง 40% รู้สึกว่าตัวเองเข้าสู่ภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า และความเครียดสะสมจากการถูกกักตัวเป็นเวลานาน ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตมวลรวมของประเทศ ทันใดนั้นเมื่อนายกรัฐมนตรีอังกฤษ ‘บอริส จอห์นสัน’ ถูกหามส่งโรงพยาบาลหลังติดเชื้อโควิด-19 ความวิตกกังวลของผู้คนก็ถีบตัวสูงไปถึง 60% ถือเป็นเหตุการณ์ที่สั่นคลอนความเชื่อมั่นทางสังคมจนอาจกล่าวได้ว่า ปัญหาสุขภาพจิตจะเป็นคลื่นระบาดระลอกต่อไป (next wave epidemic)

แม้โควิด-19 จะค่อยๆ เบาบางลง แต่คนในสังคมจะมีปัญหาสุขภาพจิตเพิ่มขึ้นจากการที่ต้องต่อสู้กับสิ่งที่ตัวเองไม่รู้ จึงจำเป็นต้องทำความเข้าใจเรื่องสุขภาพจิตในสภาวะพิเศษ เช่น จิตวิทยาที่ว่าด้วยโรคระบาดและการกักกันตัว (psychology of epidemics and quarantine) เพื่อเข้าใจกลไกการตอบสนองทางจิตใจของมนุษย์ในเวลาฉุกเฉิน การพยายามเชื่อมบาดแผลในใจ และบรรเทาประสบการณ์อันรุนแรงจากความสูญเสีย เช่นเดียวกับการรับมือการก่อการร้ายและภัยธรรมชาติ

อีกปัจจัยที่ส่งผลต่อสุขภาพจิตเมื่ออยู่ในช่วงกักกันตัวคือ สถานที่นั้นๆ ที่คุณจำเป็นต้องอาศัยอยู่ แต่ละคนมีสภาพพื้นที่ใช้สอยไม่เหมือนกัน คนในเมืองที่อาศัยอยู่ในพื้นที่แคบ มองไปทางไหนก็เจอห้องสี่เหลี่ยม หากเทียบกับคนต่างจังหวัดที่มีพื้นที่กว้างกว่า มีกิจกรรมที่ต้องเคลื่อนไหวร่างกายมากกว่าคนเมืองที่อยู่ติดที่ คนในเมืองจึงอาจเกิดความเสี่ยงความเครียดสะสม หากอิงกับการวิจัยผ่านแบบสอบถามที่เกิดขึ้นในอังกฤษนั้น คนในเมืองเสี่ยงเสียสุขภาพจิตมากกว่าถึง 3 เท่าเลยทีเดียว

การล็อกดาวน์คือการบังคับใช้กฎหมายโดยรัฐ และรัฐจำเป็นต้องรับผิดชอบสวัสดิภาพความเป็นอยู่ของคนในชุมชนที่เปลี่ยนไป ถ้าการกักกันดำเนินไปอย่างเป็นแบบแผน จะลดการสร้างภาระทางจิตใจให้กับประชาชน ไม่ก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพจิตในระยะยาว แต่หากการกักกันตัวอยู่ในขั้นเลวร้ายไม่มีแผนเยียวยาที่รัดกุมและใช้ได้จริง สิ่งที่ตามมาคือภาวะวิตกกังวล เครียดเรื้อรัง ภาวะซึมเศร้า และการฆ่าตัวตาย

แม้คนในสังคมส่วนใหญ่จะสามารถรับมือได้ ค่อยๆ เยียวยาตัวเองได้ภายในเดือนต่อๆ มาโดยไม่จำเป็นต้องเข้าพบกับจิตแพทย์ แต่กลุ่มคนเปราะบางจะได้รับผลกระทบที่รุนแรง เสี่ยงต่อการเผชิญภาวะซึมเศร้า และอาจฆ่าตัวตายในที่สุด ซึ่งจำนวนผู้เสียชีวิตกลุ่มนี้จำเป็นต้องยกขึ้นมาอภิปรายด้วยเช่นกัน

มีหลายปัจจัยที่ทำให้การกักกันดำเนินไปได้ด้วยดี อย่างน้อยต้องไม่สร้างภาระต่อสุขภาพจิตมากกว่าที่เป็นอยู่ ยังคงมีสภาพแวดล้อมที่ทำให้เรารู้สึกเข้าถึงปัจจัยพื้นฐาน ไม่รู้สึกว่าถูกตัดขาดความสัมพันธ์ ยังสามารถทำกิจกรรมเพื่อช่วยเหลือผู้อื่นได้ และที่สำคัญคือต้องรู้สึกว่าสถานภาพทางการเงินไม่เป็นอัมพาต ปัจจัยเหล่านี้เชื่อมโยงกันเป็นใยแมงมุมแห่งสมดุล การที่สัดส่วนใดหายไปจะทำให้เกิดความวิตกกังวลต่อการใช้ชีวิต การกักกันจึงต้องไม่กินระยะเวลายืดเยื้อนานจนเสียสมดุลทั้งหมด

ถึงจุดนั้น โควิด-19 จะเป็นประเด็นหลังๆ ไปเสีย เพราะปากท้องและสุขภาพจิตเป็นเรื่องสำคัญที่ทำให้ชีวิตดำเนินต่อไปได้

ความเหงาภายใต้การกักกัน

แม้หลายคนจะอาศัยในที่พักพร้อมกับสมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัว แต่กลายเป็นว่าการอยู่ร่วมกับคนหมู่มากไม่ได้เป็นเครื่องรับประกันเยียวยาจากความเหงา แม้จะถูกรายล้อมไปด้วยผู้คนในมิติเชิงกายภาพ แต่จิตใจกลับไม่ได้ผูกพัน

ปัญหาความสัมพันธ์ในครอบครัวปรากฏมากขึ้น ความระหองระแหงในคู่แต่งงานสูงขึ้น ส่วนหนึ่งมาจากการรับรู้เรื่องพื้นที่ การถูกจำกัดกิจกรรม พฤติกรรมถูกสอดส่องตลอดเวลาจนขาดความเป็นส่วนตัว ส่งผลให้เกิดขีดจำกัดทางจิตใจ คุณจะพบว่าอะไรที่เคยคิดว่าสามารถทำได้ หรือพอที่จะเป็นไปได้ ทำจริงได้ยากขึ้นและรู้สึกมีข้อจำกัดมากกว่าที่คาดไว้

การที่มนุษย์ไม่สามารถมีกิจกรรมใดๆ นำไปสู่ ‘ภาวะนิ่งงัน’ (dormant state) จากข้อจำกัดทางสิ่งแวดล้อมเฉกเช่นกับสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ที่ปรับตัวตามสภาพแวดล้อม ความเครียดจากการกักตัวรบกวนระบบการเผาผลาญในร่างกายที่ทำงานน้อยลง มีระยะเวลาการนอนที่ยาวนานขึ้น ความคิดสร้างสรรค์ลดลง ความจำแย่ จากการอยู่ในพื้นที่ปิด และทำกิจกรรมซ้ำๆ ไปมา

แม้กิจกรรมทางสังคมจะไม่เกิดขึ้นเร็วๆ นี้ การออกไปพบปะสังสรรค์ยังขัดต่อข้อกำหนด พรก.ฉุกเฉิน แต่ไม่ได้หมายความว่าการปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นจะยุติลง เราจำเป็นต้องรักษาสายสัมพันธ์ในช่วงเวลาที่ยากลำบาก ไม่เฉพาะในกรณีโควิด-19 แต่เมื่อเราเผชิญกับความสูญเสียในชีวิต การมีใครสักคนให้พูดคุยยังคงจำเป็น มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้องการการรับฟังจากคนอื่นๆ

จิตแพทย์แนะนำว่าหากคุณรู้สึกเครียด วิตกกังวล ก็อย่าทำเหมือนว่าไม่มีอะไรเกิดขึ้นแล้วเก็บมันไว้คนเดียว การส่งสัญญาณยอมรับว่ากำลังเครียด ช่วยให้ผู้อื่นรับรู้สถานการณ์ชีวิตหากเกิดกรณีฉุกเฉิน ยังพอที่จะเอื้อมมือเข้ามาช่วยเหลือกันได้

กิจวัตรที่สำคัญไม่น้อยในระหว่างการระบาดของโรคคือการกลับมาสำรวจการดูแลตนเอง (self-care)ในแต่ละวัน แม้สถานการณ์ภายนอกจะเปลี่ยนแปลงรบกวนรูปแบบชีวิต แต่การดูแลตัวเองต้องดำเนินไปให้ได้รับผลกระทบน้อยหรือมีความยืดหยุ่นที่จะปรับตัว

คุณยังต้องการอาหารที่มีคุณค่า การนอนในเวลาพอเหมาะ และการออกกำลังกายสม่ำเสมอเฉกเช่นเดียวกับในภาวะปกติ การออกกำลังกายอาจต้องปรับให้สอดคล้องกับกิจกรรมภายในบ้าน เช่น การทำงานบ้าน จัดระเบียบสิ่งของ ยังเป็นกิจกรรมที่เรียกเหงื่อได้ดี  หรือการทำกิจกรรมสันทนาการเล็กๆ น้อยๆ ก็ช่วยให้ได้ปลดปล่อยความคิดสร้างสรรค์ที่ช่วยให้ร่างกายตื่นตัว

ถึงแม้ช่วงนี้เราจะสาละวนกับเรื่องราวของตัวเองเยอะขึ้น การเอาใจใส่ผู้อื่นในสังคมก็ช่วยให้เราไม่รู้สึกโดดเดี่ยวได้ หากคุณไม่จำเป็นต้องถูกกักตัว การรักษาระยะห่างทางสังคมยังเป็นสิ่งจำเป็น รักษาความสะอาดของตัวเองอยู่เสมอ หากคนใกล้ตัวประสบปัญหาในการเข้าถึงสิ่งของจำเป็น การหยิบยื่นเอื้อเฟื้อให้แก่กัน สังเกตความต้องการของคนข้างบ้านว่าพวกเขาต้องการความช่วยเหลืออะไร โดยเฉพาะผู้สูงอายุในชุมชน การแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารกับคนในชุมชนโดยอิงข้อมูลที่ถูกต้อง และหากในชุมชนมีผู้ป่วยที่เคยมีประวัติติดเชื้อโควิด-19 ก็ไม่ควรตีตราทางสังคม (stigmatize) การแสดงออกถึงน้ำใจและความเอื้อเฟื้อยังคงเป็นสิ่งที่มนุษย์พึงกระทำในสถานการณ์ยากลำบาก และช่วยทำให้เราประคับประคองจิตใจไว้ได้

แต่หากว่าความรู้สึกวิตกกังวลนั้นเรื้อรังจนเกินรับมือ จำเป็นต้องให้ผู้เชี่ยวชาญเข้ามาดูแล การขอความช่วยเหลือไปยังจิตแพทย์ยังเป็นเรื่องปกติที่ควรทำ เพื่อสำรวจความวิตกกังวลและอาจหาแนวทางร่วมกันในการเยียวยาในช่วงเวลาแบบนี้

ไม่ว่าโลกจะขับเคลื่อนไปทางไหน โลกยังต้องการความร่วมมือจากมนุษย์ แม้พื้นที่ในการใช้ชีวิตของพวกเราถูกจำกัด แต่พื้นที่แสดงออกถึงความเป็นมนุษย์ไม่ได้ถูกบีบให้แคบลงไปด้วย

รักษาภาวะทางจิตและความเป็นมนุษย์เอาไว้ในระยะยาว เพราะความงดงามของมนุษย์ไม่ได้ถูกลบล้างเพียงโรคระบาดหรอก

อ้างอิง

APS Backgrounder Series: Psychological Science and COVID-19: Social Impact on Adults

Coronavirus Anxiety Scale: A brief mental health screener for COVID-19 related anxiety

The Fear of COVID-19 Scale: Development and Initial Validation

The post เครียดสุดเครียดและเคว้งสุดเคว้ง ความท้าทายของสุขภาพจิตที่มากับโรคระบาด appeared first on a day magazine.

ปัญหานี้เกิดขึ้นทั่วโลก หลายประเทศมีตัวเลขรายงานความรุนแรงในครอบครัว (domestic violence) เพิ่มสูงขึ้น เริ่มตั้งแต่จีน ซึ่งเป็นประเทศแรกที่สั่งปิดเมืองให้คนกักตัวที่บ้าน ในเมืองหนึ่งตำรวจได้รับเรื่องร้องเรียนความรุนแรงในครอบครัวเพิ่มขึ้น 3 เท่า ประเทศอังกฤษ มีคนโทรเข้าสายด่วนความช่วยเหลือเพิ่มขึ้น 49 เปอร์เซ็นต์ และยังมีผู้หญิง 14 คน เด็ก 2 คนถูกฆ่าเสียชีวิตหลังประกาศล็อกดาวน์ได้ราว 3 อาทิตย์ เช่นเดียวกับฝรั่งเศสที่มีรายงานจากตำรวจเรื่องความรุนแรงเพิ่มขึ้น 30 เปอร์เซ็นต์ หรือแม้กระทั่งเพื่อนบ้านเราอย่างสิงคโปร์ มีสายเข้ามาที่ AWARE สายด่วนช่วยเหลือผู้หญิงมากขึ้น 33 เปอร์เซ็นต์  

ส่วนบ้านเรา มีรายงาน ‘ระวังความรุนแรงในโรคระบาด เมื่อ “บ้าน” อาจไม่ใช่ที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน’ โดย ดร.บุญวรา สุมะโน เจนพึ่งพร พบว่า จำนวนผู้โทรเข้าสายด่วนช่วยเหลือสังคม 1300 เดือนมีนาคม 2563 มีจำนวน 103 ราย ลดลงจากปีที่แล้วซึ่งมี 155 คน จำนวนที่น้อยลงไม่ได้หมายความว่าความรุนแรงลดลง เพราะคนโทรแจ้งส่วนใหญ่เป็นคนนอก เช่น ครู เพื่อน เมื่อตอนนี้โรงเรียนปิด และผู้คนกักตัวที่บ้าน ตัวเลขนี้จึงอาจแสดงให้เห็นว่าการรายงานความรุนแรงเพื่อขอความช่วยเหลือลดลงอย่างเห็นได้ชัด

ในภาวะที่ความรุนแรงเป็นภัยกับบางคนได้มากกว่าโรคระบาด อะไรที่เป็นปัจจัยให้การช่วยเหลือยากยิ่งขึ้น สถานการณ์ในช่วงปิดเมืองที่ผ่านมาเป็นยังไง เราชวน เบสท์–บุษยาภา ศรีสมพงษ์ นักกฎหมายและเจ้าของเพจ SHero พื้นที่ช่วยเหลือเหยื่อที่ได้รับความรุนแรงในครอบครัว มาพูดถึงปัญหา ความยากในการช่วยเหลือเหยื่อช่วงโรคระบาด และแนวทางช่วยเหลือผู้ได้รับความรุนแรง

ปัญหาและความลำบากของเหยื่อในช่วงกักตัว

ความรุนแรงในครอบครัวไม่ได้เป็นปัญหาที่เพิ่งเกิดขึ้นในช่วงการกักตัวที่ผ่านมา แต่เป็นปัญหาที่เกิดมาอย่างยาวนาน ปี 2561 มีรายงานข่าวว่าช่วงเดือนมกราคม-มีนาคม เกิดความรุนแรงต่อเด็กและผู้หญิงในไทยสูงถึง 83.6 เปอร์เซ็นต์ เฉลี่ย 5 คนต่อวัน ในขณะที่มูลนิธิหญิงชายก้าวไกลรวบรวมข่าวจากหนังสือพิมพ์ 10 ฉบับ ในปี 2561 พบว่า เกิดความรุนแรงในครอบครัว 623 ข่าว สูงกว่าปี 2559 35.4 เปอร์เซ็นต์ 

ดังนั้น เมื่อมีมาตรการที่ทำให้สมาชิกในบ้านต้องมาอาศัยอยู่ร่วมกันในระยะยาว ย่อมส่งผลให้ครอบครัวที่มีความรุนแรงเป็นทุนเดิมอยู่แล้วมีโอกาสจะเกิดการทะเลาะกันมากขึ้น

“ในต่างประเทศก็คอนเฟิร์มเคสเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด และเรามั่นใจว่าในไทยต้องเพิ่มขึ้นแน่นอน ยิ่งสถานการณ์ตอนนี้เกิดความเครียดมากขึ้นจากภาวะเศรษฐกิจ ภาวะตกงาน ผู้กระทำที่มีแนวโน้มจะก่อความรุนแรงอยู่แล้วก็มีความเสี่ยงที่เขาจะทำมากขึ้น” เบสท์อธิบาย

โดยปกติหากมีเหตุความรุนแรงและต้องการความช่วยเหลือ ผู้ถูกกระทำสามารถโทรสายด่วน 1300 ซึ่งเป็นศูนย์ช่วยเหลือสังคม One Stop Crisis Center (OSCC) ของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ได้

“ปรากฏว่าในสถานการณ์ตอนนี้คู่สายมันเต็มเพราะเขาไม่ได้รับแค่เรื่องความรุนแรง ยังมีเรื่องคนไร้บ้าน การค้าแรงงานมนุษย์ และอื่นๆ เลยกลายเป็นว่าพอคนโทรเข้าไปขอความช่วยเหลือก็ไม่ได้รับการตอบรับ” เบสท์เล่าให้ฟังถึงตอนที่เธอได้ขอข้อมูลกับทางหน่วยงานช่วงมาตรการปิดเมืองเริ่มแรกๆ

“ตอนนี้เขาเลยเปิดให้ความช่วยเหลือด้วยการให้คนติดต่อไปที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ในทุกจังหวัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นบ้านพักฉุกเฉิน บ้านพักเด็ก บ้านพักคนชรา ซึ่งสามารถเช็กพิกัดได้ที่เพจมายซิส”

นอกจากปัญหาการติดต่อหน่วยงานช่วยเหลือยากแล้ว การทำงานของเจ้าหน้าที่อย่างนักสังคมสงเคราะห์เป็นไปด้วยความยากลำบากเช่นกัน

“ยกตัวอย่างเคสความรุนแรงต่อเด็ก ปกตินักสังคมฯ ที่เข้าไปช่วยก็จะหา child friendly space ให้ด้วย พาไปอยู่บ้านพักของ พม. หรือที่พักที่ปลอดภัย ปัญหาคือ ในเมื่อมีโรคระบาดเข้ามา child friendly space มันไม่มี หน่วยงานเขาก็ไม่กล้ารับใครใหม่”

“ทีนี้จะมีอีกเคสคือโรงพยาบาลแผนกฉุกเฉินเคยเป็นพื้นที่รับเคสความรุนแรง ถ้าหากมีผู้ถูกกระทำมาขอความช่วยเหลือ นักสังคมจาก OSCC จะเข้ามาประกบทันที แต่ในสถานการณ์ตอนนี้ที่โรงพยาบาลส่วนใหญ่เอาไว้รับเคสโควิด คนที่ถูกกระทำก็ไม่กล้าไป นักสังคมบางคนก็ต้องเวิร์กฟรอมโฮม” 

“อีกอย่างคือจากการคุยกับคนที่ทำงาน ตอนนี้งบประมาณที่จะเข้ามาช่วยเหลือนักสังคมหรือเรื่องความรุนแรงก็ลดน้อยลง เพราะว่าเขาดึงงบไปส่วนกลางเพื่อช่วยเหลือเรื่องที่ priority มากกว่านั่นคือหมอ พยาบาล” 

นักกฎหมายคนนี้บอกด้วยว่าโดยปกติความรุนแรงในครอบครัวเป็นเคสที่ดำเนินการได้ยากอยู่แล้ว เพราะด้วยค่านิยมในสังคมที่มองว่า ‘ไฟในอย่านำออก ไฟนอกอย่านำเข้า’ ทำให้ผู้ถูกกระทำหลายคนเลือกที่จะเงียบ หรือหากบางคนเลือกดำเนินคดีก็ยังเจอกับปัญหาความล่าช้า เมื่อเกิดภาวะเช่นนี้ การช่วยเหลือจึงเป็นไปได้ยากมากขึ้น

หลากหลายวิธีการช่วยเหลือความรุนแรงในครอบครัวของต่างประเทศ

ปัญหาการช่วยเหลือที่ยากลำบากไม่ใช่แค่ไทย หลายประเทศเป็นกังวลต่อภาวะเช่นนี้ แม้ว่าจะไม่ได้รับมือกันตั้งแต่แรกจนเกิดสถิติความรุนแรงมากขึ้นทุกวัน แต่รัฐบาลต่างๆ เริ่มวางแผนช่วยเหลือความปลอดภัยให้กับผู้ที่อยู่ในความเสี่ยงมากขึ้น จากข้อมูลของ Thailand Institute of Justice นำเสนอสถานการณ์การรับมือความรุนแรงในครอบครัวช่วงโควิด-19 และได้รวบรวมแนวทางการแก้ปัญหาของรัฐบาลในต่างประเทศช่วงการกักตัวในบ้านเอาไว้ เราได้สรุปพร้อมรวมข้อมูลประเทศอื่นๆ จากสำนักข่าวมาไว้ ดังนี้

• ในฐานะประเทศที่มียอดผู้เสียชีวิตจากความรุนแรงสูงมากกว่าใครในยุโรป ฝรั่งเศสออกแผนรับมือและมาตรการช่วยเหลือผู้ถูกกระทำหลายอย่าง เช่น ให้ร้านยาเป็นจุดขอความช่วยเหลือ โดยผู้ถูกกระทำต้องพูดโค้ดลับว่า “ขอหน้ากากเบอร์ 19” แล้วพนักงานขายจะช่วยประสานงานหน่วยงานที่ให้ความช่วยเหลือ, รัฐบาลประกาศจอง 20,000 ห้องพักในโรงแรมเป็นสถานที่พักของเหยื่อความรุนแรง, เปิดศูนย์ให้คำปรึกษาทางการเงินในร้านค้า และสนับสนุนเงินหนึ่งล้านยูโรให้องค์กรที่ทำงานด้านนี้ 
• ออสเตรเลีย จัดงบประมาณ 91 ล้านดอลลาร์เพื่อช่วยเหลือความรุนแรงในครอบครัว โดยเฉพาะการสนับสนุนระบบโทรศัพท์ที่จะเป็นการช่วยเหลือหลักในครั้งนี้
• สเปนและอิตาลี จัดโรงแรมเป็นสถานที่พักชั่วคราวให้ผู้ถูกกระทำ และใช้ WhatApps เป็นช่องทางให้ผู้ที่ถูกกระทำติดต่อขอความช่วยเหลือตำรวจได้โดยตรงหากเกิดความรุนแรง
• สิงคโปร์ มีแพ็กเกจการช่วยเหลือจากรัฐ และมีการสนับสนุนงบประมาณให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• สำนักข่าว The Diplomat รายงานว่าญี่ปุ่นจะเปิดคู่สายช่วยเหลือผู้ถูกกระทำ ศูนย์ให้ความช่วยเหลือจะเปิดให้บริการ 24 ชม. ทุกคนสามารถติดต่อได้ผ่านอีเมล เบอร์โทรศัพท์ SMS โดยศูนย์นี้จะทำงานร่วมกับหน่วยงานเอกชน พร้อมสนับสนุนการติดต่อช่วยเหลือกับสถานีตำรวจและโรงพยาบาลด้วย

แล้วเราจะป้องกันและช่วยเหลือผู้ถูกกระทำในครอบครัวได้อย่างไร

ความรุนแรงในครอบครัวไม่ใช่เรื่องเฉพาะของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นปัญหาที่เราทุกคนในสังคมต้องช่วยกัน ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่าความรุนแรงส่งผลต่อเหยื่อในระยะยาวทั้งด้านร่างกายและจิตใจ หากเป็นเด็กอาจส่งผลให้เขาซึมซับพฤติกรรมและใช้ความรุนแรงต่อผู้อื่นในอนาคตได้เช่นกัน

เมื่อเราอาจจะเจอความรุนแรงได้ทุกเมื่อ เราจึงสอบถามวิธีการช่วยเหลือเหยื่อเมื่อเกิดความรุนแรงจากเบสท์ ทั้งในมุมของผู้ถูกกระทำและคนรอบข้างที่เห็นเหตุการณ์  

สำหรับผู้ถูกกระทำ

1. พยายามหาคนที่ช่วยเหลือเราได้ ไม่ว่าจะเป็นเพื่อน ญาติ หรือใครก็ตามที่พร้อมให้ข้อมูลเราได้ในสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยเฉพาะผู้ถูกกระทำที่อยู่ในช่วงตัดสินใจไม่ได้ หรือสับสน ตั้งคำถามว่านี่คือความผิดเราหรือเปล่า ไม่แน่ใจว่าต้องทำตัวยังไง ให้พยายามหาคนที่ไว้ใจและสามารถพูดคุยให้กำลังใจกันได้ 

“ผู้กระทำมักใช้วิธีการกดดันผู้ถูกกระทำว่า it’s your fault ดังนั้น เมสเซจหนึ่งที่เราพยายามบอกผู้ถูกกระทำคือคุณไม่ผิดนะ ไม่ว่าคุณจะทำอะไรมา ไม่มีใครมีสิทธิมาทำร้ายคุณ หรือบางทีคนจะรู้สึกว่าเราไม่ได้เป็นผู้ถูกกระทำมากพอเลยไม่กล้าเล่าให้ใครฟัง แต่ถ้าเมื่อไหร่ก็ตามที่เรารู้สึกไม่ดี ถูกละเมิดหรือข่มเหง เมื่อนั้นคุณก็คือผู้ถูกกระทำคนหนึ่ง พยายามหาสิ่งแวดล้อมที่ซัพพอร์ตเรา คนที่พร้อมรับฟังเรา” เบสท์อธิบายเพิ่มเติม 

ที่สำคัญคือพยายามสร้างโค้ดลับกับคนที่ไว้ใจ คำที่สื่อสารแล้วเข้าใจว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น เช่น ถ้าบอกเพื่อนว่า “น้ำตาลหมด” เพื่อนจะรู้ว่าเกิดอะไรขึ้น และเรากำลังขอความช่วยเหลือจากเขาอยู่

2. หาข้อมูลหน่วยงานใกล้บ้านที่พร้อมช่วยเหลือ เช่น สถานีตำรวจ โรงพยาบาล พยายามขอเบอร์โทรศัพท์ของสำนักงานโดยตรง เพราะหากเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงเราจะได้ติดต่อเจ้าหน้าที่ได้เลย ไม่ต้องผ่านเบอร์ส่วนกลาง

3. ทำ emergency bag เตรียมไว้เผื่อสถานการณ์ฉุกเฉินด้วยการเก็บเอกสารสำคัญ สิ่งของจำเป็นไว้ในกระเป๋า เมื่อต้องออกมาจะได้หิ้วกระเป๋าใบนี้ออกมาได้เลย

4. หากเกิดเหตุทะเลาะกันให้หา safe room ห้องที่มีทางออกไว้ ในสภาวะกักตัวหาห้องที่มีความเสี่ยงน้อยที่สุด อย่าทะเลาะกันในห้องครัวหรือห้องที่มีอาวุธ

5. สำหรับคนที่มีลูกต้องสร้างความเข้าใจกับเด็กก่อน สื่อสารกับเด็กลดความตึงเครียด สร้างสัญญาณที่เข้าใจตรงกันหากเกิดความรุนแรง เช่น ถ้าอ้าแขน ลูกต้องมาหาเราทันที หรือเมื่อบอกลูกว่าไปห้องปลอดภัย ลูกจะรู้ว่าอยู่ที่ไหนและวิ่งไปหลบที่ห้องนั้นโดยทันที หากเด็กสามารถใช้โทรศัพท์ได้ ฝึกให้เด็กโทรหาสายด่วน 191 หรือ 1300 

6. สร้างพื้นที่สงบ ในช่วงที่ต้องอาศัยกับคนที่ใช้ความรุนแรง โดยเฉพาะช่วงกักตัว พยามสร้างพื้นที่สงบที่เรารู้สึกปลอดภัยทั้งกายและใจ สร้างกำลังใจให้ตัวเอง พยายามแยกตัวออกจากคนที่ใช้อารมณ์

7. ทบทวนแผนป้องกันตัวเสมอ เก็บแผนความปลอดภัยไว้กับคนที่ไว้ใจ หรือในที่ที่ผู้กระทำจะหาไม่เจอ โดยเฉพาะเบอร์ของผู้ที่จะช่วยเหลือเรา เช่น สายด่วน เจ้าหน้าที่ตำรวจ คนที่เราไว้ใจ

สำหรับผู้ที่ใกล้ชิดผู้ถูกกระทำหรือเห็นความรุนแรงในชุมชน

1. ประเมินสถานการณ์ว่าเกิดอะไรบ้าง คนกระทำมีอาวุธหรือไม่ สภาพแวดล้อมอันตรายเกินไปไหม ถ้าเราเข้าไปจะเสี่ยงหรือเปล่า หากรู้ว่าเข้าไปไม่ได้ให้โทรแจ้งตำรวจ

2. หากประเมินแล้วว่าปลอดภัย สามารถเข้าไปขัดได้ให้เดินเข้าไป เบสท์ยกตัวอย่างสถานการณ์ว่าถ้าเหตุเกิดเป็นข้างบ้าน รู้จักกันดี แค่เดินไปกดกริ่ง เรียกถามว่าเกิดอะไรขึ้น หรือเดินไปบอกว่าซื้อมะม่วงมาฝาก ง่ายๆ แบบนี้ก็ได้ เพราะการเข้าไปขัดผู้กระทำจะให้พวกเขาหยุด ไม่จำเป็นว่าต้องไปตะโกนด่าหรือหาเรื่องเขาก็ได้

3. สำหรับคนที่มีคนรู้จักเป็นผู้โดนกระทำสามารถช่วยเหลือได้ด้วยการรับฟัง ไม่กดดัน เพราะสิ่งที่ผู้ถูกกระทำส่วนใหญ่ต้องการอย่างแรกคือคนรับฟังหรือกำลังใจ หากเขาอยู่ใน circle abuse มาโดยตลอด เขาจะสูญเสียความมั่นใจในตัวเอง

“ต้องฟังแบบไม่ตัดสิน ต่อให้ฟังแล้ว เขาบอกว่ายังอยากอยู่กับแฟน ก็ไม่ใช่ว่าไปด่าเขา เราต้องถามว่า โอเคงั้นแผนความปลอดภัยของคุณคืออะไร รู้จักเบอร์นี้ไหม 1300 เคยโทรไปไหม ถ้ามีอะไรเกิดขึ้นมา กดโทรหาเรานะ เพราะบางคนที่ถูกกระทำยังมีความหวังว่าแฟนตัวเองยังดีอยู่ แต่เราก็ต้องยืนยันว่าคุณมีสิทธิที่จะออกมานะ มันแจ้งความได้ แต่ถ้ามันร้ายแรงจริงๆ ยังไงก็ต้องเรียกตำรวจ คนในชุมชนก็ต้องพยายามให้ความสนใจ” เบสท์เสริม

การช่วยเหลือที่สำคัญอีกอย่าง คือมาตรการดูแลจากรัฐ ซึ่ง ดร.บุญวรา สุมะโน เจนพึ่งพร เสนอ 2 แนวทางช่วยเหลือในรายงาน คือ หนึ่ง ต้องมีการเพิ่มการประชาสัมพันธ์ช่องทางช่วยเหลือ ทั้งของรัฐและองค์กรต่างๆ และสอง ขอความร่วมมือโรงแรม โฮสเทลที่ว่างอยู่ เมื่อไม่มีนักท่องเที่ยว อาจทำเป็นที่พักฉุกเฉินให้ผู้ถูกกระทำ หรือผู้ที่มีความเสี่ยงเจอความรุนแรงได้ 

The post เมื่ออยู่บ้านไม่ปลอดภัย ความรุนแรงในครอบครัวช่วงโควิดและการเข้าถึงความช่วยเหลือ appeared first on a day magazine.

ระหว่างทางเห็ดนึกถึงคุณยามบริษัทที่ตกงาน ก่อนหน้านี้เขาทำข้าวกล่องกินเองแทบทุกมื้อ แต่ตอนนี้เริ่มหวั่นใจเพราะมีเงินพอซื้อของสดไปได้อีกแค่ 3 วัน

คุณแม่เลี้ยงเดี่ยวลูกหนึ่งเคยรับค่าแรงที่ไซต์ก่อสร้างวันละไม่ถึง 300 บาท ถูกเลิกจ้างทันที ที่บ้านมีผู้สูงอายุสุขภาพไม่ค่อยดี 

คุณป้าหาบเร่อยู่กับหลานสาว 4 ขวบ ตอนนี้มีลูกค้าไม่ถึง 5 คนต่อวัน กังวลใจเพราะข้าวสารและไข่สดนั้นหมดไปนานแล้ว

เจ้าเห็ดรู้ดีว่ายังมีคนอีกจำนวนมากที่ต้องตกงาน ไม่มีรายได้ เผชิญปัญหาขาดแคลนอาหาร และต้องการความช่วยเหลือ เขาจึงมุ่งมั่นที่จะส่งต่อเรื่องราวเหล่านี้ให้คนอื่นได้รับรู้และตระหนักถึงปัญหาระดับโครงสร้างระหว่างที่ต้องเดินทางไปส่งอาหารให้ถึงมือคนที่ต้องการความช่วยเหลือ

นี่คือเรื่องราวที่ ปลาย–ยอดฉัตร บุพศิริ ศิลปินและนักวาดภาพประกอบ เกิดไอเดียวาดภาพเห็ดเพื่อช่วยส่งข่าวโปรเจกต์ ‘การส่งอาหารช่วยเหลือกลุ่มผู้เปราะบางของสวนผักคนเมือง’ ที่จะซื้อผลผลิตของเกษตรกรส่งต่อให้กับกลุ่มผู้พิการ คนตกงาน คนไร้บ้าน และคนที่ต้องการความช่วยเหลือ 

เป้าหมายของเธอไม่ใช่แค่ชวนให้ทุกคนมาบริจาค แต่อยากให้คนสนใจปัญหาเชิงโครงสร้างในบ้านเรา ปลายจึงชวนศิลปิน นักวาดภาพประกอบ นักเขียน และนักวาดภาพมือสมัครเล่นหลากหลายอาชีพ มาวาดภาพเห็ดในแบบของตัวเอง เกิดเป็นโปรเจกต์ #MushroomMission เห็ดแปลงร่างไปมอบอาหารในยามวิกฤต

ภารกิจของเห็ดแต่ละสายพันธุ์เริ่มต้นยังไงและกำลังเดินหน้าไปในทางไหน ตามไปดูแต่ละมิสชั่นของพวกเขากัน  

Mission 01: ก่อนจะมอบภารกิจให้กับเห็ด

ปลายเล่าว่าเธอได้ติดตามข้อมูลข่าวสารกลุ่ม ‘อาหารปลอดภัยสู้ภัยโควิด-19’ ของ นพ. วิรุฬ ลิ้มสวาท และพบว่ามีการแชร์ข่าวเรื่องโปรเจกต์สวนผักคนเมือง ซึ่งช่วยเหลือผู้เดือดร้อนได้ถึง 2 ต่อด้วยการซื้อผลผลิตจากเกษตรกรแล้วนำไปให้ผู้ที่ขาดแคลนอาหาร 

“เราอ่านแล้วคิดว่าสวนผักคนเมืองมีขั้นตอนที่ดีมากๆ แต่ยังขาดการรับรู้จากคนทั่วไป ก็เลยลองคิดว่าจะช่วยเหลือยังไงได้บ้าง ซึ่งเราคิดว่าภาพวาดน่ารักๆ น่าจะดึงดูดความสนใจของคนได้”

เธออยากให้ภาพวาดของตัวเองเป็นมิตรกับคน ไม่ให้รู้สึกว่าเป็นการบังคับให้มาบริจาค ปลายจึงปรึกษาพี่ๆ ที่รู้จัก และคิดว่าจะสร้างสตอรีให้กับภาพวาด เธอจึงทยอยสเกตช์ภาพพืชผักที่จะมาเป็นตัวเล่าเรื่องนี้

“ตอนแรกวาดเยอะมากเลย วาดพวกพืชผักต่างๆ เพราะกลุ่มสวนผักคนเมือง กลุ่มอาหารปันชีวิต เขานำผลิตผลของเกษตรกรไปให้ผู้เปราะบาง เราก็เลยคิดว่างั้นเป็นการเดินทางของพืชผลการเกษตรนี่แหละ”

ถั่วฝักยาวและถั่วงอกกระจายตัวอยู่ในสเกตช์แรกๆ ของเธอ ระหว่างนั้นปลายเขียนข้อมูลความเป็นไปได้ของกลุ่มคนจนเมืองที่ได้รับผลกระทบเพื่อให้ตัวเองเห็นภาพชัดขึ้นว่าการเข้าถึงอาหารของทุกคนมีความจำเป็นขนาดไหน

“แล้วเราไม่อยากวาดภาพที่เป็นการบริจาคอย่างเดียว เพราะรู้สึกว่าควรไปโฟกัสที่เรื่องเลยดีกว่า สถานการณ์เป็นยังไง อยากให้คนที่รับสารทำอะไรบ้าง แต่วาดผักไปเรื่อยๆ ก็ยังไม่ลงตัวสักทีเพราะเราอยากได้ผักที่มีฟอร์มใส่ลูกเล่นสนุกๆ ได้

“เราก็เลยนึกถึงเห็ด มันน่ารัก ดูเป็นมิตรกับผู้คน น่าจะสื่อสารกับใครๆ ก็ได้ อีกอย่างคือเห็ดมีหลายแบบ เห็ดนางฟ้า เห็ดเข็มทอง แล้วเราก็สร้างสตอรีเป็นมิสชั่นของเห็ด วาดออกมาเป็นลายเส้นตัวกระปุกน่ารักๆ”

และนั่นเองทำให้เห็ดตัวอวบสะพายกระเป๋าออกมารับภารกิจส่งต่อข่าวสารกับปลาย แม้ว่านี่จะไม่ใช่ลายเส้นสไตล์เธอ แต่ศิลปินสาวก็วาดมันขึ้นเพราะอยากสื่อสารให้ทุกคนเข้าใจ พร้อมชวนศิลปินอย่างเพชรลดามาร่วมแจมด้วยการลงสีและวาดฉากอาหารเพิ่มเติมประกอบไปด้วย จนออกมาเป็นภาพ #MushroomMission อย่างที่หวัง

“เราคิดว่าการสร้างเรื่องราวอย่างนี้ ในแง่หนึ่งเป็นความพยายามที่จะสร้างเรื่องเล่าใหม่ที่เป็นมิตรให้คนชนชั้นกลางได้เข้าใจและเข้าถึงเรื่องของกลุ่มผู้เปราะบางได้ง่าย เพราะก่อนหน้านี้จะเห็นข่าวคนแห่กลับต่างจังหวัดเพราะตกงาน คนเมืองก็กล่าวโทษว่าคนเหล่านี้จะนำเชื้อโควิดไปแพร่ที่ต่างจังหวัดอีก แต่เรื่องเล่าแบบนี้เราว่าไม่แฟร์เลย เพราะมันละเลยสาเหตุอันซับซ้อนของปัญหาระดับโครงสร้างไว้เบื้องหลังมากมาย

“ดังนั้นเราเลยสร้างสตอรีของเห็ดที่แปลงร่าง พยายามเดินทางไปหากลุ่มผู้เปราะบาง ไม่ได้โจมตีใคร ไม่ได้ตำหนิว่าในขณะที่คุณมีข้าวกิน มีบ้านอยู่ มีคนอีกกลุ่มที่ไม่มี เราไม่ได้ต้องการให้คนรับสารรู้สึกแบบนั้น เพราะเอาเข้าจริงชนชั้นกลางก็มีความทุกข์ในแบบของตัวเองเหมือนกันนั่นแหละ การที่จะทำให้เขาขยายการรับรู้ออกไปจากตัวเองได้จึงควรเป็นเรื่องที่เป็นมิตรมากกว่า”

Mission 02: เห็ดแปลงร่าง

แม้จะได้ภาพเห็ดตามไอเดียที่ต้องการแล้ว แต่ปลายคิดว่าหากทำงานนี้คนเดียวอาจจะไม่เกิดอิมแพกต์ที่จะส่งต่อเรื่องราวไปถึงผู้คนได้ เธอจึงมีไอเดียว่าจะชวนคนรู้จักมาร่วมภารกิจไปด้วยกัน

“เราคิดว่าถ้ามีหลายคนน่าจะส่งเสียงได้ ก็เลยเริ่มร่างอีเมล เขียนเป็นโครงการชวนเพื่อนๆ พี่ๆ น้องๆ มาร่วมกัน คิดสตอรีขึ้นมาว่าเห็ดแปลงร่างได้ ให้ทุกคนวาดภาพเห็ดของตัวเองขึ้นมาเลย แล้วกำลังจะแปลงร่างเพื่อไปส่งต่ออาหารให้กับกลุ่มผู้เปราะบาง

“คนที่ชวนมามีทั้งศิลปิน หรือบางคนอาจจะไม่ใช่นักวาดภาพ แต่เราบอกว่าคุณแค่วาดรูปในเวอร์ชั่นที่ดีที่สุด นั่นคือความปรารถนาดีของคุณที่จะส่งต่อข้อมูลนี้ มันเวิร์กแล้ว ไม่ต้องกังวล โปรเจกต์นี้เลยมีทั้งเด็กจิ๋ว 2 ขวบ คุณแม่ และคนหลากหลายกลุ่ม เข้ามาร่วมด้วย”

จากเห็ดสะพายกระเป๋าเตรียมเดินทางไปมอบอาหาร กลายร่างเป็นเห็ดหลากหลายสายพันธุ์และเรื่องเล่า โดยศิลปินและนักวาดภาพมือสมัครเล่นที่ปลายชวนมาร่วมกิจกรรม ลองไปดูกันว่าศิลปินแปลงร่างเห็ดของตัวเองยังไงกันบ้าง

Garagay Sriparinyasin
นักเขียน

“ภาพนี้เป็นภาพชุมชนเห็ดที่กำลังเตรียมตัวออกเดินทาง หลังจากเห็ดพี่ใหญ่ได้เล่าเรื่องผู้คนที่กำลังขาดแคลนอาหารให้ฟังและบอกเห็ดทั้งหลายว่า ‘เป็นเวลาที่เห็ดจะได้เดินทางออกไปหาผู้คนกันบ้างแล้ว แม้ว่าตลอดเวลาที่ผ่านมาผู้คนมักจะเป็นฝ่ายเดินทางมาหาเห็ดก็ตาม’

“เห็ดบางชนิดก็ยังไม่มั่นใจว่าจะไปกันได้ยังไง และการต้องเป็นฝ่ายไปถูกเขากินมันจะเป็นยังไง ความเอร็ดอร่อยของมนุษย์คือความตายของเห็ด น่ากลัวออก

“พี่ใหญ่เห็ดก็ได้บอกว่า ‘ทุกอย่างในโลกเรานี้ล้วนมีความเชื่อมโยงและมีภารกิจของตัวเอง การเกิดมาเป็นเห็ด เมื่อได้เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของอาหารให้กับผู้คน ก็เพื่อให้คนคนนั้นได้รับคุณค่าสารอาหารจากเห็ด ทำให้พวกเขาเติบโตต่อไป เมื่อมีมนุษย์ที่เติบโตขึ้นอย่างแข็งแรง มีสุขภาพที่ดี พวกเขาก็จะทำให้เกิดสิ่งดีๆ อีกมากมายบนโลกใบนี้ เป็นต้นว่าป่าที่ชุ่มชื้นหรือโรงเพาะเห็ดที่สวยงาม ทำให้พวกเราได้เกิดและเติบโตกันอีกมากมาย

“ตอนนี้มีคนที่ทุกข์ยากลำบากมากขึ้นเรื่อยๆ พวกเขาไม่สามารถมาหาเห็ดกินได้ด้วยตัวเองง่ายๆ และพวกเรายังทำหน้าที่เป็นสื่อเพื่อพาเอาผักผลไม้กับอาหารอื่นๆ อีกมากมายไปส่งให้ถึงมือผู้คนเหล่านั้นด้วย

“ขอให้พวกเราชาวเห็ดจงภาคภูมิใจในภารกิจนี้ ที่พวกเราจะได้แสดงพลังของตนเองในนามของความเป็นเห็ด ไม่ว่าจะดอกเล็กดอกใหญ่ ต่างสี ต่างสายพันธุ์ แค่เพียงเป็นกลุ่มเห็ดที่ปลอดภัย

“ขอให้เห็ดรุ่นใหม่อย่าได้หวาดกลัวไปเลย เมื่อเราได้ส่งต่อรสชาติของความเป็นตัวเราและความพร้อมที่จะร่วมผสมผสานกับรสชาติอื่นๆ ความกลมกลืนนี้จะทำให้พวกเราชาวเห็ดเป็นสิ่งมีคุณค่าตลอดไป พวกเขาจะเพาะพันธุ์เราอีกครั้งแล้วครั้งเล่าและจะชื่นชอบพวกเราไปเสมอ’

“เมื่อได้ฟังดังนั้นเห็ดต่างๆ ก็เกิดความเข้าใจ และมีความพร้อมยินดีที่จะได้เดินทางออกไปปฏิบัติภารกิจร่วมกัน จึงเป็นภาพของเห็ดดอกใหญ่กำลังพูดกับเห็ดดอกเล็ก และเห็ดต่างๆ ก็พากันฮึกเหิมขึ้นมา พากันยิ้มแย้มแจ่มใส มีความพร้อมที่จะออกเดินทางไปใต้แสงตะวัน”

Zujin
นักเรียนชั้นอนุบาล 3

“นี่ค่ะ เห็ดของหนู เป็นเห็ดที่มีเรื่องราวความสุขด้วยนะคะ”

Lalita Pholphalar
นักแปลและนักวาดรูปมือสมัครเล่น

“ต้ารู้สึกว่าสิ่งที่เราเผชิญอยู่เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างซึ่งอาจจะใหญ่เกินตัวเราไปมาก แต่ปัญหาเฉพาะหน้าของคนตัวเล็กๆ ก็มีอยู่จริง ถ้าเราพอจะหยิบยื่นให้กันได้ตามกำลังที่มีมันคงช่วยให้คนที่กำลังลำบากประคองตัวผ่านช่วงเวลานี้ไปได้ คล้ายๆ กับในรูปนี้ ตั้งใจให้เห็ดอยู่ข้างล่าง เป็นตัวแทนของอาหารและความช่วยเหลือจากคนตัวเล็กๆ ด้วยกัน ช่วยประคองให้น้องหัวจุกกับหมู่แมวยังเล่นสนุก มีความสุขกับชีวิตได้ และตั้งใจให้น้องแมวทางขวาช่วยกัน เพราะอยากให้มีบรรยากาศของการช่วยเหลือพึ่งพากันอยู่ในภาพ”

Aura Cherrybag
ศิลปิน

“นี่คือภารกิจของเห็ดแปลงร่างระหว่างเดินทางไกลไปหากลุ่มคนเปราะบาง ออร่าเลยนึกถึงม้าซึ่งเป็นสัตว์แข็งแรง สื่อถึงการเดินทางและการเคลื่อนไหวที่ทางทีมสวนผักคนเมืองจะเข้าไปช่วยเหลือ เลยมีม้าเป็นส่วนประกอบของภาพประกอบชิ้นนี้”

Faan.peeti
นักวาดภาพประกอบ

“เราอยากใช้ภาพวาดของเราทำให้คนที่กำลังเครียดจากเหตุการณ์โควิด-19 รู้สึกดีขึ้นบ้างจากการดูงานศิลปะที่ผ่อนคลาย เลยวาดเป็นภาพเห็ด 3 ต้นกำลังเล่นดนตรีอย่างมีความสุข ยิ่งโปรเจกต์นี้เป็นการชวนบริจาคเพื่อส่งมอบอาหารให้ผู้เปราะบางเลยอยากให้คนดูเห็นว่า เมื่อเหล่าเห็ดต่างสนุกกันขนาดนี้ คนที่ได้กินมันเข้าไปต้องรู้สึกดีแน่ๆ เลย”

Chayanich Muangthai
ศิลปิน

“เราวาดงานชิ้นนี้หลังกินข้าวอิ่มแล้วและไม่ได้รู้สึกหิวอะไร ในขณะที่แสงแดดเช้าของกลางๆ เดือนเมษายนนั้นร้อนจนสนามหญ้าสีเขียวกลายเป็นสีเหลืองน้ำตาลไหม้ ในภาพนี้มีความหวัง มีแสงแดด และมีเห็ดที่กำลังเบิกบาน”

Mission 03: สื่อสารปัญหาถึงระดับโครงสร้าง

ปลายย้ำกับเราตั้งแต่ครั้งแรกว่านี่ไม่ใช่การสื่อสารเพื่อให้คนบริจาคให้สวนผักคนเมืองเพียงอย่างเดียว แต่เธออยากให้คนตระหนักถึงปัญหาเชิงโครงสร้างที่เกิดขึ้นในไทย

ศิลปินสาวนำเสนอให้เราเห็นข้อมูลกลุ่มผู้เปราะบางที่มีรายได้ไม่แน่นอนผ่านข้อมูลการสำรวจ ‘ผลกระทบด้านเศรษฐกิจของโควิด-19 ต่อคนจนเมือง’ ซึ่งเผยแพร่ในเว็บไซต์ waymagazine.com

แบบสำรวจนี้จัดทำโดยคณาจารย์จาก 6 มหาวิทยาลัย ผ่านการสอบถามชุมชนแออัดในเมือง มีผู้ตอบแบบสอบถามทั้งหมด 507 ชุด ทั้งคนที่รับจ้างรายเดือนแต่ไม่มีประกันสังคม ลูกจ้างรายวัน แม่ค้า หาบเร่ รถเข็นแผงลอย ไปจนถึงคนที่รับจ้างอิสระ ซึ่งพบว่า 60.24 เปอร์เซ็นต์มีรายได้ลดลง เพราะหลายกิจการต้องหยุด ทำให้เกิดการเลิกจ้าง กลุ่มคนจนเมืองจึงประสบปัญหาไม่มีเงินชำระหนี้สิน ไม่มีรายได้พอกินอยู่ในชีวิตประจำวัน ต้องรับความช่วยเหลือจากเอกชนและบุคคลทั่วไป บางส่วนต้องกู้ยืมเงินหรือนำของใช้ไปจำนำ ที่สำคัญคือคนจนเมืองจำนวนหนึ่งยังเข้าไม่ถึงมาตรการ ‘เราไม่ทิ้งกัน’

สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าไม่ใช่ทุกคนในสังคมสามารถปฏิบัติตามมาตรการหยุดทำงานกักตัวที่บ้านของรัฐได้ เพราะการหยุดงานนั่นหมายถึงรายได้หดหายไม่มีพอประทังเลี้ยงชีพ

“แต่ก่อนเราไม่สนับสนุนการบริจาคเพราะมันไม่ใช่การแก้ปัญหาที่ยั่งยืน แต่ในเมื่อมีเรื่องเร่งด่วน โอเค การบริจาคมันดี เป็นการซื้อเวลาให้คนมีชีวิตต่อไปได้ในระยะหนึ่ง แต่เราว่าปัญหาจริงๆ คือปัญหาเชิงโครงสร้าง ดังนั้นสิ่งที่ต้องทำคู่กันคือต้องตระหนักเรื่องโครงสร้างด้วย เราต้องรู้ว่าตอนนี้กำลังอยู่ภายใต้อะไรและสามารถวิพากษ์โครงสร้างของรัฐไปด้วย”

“ดังนั้นเราจึงให้ข้อมูลไว้ในแคปชั่นภารกิจ #MushroomMission ด้วย ถ้าอยากอ่านเรื่องคนจนเมืองให้ไปอ่านต่อได้ที่ลิงก์ของ waymagazine เขาทำสกูปไว้ดีมากๆ พอคนได้รับสารจาก #MushroomMission ได้อ่านความเป็นมาของผลกระทบคนจนเมือง อาจจะกระตุ้นให้เขาคิดต่อไปได้มากกว่าการบริจาคครั้งเดียวแล้วจบ”

ในอนาคตปลายมีแผนจะต่อยอดภารกิจของ #MushroomMission เป็น #MushroomStories ด้วย เพื่อทำงานกับเรื่องเล่าของเห็ดออกเดินทางจากเสียงผู้คนที่หลากหลายขึ้นด้วย

ใครอยากเข้าร่วมภารกิจแปลงร่างเห็ด สามารถวาดภาพเห็ดในสไตล์ตัวเอง โพสต์ลงเฟซบุ๊กพร้อมข้อมูลของกลุ่มสวนผักคนเมือง หรือติดตามข้อมูลและภาพอื่นๆ ได้ที่ yodchattinyline.com หรือ #MushroomMission

ภาพ: Joel Chua

The post #MushroomMission เมื่อ ‘เห็ด’ ช่วยส่งต่ออาหารให้กลุ่มเปราะบางในวิกฤตโควิด-19 appeared first on a day magazine.