เมื่อเสม็ดก็ไม่เคยไปถึง อยากตะลุยกินผลไม้ก็ไปตอนหมดช่วงเสียทุกที นั่นเองที่เมื่อรู้ว่า a day experience ครั้งนี้ร่วมมือกับ GC พาเราออกเดินทางไปรู้จักระยองในมุมที่ใครหลายคนไม่เคยสัมผัส ย่ำเท้าชมโบราณสถานและสกุลช่างที่ซ่อนอยู่ในเมือง ซึ่งล้วนได้มาจากการศึกษาโครงการเส้นทางแห่งความสุข ได้บอกลาทะเลและไปนอนรับลมริมแม่น้ำประแสร์ เราจึงรีบดอดมาร่วมด้วยแทบจะทันที 

ไม่ต่างกันกับเพื่อนร่วมทัวร์อีก 13 คน ที่แต่ละคนก็ให้เหตุผลคล้ายกันนี้ เหตุผลที่ว่าอยากรู้จักระยองให้มากขึ้นอีกสักหน่อย

เอาล่ะ สิ้นเสียงแนะนำตัว นี่เป็นสัญญาณให้รู้ว่าการออกสำรวจสถาปัตยกรรมโบราณในจังหวัดระยองกำลังเริ่มต้น

01 วัดโขด (ทิมธาราม)

จุดหมายปลายทางแรกของเราในทริปนี้คือ วัดโขด (ทิมธาราม) วัดเก่าแก่แห่งเดียวของจังหวัดระยองที่มีภาพจิตรกรรมฝาผนังซ่อนตัวอยู่ในอุโบสถเก่า 

ปลื้มกมล แก้วทอง นักโบราณคดีหนึ่งในสมาชิกทีมวิจัยของโครงการฯ และ ฝ้าย–จิรพันธ์ุ สัมภาวะผล เจ้าของเพจอักษราร้อยวลีลิขิต เป็นคนรับหน้าที่พาพวกเราชม พร้อมให้ความรู้อย่างเจาะลึก 

แทบไม่ต้องรอให้เห็นภาพจิตรกรรมด้านใน ปลื้มเริ่มต้นละลายพฤติกรรมของคนต่างอายุ ต่างสาขาอาชีพ อย่างพวกเรา ด้วยการโยนคำถามให้เราทายถึงที่มาของชื่อวัด แน่นอนว่าผู้ร่วมทริปของเราล้วนเดาถูกว่าชื่อ ‘โขด’ นี้มีที่มาจากสภาพภูมิศาสตร์ที่ตั้งวัด ซึ่งตั้งอยู่บนเนินทรายสูง ส่วน ‘ทิมธาราม’ ก็ได้มาจากชื่อของผู้สร้างวัดนั่นเอง 

เมื่อรู้ที่มาและเริ่มคลายความประหม่ากับเพื่อนร่วมทริป เขาจึงหันมาชี้ชวนให้พวกเราดูรูปแบบสถาปัตยกรรมของอุโบสถเก่าที่ตั้งตระหง่านอยู่ด้านหน้า

อุโบสถหลังที่ว่านี้สร้างตามแบบอยุธยาตอนปลาย เนื่องจากมีขนาดเล็ก ผนังสอบ ตัวหลังคาในอดีตจะเป็นทรงลาดลง ตามเอกลักษณ์ของภาคตะวันออก เรียกว่า จั่นหับ แต่เนื่องจากหลังคาดั้งเดิมทำด้วยไม้ ปัจจุบันจึงมีการซ่อมแซมใหม่ และมีการทำจั่วซึ่งเป็นรูปแบบสถาปัตยกรรมซึ่งได้มาจากตะวันตกในสมัยหลัง 

หน้าบันหรือผนังด้านบนประดับด้วยกระเบื้องเคลือบลายครามดูแปลกตา ส่วนตัวผนังด้านล่างเองก็ค่อนข้างทรุดโทรมไปมากตามสภาพอากาศและน้ำที่อาจไหลลงตามซอกขอบหลังคา ภาพจิตรกรรมด้านนอกจึงหลุดหายไปทั้งหลัง เหลือเพียงที่ประตูทางเข้าด้านซ้ายที่สันนิษฐานว่าเป็นเรื่องราวจาก รามเกียรติ์ ตอนยกรบ 

ตัวผนังด้านในเป็นจิตรกรรมพื้นถิ่นของจังหวัดระยอง ดูได้จากสีที่ใช้วาด คือจะใช้สีเขียวเป็นหลัก ซึ่งจะมีการรองพื้นด้วยสีขาวก่อน ทำให้สีที่ได้เจือจางคล้ายสีพาสเทล ขัดกับของไทยประเพณีที่มักจะใช้สีสด อย่างสีแดง สีดำ หรือสีส้ม โดยเรื่องราวที่บันทึกไว้นั้นคือเรื่องทศชาติชาดก ที่บ้างก็ยังอยู่ในสภาพสมบูรณ์ และบ้างก็เลือนหายจนแทบมองไม่ออก นั่นเองที่ทำเอาพวกเรานึกเสียดายกันยกใหญ่หากวันข้างหน้าภาพเหล่านี้ถึงคราวลบเลือน

หลังดูภาพจิตรกรรมจบ ฝ้ายรับหน้าที่พาเราขึ้นบนศาลา ตามไปดูอีกหนึ่งไฮไลต์สำคัญของวัด นั่นคือสมุดพระมาลัย ที่ว่ากันว่ามีแค่ 2 เล่มในโลกเท่านั้น เล่มหนึ่งอยู่ที่สวิตเซอร์แลนด์ ส่วนอีกเล่มอยู่ตรงหน้าเราตอนนี้

นอกจากจะได้ดูสมุดพระมาลัย ฝ้ายยังนำตัวอย่างสมุดและอุปกรณ์เครื่องเขียนแบบโบราณ ทั้งเยื่อข่อย น้ำหมึกจากธรรมชาติ มาให้พวกเราดูเป็นการเรียกน้ำย่อยก่อนเข้าคลาสเรียนการเขียนอักษรไทยโบราณแบบเต็มๆ ในวันรุ่งขึ้นด้วย

02 ถนนยมจินดา

นั่งรถออกจากวัดเพียงไม่นานก็ถึงสถานที่ที่สองที่เราจะไปเยือนอย่างถนนยมจินดา อาร์ม–อธิวัฒน์ คุณาเดชดี รับหน้าที่พาเราลัดเลาะเดินชมย่าน พาเข้า-ออกบ้านต่างๆ พร้อมเล่าเกร็ดน่ารู้ให้ฟัง

ยมจินดา คือถนนเส้นแรกของจังหวัดระยอง หากมองดูเผินๆ อาจคล้ายคลึงกับเจริญกรุงของกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นย่านการค้าในอดีต ธุรกิจที่ขึ้นต้นด้วยคำว่าโรง ทั้งโรงสี โรงหนัง โรงละคร จึงเริ่มต้นที่ถนนสายแรกแห่งนี้ 

อาร์มเล่าให้ฟังว่าที่ดินบนถนนแห่งนี้มีเจ้าของครอบครองเพียงไม่กี่ตระกูล ซึ่งถือเป็นตระกูลใหญ่ของระยองทั้งสิ้น เช่น ตระกูลยมจินดา (ตระกูลสายตรงของเจ้าเมืองระยอง) ตระกูลบุญศิริ ตระกูลวิริยะพงษ์ ตระกูลสินธุวณิชย์ ตระกูลสมะลาภา ตระกูลสัตย์อุดม ตระกูลเปี่ยมพงศ์สานต์ ตระกูลปัทมดิลก

บ้านโบราณที่เขาพาเราเข้าไปดูการออกแบบหลายๆ หลังจึงมีองค์ประกอบของวัสดุที่บ่งบอกฐานะอยู่ เช่น ตึกเถ้าแก่เทียน ที่ในอดีตเป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของระยอง ก็มีการปูพื้นด้วยหน้าไม้ขนาดใหญ่ รวมทั้งยังมีการฉลุไม้ตกแต่งเป็นลวดลายขั้นสูง ดูอ่อนช้อย หรืออย่างบ้านมาลีวณิชย์ ร้านขายสังฆภัณฑ์บนถนนเส้นนี้ ก็มีการใช้กระเบื้องนำเข้าจากอิตาลีด้วย

จริงๆ แค่ได้เข้าไปเยี่ยมชม ดูสถาปัตยกรรมภายในบ้านหลายๆ หลัง และได้รับรู้ข้อมูลจากอาร์มประกอบ ก็ทำให้เรารู้สึกว่าการมาร่วมทริปครั้งนี้พิเศษมากแล้ว เพราะได้รู้ในสิ่งที่ไม่เคยรู้มาก่อนมากมาย แต่เมื่อได้เจอครูหมูซึ่งเป็นหลานสาวของเจ้าเมืองโดยบังเอิญก็ทำให้เราเข้าใจคำว่าโชคสองชั้น เพราะมีโอกาสได้เข้าไปบุกบ้านชมง้าวของเจ้าเมืองและใบสาแหรกตระกูลยมจินดา

03 วัดบ้านแลง

ก่อนจะเข้าที่พัก พวกเราเดินทางมาชมโบราณสถานกันต่อที่วัดบ้านแลง โดยสิ่งสำคัญที่ควรค่าแก่การรับชมของวัดแห่งนี้คือ อุโบสถและหอไตรกลางน้ำ

อุโบสถของที่นี่แม้จะมีรูปทรงตามแบบอยุธยาตอนปลายเช่นเดียวกันกับวัดโขด (ทิมธาราม) แต่กลับอยู่ในสภาพสมบูรณ์กว่า ทั้งจั่นหับที่ลาดลงและกระเบื้องเคลือบบนหน้าบัน เอกลักษณ์ของวัดในเมืองระยอง ทั้งนี้อาจเพราะตัวอุโบสถต้องการสร้างเลียนหอไตรกลางน้ำซึ่งตั้งอยู่ฝั่งตรงข้ามกันด้วย สระบัวที่ล้อมรอบอุโบสถนี้จึงช่วยขับให้อุโบสถดูสวยแปลกตายิ่งขึ้นไปอีกด้วย

อ้อ เจดีย์ที่อยู่รายรอบอุโบสถเองก็มีความโดดเด่นไม่แพ้กัน เพราะเป็นเจดีย์ทรงปรางค์แห่งเดียวในจังหวัดระยองด้วย

04 มาหาสมุทร

เพียงแค่เดินทะลุประตูรั้ว มองเข้าไปเห็นลานบ้านกว้างด้านใน วิวแม่น้ำประแสร์ และลมเย็นๆ ช่วงใกล้ค่ำที่พัดโกรกเข้ามา ความเหน็ดเหนื่อยจากการเดินทางก็หายไปเป็นปลิดทิ้ง 

คืนนี้เราจะพักผ่อนกันที่มาหาสมุทร โฮมสเตย์ซึ่งเปลี่ยนแปลงมาจากโรงงานแปรรูปแมงกะพรุนแห่งนี้ให้เต็มอิ่ม 

ตัดภาพมาอีกทีก็ถึงเวลาของมื้อเช้า ซึ่งที่นี่เสิร์ฟให้แบบจัดหนักจัดเต็ม มาในรูปแบบของปิ่นโตที่อัดแน่นไปด้วยกับข้าวน่ากิน ทั้งปลาหมึกต้มหวาน ปลาทอด ห่อหมก กินไปพลาง ชมวิวแม่น้ำประแสร์ไปพลาง ถือเป็นเช้าที่รื่นรมย์มากๆ 

05 เขียนอักษรไทยกับเพจอัษราร้อยวลีลิขิต

ได้เวลาออกไปเรียนวิชาที่เรารอคอยอย่างคลาส calligraphy อักษรไทย ซึ่งครูที่จะมาสอนก็ไม่ใช่คนอื่นคนไกล แต่เป็นฝ้ายนั่นเอง

ฝ้ายเริ่มต้นสอนตั้งแต่สเตปแรก นั่นคือการเลือกขนนกที่ถูกใจและถนัดมือ เมื่อได้มาแล้วก็ทำตามขั้นตอนง่ายๆ 4 ข้อ ที่พอทำจริงก็เล่นเอาปาดเหงื่ออยู่เหมือนกัน

1. ตัดโคนขน 
2. ปาดออกประมาณ 2.5 เซนติเมตร 
3. ปาดออกให้ได้ขนาดตามต้องการ เป็นการกำหนดขนาดของหัวปากกา ตัวอักษรจะเล็กหรือใหญ่ขึ้นอยู่กับขั้นตอนนี้
4. ผ่าครึ่งเพื่อเป็นช่องเดินน้ำหมึก

เมื่อแต่ละคนได้ปากกาคู่ใจ (ด้วยความช่วยเหลือจากฝ้ายเป็นส่วนใหญ่) กันมาแล้ว ฝ้ายจึงเดินแจกน้ำหมึกให้เราได้ทดลองเขียนตามกระดาษตัวอย่างเป็นการฝึกมือ จากนั้นจะเขียนจดหมายให้ตัวเองหรือใครๆ ก็ได้ตามใจ ซึ่งเมื่อเราได้ตวัดปากกาเป็นอักษรไทยโบราณไม่กี่ประโยคก็ขอยอมแพ้ พยายามเท่าไหร่ก็ยังเขียนให้สวยอย่างครูไม่ได้ จึงขออนุญาตเขียนเป็นตัวไทยปกติ เพราะกลัวจะเขียนจดหมายไม่เสร็จ ตรงข้ามกับเพื่อนร่วมทริปหลายคนที่ตวัดปากกาเสมือนมืออาชีพ เขียนสวยซะจนยากจะเชื่อว่านี่คือครั้งแรก

เมื่อเขียนจนพอใจก็ถึงเวลาพับจดหมายใส่ซองกระดาษที่พับเองกับมือ แล้วนำไปปิดผนึกด้วยครั่งหรือจะจ่าหน้าซองด้วยพิมพ์ดีดก่อนก็ได้ ขั้นตอนนี้จึงเป็นขั้นตอนที่พวกเราสนุกมากเพราะเป็นสิ่งที่น้อยครั้งนักจะได้สัมผัสในชีวิตจริง กว่าจะได้ปิดผนึกจดหมายจึงสาละวนอยู่กับการพิมพ์ดีด การละลายครั่งกันสนุกสนาน หากใครจะฝากฝ้ายส่งก็สามารถ จะได้มีตราประทับบอกให้รู้ว่าเป็นของฝากจากการมาระยอง แต่เราส่วนใหญ่ล้วนถือจดหมายกลับไปพร้อมปากกาขนนก อยากดูแลเองเพราะอดไม่ได้ที่จะหยิบมาดูให้ชื่นใจ 

การเดินทางตลอด 2 วัน 1 คืน ที่ระยองแห่งนี้ มีประสบการณ์ใหม่ๆ ที่ไม่เคยได้สัมผัสอยู่มาก ทำเอาแทบลืมไปเลยว่าสถานที่ที่เรายืนอยู่นี้เป็นจังหวัดเดียวกันกับที่เราเคยมาเที่ยวทะเลหรือตะลุยกินผลไม้ แม้ว่าจดหมายที่ปิดผนึกไว้จะยังไม่ได้แกะมาอ่านอีกครั้ง แต่แค่ได้เห็นจ่าหน้าซองว่าเขียนที่ระยอง บรรยากาศและความทรงจำในวันนั้นก็กลับมาแล้ว

The post a day experience : Rayong Time Ago ย่ำเท้าเรียนรู้ประวัติศาสตร์ระยอง เมืองที่มีมากกว่าผลไม้และชายทะเล appeared first on a day magazine.

มันไม่ใช่กลิ่นเค็มแหลมคมที่ชวนให้เวียนหัว แต่เป็นกลิ่นเค็มแบบหอมๆ ที่ชวนให้น้ำลายสอ

เรานัดพบกับ นุ–อนุชิต ตันติเวชวุฒิกุล ทายาทรุ่นที่ 4 เจ้าของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง หรือโรงน้ำปลาตั้งไถ่เชียง แห่งปากน้ำระยอง เพื่อพูดคุยถึงการสืบสานกิจการจากบรรพบุรุษ

“ธุรกิจนี้เหมือนเอาเงินไปถมไว้ในบ่อ ต้องรอปีหนึ่งถึงจะถอนออกมาใช้ได้”

นุเกริ่นกับเราเช่นนี้เพราะกว่าจะผลิตน้ำปลาได้แต่ละทีนั้นต้องหมักปลาจนได้ที่ ใช้เวลาเป็นแรมปี คนรุ่นใหม่ส่วนมากจึงไม่คิดสานต่ออาชีพคนทำน้ำปลา แต่แน่นอนว่านุเป็นหนึ่งในคนรุ่นใหม่ส่วนน้อย

โรงงานน้ำปลาตราชูตราชั่งผลิตน้ำปลามายาวนานราว 80 ปี จากกิจการเล็กๆ ในครัวเรือนสู่โรงงานอุตสาหกรรมเต็มรูปแบบซึ่งมีกำลังการผลิตมากถึง 12,000 ขวดต่อวัน และมีบ่อหมักน้ำปลาถึง 1,000 บ่อ โดยข้อได้เปรียบของโรงงานแห่งนี้คือตั้งอยู่ใกล้ปากน้ำระยอง สามารถขนปลาที่จับได้สดๆ ลงบ่อหมักได้ทันที จึงมั่นใจได้ว่าความสดใหม่นั้นไม่เป็นรองใคร

น้ำปลาตราชูตราชั่งโด่งดังมานานทั้งด้านคุณภาพ ความสดใหม่ และรสชาติที่ดีเยี่ยม ถึงขนาดที่ว่าเชฟกระทะเหล็กอาหารไทย อย่างชุมพล แจ้งไพร ไว้ใจเลือกใช้น้ำปลาตราชูตราชั่งในการปรุงอาหาร และยังใช้ในโรงเรียนสอนทำอาหารไทยของเขาด้วย

ในฐานะทายาทรุ่นที่ 4 ของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง นุอาสาเล่าให้ฟังถึงที่มาของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่งแห่งปากน้ำระยอง ตั้งแต่จุดเริ่มต้น วิถีชีวิตที่อยู่ใกล้ชิดทะเล การต่อยอดกิจการจากคนรุ่นก่อน ไปจนถึงปรัชญาในการดำเนินธุรกิจให้กลมกล่อมไม่แพ้น้ำปลา

เปิดฝาบ่อน้ำปลาของครอบครัวชาวจีนโพ้นทะเล

อันที่จริงโรงงานน้ำปลาแห่งนี้เริ่มต้นจากซีอิ๊ว เต้าเจี้ยว เต้าหู้

ทวดของนุเดินทางจากเมืองจีนมาตั้งรกรากอยู่ที่ปากน้ำระยอง แรกเริ่มก็รับจ้างทั่วไป ก่อนจะค่อยๆ ขยับมาทำซีอิ๊ว เต้าเจี้ยว เต้าหู้ ซึ่งเป็นวิชาความรู้ที่ติดตัวมาจากเมืองจีน

“ปรากฏว่าขายไม่ได้เลยเพราะคนไทยกินไม่เป็น” นุเล่า

ทวดของเขาจึงสืบเสาะจนรู้ว่าเครื่องปรุงที่คนไทยกินเป็นและทุกบ้านต้องมีติดครัวคือน้ำปลา “เราถือว่าชาวปากน้ำเป็นครูบาอาจารย์ของโรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง เพราะทวดได้คนท้องถิ่นสอนว่าต้องใช้ปลาอะไร หมักยังไง ต้องหมักกี่เดือน ส่วนกะปิมาเริ่มทำทีหลังเมื่อประมาณ 40 ปีก่อน เริ่มแรกหมักในตุ่มหรือไหเล็กๆ แล้วค่อยๆ ขายได้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เลยทำเป็นโรงงานอุตสาหกรรม”

เหยาะความใส่ใจลงในธุรกิจ

พอถึงคราวที่ต้องรับช่วงต่อกิจการจากรุ่นพ่อแม่ จุดแข็งที่นุคงไว้เหมือนเดิมตั้งแต่แรกเริ่มคือการรักษาคุณภาพของวัตถุดิบให้ดีที่สุด โดยเน้นเรื่องความสดของปลาเป็นพิเศษ เพราะถ้าวัตถุดิบดีมีคุณภาพแล้ว ย่อมจะสะท้อนออกมาในทุกหยดของน้ำปลา

“ของเราได้เปรียบตรงที่ว่าแพปลากับบ่อหมักอยู่ใกล้กัน ตั้งแต่รับปลาขึ้นมาบนแพ จนถึงลงบ่อหมัก ใช้เวลาไม่เกินครึ่งชั่วโมง เพราะฉะนั้นเราจะได้วัตถุดิบที่สดมาก พอได้ปลามาเราก็จะเอามาเคล้ากับเกลือและหมักลงบ่อทันที นี่คือข้อแตกต่างที่ชัดเจน และเราพยายามรักษาคุณภาพนี้ให้ได้เรื่อยมา”

ส่วนการพัฒนาต่อยอดในรุ่นของนุ นอกจากการขยายเป็นสเกลธุรกิจที่ใหญ่ขึ้น สร้างบ่อหมักมากขึ้น และเสริมกำลังผลิตในโรงงานให้มากขึ้น ส่วนที่เห็นได้ชัดเจนอีกอย่างคือการพัฒนารสชาติน้ำปลา โดยปรุงแต่งให้ถูกปากถูกใจผู้บริโภคยุคนี้มากขึ้น รสชาติน้ำปลาจึงแตกต่างจากรุ่นพ่อแม่อย่างชัดเจน นั่นคือกลมกล่อมขึ้น

“ความต้องการของผู้บริโภคในยุคนี้เปลี่ยนไป น้ำปลาดั้งเดิมคือแค่ปลาผสมกับเกลือ เพราะคนต้องการแค่รสเค็มของเกลือและรสหวานจากเนื้อปลา แต่ปัจจุบันผู้บริโภคต้องการรสหวานมากขึ้น เราเลยปรุงแต่งรสด้วยน้ำตาลทราย ซึ่งเราใช้แค่นี้ ไม่มีสารปรุงแต่งรสตัวอื่นอีก”

นุขยายความว่าโรงงานน้ำปลาแต่ละแห่งก็จะมีจุดเด่นเป็นของตัวเอง แต่ละเจ้าก็จะมีการปรุงรสชาติแตกต่างกันไป

“น้ำปลาตราชูตราชั่งเองก็จะมีกลุ่มลูกค้าที่ชอบกลิ่นแบบนี้ รสชาติแบบนี้” ซึ่งนี่เองคือแรงผลักที่ทำให้เขาพยายามรักษาคุณภาพและมาตรฐานรสชาติให้ดีสมกับที่ผู้บริโภคให้ความเชื่อมั่น

“เราพยายามรักษาคุณภาพให้เป็นแบบนี้ ไม่ว่าจะผ่านไปกี่ปีๆ ก็ต้องเป็นแบบนี้ เพราะเอาไปปรุงแล้วมันได้ผลลัพธ์ออกมาดี ลูกค้าพอใจ เราเลยแคร์เรื่องการรักษาคุณภาพมาก โดยเฉพาะเรื่องความสดใหม่และรสชาติ”

น้ำปลาเติมเต็มรสชาติในจาน คนทำน้ำปลาได้เติมเต็มในใจ

สำหรับนุ ไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนไปแค่ไหน อาชีพคนทำน้ำปลาก็ยังจำเป็นอยู่ และเขาอยากรักษาอาชีพนี้ให้อยู่คู่ระยองไปตลอด ด้วยความรักผูกพันในอาชีพ และตระหนักดีว่าไม่ว่ายังไงอาหารไทยก็ต้องมีน้ำปลาและกะปิเป็นของคู่กัน

นอกจากจะเป็นอาชีพเพื่อเลี้ยงดูชีวิตแล้ว นุยังรู้สึกสนุกที่ได้สานต่อธุรกิจดั้งเดิมของครอบครัว เขามีหลักยึดในการทำงานอยู่ 3 ข้อคือ ซื่อสัตย์ อดทน และกตัญญู

“อันดับแรกคือต้องซื่อสัตย์กับผู้บริโภค ถามว่าที่ผ่านมาสินค้าเคยมีปัญหาไหม มีนะ และเราเปลี่ยนให้ใหม่หมด คือใจเขาใจเรา เราก็อยากขายของได้ ลูกค้าก็อยากได้ของดี ถ้าเราเอาของไม่ดีไปขาย เราเองก็รู้อยู่แก่ใจว่าทำอะไร ดังนั้นเรื่องความซื่อสัตย์มาเป็นอันดับหนึ่ง

“สองคือเรื่องความอดทน เพราะงานทุกอย่างมีปัญหาหมด ปัญหาเรื่องแรงงาน วัตถุดิบ เราต้องอดทนเพราะเราคือผู้ผลิต สมมติพนักงานดื้อ เราโวยวายไป ผลลัพธ์อาจจะแย่กว่าที่เราคิดก็ได้ ดังนั้นถ้าควบคุมตัวเองได้ก็น่าจะดีกว่า

“สามคือเรื่องความกตัญญู เราต้องรำลึกไว้เสมอว่าเรามาถึงวันนี้ได้เพราะบรรพบุรุษ เขาสร้างมาก่อน วางรากฐานมาให้เป็นอย่างดีและแข็งแรง ฉะนั้นวันนี้ที่เราอายุเท่านี้ เราแข็งแรง เรามีหน้าที่ต้องดูแลบรรพบุรุษทั้งพ่อแม่ปู่ย่าตายายที่เขาเริ่มอ่อนแอลง ซึ่งทั้งหมดนี้ผมคิดว่าสุดท้ายก็ส่งผลดีต่อตัวเราเองและธุรกิจ ผมจะขอพรเสมอให้คนในครอบครัวและเพื่อนร่วมงานทุกคนมีความสุข แข็งแรง และเจริญงอกงาม”

หยดน้ำปลาที่นำรายได้มาสู่ชุมชน

อีกสิ่งหนึ่งที่นุภาคภูมิใจไม่น้อยไปกว่าการสานต่ออาชีพคนทำน้ำปลาคือ การได้มีส่วนช่วยสร้างงานสร้างอาชีพให้คนในชุมชนปากน้ำระยอง

“วัตถุดิบเราก็ซื้อจากคนในท้องถิ่น แรงงานเราก็ใช้แรงงานท้องถิ่น แล้วโรงน้ำปลาตราชูตราชั่งโชคดีที่มีเพื่อนร่วมงานดี หลายคนเป็นคนที่นี่ ทั้งฝ่ายบัญชี ฝ่ายผลิต ฝ่ายควบคุมคุณภาพ พนักงานในไลน์ผลิต เราโชคดีที่ได้รู้จักและทำงานร่วมกับคนเหล่านี้ ถึงจะเครียดยังไงมันก็ผ่านไปได้”

นุทิ้งท้ายด้วยรอยยิ้มว่า “ผมรักอาชีพนี้ สนุกกับการทำอาชีพนี้ ถึงจะมีปัญหาบ้างแต่เหมือนได้ผจญภัยในทุกๆ วัน บางทีก็เหนื่อย แต่ยังไงก็รักในอาชีพทำกะปิทำน้ำปลาอยู่ดี”

The post คุยกับทายาทรุ่นสี่ ‘โรงน้ำปลาตราชูตราชั่ง’ ว่าด้วยมรดกอาชีพแห่งปากน้ำระยอง appeared first on a day magazine.

หากย้อนกลับไปเมื่อร้อยกว่าปีก่อนก็คงจะได้คำตอบ

จุดเริ่มต้นของความคึกคักของถนนสายนี้เกิดขึ้นได้เพราะทำเลที่ตั้ง ด้วยอยู่ริมแม่น้ำระยองซึ่งเดิมทีถูกใช้เป็นเส้นทางในการเดินทางและการขนส่งสินค้า จึงทำให้มีการตั้งชุมชนกระจายตัวริมสองฝั่งแม่น้ำ

ชุมชนยมจินดาเกิดขึ้นพร้อมกับการตัดถนนยมจินดาซึ่งเป็นถนนสายแรกของเมืองระยอง สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อประมาณ พ.ศ. 2443 เป็นถนนที่ผ่าใจกลางเมืองและวางตัวขนานไปกับแม่น้ำระยอง ทำให้ชุมชนยมจินดากลายเป็นทั้งย่านที่อยู่อาศัย แหล่งการค้า รวมถึงแหล่งขนถ่ายสินค้าไปยังกรุงเทพฯ และหัวเมืองอื่นๆ

เมื่อมีการตัดถนนยมจินดา แม่น้ำระยองซึ่งเคยเป็นเหมือนเส้นโลหิตสำคัญก็ถูกลดความสำคัญลง จากบ้านเรือนที่เคยหันหน้าเข้าแม่น้ำก็ปรับเปลี่ยนเป็นอาคารและตึกแถวที่หันหน้าเข้าหาถนน บางบ้านก็ใช้วิธีดีดและงัดบ้านทั้งหลังให้หน้าบ้านหันกลับมาฝั่งถนน และเมื่อผู้คนหันมาสัญจรทางบกมากกว่าทางน้ำ แม่น้ำระยองจึงแปรเปลี่ยนจากสถานะประตูรับแขกหน้าบ้านเป็นแค่คลองหลังบ้านเท่านั้น

เมื่อการคมนาคมเริ่มสะดวก ความเจริญก็เข้ามาเคาะประตูบ้านเรือนในย่านนี้ ชุมชนยมจินดาจึงค่อยๆ เติบโตและรุ่งเรืองสุดขีดในฐานะย่านการค้าที่สำคัญของระยองและภาคตะวันออก

ในสมัยนั้น เจ้าสัวนายทุนมาปักหลักทำธุรกิจบนถนนยมจินดา คหบดีและเศรษฐีต่างท้องถิ่นก็มักจะมาจับจองที่ดินสำหรับสร้างบ้านเรือน รวมถึงร้านค้าต่างๆ ก็ทยอยมาเปิดที่นี่ อาคารพาณิชย์จึงเรียงรายเต็มสองฝั่งถนน ทั้งโรงหนัง โรงฝิ่น โรงสี ธนาคาร ร้านทอง ร้านยาจีน ร้านเครื่องเขียน และอู่ต่อเรือ

เพราะเป็นถนนสายแรก ความเจริญทั้งหมดของเมืองระยองจึงกระจุกตัวอยู่ที่ถนนยมจินดา ที่นี่ได้ชื่อว่าเป็นย่านคนรวยไปโดยปริยาย ถ้าจะเปรียบให้เห็นภาพ ย่านนี้คงเหมือนกับ Beverly Hills ในลอสแอนเจลิส ซึ่งเป็นย่านคนมีฐานะที่นิยมสร้างบ้านหลังใหญ่โต บนถนนยมจินดาเองก็มีทั้งบ้านขุนนางและคหบดีให้เห็นอยู่หลายหลัง

ทุกวันนี้พื้นเพของผู้คนที่อยู่อาศัยในชุมชนยมจินดาส่วนใหญ่เป็นคนระยอง และมีส่วนหนึ่งที่บรรพบุรุษเป็นชาวจีนโพ้นทะเลซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวไหหลำและแต้จิ๋วมาตั้งบ้านเรือนที่นี่ด้วย จุดสังเกตคือบ้านของคนจีนนิยมใช้ประตูบานเฟี้ยมซึ่งสามารถพับเป็นส่วนๆ ได้

ภายนอกแล้วชุมชนยมจินดาเป็นย่านการค้าที่มีทั้งตึกแถว อาคารไม้ และอาคารก่ออิฐถือปูน ปะปนกันไป เมื่อยุคสมัยเปลี่ยน บ้านเรือนส่วนใหญ่ที่เป็นร้านค้าก็กลายมาเป็นที่อยู่อาศัย แต่ก็ยังหลงเหลือเค้าลางของความเป็นศูนย์กลางความเจริญให้เห็น

พอพูดถึงความรุ่งเรืองต่างๆ นานาและความใหญ่โตโอ่อ่าของบ้านเรือนที่นี่แล้ว หลายคนอาจจะยังไม่เห็นภาพ เราเลยขออาสาพาเดินเท้าสำรวจถิ่นย่านบ้านเรือนบนถนนยมจินดา ซึ่งเป็นถนนสายประวัติศาสตร์ที่บรรจุลมหายใจ ความทรงจำ และวิถีชุมชนดั้งเดิมของเมืองระยองเอาไว้

บ้านเจ้าเมือง ต้นตระกูลยมจินดา : จากเรือนคหบดีสู่ร้านอาหารต้นตำรับเมืองระยอง

บ้านเจ้าเมือง ต้นตระกูลยมจินดาเป็นบ้านไม้สีฟ้าติดริมแม่น้ำระยอง บ้านนี้เคยเป็นทั้งที่อยู่อาศัยและอดีตที่ทำการของพระยาศรีสมุทรโภคชัยโชคชิตสงคราม (เกตุ ยมจินดา) สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2474 ท่านดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองระยองคนสุดท้ายและเป็นต้นตระกูลยมจินดา ถนนเส้นแรกของเมืองระยองหรือถนนยมจินดาที่เรายืนอยู่นี้ก็เป็นความคิดริเริ่มของเจ้าเมืองระยองท่านนี้ที่ให้ตัดถนนเลียบแม่น้ำระยอง

ภายหลังชาวระยองจึงเรียกขานถนนเส้นนี้ว่า ‘ยมจินดา’ เพื่อเป็นเกียรติแด่ท่านเจ้าเมือง ภายในตัวบ้านมีสารพัดของสะสมของเจ้าบ้านจัดแสดงตามมุมต่างๆ ซึ่งปัจจุบันเปิดเป็นร้านอาหารต้นตำรับระยองแท้ๆ โดยทายาทตระกูลยมจินดา

บ้านบุญศิริ : บ้านสมัยใหม่แบบกรุงเทพฯ หลังแรกบนถนนยมจินดา

บ้านบุญสิริคือบ้านโมเดิร์นแบบกรุงเทพฯ หลังแรกบนถนนยมจินดา เป็นบ้านสองชั้น สร้างด้วยคอนกรีต มีรั้วรอบขอบชิด ด้านหน้าบ้านติดกับถนนยมจินดา ด้านหลังติดแม่น้ำระยอง เดิมทีที่ดินบริเวณนี้ทั้งหมดเป็นของพระยาศรีสมุทรโภคชัยโชคชิตสงคราม (เกตุ ยมจินดา) ต่อมาทายาทของท่านได้แต่งงานกับพูน บุญศิริ อดีตนายกเทศมนตรีเมืองระยอง จึงได้แบ่งที่ดินผืนใหญ่ของเจ้าเมืองมาสร้างเป็นบ้านบุญศิริหลังนี้เมื่อ พ.ศ. 2474 บ้านบุญศิริจึงอยู่ในละแวกเดียวกันกับบ้านเจ้าเมืองยมจินดาเพราะเคยเป็นที่ดินผืนเดียวกันมาก่อน

ตึกกี่พ้ง : ตึกสไตล์ชิโน–โปรตุกีสหลังแรกในระยอง

เจ้าของตึกคนแรกคือ กี่พง แซ่ตั๋น เศรษฐีชาวจีนจากปักษ์ใต้ ตึกกี่พ้งถือว่าเป็นตึกแบบตะวันตกหลังแรกของเมืองระยอง สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2456 เป็นตึกสองชั้นทรงสี่เหลี่ยมซึ่งมีความยาวถึง 12 คูหา ด้านหน้าไม่กว้างนักแต่เน้นให้อาคารมีความลึกและยาว

อาคารเป็นศิลปะแบบชิโน-โปรตุกีส หลายคนอาจจะคุ้นหน้าคุ้นตาตึกทรงนี้จากย่านเก่าเมืองภูเก็ต เพราะมีการว่าจ้างช่างชาวภูเก็ตมาสร้างตึกหลังนี้ สมัยก่อนเป็นที่จำหน่ายพริกไทยและเสื้อผ้านำเข้าจากเมืองจีน ต่อมาทายาทคือนายสิงห์และนางกราย กลิ่นสมุทร ได้เก็บรักษาตึกหลังนี้ไว้ ปัจจุบันพื้นที่ครึ่งหนึ่งของตึกกี่พ้งถูกแบ่งทำเป็นร้านขายของ

ตึกเถ้าแก่เทียน : อดีตธนาคารพาณิชย์แห่งแรก สู่แกลเลอรีและศูนย์ข้อมูลประวัติศาสตร์

ตึกนี้เปลี่ยนมือมาหลายเจ้าของซึ่งล้วนแต่เข้ามาสร้างตำนานบนถนนยมจินดา โดยแรกเริ่มท่านขุนพานิชชลาสินธุ์ หรือเถ้าแก่เทียน เป็นผู้สร้างตึกนี้ซึ่งเป็นตึกปูนเก่าแก่เป็นอันดับ 2 รองจากตึกกี่พ้ง

ตัวตึกเป็นศิลปะชิโน-โปรตุกีสที่ให้กลิ่นอายจีนผสมตะวันตก โดยเถ้าแก่เทียนได้แรงบันดาลใจมาจากตึกรามในจังหวัดภูเก็ตซึ่งเป็นบ้านเกิด บริเวณจั่วด้านบนของผนังตึกทั้งสองข้างมีการตกแต่งด้วยปูนปั้นลวดลายประณีต

สมัยแรกที่นี่เป็นที่อยู่อาศัยและร้านค้า ต่อมามีการแบ่งพื้นที่บางส่วนเป็นสำนักงานธนาคารนครหลวงไทย ซึ่งเป็นธนาคารพาณิชย์แห่งแรกของระยองในสมัยนั้น ภายหลังเปิดเป็นแกลเลอรีศิลปะในนาม ‘ดาวินชี สตูดิโอ’ หรือ ‘วิกเถ้าแก่เทียน’

ปัจจุบันตึกเถ้าแก่เทียนถูกพัฒนาให้เป็นศูนย์พัฒนาความคิดสร้างสรรค์และการออกแบบเมืองระยอง (Rayong Creativity Development Center – RCDC) เป็นศูนย์ข้อมูลประวัติศาสตร์เมืองระยองและถนนยมจินดา มีนิทรรศการพัฒนาการของเมืองระยอง ภาพถ่ายที่หาชมได้ยาก และภาพวาดตึกรามบ้านช่องต่างๆ บนถนนยมจินดา รวบรวมมาจัดแสดงที่ศูนย์นี้ด้วย ไฮไลต์อีกอย่างคือด้านข้างตึกมีภาพสตรีทอาร์ตที่วาดขึ้นใหม่เพื่อเลียนแบบโครงสร้างอิฐภายในตัวอาคารเดิม กลายเป็นจุดถ่ายรูปเช็กอินที่ใครแวะมายมจินดาจะต้องไม่พลาด

บ้านสัตย์อุดม : บ้านขุนนางเก่าสู่กล่องเก็บอดีตในนามพิพิธภัณฑ์เมืองระยอง

เดิมทีเป็นบ้านของขุนศรีอุทัยเขตร์ (โป๊ง สัตย์อุดม) ขุนนางผู้เป็นเจ้าของโรงสี โรงหนัง และอู่ต่อเรือ จุดเด่นของบ้านหลังนี้คือเป็นบ้านไม้สองชั้นที่ยังคงเก็บรักษาช่องลมที่มีลวดลายฉลุสไตล์จีนไว้

ปัจจุบันบ้านไม้หลังนี้ถูกปรับปรุงเป็นพิพิธภัณฑ์เมืองระยองซึ่งได้รับการเอื้อเฟื้อสถานที่จากบ้านสัตย์อุดม โดยเกิดจากความตั้งใจของกลุ่มชมรมอนุรักษ์ฟื้นฟูเมืองเก่าระยอง ให้เป็นที่รวบรวมของเก่าของดีของจังหวัด ทั้งภาพถ่ายโบราณหาชมยาก ข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ ที่แสดงถึงวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวระยองในอดีต เช่น เฟอร์นิเจอร์สมัยโบราณ ข้าวของเครื่องใช้ที่หาดูได้ยาก เปลือกหอยโบราณ ภาพเจ้าเมืองระยอง ภาพการแต่งกายสมัยก่อน ภาพตึกรามบ้านช่องสมัยโบราณ

บ้านมาลีวณิชย์ : บ้านไม้สไตล์จีนที่ประดับด้วยกระเบื้องจากอิตาลี

บ้านมาลีวณิชย์เป็นอาคารหลังใหญ่ทำจากไม้ทั้งหลัง ใช้เทคนิคการสร้างแบบโบราณคือกั้นผนังด้วยไม้ฝาแบบบานเกล็ด และเป็นประตูแบบบานเฟี้ยมซึ่งเป็นลักษณะดั้งเดิมของร้านค้าชาวจีนมาตั้งแต่อดีต ปูพื้นด้วยกระเบื้องโมเสกจากอิตาลีซึ่งปัจจุบันยังคงเก็บรักษาพื้นเดิมไว้อยู่ ปัจจุบันบ้านนี้เป็นร้านขายหนังสือและหมอนของชาวจีน

จากการบอกเล่าของเจ้าของบ้านรุ่นที่สอง บ้านมาลีวณิชย์ยังคงรูปแบบและวัสดุเดิมไว้โดยไม่มีการต่อเติมหรือซ่อมแซมมากนัก และเป็นตัวอย่างที่ค่อนข้างสมบูรณ์ของบ้านไม้เก่าใจกลางชุมชนยมจินดาที่แสดงให้เห็นความเก่าแก่และความรุ่งเรืองของชุมชนการค้าของชาวจีน

ศาลเจ้าแม่ทับทิม : ศาสนสถานของชาวจีนกลางชุมชนยมจินดา

นอกจากบรรดาร้านรวงต่างๆ บนถนนยมจินดาแล้ว ยังมีศาลเจ้าแม่ทับทิมที่อยู่คู่ชุมชนและมีประวัติความเป็นมายาวนานกว่าร้อยปี

ศาลเจ้าแม่ทับทิม หรือศาลตุ้ยบ้วยเนี่ย เริ่มก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2421 เพื่อประดิษฐานองค์เจ้าแม่ทับทิมและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ซึ่งเป็นที่กราบไหว้ของชาวระยอง ศาลนี้เป็นศาลเจ้าที่หันออกสู่แม่น้ำระยอง องค์เจ้าแม่อัญเชิญมากับเรือเพื่อให้คนมาขอพรให้รอดพ้นจากอันตรายขณะเดินเรือในทะเล นอกจากจะเป็นที่เคารพนับถือของชาวจีนไหหลำที่อพยพเข้ามาในย่านนี้แล้ว ปัจจุบันยังเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคนทั่วไปในแถบนี้ด้วย

ศาลเจ้าในย่านการค้าแห่งนี้จึงเป็นหลักฐานของการเข้ามาตั้งรกรากของชาวจีนที่ไม่ทิ้งขนบดั้งเดิมของตนซึ่งมีชีวิตพันผูกอยู่กับเทพเจ้า นอกจากศาลเจ้าแม่ทับทิมจะเป็นตัวแทนของการมีอยู่ของกลุ่มชาวจีนบนถนนสายนี้แล้ว ที่นี่ยังเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวไทยเชื้อสายจีนที่แม้จะไม่ได้อยู่รวมกันเป็นชุมชนหนาแน่นเหมือนแต่ก่อน แต่ก็ยังกลับมารวมตัวกันเมื่อถึงงานเทศกาลสำคัญๆ โดยในแต่ละปีจะมีการจัดงานต่างๆ เช่น งานกินเจ งานลุยไฟ งานแจกข้าวสาร

ตลาดโรงสี : ชวนช้อปปิ้งและชิมอาหารพื้นถิ่นเมืองระยอง

เดิมตลาดโรงสีคือโรงสีไฟของคุณพูน บุญศิริ ซึ่งถือเป็นโรงสีที่รุ่งเรืองที่สุดในยุคนั้น ปัจจุบันด้านหน้าเปิดเป็นตลาดขนาดย่อมช่วงวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ ซึ่งเป็นตลาดที่สนับสนุนการรักษาประเพณีของชุมชน

ถ้าใครได้มาเยือนตลาดโรงสีแห่งถนนยมจินดา เราขอแนะนำขนมท้องถิ่นหากินยากอย่างขนม ‘มัดไต้’ หรือขนมข้าวต้มมัดไส้คาวของชาวระยอง ทำจากข้าวเหนียวใส่ไส้ถั่วเหลืองซีกผสมหมู ปรุงรสด้วยเกลือและพริกไทย ห่อด้วยใบกะพ้อซึ่งเป็นพืชพื้นถิ่น มัดเป็นปล้องๆ ให้แน่นแล้วนำไปนึ่ง นอกจากขนมมัดไต้ที่ห้ามพลาดแล้ว ที่นี่ยังมีอาหารขึ้นชื่อของระยองอย่าง ‘แกงหมูใบชะมวง’ สูตรต้นตำรับฝีมือชาวบ้านชุมชนยมจินดาให้ชิมด้วย

ใครสนใจอยากเดินทางไปสัมผัสกลิ่นอายสถาปัตยกรรมรุ่นเก๋าและเรื่องราวบนถนนยมจินดาสามารถใช้เส้นทางถนนสุขุมวิท เลี้ยวขวาแยกปากน้ำระยอง เลยวัดลุ่มมหาชัยชุมพลไปประมาณ 100 เมตร ทางเข้าถนนยมจินดาจะอยู่ทางขวามือ

ขอขอบคุณข้อมูลจากโครงการวิจัยข้อมูลชาติพันธุ์และวิถีชุมชนระยอง จัดทำโดยคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ด้วยความร่วมมือกับบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน), คุณเฉลียว ราชบุรี (รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดระยอง), คุณอธิวัฒน์ คุณาเดชดี (ศูนย์พัฒนาข้อมูลประวัติศาสตร์เมืองระยอง) และคุณสุทธิพร ภู่ธนะพิบูล (เลขาฯ มูลนิธิกุศลร่วมใจ ศาลเจ้าแม่ทับทิมระยอง)

The post พาเดินเท้าสำรวจสถาปัตยกรรมเก่าแก่ร้อยปีบนถนนยมจินดา ย่านเก่าที่ได้ชื่อว่าเป็น Beverly Hills แห่งระยอง appeared first on a day magazine.

ในความเป็นจริง การทำงานประวัติศาสตร์ยังอาศัยหลักการทางวิทยาศาสตร์เข้ามาช่วยพิสูจน์หลักฐานที่ค้นพบเพื่อยืนยันข้อมูลที่นักโบราณคดีคาดการให้มีน้ำหนักมากขึ้นด้วย

และนั่นจึงเป็นเหตุผลที่คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากรนำทีมนักศึกษากว่าร้อยชีวิตลงพื้นที่สำรวจศาสนสถานและโบราณวัตถุในจังหวัดระยองร่วมกับทีมนวัตกรที่มีความเชี่ยวชาญทางวิทยาศาสตร์ ภายใต้โครงการ ‘เส้นทางแห่งความสุข’ ซึ่งร่วมมือกับบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC โดยมีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมแหล่งศิลปวัฒนธรรมในจังหวัดระยองให้ได้รับการอนุรักษ์และเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์

ในกระบวนการทำงาน ทีมอาจารย์และนักศึกษาคณะโบราณคดีเดินทางไปสำรวจเมืองแกลง จังหวัดระยอง นำทีมโดย ผศ. ดร.กรรณิการ์ สุธีรัตนาภิรมย์ หัวหน้าโครงการวิจัยคลังข้อมูลสารสนเทศศิลปวัฒนธรรมระยอง โดยลงพื้นที่สำรวจที่วัดราชบัลลังก์ประดิษฐาราม ซึ่งเป็นวัดที่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์หลายร้อยปี อย่างเช่นพระแท่นราชบัลลังก์ของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช 

และเพื่อยืนยันข้อมูลหลักฐานต่างๆ ของโบราณวัตถุให้มีน้ำหนักมากขึ้น จึงอาศัยเทคโนโลยีทางด้านวิทยาศาสตร์เข้ามาช่วยพิสูจน์รายละเอียดต่างๆ และนั่นทำให้ทีมนวัตกร GC ซึ่งมี ดร.จิตติ์พร เครือเนตร ผู้จัดการฝ่ายหน่วยงาน Corporate Innovation พร้อมด้วย ณิชาพร สิงหพันธ์, วันชนะ สมบุญ, ชัญญรัชต์ ต๊ะสุทา และ ภัทรวิน เกษมจิตต์ ลงพื้นที่ร่วมกับนักโบราณคดีจากศิลปากรเพื่อเก็บข้อมูลและนำนวัตกรรมมาช่วยพิสูจน์หลักฐาน 

ว่าแล้วการทำงานโดยใช้สองศาสตร์ความรู้เพื่อย้อนรอยอดีตประวัติศาสตร์จังหวัดระยองจึงเกิดขึ้น แต่เทคโนโลยีจะเข้ามาช่วยงานนักโบราณคดีได้ยังไงนั้น ทีมนวัตกรพร้อมอธิบายกระบวนการทำงานเพื่อไขข้อสงสัยเรากันแล้ว

ศึกษาประวัติศาสตร์ด้วยวิทยาศาสตร์

“การทำงานครั้งนี้คือเราต้องย้อนกลับไปดูนวัตกรรมของอดีตว่าเขาคิดยังไง อะไรคือที่มาของการสร้างงานที่ทรงคุณค่าในวันนั้น แล้วมันกลายเป็นสิ่งที่เราเรียกว่าประวัติศาสตร์ในวันนี้” ดร.จิตติ์พรเริ่มต้นเล่าแนวคิดของการทำงานร่วมกันของนักโบราณคดีและนักวิจัยจากทีมนวัตกร

“ต้องยอมรับว่าคนสมัยก่อนมีความเป็นนักคิดค้น สร้างสรรค์ มีความเก่งคนละแบบกับคนในวันนี้ ดังนั้นจึงเหมือนว่าตอนนี้เรากำลังขี่ไทม์แมชชีนกลับไปเรียนรู้นวัตกรรมที่เขาสร้างสิ่งปลูกสร้างหรือศิลปวัฒนธรรมขึ้นโดยใช้เทคโนโลยีสมัยนี้เรียนรู้ และทีมของเราจะใช้แนวคิดนี้ตลอดการทำงานร่วมกับทีมคณะโบราณคดีด้วย”

ก่อนที่ทีมนวัตกรจะลงพื้นที่สำรวจร่วมกับทีมคณะโบราณคดีของมหาวิทยาลัยศิลปากร พวกเขาเล่าว่าจะต้องศึกษาเอกสารและวารสารวิชาการต่างๆ เกี่ยวกับการทำงานด้านโบราณคดีเพื่อสำรวจว่ามีส่วนไหนบ้างที่ต้องอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ช่วยยืนยันหลักฐาน 

“ช่วงแรกเราจะศึกษาข้อมูลก่อนว่าช่วยอะไรได้บ้าง นักโบราณคดีต้องการตรวจสอบหลักฐานทางวิทยาศาสตร์อะไรบ้าง โดยศึกษาว่าทีมขุดค้นทำงานประเภทไหน เขาเคยทำอะไรมาก่อนที่เราจะไปลงพื้นที่กัน เช่น เขาเคยไปเจอสมุดบันทึกเล่มหนึ่ง สมุดบันทึกนั้นทำด้วยใบลาน ทำจากสีแต่สีจางไป ใบลานฉีกขาด แล้วถ้าอยากจะบูรณะจะต้องทำยังไง เราก็จะไปลองศึกษาผ่านเอกสารหรือข้อมูลในอินเทอร์เน็ตว่าวิธีการทางวิทยาศาสตร์แบบไหนที่จะไปช่วยตอบโจทย์ได้ เมื่อเราได้เทคนิคต่างๆ มา ก็จะย้อนไปดูว่าเรามีเทคโนโลยีนี้กันหรือเปล่า” ภัทรวิน เกษมจิตต์ หนึ่งในทีมนวัตกร GC เล่า

หลังจากศึกษาข้อมูลเบื้องต้นแล้ว ทีมวิจัยจึงลงพื้นที่สำรวจวัดราชบัลลังก์ประดิษฐารามร่วมกับทีมคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

“ในกระบวนการสืบค้นนั้น เป้าหมายหลักที่ทางทีมโบราณคดีต้องการคือ ‘วัสดุศาสตร์’ เช่น สีที่ขาดหายไป ณ จุดนั้นคือสีอะไร มันหายไปจริงๆ หรือมีกลิ่นของสีออกมาอยู่ แล้วสีนี้มาจากวัสดุประเภทไหน กลิ่นเล็กๆ คืออะไร เราจะใช้เทคโนโลยีของเราไปดมหรือพิสูจน์เพื่อให้สามารถบอกได้ว่าเป็นสีของอะไรในสมัยก่อน” วันชนะ สมบุญ นักวิจัย หนึ่งในทีมนวัตกรบอกเล่ารายละเอียดการทำงานให้ฟัง

“รูปแบบอื่นๆ ที่เราได้รับโจทย์มาคือ เขาอยากรู้ว่าใช้เวลาปลูกสร้างวัสดุต่างๆ นานแค่ไหน พวกอิฐ หิน ดิน ทราย ในสมัยนั้นมีเทคโนโลยีในการผลิตยังไง และการผลิตในแต่ละพื้นที่ก็จะไม่เหมือนกัน เนื่องจากสิ่งปรุงแต่งในแต่ละพื้นที่มันต่างกัน ดินในประเทศไทย ดินในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือดินทางภาคเหนือ ก็จะไม่เหมือนกัน เพราะฉะนั้นสิ่งปลูกสร้างออกมา สีก็ต้องแตกต่างกัน อิฐที่ออกมา ถึงแม้จะมีสีแดงใกล้เคียงกัน แต่ก็แยกแยะประเภทได้อีก แดงส้ม แดงเหลือง แล้วระยองเป็นประเภทไหน เราก็ต้องพิสูจน์ให้ได้ว่าสูตรที่เขาผลิตดินอันนั้นคืออะไร” วันชนะ สมบุญ จากทีมนวัตกร GC เล่าเสริม

การลงพื้นที่ทำให้ทีมนวัตกรได้เข้าใจโจทย์ที่ทีมขุดค้นจากศิลปากรต้องการ กระบวนการต่อไปคือการนำหลักฐานที่ค้นพบบางส่วนเข้าห้องแล็บเพื่อใช้เทคโนโลยีช่วยพิสูจน์ข้อมูล ซึ่งต้องใช้ถึง 3 เครื่องมือในการตรวจสอบ

“ส่วนแรกจะดูวัสดุของอาคาร โบสถ์ และเจดีย์ ว่าเขาสร้างขึ้นมาอยู่ในสมัยใกล้ๆ กันหรือเปล่า หรืออยู่ในช่วงเวลาเดียวกันไหม เพราะฉะนั้นเราจะตั้งสมมติฐานว่าถ้าเขาสร้างในเวลาที่ใกล้กัน วัสดุที่ใช้สร้างมันควรจะเป็นวัสดุเดียวกัน โดยองค์ประกอบที่อยู่ในวัสดุจะเหมือนกัน อย่างเช่นตัวดินก็น่าจะเป็นดินที่มาจากแหล่งเดียวกัน” ภัทรวินอธิบาย

“เครื่องที่จะใช้บอกว่าเป็นวัสดุเดียวกันหรือเปล่าคือกล้องอิเล็กตรอน ตัวเครื่องจะสร้างอิเล็กตรอนขึ้นมา แล้วอิเล็กตรอนเหล่านั้นจะไปสัมผัสกับพื้นผิววัสดุ จากนั้นมันจะเกิดปฏิกิริยาหลายรูปแบบคือเกิดการสะท้อน การกระเจิง หรือการดูดซับตัวพื้นผิวนั้นบ้าง โดยหลักการเหล่านี้จะทำให้เห็นลักษณะของพื้นผิว” 

ภัทรวินเล่าอีกว่ากล้องอิเล็กตรอนสามารถส่องได้หมื่นเท่า ทำให้เห็นพื้นผิวที่เป็นรูพรุนเล็กๆ ของวัสดุที่ใช้ก่อสร้าง แต่การดูแค่พื้นผิวเองอาจจะยังไม่ตอบโจทย์มากนัก ภายในห้องแล็บจึงมีเครื่องมืออีกอย่างที่ติดอยู่กับเครื่องอิเล็กตรอนตัวนี้เพื่อช่วยให้ระบุข้อมูลของวัตถุได้มากขึ้น

“เราให้ชื่อมันว่าเป็น EDS ย่อมาจาก Energy Dispersive X-ray เป็นรังสี X ที่สามารถบอกได้ว่าวัตถุนั้นๆ เป็นธาตุประเภทไหน อย่างเช่น แคลเซียม ซิลิคอน ออกซิเจน คาร์บอน เพราะฉะนั้นถ้าหากอิฐที่นำมาพิสูจน์ผลออกมาว่ามีสัดส่วนขององค์ประกอบใกล้เคียงกัน มันก็จะระบุได้ว่าสองสิ่งปลูกสร้างมันถูกสร้างมาในเวลาใกล้เคียงกัน ซึ่งจากการวิเคราะห์เราค้นพบว่าองค์ประกอบของอิฐที่เราเอามาพิสูจน์ค่อนข้างคล้ายคลึงกัน ในสัดส่วนเปอร์เซ็นต์ขององค์ประกอบที่ค่อนข้างใกล้เคียงกัน ซึ่งก็อาจจะบอกคร่าวๆ ได้ว่า อิฐที่เอามาใช้สร้างโบสถ์กับสร้างเจดีย์นี้น่าจะมาจากแหล่งเดียวกันและผลิตในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน” 

อีกประเด็นที่ทีมนวัตกรจะต้องนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยหาคำตอบคือ เรื่องของสี ซึ่งเป็นสีที่ปรากฏในภาพวาดจิตรกรรมฝาผนังและอาคารต่างๆ ในวัด

“เมื่อก่อนคนจะใช้สีที่ทำมาจากแร่ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นสารหนู สังกะสี ทองแดง แต่ละแร่จะให้สีแตกต่างกัน เพราะฉะนั้นเครื่องมือที่เราจะใช้เพื่อดูตัวแร่พวกนี้คือ ‘แสงรามาน’ ซึ่งแสงนี้จะบอกได้ว่าธาตุต่างๆ ผสมกับอะไรบ้าง เช่น ธาตุทองแดงที่ต่อพันธะกับออกซิเจน หรือธาตุทองแดงที่ต่อพันธะกับสังกะสี โดยการทำงานของเครื่องมือนี้จะแสดงกราฟของธาตุต่างๆ อย่างเป็นเอกลักษณ์และชัดเจน เราก็เลยใช้เทคนิคนี้มาบอก เช่น สีเขียวนี้คือแร่ธาตุที่เป็นสีเขียวอยู่แล้ว ก็จะขึ้นเป็นกราฟรูปแบบหนึ่ง หรือคนสมัยก่อนเอาแร่ธาตุสีน้ำเงินกับสีเหลืองมาผสมกันแล้วเป็นสีเขียว กราฟก็จะขึ้นอีกรูปแบบหนึ่ง” ภัทรวินอธิบายถึงการทำงานของเครื่องมือที่ทีมวิจัยใช้หาคำตอบอย่างเชี่ยวชาญ

ข้อมูลที่ได้จากเทคนิคแสงรามานนี้จะช่วยทำให้นักโบราณคดีต่อยอดความรู้เรื่องสีต่างๆ ได้ เช่น เมื่อพบว่าสีแดงได้มาจากแร่ธาตุตัวหนึ่ง ทีมโบราณคดีจะศึกษาต่อว่าแร่ธาตุนั้นอยู่ในพื้นที่ของวัตถุนั้นหรือไม่ หรืออยู่บริเวณข้างเคียงจุดไหน เพื่อจะทราบถึงภูมิศาสตร์ในอดีตและข้อมูลของการปลูกสร้างหรือการก่อสร้าง รวมถึงประวัติศาสตร์ในการค้าขายสินแร่ต่างๆ ของแต่ละยุคด้วย

นอกจากนี้ ทีมนวัตกรยังเล่าว่าในอนาคตอาจจะมีการต่อยอดด้วยการสร้างสีเลียนแบบธรรมชาติเพื่อบูรณะซ่อมแซมโบราณวัตถุให้คงสภาพอยู่ได้ในระยะยาวมากขึ้น ถึงแม้ว่าจะไม่ใช่เรื่องง่าย แต่เป้าหมายของทีมคือการสร้างงานที่มีคุณค่าเพื่อพัฒนาให้งานทางประวัติศาสตร์ส่งต่อไปถึงลูกหลานของระยองและประเทศไทยได้

“เราจะมีโครงการแรกที่เราเริ่มทำคือการเก็บข้อมูลเรื่องสีโบราณ โดยจะทำเป็นฐานข้อมูลสารบัญของสีโบราณในแต่ละสมัย เช่น ในสมัยอยุธยาจะเน้นใช้สีแดง สีทอง สีดำ  ส่วนช่วงกรุงรัตนโกสินทร์จะเน้นสีเหลืองหรือสีน้ำเงิน แล้วแต่ละสีมีองค์ประกอบอะไรบ้าง แตกต่างกันอย่างไร โดยโครงการนี้จะเป็นโครงการแรกที่เริ่มเก็บข้อมูลสีโบราณโดยใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ผสมผสานกับความรู้ทางประวัติศาสตร์ทำให้เกิดข้อมูลใหม่ๆ ขึ้น” ภัทรวินเล่า

รวมกันมันมีพลังกว่า

ระหว่างทางของการทำงาน แม้ว่านักวิจัยทั้งสองทีมจะมีวิธีการทำงานที่แตกต่างกันตามสายงานของตัวเอง แต่สิ่งสำคัญคือพวกเขามักจะคอยแลกเปลี่ยนข้อมูลและวิธีการเรียนรู้ร่วมกันเสมอ โดยเฉพาะการช่วยเหลือกันในข้อจำกัดของการใช้งานด้านเทคโนโลยี 

“เราไม่สามารถยกเครื่องมือไปทำงานนอกสถานที่ได้ แต่ถ้าเราจะนำวัตถุตรงนั้นมาใช้ก็อาจจะทำให้วัตถุเสียหาย เพราะบางอย่างไม่สามารถขุดหรือตักมาพิสูจน์ได้เยอะ เราเลยต้องคุยกับนักวิจัยที่ศิลปากรว่าต้องหาวิธีอะไรบ้างที่จะนำวัตถุมาหาข้อมูลได้โดยไม่ทำให้เสียหาย” ดร.จิตติ์พรเล่า ก่อนนักวิจัยอย่างภัทรวินจะช่วยเสริมว่า

“ตัวอย่างวัตถุที่ทีมศิลปากรสามารถส่งมาให้เราที่ห้องแล็บได้ เช่น อิฐ สี ซึ่งจริงๆ สามารถขูดเป็นผงฝุ่นมาได้ ไม่ทำให้เกิดความเสียหายกับวัตถุมากนัก ส่วนตัวอย่างของวัตถุที่ส่งมาไม่ได้จริงๆ ก็เช่นฐานพระ เราไม่สามารถสกัดมาเพราะอาจเกิดความเสียหายได้”

นอกจากนี้ ทีมนวัตกรยังเล่าว่า ผลของข้อมูลจากเทคโนโลยีทางวิทยาศาสตร์ก็ได้ช่วยให้นักโบราณคดีสามารถนำข้อมูลไปต่อยอดความรู้ต่างๆ ได้เพิ่มขึ้น เช่น การค้นพบแร่ธาตุในสีแดง นักโบราณคดีจะไปศึกษาข้อมูลทางประวัติศาสตร์ว่าในบริเวณพื้นที่นั้นๆ ภูมิศาสตร์ในอดีตเป็นอย่างไร มีการปลูกสร้างหรือมีการก่อสร้างอย่างไร และในประวัติศาสตร์มีการค้าขายสินแร่ แบบไหนบ้าง

“พวกเราเชื่อในการทำงานร่วมกัน เพราะมันมีพลัง ยิ่งการทำงานกับทีมนักโบราณคดีจากมหาวิทยาลัยศิลปากรนั้น ด้วยความเป็นนักค้นคว้าของทั้งสองฝั่ง ที่แม้ว่าระหว่างทางของการทำงานจะมีกระบวนการที่แตกต่างกัน แต่สุดท้ายมีเป้าหมายเดียวกันคือสร้างงานที่ทรงคุณค่า ซึ่งสิ่งนี้เป็นการร่วมทำงานที่เรียกว่า ‘Interdisciplinary’ หรือ ‘สหวิทยาการ’ ที่นำศาสตร์แห่งความรู้แขนงต่างๆ มาใช้ร่วมกันได้เป็นผลสำเร็จ ซึ่งสุดท้ายเราจะได้งานที่มีพลังมากๆ” ดร.จิตติ์พรทิ้งท้าย

Rayong Time Ago คือซีรีส์คอลัมน์เล่าคอนเซปต์มรดกที่มีชีวิต (Living Heritage) ของจังหวัดระยอง ผ่านประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม และสถานที่เก่าแก่ ซึ่งขับเคลื่อนโดยคนรุ่นใหม่ โดยมีจุดตั้งต้นจากโปรเจกต์ที่ร่วมมือกันระหว่างคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร กับบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC ติดตามบทความต่อไปได้ที่เว็บไซต์ adaymagazine.com

The post คุยกับทีมนวัตกรที่ใช้เทคโนโลยีล้ำๆ ศึกษาประวัติศาสตร์เมืองระยอง appeared first on a day magazine.

เริ่มต้นจากความคิดถึง

พระครูรัตนากรวิสุทธิ์ ผู้นำกลุ่มข้าวหลามหนองแฟบ เล่าให้เราฟังถึงวันชื่นคืนสุขที่เคยได้พบกับตัวเองในงานบุญข้าวหลามของจังหวัดระยอง ซึ่งจะจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีช่วงขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ถือว่าเป็นประเพณีสำคัญของเกษตรกรไทยในหลายภาค หลายจังหวัด โดยจะมีรายละเอียดพิธีกรรมแตกต่างกันไป บางที่เรียกว่างานบุญข้าวใหม่ งานบุญผีเปรต ซึ่งล้วนแต่เป็นการทำขวัญข้าวก่อนเข้าฤดูฝน ให้เจ้าทุ่ง เจ้าท่า เจ้าป่า เจ้าเขา คุ้มครองผลผลิตในไร่นาให้อุดมสมบูรณ์ แถมยังมีผลพลอยได้ทำให้คนในชุมชนที่ต่างคนต่างทำงานได้มาพบปะกันอีกด้วย

“ตอนเด็กๆ อาตมาจำได้ว่าช่วยแม่เผาข้าวหลามหลังบ้าน ถึงเวลาบุญข้าวหลามทีไรก็จะช่วยเผาช่วยกินมาตั้งแต่เด็กๆ ข้าวหลามของคนในพื้นที่ระยองจะรสคล้ายๆ กัน ต่างกันแค่เทคนิคการเผา สูตรแต่ละบ้านปรับนั่นนิดปรับนี่หน่อยให้หอมอร่อย แต่เดี๋ยวนี้พอจะถึงเดือน 3 อาตมาก็สังเกตว่าไม่มีใครเผาข้าวหลามเลย แต่เช้ามาญาติโยมทำบุญก็มีข้าวหลามหน้าตาเหมือนกันหมด รสชาติเหมือนกันหมด เพราะชาวบ้านเขาซื้อจากที่อื่นมา ไม่ได้เผาเอง

“อาตมาอยากอนุรักษ์ประเพณีบุญข้าวหลาม ซึ่งเชื่อมความสามัคคีทั้งพระ ทั้งฆราวาส อยากสืบสานประเพณีการเผาข้าวหลามในระยองไว้ให้ได้ อาตมาก็มาคิดกุศโลบายปีแรกว่า เราน่าจะลองเผาให้เด็กนักเรียนดู ตอนแรกคิดว่าง่าย พอไปเผาเองแล้วร้อนมาก เจอทั้งความร้อน ทั้งควัน เผาออกมาก็ดิบบ้าง สุกบ้าง จิตวิญญาณของข้าวหลามคือจะต้องเผาออกมาให้หวาน มัน อร่อย แล้วก็ไม่แฉะ ถ้าเละจะกินไม่อร่อยเลย”

แม้สิ่งที่ฝันไว้จะไม่ได้เป็นไปอย่างที่หวัง แต่ในปีต่อมา ความฝันของหลวงพ่อก็เริ่มเป็นรูปเป็นร่าง เพราะพบว่าไม่ได้มีเพียงหลวงพ่อรูปเดียวที่อยากให้ประเพณีการเผาข้าวหลามยังคงอยู่คู่เมืองระยองต่อไป แต่ GC Glycol บริษัทธุรกิจเคมีภัณฑ์ที่เน้นการดำเนินงานด้วยความรับผิดชอบต่อสังคมและใส่ใจสิ่งแวดล้อม ผ่านเทคโนโลยี นวัตกรรม และความคิดสร้างสรรค์ในทุกด้าน มองไกลในแง่การรักษาวัฒนธรรมประเพณีในพื้นที่จังหวัดระยองให้คงอยู่ต่อไป โดยได้เข้ามาสนับสนุนให้มีการประกวดชิงถ้วยรางวัลการเผาข้าวหลามในระยอง จัดงานถนนคนเดินเป็นถนนข้าวหลาม ทำให้ชาวบ้านตื่นตัว กลับมารวมตัวกันเผาข้าวหลามมากขึ้น เมื่อมองประเพณีนี้ในมุมใหม่ของทั้งคนในที่เห็นมาตั้งแต่เด็กและคนนอกที่มองผ่านแว่นแห่งความเป็นไปได้ของเทคโนโลยี ทำให้เกิดเป็นเตาเผาข้าวหลามหนองแฟบ 4.0 จากความร่วมมือของทุกคน

เติมไฟให้ชุมชน

จากที่คิดว่าเพียงจัดงานประกวดเพื่อการอนุรักษ์ประเพณีเก่าแก่ให้คงอยู่สืบไป ก็กลายเป็นโครงการที่พัฒนาเตาเผาข้าวหลามให้เป็นมิตรต่อคนเผาและสิ่งแวดล้อมมากขึ้น

“การเผาข้าวหลามแบบที่ผ่านมาแต่ละที ต้องเกณฑ์คนเข้าป่าไปหาฟืน หาไม้ไผ่มาทำกระบอกอีก ถ้าจะเผาข้าวหลาม 300 กระบอก ต้องใช้คนอย่างน้อย 5-6 คน พอก่อฟืนก็มีเรื่องของสภาพอากาศอีก เวลาฝนตกฟืนดับ ข้าวหลามก็ดิบ ถ้าลมแรงไปก็ไหม้อีก ความสม่ำเสมอในการควบคุมคุณภาพมันไม่มี ก็เลยมานั่งคิดว่าเราจะทำยังให้มันง่าย สะดวก และประหยัด ตอนแรกอาตมาเข้าไปดูในอินเทอร์เน็ต ลองเอาถัง 200 ลิตรมาใส่ถ่านลงไป ก็เจอปัญหาว่าตรงกลางไหม้ พอปีต่อๆ มาก็ยังมีปัญหาเรื่องไหม้เหมือนเดิม จนได้ GC Glycol เขามาช่วยออกแบบเตาเผาข้าวหลามแบบใช้เตาแก๊ส เราก็เผาได้ดีขึ้น อาตมาให้เณรลองเผาก็ทำได้ ไม่ต้องนั่งเฝ้าตลอดเวลาเหมือนเตาถ่าน”

ธิป–คณาธิป เครือวงศ์บาน Senior Technician ประจำ GC Glycol ในฐานะช่างเทคนิค ผู้ศึกษาเรื่องเตาเผาข้าวหลาม มองเห็นความเป็นไปได้จากเตาที่วัดทดลองทำอยู่แล้ว เติมแนวคิดในการนำวัสดุที่มีมาพัฒนาต่อให้ใช้งานได้ง่ายและปลอดภัยต่อชุมชน โดยที่ไม่ต้องใช้เทคโนโลยีที่มันซับซ้อนมาก “พระอาจารย์มาปรึกษาว่าจะทำยังไงดี เราทำเรื่องเทคนิค เครื่องกล วิศวกรรมอะไรพวกนี้มาอยู่แล้ว คิดว่ามันไม่น่าจะต้องใช้เทคโนโลยีขั้นสูง หลักการง่ายๆ คือเตาได้ความร้อนจากเปลวไฟของแก๊ส LPG แล้วเราก็ทำตัวท่อให้กระจายความร้อนภายในตัวถัง ให้ข้างบนและข้างล่างร้อนทั่วกันหมดทั้งถัง ข้อดีคือข้าวหลามจะสุกทั่วกันทั้งกระบอก ควบคุมง่าย มันเหมือนเตาอบที่กระจายความร้อน ควบคุมคุณภาพได้ ควบคุมเวลาในการเผาได้ จึงลองประดิษฐ์เตาสเตนเลสที่ไม่เป็นสนิม ไม่มีการปนเปื้อนของสิ่งเจือปนเข้าไปในข้าวหลาม” ธิปช่วยชาวบ้านผลิตเตาเผาข้าวหลามที่ไม่มีควัน ไม่มีความร้อนออกมาปะทะคนเผา สร้างความปลอดภัยให้ชาวบ้านในระยะยาวได้ 16 เตา รองรับงานบุญใหญ่ๆ ให้สามารถช่วยกันเผาข้าวหลามได้จำนวนมากๆ พร้อมกัน

“เราอยากให้ชาวบ้านรอบข้างมีชีวิตที่ดีขึ้น เราไปจดอนุสิทธิบัตรเตาเผาข้าวหลามนี้มาแล้ว และได้มอบให้ทางวัด ให้วัดทำเป็นศูนย์การเรียนรู้ ใช้นวัตกรรมของเราเป็นโมเดลการเรียนรู้ที่จะแพร่กระจายต่อๆ กันไป”

เตาเติมไอเดีย

ป้าแอ๋ว สนิทวาจา แม่บ้านในท้องถิ่นที่มีส่วนร่วมในการทดลองใช้เตาเผาข้าวหลามหนองแฟบ 4.0 เล่าถึงสูตรข้าวหลามเมืองระยองที่รสชาติเป็นเอกลักษณ์ ขึ้นชื่อเรื่องความหวาน มัน หอม เคล็ดลับความอร่อยอยู่ที่การใส่น้ำตาลมะพร้าวลงไปด้วยให้หอมหวานยิ่งขึ้น ป้าแอ๋วบอกสูตรแบบไม่มีหวงว่าต้องแช่ข้าวเหนียวไว้ก่อนประมาณ 3 ชั่วโมง ทำให้นุ่มพอดี จากนั้นใส่ถั่วดำ ส่วนผสมของน้ำกะทิก็จะใส่น้ำกะทิ น้ำตาลทราย แล้วก็น้ำตาลมะพร้าว ใส่เกลือนิดหน่อยเพิ่มความกลมกล่อม “ตัวป้าแอ๋วเองประยุกต์ใส่เผือก ใส่ฟักทอง ลงไปด้วย คนกินก็ชอบกัน ใส่ไว้ในเตาประมาณ 2 ชั่วโมงครึ่งจะกำลังดี เตาหนึ่งเผาได้ 30 กระบอก เราใช้เตาเผาข้าวหลามหนองแฟบ 4.0 นี้มาได้ปีกว่าๆ ชอบที่ไม่ต้องกลับกระบอกข้าวหลามบ่อยๆ เหมือนเตาฟืน มือไม่ดำด้วย”

เปลี่ยนวิธีการเผาแล้ว แน่นอนว่าชีวิตของชาวบ้านดีขึ้นจากการไม่ต้องดมควันหรือเลอะเขม่าฟืนก็จริง แต่ลูกค้าหลายคนก็อาจจะยังไม่มั่นใจว่าความหอมอร่อยแบบเดิมๆ จะหายไปด้วยหรือเปล่า

เรื่องนั้นหลวงพ่อยืนยันว่า “รสชาติเหมือนเดิม เพียงแต่บางทีคนเราติดว่าข้าวหลามต้องเผาด้วยเตาถ่านสิ ถ้าเราไม่บอกว่าเราเผาด้วยเตาแก๊ส คนกินก็แยกไม่ออกหรอก ตอนแรกที่เราเปลี่ยนมาใช้เตาของ GC Glycol ใหม่ๆ มีแต่คนบอกว่ามันไม่อร่อยหรอก ไม่หอมหรอก ด้วยความเคยชินคนก็อาจจะคาดหวังกลิ่นควันไม้แบบเดิม แต่พอหลังๆ ไม่มีเสียงตำหนิแบบนั้นแล้ว มีแต่คนถามพระอาจารย์ว่าเมื่อไหร่จะเผาอีก เรื่องรสชาติไม่มีเสียงบ่นเลย

“โอกาสที่เห็นคือเราสามารถสร้างอาชีพให้แก่ชุมชนได้ กำลังพัฒนาว่าจะเก็บยังไงให้ได้นาน เพราะถ้าผลิตทีหนึ่งแล้วเก็บได้นานก็จะลดค่าใช้จ่ายไปได้เยอะ ต่อไปเราอาจจะมีเครื่องซีลข้าวหลาม เพื่อให้คนกินได้สะดวก ไม่ต้องมานั่งทุบ นั่งผ่า ขายสะดวกขึ้น ถ้าจะทำให้ชุมชนมีรายได้จริงๆ เราต้องทำให้วางบนเชลฟ์ในร้านสะดวกซื้อได้ ให้สะดวกกับคนกิน ก็จะทำให้ข้าวหลามและงานบุญข้าวหลามไม่สูญหาย ถ้าเราจะให้มันยั่งยืน ต้องทำให้ทันสมัย ให้เด็กรุ่นใหม่อยากจับต้อง”

GC เป็นอีกหน่วยงานหนึ่งที่ให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและสนับสนุนกิจกรรมเพื่อศิลปวัฒนธรรมหลากหลายรูปแบบในจังหวัดระยอง เราขอชวนให้ทุกคนติดตามบทความอื่นๆ ที่สะท้อนมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของชาวระยองได้ที่คอลัมน์ Rayong Time Ago และพบกับบทความที่นำเสนอระยองในแง่มุมอื่นที่น่าสนใจในเดือนพฤศจิกายน 

The post ‘เตาเผาข้าวหลามรักษ์โลก’ เตาไร้ควันที่เติมไฟให้คนระยองอนุรักษ์งานบุญข้าวหลาม appeared first on a day magazine.

ย้อนกลับไป 6 ปีที่แล้ว ก่อนที่เขาจะมาลงหลักกับธุรกิจห้องพักที่ให้บริการลักษณะ Airbnb เขาเคยทำงานสื่อมาเป็นเวลากว่า 10 ปี และเคยมีช่วงชีวิตของการทำงานประจำเป็นพนักงานออฟฟิศมาก่อน

หลังจากปลดเน็กไทเป็นที่เรียบร้อย ช่วงนั้นธุรกิจอย่าง Airbnb กำลังเริ่มเป็นที่นิยม ประจวบเหมาะกับที่เจ้าตัวเคยประทับใจเมื่อได้ลองใช้บริการห้องพักสไตล์นี้ จึงตัดสินใจที่จะเริ่มสร้างธุรกิจห้องพักอย่างที่ตัวเองวาดหวังโดยเริ่มต้นจากให้เช่าคอนโดตัวเอง ยิ่งทำยิ่งได้รับกระแสตอบรับที่ดีมากขึ้น จนเป็นจุดเริ่มต้นของ Sleep Industry Bed & Coffee ในเวลาต่อมา

จากเดิมอาคารหลังนี้เคยเป็นร้านขายเสื้อผ้า จังหวะที่เจ้าของร้านเดิมตัดสินใจย้ายออกไปเปิดสาขาที่อื่น อาคาร 4 ชั้น จึงได้ฤกษ์ปรับเปลี่ยนจากเดิมที่ฉาบผนังด้วยสีเขียวให้กลายเป็นบรรยากาศคุมโทนสีขาว เทา ดำ เป็นหลัก มีความดิบและความเปลือย โดยเจ้าของไอเดียนิยามสไตล์การตกแต่งนี้ว่า Industrial Loft

“เหตุผลที่เลือกอาคารนี้เพราะว่า หนึ่ง พื้นที่ห้องว่างโล่ง อยากได้อะไร จะใส่อะไร เราสามารถทำได้โดยไม่ต้องรื้อถอน เลยตัดสินใจว่างั้นทำตรงนี้ ตอนเริ่มแรกคิดว่าจะสร้างเป็นห้องพักทั้งหมด แต่เมื่อคิดไปคิดมาแล้ว พื้นที่บริเวณชั้นหนึ่งไม่เหมาะต่อการทำเป็นที่พักผ่อนอย่างยิ่ง เพราะติดพื้นเกินไปและยังอยู่ริมถนนด้วย งั้นเอาเฉพาะชั้นบน และมาคิดต่อว่าชั้นล่างสุดจะทำอะไร ช่วงนั้นสนใจเรื่องกาแฟจึงไปเรียน และตัดสินใจเปิดเป็นคาเฟ่เพื่อเอาไว้เสิร์ฟให้นักเดินทางที่มาพัก”

ชื่อของ Sleep Industry Bed & Coffee นั้นเชื่อมโยงกับจุดประสงค์ตั้งต้นที่ว่า อยากทำสถานที่นี้ให้คนได้มาพักผ่อนคำแรกที่คิดได้จึงเป็นคำว่า Sleep จากนั้นจึงหาคำอื่นเพิ่มโดยยึดโยงจากสไตล์การออกแบบ

หากลองเดินสำรวจไล่มาตั้งแต่ทางเข้า เชื่อว่าทุกคนไม่ต้องสังเกตก็คงได้เห็นนกฟลามิงโกสีชมพูเด่นเตะตา ยืนเรียงรายต้อนรับแขกผู้มาเยือน ดูผิดแปลกกับโทนสีของร้าน แต่สิ่งนี้มีความเกี่ยวข้องกับกฤษณ์เมื่อครั้งที่ไปเรียนทำกาแฟ หลังจากตระเวนชิมรสชาติของกาแฟอันหลากหลายแล้ว เขาถูกใจรสเปรี้ยวของเมล็ดเอธิโอเปีย ซึ่งมีสัญลักษณ์คือ นกฟลามิงโกสีชมพู เขาจึงตั้งมันไว้เป็นสัญลักษณ์ของประเทศที่ชื่นชอบในรสชาติของเมล็ดกาแฟ

บริเวณชั้นหนึ่งคือ คาเฟ่ เปิดขึ้นเพื่อไว้บริการอาหาร เครื่องดื่ม ให้กับนักเดินทางผู้มาเยือน ผสมผสานการตกแต่งที่ให้ความเป็นลอฟท์ ตั้งแต่พื้นปูนขัดมัน ผนังก่ออิฐสีขาว เฟอร์นิเจอร์ลายหินอ่อน เก้าอี้สีเทาเข้มตัดสลับสีน้ำตาล เคาน์เตอร์บาร์ที่สร้างด้วยโครงไม้รูปทรงจั่ว ส่วนของชั้นล่างสุดนี้รอบๆ มีต้นไม้ประดับประดาสบายตา

ว่ากันว่าคาเฟ่นี้เด่นในเรื่องการเสิร์ฟเมนูอาหารเช้าสไตล์อเมริกัน และขนมหวาน ขนมเค้กต่าง ๆ รวมถึงเครื่องดื่มหลากหลายเมนู ไม่ต้องมองหาว่ารายการไหนคือซิกเนเจอร์ เพราะที่นี่ไม่มี ด้วยเน้นเมนูง่ายๆ แต่ใส่ใจเรื่องของวัตถุดิบเป็นสำคัญกว่า โดยมีเพื่อนร่วมทางของกฤษณ์ โอม–ธีรรัชต์ แสงเรือง พาสทรีเชฟหลากชั่วโมงบินที่ผ่านงานมาแล้วทั้งในไทยและต่างประเทศ เป็นผู้ดูแลในส่วนนี้

ขยับตัวเดินต่อไปที่บันไดทางขึ้นชั้น 2 จะพบกับชั้นลอยเป็นพื้นที่ไว้ทำงานหรือใช้รองรับแขกที่ล้นจากด่านล่าง และเมื่อก้าวขึ้นบันไดต่อไปอีกชั้นจะเป็นในส่วนของห้องพัก ที่นี่จะมีเพียงแค่ 2 ห้องเท่านั้น แบ่งเป็นชั้น 3-4 ขนาดของห้องไม่เล็กและไม่ใหญ่ไป จัดวางตำแหน่งของเฟอร์นิเจอร์สีไม้ตัดสลับกับโทนสีหลักที่มีความดิบ เปลือย เก่า มีดีไซน์และออกแบบจัดวางตำแหน่งเครื่องใช้ชิ้นเล็กชิ้นน้อยได้อย่างเป็นระเบียบ  

“ส่วนตัวเป็นคนชอบรีโนเวตของเดิม คือไม่ใช่ไม่ชอบของใหม่นะ แต่เราจะมองว่าของเดิมมีอะไรอยู่แล้ว นำมาปรับปรุงทำเป็นอะไรอย่างอื่นได้บ้าง ผมว่าผมไม่ใช่วินเทจ ผมชอบความเก่าที่ยังคง comfortable อย่างเตียงสมัยก่อนอาจจะดูแข็ง กระด้าง เราเองก็ชอบแบบแข็งแต่ยังไงก็ต้องสบายไว้ก่อน”

ห้องพักแม้จะมีขนาดความกว้างประมาณ 30 ตารางเมตร แต่ด้วยการตกแต่งที่เผยให้เห็นความเปลือย ความดิบ และดึงเทรนด์ยุค Minimalism มาใช้ในการออกแบบ เราจึงได้รู้สึกผ่อนคลายไปกับความเรียบ โล่ง รู้สึกว่าไม่อึดอัด

สีขาว เทา ดำ นั้นมาจากความชอบและสะท้อนออกมาเป็นการตกแต่ง กฤษณ์ เล่าให้ฟังว่า จากการเลือกซื้อของส่วนใหญ่ สีเทาจะเข้ามาเป็นสีแรกๆ ในตัวเลือก ไม่สกปรกง่าย สะดวกต่อการใช้ และสามารถเข้ากับทุกสภาพ อยู่ได้กับทุกสไตล์ 

“ผมเป็นคนชอบมอง รู้สึกว่ามันสบายตา มันทำให้เกิดความกว้าง เปิดโล่ง ไม่อึดอัด”

แล้วเขาบาลานซ์ยังไงระหว่างงานที่ดูคล้ายยังทำไม่เสร็จกับความดิบที่ตั้งใจเผย เราสงสัย

“ผมคิดว่ามันยากนะ ช่วงที่ปรับปรุงร้านใหม่ๆ ก็คุยกับช่างว่ามีตัวอย่างมาให้ดูนะ อย่างผนังไม่เรียบแต่ไม่ใช่ไม่เสร็จหรือทำให้ปูนล่อนออกเหมือนผ่านการใช้งานมา ซึ่งช่างก็ไม่เข้าใจและก็ได้คำตอบกลับมาอย่างเช่นว่า แล้วมันจะสวยเหรอครับ”

“แล้วความงามของการตกแต่งสไตล์ลอฟท์อยู่ตรงไหน”

“ผมว่ามันมีเรื่องราวนะ ร่องรอยต่างๆ มันสามารถบอกอะไรกับเรา เป็นความทรงจำให้เราได้ ว่ารอยนี้มันเกิดจากอะไร ปีไหน ยังไง พอได้มองก็มักจะเตือนสติ เตือนความจำ ให้คิดถึงว่ารอยนี้นั้นมาจากการเปิดร้านเมื่อ 2 ปีที่แล้ว ถ้าสมบูรณ์ทั้งหมดก็จะไม่มีอะไรเลย อาจจำไม่ได้ว่าตอนนั้นใครเป็นคนทำให้เกิด เปรียบเหมือนชีวิตที่เป็นการเรียนรู้ลองผิดลองถูก เรียนรู้จะสร้างสิ่งนี้ขึ้นมาด้วยตัวเอง ยกตัวอย่างง่ายๆ อย่างพื้น บางทีเราไปเห็นว่าที่อื่นเขาทำได้ แต่ไม่รู้หรอกว่ากลวิธีการทำเขาทำกันยังไง เราก็ลองผิดลองถูกหาวิธีจนเราทำได้

“สุดท้ายแม้ว่าเราจะไปทำร้านอื่นๆ ผมว่ายังไงก็ยังมีกลิ่นของอะไรพวกนี้อยู่ดี เหมือนมันเป็นธรรมชาติที่ออกมาจากตัวเราเอง”

________________________________________________________________________

The Series of Loft Places คอลัมน์ที่เราคัดสรรสถานที่ ไม่ว่าจะเป็นบ้าน คาเฟ่ ออฟฟิศ ที่มีความโดดเด่นในสไตล์ลอฟท์ ทั้งการออกแบบและเรื่องราว เพื่อสร้างแรงบันดาลใจในการตกแต่งสไตล์ลอฟท์ โดยคุณก็สามารถทำเองได้ง่ายๆ กับ TOA Loft ปูนฉาบขัดมันสำเร็จรูป เป็นสูตรน้ำ ปลอดภัย ไร้กลิ่นฉุน พร้อมกับตัวเคลือบสูตรพิเศษในเซต ที่จะช่วยปกป้องผนังลอฟท์ให้มีความทนทานเสมือนการเคลือบแก้ว อีกทั้งยังมีคุณสมบัติเช็ดล้างง่าย และยังไม่อมฝุ่น ปลอดภัยต่อสุขภาพอีกด้วย

The post เสน่ห์และความงามที่ซ่อนอยู่ในความไม่สมบูรณ์แบบของ Sleep Industry Bed & Coffee appeared first on a day magazine.

บ้างอบอุ่น บ้างผ่อนคลาย บ้างหรูหรา หรือเคร่งเครียดขรึมขลัง

แต่บ้านของ “เก่ง–พีรเดช นรเศรษฐกร” คือความสนุก และความประหลาดใจ

ด้วยสไตล์ลอฟท์ที่ดูเหมือนจะธรรมดา แต่ซุกซ่อนลูกเล่นและเซอร์ไพรส์ไว้อย่างแนบเนียน ทำให้เราต้องเดินทางไปพูดคุยเพื่อถามถึงแรงบันดาลใจ และ ‘อะไร’ ที่ทำให้ลอฟท์ของเขานั้นพิเศษกว่าลอฟท์ทั่วไป

ในโฮมออฟฟิศที่มีหน้าต่างอยู่ระดับเดียวกับพื้นหญ้า 

เก่งเริ่มต้นบทสนทนาโดยมีแก้วกาแฟอยู่ตรงหน้า

“ที่นี่เริ่มสร้างก่อนน้ำท่วมประมาณปีเศษๆ (พ.ศ. 2554) พื้นเพจริงๆ อยู่ตลาดบางแค มันวุ่นวาย พอจบมาทำงานก็ดูที่ไปเรื่อยๆ 10 ปีก่อนส่วนใหญ่จะไปบูมบางบัวทอง รัตนาธิเบศร์ แต่พอบ้านจัดสรรมันเยอะ ความแออัดมันก็เยอะตาม มีห้างก็ยิ่งหนัก กลายเป็นว่าไม่ได้วิ่งมาหาพื้นที่ที่มันสะดวกจริงๆ ก็เลยคิดว่าไม่น่าจะเวิร์ก บวกกับพ่อแม่อายุเยอะแล้ว ก็ควรจะอยู่ในที่เงียบๆ สบายๆ ก็มาดูแถวๆ สนามหลวง 2 เราก็ชอบโซนนิ่งแถวนี้ มันเงียบดี”

ใช่ เมื่อเข้ามาก็รู้สึกได้ถึงความเงียบ เรายืนยัน

เมื่อได้พื้นที่ ก็ถึงทีลงมือ เก่งเริ่มเล่าถึงลำดับต่อมา “เราดูว่าคนในบ้านมีกี่คน แล้วทำมายด์แมพ คนนี้ตื่น ใช้ชีวิตกี่โมง แล้วก็มา study ที่ดิน ว่าหันหน้าไปทางไหน ตรงไหนจะเป็นหน้าบ้าน จากนั้นก็จัดโซนนิ่งว่าห้องใครควรจะอยู่ตรงไหน รับแดดยังไง เบี่ยงยังไง”

เมื่อรู้โครงสร้างจึงเริ่มวางแผนการใช้ชีวิต “ถ้าทำบ้านอยู่ตรงกลางเหมือนทั่วไป ทุกคนก็จะต้องเข้าทางเดียว ใช้ facility เดียวกัน ความเป็นส่วนตัวมันก็ไม่มี ก็แยกเป็นส่วนพักอาศัยหลักของเรากับนิว (คุณนิว–กิตติธัช นรเศรษฐกร) ส่วนพักอาศัยที่สองจะเป็นของแม่กับพ่อ ป้า แล้วก็พี่สาว ห้องนอนเราอยู่ชั้นล่าง เพราะว่าสมัยก่อนบ้านเก่าเป็นตึกแถว กินเหล้าเสร็จขึ้นห้องทีก็ตกบันดงบันได (หัวเราะ) พ่อแม่อายุมากก็ควรจะอยู่ห้องชั้นล่างเหมือนกัน คือแยกสเปซด้วยเจเนอเรชั่น แล้วคั่นตรงกลางด้วยน้ำ แต่เชื่อมกันด้วยเส้นแกน คือ corridor ประตูเข้าบ้านก็ทำให้เล็ก แล้วเตี้ย เวลาคนเข้าบ้านมาจะได้ก้มหัวให้เราตลอด (หัวเราะ) แต่พอมุดประตูเล็กมาปุ๊บก็จะเจอสวนรกๆ”

“เราอยากให้คนรู้สึกเหมือนแกะเปลือกมันออกไปทีละชั้น เข้ามาเล็ก เล็กปุ๊บมาเจอขยายใหญ่ จะเรียกว่าลูกเล่นหรือเปล่าก็ไม่รู้ แค่รู้สึกว่าอยากให้พื้นที่มันเปลี่ยนความรู้สึกคนได้ งานสถาปัตย์ งานอินทีเรียร์มันเป็นสัดส่วนที่ห่อหุ้มคน ฉะนั้นจะเป็นเรื่องของความรู้สึกเป็นหลัก”

ก่อนจะจบเรื่องของโครงสร้าง เก่งพาเรากลับมาที่โฮมออฟฟิศที่นั่งอยู่ด้วยกันตอนนี้

“พอเป็นออฟฟิศ คนทำงานก็อยากได้พื้นที่สูงโปร่ง แต่มันมีปัญหาว่ามันสูงขี่กันหมดเลย เราก็กดมันลงไปในดิน ทีนี้เวลานั่งทำงานเราก็จะเห็นเส้นแนวนอนเป็นสวนทั้งหมดรอบตัว ในเชิงสถาปัตย์ภายนอก มันก็ไม่ไปบังตัวอาคารที่เราต้องการจะให้มันเด่น”

เมื่อจบการติดตั้งภายนอก เก่งเล่าต่อถึงการตกแต่งภายใน

“ทุกห้องจะต่างกันไปตามคาแร็กเตอร์ของแต่ละคน นิวก็เป็นของเค้า เราก็แบบของเรา ห้องพ่อแม่ก็ฉาบเรียบทาสีเรียบๆ ปูพื้นกระเบื้อง แต่ถูกครอบด้วยตัวอาคาร ส่วนตัวอาคารถูกครอบด้วยธรรมชาติ ให้ทุกห้องมีพื้นที่สีเขียวของตัวเอง เราก็จะชอบตอนอยู่บนเตียง ซ้ายก็สวน ขวาก็สวน ส่วนข้างหน้าก็มีของสะสมจุ๊กจิ๊ก เล็กๆ”

ห้องส่วนตัวเป็นพื้นที่ที่เราใช้เวลากับมันมากที่สุดในบ้าน การตกแต่งน่าจะสำคัญไม่น้อยไปกว่าการสร้างบ้าน เราถามเก่งว่าตอนแต่งบ้านเขาคำนึงถึงอะไรเป็นอย่างแรก

“functional มาก่อน ถ้าใช้ไม่ได้มันจะเป็นแค่โชว์รูม แล้วให้ความรู้สึกมันเปลี่ยนตอนเรา rotate ข้าวของ 

เบื่อพรมอันนี้ว่ะ ใช้พรมเปอร์เซียดีกว่า ตัดกับเก้าอี้ขาวๆ มันก็ได้ หรือจริงๆ เรามีรูปเยอะ รูปเขียน รูปที่เพื่อน รุ่นน้อง รุ่นพี่ อาจารย์ทำให้ จริงๆ แล้วมันสลับรูปเขียนที่ผนังได้ตาม season เลยก็ได้นะ สมมติรูปนี้เหมาะกับหน้าฝน รูปนี้เหมาะกับหน้าหนาว รูปนี้เหมาะกับหน้าร้อน”

เรารู้สึกสนุกกับการนึกภาพตามในหัว เก่งก็ดูจะสนุกกับการเล่าไปด้วย

“จริงๆ บ้านมันควรจะสนุกไง บ้านหลังนี้มันเหมือนกับทำไม่เสร็จตลอดเวลา เพราะเดี๋ยวก็เปลี่ยน เดี๋ยวก็เติม มันก็ดีตรงที่มันไม่เหมือนบ้านสำเร็จ”

เมื่อรู้ถึงการสร้างและการตกแต่งคร่าวๆ ก็ถึงคราวของแรงบันดาลใจและสไตล์ ซึ่งถือเป็นเนื้อหาหลักของการพูดคุยในวันนี้ 

“ลองไปเปิดเพลง Dancing In The Moonlight ของ Toploader ดู ตอนแรกเห็นภาพบ้านเป็นแบบมิวสิกวิดีโออันนั้น เป็นปาร์ตี้ๆ เข้าห้องนั้น ขึ้นไปห้องนี้ สนุกดี หลาย element หลายฟังก์ชั่น แต่มันอยู่ในที่เดียวกัน”

แล้วทำไมต้องเป็นลอฟท์ เราสงสัย

“จริงๆ แค่ชอบในความที่วัสดุเป็นไม้ก็ไม้ไป ปูนก็ปูนไป โลหะก็โลหะ บางสเปซก็ทาสี ต้นไม้ก็ต้นไม้ ก็ปล่อยรก ของมันเป็นยังไงก็เป็นอย่างนั้น ปล่อยมันไป เดี๋ยวมันโทรมมันก็ลอฟท์ (หัวเราะ) จริงๆ เราไม่ได้มองว่า ลอฟท์ต้องเป็นท่อ เปลือย ปูนขัดมัน คอนกรีต อะไรอย่างนี้นะ คือเราไม่ได้ไปยึดติดกับคำนี้ เพราะลอฟท์มันแล้วแต่คนจะแปล สำหรับเรามองว่ามันเป็นการเอาวัสดุก่อสร้างมาใช้แบบปรุงแต่งมันให้น้อยที่สุดมากกว่า ให้มันเป็นธรรมชาติของมัน 

คำตอบอันเรียบง่ายยิ่งทำให้เราอยากรู้ว่า แล้วอะไรที่ทำให้ลอฟท์ของเขาแตกต่างจากลอฟท์ที่อื่น

“สเปซว่ะ” เก่งตอบอย่างไม่ต้องเสียเวลาคิดนาน

“ถ้าลองศึกษา ลอฟท์ส่วนใหญ่จะเป็นบ้าน กล่อง ข้างในเป็นไม้ เหล็ก ปูน ท่อ คอนดูต เชลฟ์โลหะ คือมันถูกบอกว่าทุกอย่างจะเป็น in the box กับสเปซที่มันเพลนๆ แต่ของเราไม่ใช่อย่างนั้น เรามองว่าลอฟท์แบบบ้านเรามันถูกครอบด้วยธรรมชาติ ซึ่งเราพยายามจะเน้นบ่อยๆ เราชอบความรู้สึกที่เข้ามาแล้วบ้านเป็นส่วนหนึ่งของต้นไม้พวกนี้มากกว่า หน้าร้อนก็ไม่ร้อนมาก หน้าหนาวมันก็สวย หน้าฝนมันก็ชื้น”

และด้วยความ “พยายามจะเน้นบ่อยๆ” นั้นเอง เราจึงถามต่อว่า เขาคิดว่าพื้นที่สีเขียวมันสำคัญขนาดไหนสำหรับบ้านหนึ่งหลัง

“จริงๆ คิดว่าสำคัญที่สุด ไม่ใช่แค่บ้านด้วย ต้องเป็นทั้งจังหวัด ทั้งประเทศ ผู้มีอำนาจบ้านเรามองพื้นที่เป็นเงิน ถ้ามองเป็นปริมาตรของความสุข จะรู้ว่ามันพอหรือไม่พอสำหรับใช้ชีวิต ซึ่งเขาอาจจะอยู่แต่ในห้องประชุม หรืออยู่ในที่ที่มันเป็นห้องแอร์จนลืม”

 นอกจากจะเป็นคำตอบที่ไปไกลกว่าคำถามแล้ว ยังเป็นคำตอบที่ทำให้เรายิ้มแห้งและหัวเราะตามอย่างเห็นด้วย

 แต่เพียงแค่สเปซและพื้นที่สีเขียวคงไม่อาจสร้างความโดดเด่นได้ แล้วอะไรอีกที่เป็นปัจจัยแห่งความแตกต่าง

“อย่าสวยแบบคนอื่น” เก่งตอบอย่างมั่นใจ

“เวลาทำบ้านให้ลูกค้าเราบอกเสมอว่า อย่าสวยแบบคนอื่น ไม่ต้องซีเรียสว่ามันจะต้องเป็นโมเดิร์นหรือเป็นอะไร ยุคนี้เขาชอบแบบนี้กันเราต้องแบบนี้ อันนั้นมันคือการตลาด ถ้าคุณทำตามสมัยนิยม วันหนึ่งมันจะถูกหมุน เปลี่ยน แล้วบ้านคุณจะเชย ทำไมไม่ทำสวยให้เป็นสวยของเรา หรือเป็น reference ให้คนอื่นล่ะ”

เราจึงลองสมมติเล่นๆ ว่าถ้าเราอยากมีบ้านสไตล์ลอฟท์สักหลังหนึ่ง เขาจะแนะนำเราอย่างไร

“อย่างแรกแนะนำให้หาเงิน” เก่งตอบทันที คำตอบที่ไม่คาดคิดเรียกเสียงหัวเราะจากทั้งวง

“ต่อไปก็ต้องทำการบ้านตัวเอง หาไวต์บอร์ดเลย ตั้งหัวข้อไว้ ชอบอะไร ไม่ชอบอะไร จะอยู่กับมันอีกสามสิบสี่สิบปียังไง ทำยังไงให้มันเป็นเราที่สุด ไม่ใช่แบบ เบื่อว่ะ อยากเปลี่ยนไปเป็นแบบบ้านคนอื่น (หัวเราะ) ตั้งคำถามกับตัวเองเยอะๆ base จากความต้องการของเราเองให้ได้มากที่สุด บดให้มันเหลือแกนเน้นๆ หาตัวเองให้เจอ แล้วทำคาแร็กเตอร์ตัวเองให้เด่นขึ้นมา ถ้ามันเป็นคุณ ยังไงคุณก็ไม่เบื่อ

“แค่สนุกผมว่าพอแล้ว ไม่ต้องคิดไรเยอะ คุณต้องสนุกกับมันอยู่ตลอด เคยอยู่ที่ที่มันไม่สนุกแล้วอยากอยู่มั้ยล่ะ ก็แค่นั้น (หัวเราะ) แล้วก็ท้ายสุด เป็นตัวเองดีที่สุด สบายใจด้วย” 

เก่งบอกเราทิ้งท้ายก่อนที่จะแยกกัน

________________________________________________________________________

The Series of Loft Places คอลัมน์ที่เราคัดสรรสถานที่ ไม่ว่าจะเป็นบ้าน คาเฟ่ ออฟฟิศ ที่มีความโดดเด่นในสไตล์ลอฟท์ ทั้งการออกแบบและเรื่องราว เพื่อสร้างแรงบันดาลใจในการตกแต่งสไตล์ลอฟท์ โดยคุณก็สามารถทำเองได้ง่ายๆ กับ TOA Loft ปูนฉาบขัดมันสำเร็จรูป เป็นสูตรน้ำ ปลอดภัย ไร้กลิ่นฉุน พร้อมกับตัวเคลือบสูตรพิเศษในเซต ที่จะช่วยปกป้องผนังลอฟท์ให้มีความทนทานเสมือนการเคลือบแก้ว อีกทั้งยังมีคุณสมบัติเช็ดล้างง่าย และยังไม่อมฝุ่น ปลอดภัยต่อสุขภาพอีกด้วย

The post บ้านสไตล์ลอฟท์ในแบบ ‘เก่ง–พีรเดช’ ผู้เชื่อว่าการเป็น reference ให้คนอื่นย่อมดีกว่าเสมอ appeared first on a day magazine.

แม้มองเผินๆ ลุก โฮสเทลจะดูกลมกลืนไปกับสถาปัตยกรรมรอบข้าง ทว่าด้วยรูปทรง ขนาด และพื้นที่โล่งชั้น 1 ก็ทำให้ฉันรู้สึกว่าที่นี่มีเอกลักษณ์ในตัวของมันที่จะไม่ทำให้ใครๆ มองข้ามไป

แน่นอนว่าถ้าใครรู้จัก Once Again Hostel ที่เป็นการทำงานระหว่างคนรุ่นใหม่กับชุมชนในย่านกรุงเก่า โฮสเทลแห่งนี้คือโปรเจกต์ที่ มิค–ภัททกร ธนสารอักษร และ ศา–ศานนท์ หวังสร้างบุญ ลุกขึ้นมาต่อยอดร่วมกับหุ้นส่วน เอิฟ–ธรณ์เทพ เตือนวชาติ เพื่อขยายโอกาสทางธุรกิจ ภายใต้ชื่อ ‘ลุก โฮสเทล’ ที่มีความหมายตรงๆ ถึงการชวนกันลุกขึ้นมาสร้างสรรค์อะไรใหม่ๆ

แม้ที่นี่จะเพิ่งเปิดได้แค่ 5 เดือน แต่ด้วยการออกแบบที่ส่งต่อความเป็นสำเพ็งและเยาวราชมาสู่การตีความแบบใหม่ ทำให้โฮสเทลแห่งนี้ไม่ได้เป็นโฮสเทลทั่วๆ ไปที่เน้นการออกแบบสวยๆ ดึงดูดความสนใจผู้เข้าพัก ทว่ายังหยิบเอาเอกลักษณ์และประวัติศาสตร์ของโลเคชั่นมาประยุกต์ใช้

ฉันจึงอยากชวนคุณมาสำรวจว่าเบื้องหลังผนังปูนเปลือย กระเบื้องที่เรียงตัวเป็นแพตเทิร์น และบันไดที่จู่ๆ ก็เหมือนลอยตัวอยู่กลางอากาศนี่มีอะไรซ่อนอยู่ ถ้าพร้อมแล้วก็กดลิฟต์ขึ้นล็อบบี้ที่อยู่ชั้น 5 ไปด้วยกันเลย

ตึกเก่าเล่าใหม่

“Once Again Hostel ก็มีคอนเซปต์ของเขาคือ การมีอะไรเกี่ยวกับอดีต เราก็เลยอยากหาความสดใหม่ ความไปข้างหน้า ถ้ามองจากไทม์ไลน์ที่นั่นคือ bring back the past ส่วนที่นี่เรารู้สึกว่าเยาวราชเป็นพื้นที่ของโอกาส ตั้งแต่คนจีนมาตั้งรกราก เศรษฐีหลายๆ คนก็มาเริ่มกันที่เยาวราช เพราะมันเป็นดินแดนแห่งโอกาส ถ้ามองไกลๆ มันเป็นสถานที่ที่ก่อตั้ง innovation ไปเรื่อยๆ เรามองว่ามันเป็นพื้นที่ของอนาคต ที่นี่จึงเป็น future concept”

เอิฟเท้าความถึงที่มาที่ไปในการเลือกย่านนี้เป็นโลเคชั่นของลุก โฮสเทลให้ฉันฟังด้วยท่าทางยิ้มแย้ม

“ถ้ามอง Once Again เป็นคน คาแร็กเตอร์จะเป็นคนที่มองปัจจุบันเป็นหลัก อยู่กับความเป็นจริง อายุไม่เด็กมาก ไม่รู้สึกว่าไฟต้องลุกตลอดเวลา เข้าใจโลกมากขึ้น แต่ยังไม่อยากตกเทรนด์ ประมาณวัยสามสิบกว่าๆ แบบเรา แต่คาแร็กเตอร์ลุกคือเป็นเด็กเพิ่งเรียนจบ อยากลุกขึ้นมาทำอะไรบางอย่าง นั่นก็คือเอิฟนั่นเอง ซึ่งเด็กกว่าและมองเห็นอนาคตอีกไกล”

มิคช่วยเสริมให้เห็นภาพของโฮสเทลนี้ชัดเจนขึ้น และจากที่เห็นบุคลิกของเอิฟผู้แสนกระตือรือร้น ฉันก็เห็นตรงกับภาพที่เขาอธิบายไว้จริงๆ

ก่อนจะมาเป็นโฮสเทล ที่ตรงนี้เคยเป็นสำเพ็งพลาซ่าที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์และดูทึบมากๆ มิคที่เป็นโต้โผด้านการออกแบบจึงพยายามคิดหาวิธีว่าจะทำอย่างไรให้สิ่งก่อสร้างใหม่แห่งนี้ออกมาใช้งานได้ สวยงาม และกลมกลืนไปกับพื้นที่ในย่านสำเพ็งที่ค่อนข้างวุ่นวายและเยาวราชที่มีความจีนเป็นภาพจำ โดยศารับหน้าที่สำรวจหาข้อมูลกับคนในท้องถิ่นมาให้ รวมถึงคิดคอนเซปต์ต่างๆ ส่วนเอิฟคอยช่วยเสนอความเห็น รวมถึงบริหารจัดการส่วนที่เป็นบุคลากรกับระบบภายในทั้งหมด

 ถอดสถานที่ออกมาเป็นสัญลักษณ์

หลังจากสำรวจพื้นที่กันแล้ว ทั้งหมดก็แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันเพื่อวางคอนเซปต์ในการออกแบบ และพบว่าความท้าทายหนึ่งที่สำคัญคือ ‘ความจีน’

“แรกสุดมันมีความยากและย้อนแย้งว่าเรามองกลุ่มเป้าหมายเป็นฝรั่ง ซึ่งเอิฟจะค่อนข้างคุ้นเคยกับคนกลุ่มนี้ เอิฟก็ไม่อยากให้จีนจ๋า เป็นจีนที่ไม่ใช่แบบแพตเทิร์นจีน ลายจีน ตู้มังกร แต่ด้วยความที่อยู่ตรงนี้มันต้องมีความจีน ก็เลยใช้ความจีนเชิงสัญลักษณ์ เช่น สีแดง หรือแพตเทิร์นซ้ำๆ บางอย่างที่เป็นคาแร็กเตอร์ของแพตเทิร์นจีน ผนังจีน รู้สึกว่าเราถอดความจีนมาจากสัญลักษณ์ต่างๆ มากกว่า”

มิคสวมวิญญาณสถาปนิกอธิบายถึงแนวคิดในการออกแบบของเขา ฉันเองก็รู้สึกได้ว่าที่นี่มีความจีนผสมอยู่แต่ไม่ได้เห็นชัดขนาดนั้น เป็นรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่แอบแฝงอยู่มากกว่า อย่างเรือนกระจกบนดาดฟ้าที่เรานั่งคุยกันอยู่ ชายหนุ่มก็ตั้งใจออกแบบหลังคาเป็นทรงป้าน ซึ่งมาจากหลังคาของสถาปัตยกรรมจีนอย่างพวกโรงเตี๊ยม

อีกความจีนที่ฉันสังเกตเห็นคือ สีแดง สีแห่งความโชคดีและความสุขของชาวจีนที่ปรากฏตามผนังล็อบบี้ ห้องพัก และบาร์ เหล่านี้ล้วนเป็นสิ่งที่มิคซ่อนไว้เหมือนกัน ทั้งยังมีรายละเอียดเรื่องแพตเทิร์นที่ถ้าไม่สังเกตหรือคุยกับคนออกแบบจริงๆ ก็อาจจะไม่รู้

“อย่างแพตเทิร์นนี้มาจากฟุตพาทของสำเพ็งสมัยก่อน เรารู้จักอาเจ๊กคนหนึ่งที่รู้เรื่องสำเพ็งเยอะมาก เอารูปเก่าๆ ให้เราดู สมัยก่อนฟุตพาทแถวนี้เป็นหินก้อนใหญ่ๆ แล้วปูเป็นแพตเทิร์นเรียงๆ กัน เท่มาก เราอยากเอากลิ่นอายเหล่านั้นมาใช้ อาจจะไม่ได้กลับมาในรูปแบบโบราณ แต่กลับมาในรูปแบบปัจจุบัน”

สถาปนิกหนุ่มชี้ชวนให้ดูกระเบื้องปูพื้นสีเทาที่เราเหยียบอยู่ นั่นยิ่งแสดงให้เห็นว่าทั้งหมดผ่านการศึกษาและคิดมาอย่างดี ยังไม่นับรวมการห้อยโคมไฟในระดับที่ลดหลั่นกันไปบริเวณคอร์ตกลาง เพื่อสื่อถึงแสงสีของป้ายร้านย่านเยาวราชที่มีความเดี๋ยวสูงเดี๋ยวต่ำเดี๋ยวเล็กเดี๋ยวใหญ่อีก

“ถ้าหรี่ตาลงจะเห็นเป็นจุดกำเนิดแสงสว่างที่ไม่เท่ากัน มันแรนด้อมๆ เหมือนเยาวราช แล้วการวางไฟแบบนี้ก็ช่วยให้สเปซดูต่อเนื่องกัน เป็นการเอาความแรนด้อมตรงนั้นมาใช้ให้เกิดประโยชน์”

เปลี่ยนความยากเป็นความไม่ธรรมดา

อีกจุดหนึ่งที่ทำให้โฮสเทลนี้โดดเด่นกว่าสิ่งก่อสร้างรอบข้างคือ ขนาดอันใหญ่โต

ตอนที่ฉันกับช่างภาพเดินเข้ามาในโฮสเทลก็รู้สึกถึงความกว้างของที่นี่ จนสงสัยว่ามีตึกเดี่ยวที่ใหญ่ขนาดนี้ด้วยหรือ แต่พอพูดคุยกับทั้งสองคนก็ได้ทราบว่าลุก โฮสเทลไม่ได้รีโนเวตจากตึกเดียวจริงๆ

“เพราะตึกที่เราเห็นเป็นตึกเดียวนี้ที่จริงมันคือสองตึกแล้วทุบตรงกลาง เห็นได้จากสเปซที่ฝั่งหนึ่งมี 5 ชั้น และอีกฝั่งมี 6 ชั้น นั่นคือเหตุผลที่เราสร้างบันไดตรงกลาง คิดว่าน่าจะเป็นความท้าทายของสถาปนิกประมาณหนึ่งในการออกแบบ” เอิฟหัวเราะพลางมองรุ่นพี่ที่รับหน้าที่ออกแบบตั้งแต่ต้น

“ถามว่าเราเห็นอะไรในตึกนี้ดีกว่า มันยากนะเพราะมันคือตึกที่ไม่เหมือนกัน แต่เราก็มองเห็นว่าสเปซมันจะไม่ธรรมดาไปด้วย เลยคิดว่าอยากให้เป็นพื้นที่เดียวกันไปเลย คนที่มาจะบอกว่าเหมือนอยู่ในสเปซที่อยู่ในหนัง อยู่ในสเปซที่ไม่มีอยู่จริง มันสปรินต์และมีบันไดลอยกลางอากาศอยู่ เป็นสเปซที่สร้างแรงบันดาลใจ รู้สึกว่ามีอะไร เราเลยอยากโชว์สเปซตรงนี้ให้มีศักยภาพสูงสุด ก็เลยเจาะช่องให้คนมองเห็นสเปซภายในตึกทั้งหมด ทำให้คนในตึกเห็นกัน ไม่น่ากลัว จากตอนแรกที่ตึกน่ากลัวมาก ไม่ค่อยกล้ามาคนเดียว แต่ตอนนี้มันโปร่งโล่งและแสงธรรมชาติเข้าถึง”

ฉันพยักหน้าเห็นด้วย เพราะตอนที่เดินเข้ามาในอาคารและเงยหน้าขึ้นมองด้านบนก็พบช่องตรงกลางที่ทำให้เห็นโครงสร้างด้านใน ยิ่งเมื่อเดินสำรวจข้างในก็รู้สึกถึงความเป็นคอมมิวนิตี้ที่เปิดโอกาสให้คนบังเอิญเจอกันแบบโฮสเทล และความเป็นส่วนตัวเมื่อเข้าห้องพักแล้ว แถมแสงธรรมชาติก็ส่องสว่างผ่านพื้นกระจกชั้นดาดฟ้าจนถึงชั้นล่างสุด

สร้างความกลมกลืนด้วยปูนเปลือย

“เรารู้สึกว่าความเป็นไปได้ของอาคารนี้ในสมัยก่อนคือสำเพ็งพลาซ่า มันคือโอกาสในสมัยก่อน และเราเห็นโอกาสในอนาคตที่มันจะเป็นไปได้ เราเลยทำให้ที่นี่เป็นเหมือนอาคารในอนาคตที่เรามองเห็น ไม่ได้บอกว่าอนาคตต้อง futuristic เทคโนโลยีล้ำเลิศ แต่เรามองว่าอนาคตที่น่าสนใจคือการที่มนุษย์ได้สัมผัสกับแสงธรรมชาติ ได้อยู่กับอะไรที่โปร่ง มองเห็นกันและกัน เราพยายามให้ลักษณะของมันไม่เด้งจากความเป็นสำเพ็งมากจนเกินไป สุดท้ายสำเพ็งมันก็คือตึกเก่าๆ ปูนๆ เราเลยยังคงความเป็นปูนๆ อยู่ อยากให้มันกลืนไปกับสำเพ็งด้วย เลยทำให้โทนสีเก่าๆ ด้วยการใช้ปูนที่เห็นนั่นแหละ”

ด้วยบริบทเมืองเก่าที่อุดมไปด้วยประวัติศาสตร์นี่เองที่ทำให้มิคหยิบเอาการออกแบบอินดัสเทรียลมาใช้กับลุก โฮสเทลอย่างเต็มที่ เพราะถึงแม้ที่นี่จะดูกลมกลืนไปกับสิ่งแวดล้อมแต่ก็แฝงความมีอะไรอยู่ แสดงให้เห็นถึงงานออกแบบที่อยู่ย่านสำเพ็งและบ่งบอกถึงอนาคตได้

“เรามองว่าสำเพ็งคือความไม่เป็นระเบียบ ไม่ใช่ความเป๊ะ เราตีความมาได้แบบนี้ อาจแตกต่างกับที่อื่นก็ได้ แต่เราอยากให้เป็นกลิ่นอายที่คนเข้ามาแล้วรู้สึกว่าสำเพ็งน่าอยู่ น่าเข้ามาใช้ชีวิต ไม่ใช่การที่ต้องใหม่เว่อร์”

“อนาคตมีได้หลายเส้นทางใช่ไหม เราเห็นอนาคตเส้นทางหนึ่งที่มองว่าสำเพ็งยังอยู่ต่อไปได้ถ้าปรับให้ดูใหม่และเป็นแนวที่เราคิดว่าเข้าถึงได้ง่าย นั่นคือแนวอินดัสเทรียล ซึ่งตามมาด้วยความลอฟท์ของมัน ปูนเปลือย โชว์ท่อไฟ โชว์งานระบบทั้งหมด เพราะด้วยความที่เรามองว่าสำเพ็งไม่ใช่ความเนี้ยบนั่นเอง”

ดังนั้นการออกแบบแนวปูนเปลือยของโฮสเทลแห่งนี้จึงไม่ใช่แค่การเปลือยเพื่อความสวยงาม แต่ยังทำหน้าที่เปลือยถึงประวัติศาสตร์และความเป็นสำเพ็งด้วย

มากกว่าความงามคือให้ประสบการณ์

อีกหนึ่งความน่าสนใจของที่นี่คงหนีไม่พ้นส่วนล็อบบี้ต้อนรับที่มีตู้ยาเก่าจำนวนมหาศาลเรียงรายอยู่ตามผนัง สารภาพตามตรงว่าฉันแอบลองดึงที่จับออกมาเหมือนกัน ถึงจะรู้ว่านั่นคือการออกแบบของมิคแล้วก็ตาม

“สมัยก่อนตู้ยาถือเป็นสัญลักษณ์หนึ่งของอินทีเรียร์ในร้านของเยาวราช เป็นชั้นตู้ยาเยอะๆ แต่เราไม่อยากเอาตู้ยาโบราณที่เป็นลายไม้เก่าๆ มาใช้ เราตีความตู้ยาเป็นแค่การใช้กริดสี่เหลี่ยมจำนวนเยอะๆ พูดง่ายๆ คือเอาระบบกริดผืนผ้ามาใช้ แล้วติดมือจับเข้าไป คนจะรู้สึกว่านี่คือตู้ยา แต่จริงๆ มันเป็นแค่การถอดสัญลักษณ์มาใช้เหมือนกับส่วนอื่นๆ”

แต่ถึงกระนั้น ความสวยงามที่ทุกคนมองเห็นก็มีฟังก์ชั่นแฝงอยู่ อย่างตอนที่ฉันไป แผงตู้ยายาวขนาดเท่าประตูเปิดอ้า ทำให้เห็นว่ามีห้องน้ำซ่อนอยู่ภายในตู้ยาเหล่านั้น

“เป็นการบอกว่าตู้ยามีที่เก็บฟังก์ชั่นนู่นนี่ ซึ่งด้วยความที่เราอยากเซอร์ไพรส์แขกหรือคนที่มาให้รู้สึกว่าตู้ยาดึงได้หรือเปล่าวะ พอเล่นๆ แล้วเปิดได้เป็นห้องน้ำ คนก็ตกใจเยอะเหมือนกัน แต่ที่จริงแล้วมันคือฟังก์ชั่นที่ต้องทำให้ส่วนต้อนรับแหละ ซึ่งก็ใส่ไว้หลังตู้ยาเลย เรียกว่าเป็นฟังก์ชั่น ดีไซน์ ความสวยงาม และเรื่องประสบการณ์ที่คนเล่นแล้วเจออะไร เป็นประสบการณ์ที่เจอได้เฉพาะที่นี่ เพราะด้วยความเป็นสำเพ็งกับเยาวราช ถ้าลองเดินเล่นๆ ในจุดที่ไม่ใช่จุดหลักๆ ลองไปตามตรอกต่างๆ จะชอบเจอเซอร์ไพรส์ อยู่ๆ ก็เจอวัดจีนหรือโรงเรียน มันคือความเซอร์ไพรส์ที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ เป็นประสบการณ์ที่คาดเดาไม่ได้ เป็นสิ่งที่ทำให้ที่นี่มีเสน่ห์”

พวกเราจบบทสนทนากันในช่วงฟ้ามืดพอดี เอิฟเดินลงมาส่งพวกฉันและบอกลาด้วยน้ำเสียงสดใส ร้านค้ารอบข้างปิดหมดแล้ว คงเหลือแต่โฮสเทลที่ยังเปิดไฟส่องไสว อีกไม่นานแผงลอยจะเริ่มตั้งและถนนวานิช 1 ก็จะกลับมามีชีวิตอีกครั้ง

เมื่อนั้น คงจะมีคนไทยหรือนักท่องเที่ยวจากชาติไหนสักชาติเดินสำรวจย่านเยาวราชจนมาเจอความเซอร์ไพรส์แห่งใหม่ที่มีชื่อว่าลุก โฮสเทลบ้าง

________________________________________________________________________

The Series of Loft Places คอลัมน์ที่เราคัดสรรสถานที่ ไม่ว่าจะเป็นบ้าน คาเฟ่ ออฟฟิศ ที่มีความโดดเด่นในสไตล์ลอฟท์ ทั้งการออกแบบและเรื่องราว เพื่อสร้างแรงบันดาลใจในการตกแต่งสไตล์ลอฟท์ โดยคุณก็สามารถทำเองได้ง่ายๆ กับ TOA Loft ปูนฉาบขัดมันสำเร็จรูป เป็นสูตรน้ำ ปลอดภัย ไร้กลิ่นฉุน พร้อมกับตัวเคลือบสูตรพิเศษในเซต ที่จะช่วยปกป้องผนังลอฟท์ให้มีความทนทานเสมือนการเคลือบแก้ว อีกทั้งยังมีคุณสมบัติเช็ดล้างง่าย และยังไม่อมฝุ่น ปลอดภัยต่อสุขภาพอีกด้วย

The post จากตึกสำเพ็งพลาซ่ามาเป็น LUK Hostel เบื้องหลังของโฮสเทลที่อยากชวนคุณลุกขึ้นมาทำอะไรใหม่ๆ appeared first on a day magazine.

แน่นอนว่าสมุดเล่มนี้เป็นของรักของหวง เพราะเจ้าของค่อยๆ คลี่ผ้าห่อสมุดออกอย่างบรรจง ก่อนส่งให้ฉันอย่างระมัดระวัง

ตามประสาบัณฑิตเอกภาษาไทยอย่างฉัน จินดามณี ถูกพูดถึงนับครั้งไม่ถ้วนในชั้นเรียนเพราะได้ชื่อว่าเป็นหนังสือเรียนเล่มแรกของไทย แต่พอได้มาเห็นสมุดไทยอายุหลายร้อยปีของจริงกับตา ก็อดตื่นเต้นไม่ได้จริงๆ

นอกจาก จินดามณี ข้างกันนั้นยังมีสมุดไทยโบราณอีกหลายเล่ม บางเล่มดูออกว่าผ่านมาหลายชั่วอายุคนจนเกิดความเสียหายที่กาลเวลาฝังรอยไว้ ทั้งรูพรุนและขอบกระดาษเหลืองกรอบ แต่ที่ทำให้ฉันตะลึงจนละสายตาไม่ได้คือตัวอักษรวิจิตรที่จดจารอยู่บนหน้ากระดาษเหล่านั้นต่างหาก

มองปราดเดียวก็รู้ว่ากว่าจะได้ตัวอักษรไทยสวยๆ เหล่านั้นมา คนโบราณคงฝึกฝนชั่วโมงแล้วชั่วโมงเล่าเพื่อค้นหาเทคนิคการเขียนเฉพาะตัว จนได้ลายเส้นตัวอักษรที่งดงามอ่อนช้อยไม่แพ้งานประณีตศิลป์แขนงอื่นๆ หากจะเรียกว่านี่คือ calligraphy แบบไทยๆ ก็คงไม่ผิดนัก

ฝ้าย–จิรพันธุ์ สัมภาวะผล คือเจ้าของสมุดไทยล้ำค่าและเจ้าของลายเส้นสวยๆ ในเพจ ‘อักษราร้อยวลีลิขิต’ ผู้รื้อฟื้นการเขียนตัวอักษรไทยโบราณให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง และอุทิศตัวฝึกฝนการเขียนอักษรไทยวิจิตรด้วยตัวเองตามแบบฉบับโบราณ ไม่ว่าจะเป็นการฝึกคัดตัวอักษรด้วยปากกาขนนกบนกระดาษข่อย ไปจนถึงการผสมสีและบดแร่ต่างๆ เป็นหมึกใช้เอง ซึ่งน้ำหมึกจากปลายปากกาของฝ้ายนี่แหละที่กำลังชุบชีวิตจิตวิญญาณงานช่างศิลป์ไทยที่นับวันจะเสื่อมสูญไปตามกาลเวลา

อักษราร้อยวลีลิขิตเป็นเพจที่ฝ้ายตั้งใจรวบรวมเทคนิคการเขียนอักษรไทยวิจิตรรูปแบบต่างๆ รวมทั้งแชร์ความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่ฝ้ายค้นพบจากเอกสารโบราณต่างๆ ระหว่างค้นคว้าเกี่ยวกับอักษรไทยโบราณ เรียกได้ว่ายิงปืนนัดเดียวได้นกสองตัว

นอกจากจะเปิดเพจให้ความรู้แบบฟรีๆ แล้ว ฝ้ายยังจัดเวิร์กช็อปสอนการเขียนอักษรไทยโบราณสำหรับผู้ที่สนใจและเป็นกรรมการตัดสินการแข่งขันคัดลายมือระดับชาติด้วย

หนึ่งในงานที่ฝ้ายภาคภูมิใจที่สุดคือ การได้เป็นหนึ่งในผู้คัดลอกคัมภีร์อักษรขอมโบราณสำหรับประกอบเครื่องสังเค็ดหรือสิ่งของสำหรับถวายพระสงฆ์ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพรัชกาลที่ 9 ซึ่งในประเทศไทยเหลือผู้ที่สามารถทำเช่นนี้ได้เพียงไม่กี่คนเท่านั้น

สำหรับใครที่เคยคิดว่าการคัดลายมือไทยเป็นสิ่งที่ดูเชย ล้าสมัย หรือเคยเป็นยาขมในวัยเด็ก และคิดว่าตัวอักษรไทยมีแค่หัวกลมกับหัวเหลี่ยม เราขอให้คุณลองมาทำความรู้จักกับการเขียนอักษรไทยวิจิตรดูสักครั้ง

พรแสวงไปสู่ (พร) สวรรค์ของการเขียน

หลายคนอาจคิดว่าฝ้ายเรียนจบด้านวิจิตรศิลป์หรือเป็นช่างฝีมือที่คุ้นเคยกับการขีดเขียนอักษรไทยอยู่แล้ว แต่ผิดถนัด เขาไม่ได้ร่ำเรียนมาทางนี้โดยตรง แต่พรแสวงและความสนใจในจิตรกรรมไทยที่มีอยู่เป็นทุนเดิมผลักดันให้นักเรียนช่างไฟฟ้าคนนี้หาข้อมูลแบบลงลึกเรื่องอักษรไทยโบราณ

“ความตั้งใจแรกเริ่มคือจะเขียนยังไงให้สวยเหมือนคนสมัยก่อน การเขียนสวยมีแค่ 2 ปัจจัย หนึ่งคือการฝึกฝน สองคืออุปกรณ์ เราต้องไปดูว่าสมัยนั้นใช้วัสดุอะไร และเราสามารถใช้อะไรสร้างงานให้เหมือนงานเก่าๆ ได้ เราเลยเริ่มค้นดูเอกสารเก่าๆ เพื่อดูต้นแบบตัวอักษร และศึกษาเรื่องอุปกรณ์ที่จะเขียนให้ได้เหมือนตัวอักษรของคนโบราณ เลยหาหนังสือหัดคัด เริ่มใช้ปากกาปลายตัด แล้วก็ฝึกเขียนหลายๆ แบบเรื่อยมา”

พอพูดถึงตรงนี้หลายคนอาจจะสงสัยว่า การคัดตัวอักษรวิจิตรของไทยต่างจาก calligraphy ของฝรั่งยังไง เพราะดูเผินๆ ก็เป็นศิลปะแห่งอักษรศิลป์เหมือนกัน ฝ้ายจึงเฉลยให้เราฟังว่าหลักๆ จุดที่ต่างคือตัวอักษรไทยจะใช้น้ำหนักเส้นสม่ำเสมอ

“ของฝรั่งจะมีการใช้น้ำหนักเส้นค่อนข้างเยอะ เน้นการใช้ความหนา-บางของเส้น แต่ของไทยจะเป็นน้ำหนักเดียว สิ่งที่เหมือนกันโดยบังเอิญคืออักขระวิจิตรของไทยจะมีเครื่องหมายที่เรียกว่า ‘ละสุด’ ทำหน้าที่หยุดท้ายบรรทัดเพื่อรักษาแนวสายตาว่าแต่ละบรรทัดตรงกัน หลอกสายตาว่าตัวอักษรอยู่ในฟอร์มซ้าย-ขวาเท่ากัน ซึ่งของฝรั่งก็มีเหมือนกัน แต่จะใช้วิธีลากเส้นจนสุดบรรทัดแทน”

พอเริ่มฝึกฝนจนคัดตัวอักษรไทยได้ชำนาญแล้ว ฝ้ายก็ขยับมาลองคัดอักษรขอมดูบ้าง โดยเริ่มจากการแกะยันต์คาถาชินบัญชรที่เขียนด้วยอักษรขอม หลายปีให้หลังฝ้ายมีโอกาสถวายงานในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพรัชกาลที่ 9 ในการเขียนอักษรขอมในคัมภีร์ทางศาสนาเพื่อใช้ในพระราชพิธีอีกด้วย

งานครั้งนั้นเป็นที่มาที่ทำให้ฝ้ายริเริ่มทำคู่มือแบบเรียนการเขียนอักษรขอมเบื้องต้น โดยอ้างอิงและรวบรวมจากตำราอักษรโบราณที่ทยอยเก็บสะสมมาเรื่อยๆ เพื่อที่จะเขียนตำราอักษรขอมฉบับของตัวเอง เพื่อให้คนรู้จักและเข้าถึงการเขียนอักษรขอมได้ในวงกว้างขึ้น

ของแถมจากอักษรวิจิตรคือการเรียนรู้วัฒนธรรมทางอ้อม

ในมุมมองของฝ้ายผู้ซึ่งคลุกคลีกับการเขียนอักษรไทยวิจิตรมาเป็นสิบปี แน่นอนว่าสมุดไทยไม่ได้มีไว้แค่บันทึกตัวอักษรสวยๆ เท่านั้น แต่ยังบันทึกองค์ความรู้ต่างๆ และบอกเล่าวัฒนธรรมทางอ้อมอีกด้วย

“เมื่อคัดลอก อันดับแรกคือเราต้องอ่านก่อน การอ่านทำให้เราซึมซับองค์ความรู้ในแต่ละเล่ม เช่น ในยุครัตนโกสินทร์ก็จะมีทั้งวรรณกรรม ศิลปกรรมลายเส้น โหราศาสตร์ ไสยศาสตร์ ตำรายา ตำรากดจุด แบบเรียน เราสามารถศึกษาองค์ความรู้จากคนโบราณได้จากสมุดไทย ที่น่าสังเกตคือความรู้แทบจะทุกสาขาในสมัยก่อนจะบันทึกด้วยอักษรขอม โดยเฉพาะคาถาทั้งหลายที่เป็นภาษาบาลีจะนิยมเขียนด้วยอักษรขอม เพราะมีความเชื่อว่าเป็นอักษรศักดิ์สิทธิ์ มักจะใช้บันทึกคัมภีร์ทางศาสนาหรือเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์”

หรือความเชื่อที่ผูกพันกับศาสนาก็สะท้อนออกมาผ่านการสร้างงานของคนสมัยก่อนด้วยเช่นกัน

“ในคัมภีร์ทางศาสนามีความเชื่อว่าห้ามขีดฆ่า การฆ่าตัวอักษรเท่ากับการฆ่าพระ ฆ่าเณร เพราะฉะนั้นคนที่รับจ้างเขียนก็ต้องตั้งใจเขียน เพราะผู้สร้างเขามีศรัทธาอันแรงกล้า อย่างสมุดเล่มหนึ่งมีราคาแพงมาก เท่ากับทองคำ 8 บาทในสมัยก่อน แล้วยังมีค่าช่างเขียนหนังสือ ช่างเขียนภาพ ผ้าห่อคัมภีร์ เพราะฉะนั้นกว่าจะสร้างงานให้เสร็จเล่มหนึ่งใช้เงินจำนวนมาก”

หรือการสร้างอุปกรณ์พิเศษสำหรับวางตำรา ก็สะท้อนให้เห็นว่าหนังสือไม่ได้มีค่าแค่เป็นวัตถุสำหรับบันทึกตัวอักษรลงไปเท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นคุณค่าที่คนในสังคมยึดถือว่า ตำราต่างๆ เป็นของสูง ไม่ต่างจากสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ต้องวางให้สูงกว่าพื้นและเจ้าของต้องให้ความเคารพ

“คนโบราณสร้าง ‘กากะเยีย’ ที่ทำด้วยไม้ 8 ชิ้นร้อยไขว้กันเป็นที่วางหนังสือใบลานหรือตำราต่างๆ เพราะมีความเชื่อว่าตำราเรียนทั้งหลายเป็นของสูง บางทีเป็นเรื่องคาถาอาคมที่คัดลอกโดยครูบาอาจารย์ จะไม่วางที่พื้นให้เสมอกับเท้า เวลาจะแบกตำราเรียนไปไหนเราจะพกกากะเยียไปด้วย พอคลี่ไม้ออกมาก็จะกลายเป็นที่วาง เหมือนเป็นโต๊ะขนาดย่อมๆ”

การเขียนคือสะพานเชื่อมตัวตนเข้ากับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

ฝ้ายเล่าถึงเรื่องที่ไม่คาดคิดอย่างหนึ่งที่ค้นพบระหว่างค้นคว้าเอกสารโบราณเพื่อจะนำมาคัดลอก กลายเป็นว่าเอกสารนั้นคือหลักฐานสำคัญที่บอกเล่าประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของระยอง โดยที่ตัวเขาเองก็ไม่เคยรู้มาก่อนแม้จะเป็นคนระยองก็ตาม

“เราไปเจอตำราเล่มหนึ่ง ตอนแรกก็คิดว่าเป็นแนวประวัติศาสตร์ แต่ทราบมาจากอาจารย์ด้านวรรณกรรมว่าเป็นบทแหล่ที่แต่งขึ้นจากเหตุการณ์จริง คือหักมุมจากที่เราคิดไปเลย บทแหล่ของระยองที่เราเจอนี่ล้ำมาก เป็นเรื่องที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับราชทูตไทยเดินทางไปอังกฤษ พอได้อ่านเอกสารเพื่อเขียนเราถึงได้รู้ หรืออีกครั้งหนึ่งที่ไปเจอทำเนียบชื่อวัดเก่าในจังหวัดระยองซึ่งตอนนี้ไม่มีแล้ว เราเลยได้รู้ว่าวัดเก่าๆ ในระยองอยู่ตรงไหน และตอนนี้กลายเป็นวัดอะไรที่เปลี่ยนชื่อไป ทำให้ได้รู้ประวัติดั้งเดิมของวัดในระยองด้วย และเราเคยเห็น สมุดภาพจันทโครพ ของจังหวัดระยอง ของภาคอื่นจะเขียนเป็นตัวหนังสือลงสมุดไทยเท่านั้น แต่ของจังหวัดเราเป็นภาพเขียนจิตรกรรมด้วย ตอนแรกไม่คิดว่าบ้านเราจะมีอะไรแบบนี้ด้วย แต่พอได้เจอก็ได้องค์ความรู้เกี่ยวกับท้องถิ่นตัวเองมากขึ้น”

กลายเป็นว่าฝ้ายได้รู้เรื่องประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของระยองผ่านการคัดเขียนอักษรไทยวิจิตร ได้รู้เรื่องราวของบ้านเกิดตัวเองมากขึ้น เหมือนกับการเขียนได้รื้อฟื้นคืนชีวิตให้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นซึ่งหลับใหลมานานแสนนาน

การปลุกชีวิตให้การเขียนอักษรโบราณจึงไม่ต่างจากการปลุกชีวิตของประวัติศาสตร์หน้าสำคัญของระยองให้มีชีวิตชีวาขึ้นมาอีกครั้ง และเชื่อมให้คนท้องถิ่นได้รู้จักประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของตัวเองดียิ่งขึ้น

ทำเพจเพื่อเผยแพร่ความรู้เรื่องอักษรไทยวิจิตร

เมื่อความหลงใหลและความเชี่ยวชาญเริ่มบ่มเพาะจนได้ที่แล้ว ฝ้ายก็พร้อมส่งต่อความรู้สู่คนวงกว้าง โดยการสร้างเพจ ‘อักษราร้อยวลีลิขิต’ ขึ้น เพื่อเผยแพร่สิ่งที่ตัวเองหลงใหลให้คนอื่นรู้จัก และให้ความรู้เรื่องการเขียนอักษรโบราณ มีโพสต์ทั้งงานเก่าและใหม่ สักระยะผ่านไป เมื่อเห็นว่ามีคนสนใจพอสมควร ฝ้ายจึงลงมือผลิตคอนเทนต์ให้ความรู้เรื่องแบบตัวอักษรต่างๆ ทั้งแบบฝึกหัดสอนเขียน ความรู้เกี่ยวกับเอกสารโบราณ เครื่องไม้เครื่องมือที่ใช้ในการเขียนอักษรวิจิตร รวมถึงวิดีโอสอนการเขียนตัวหนังสือสำหรับผู้เริ่มต้นฝึกด้วย

“เราทำเพจอักษราร้อยวลีลิขิตทำมา 3 ปี ส่วนใหญ่คนที่เข้ามามีทั้งคนที่มีความรู้เรื่องการเขียนอักษรไทยและคนที่สนใจอยากลองเขียน ที่เราทำเพจเพื่อเป็นที่ให้คนที่สนใจเรื่องเดียวกันมาเจอกันและอยากสร้างแรงบันดาลใจในการเขียน พอมีคนเริ่มมาสนใจ เริ่มมีคนให้คุณค่ากับการเขียนตัวอักษร เราเลยรู้ว่ายังมีคนรุ่นใหม่ที่สนใจ มีคนเข้ามาขอคำแนะนำให้ช่วยออกความเห็นเรื่องการเขียน หรือถามว่าควรจะฝึกยังไง มีคำถามเข้ามาเป็นระยะ มันก็บ่งบอกว่ามีคนรุ่นใหม่สนใจงานลักษณะนี้เหมือนกัน ที่เราทำคืออยากเพาะเมล็ดพันธุ์ให้ฝังเข้าไปเบ่งบานในใจเขา ส่วนเขาจะเอาไปต่อยอดหรือไม่ก็แล้วแต่ ที่สำคัญคุณได้ลองสัมผัสมันแล้ว”

เป็นเรื่องน่ายินดีที่ได้เห็นคนรุ่นใหม่ในระยองสนใจรื้อฟื้นศิลปะโบราณให้กลับมามีชีวิตและโลดเต้นในโลกออนไลน์ที่เปิดให้ทุกคนเข้าถึงได้ ทั้งยังเป็นแรงบันดาลใจให้คนอื่นๆ หันมาศึกษามรดกทางวัฒนธรรมที่บรรจุอยู่ในสมุดไทยโบราณผ่านการคัดเขียนอักษรไทยวิจิตรอีกด้วย

การเขียนอักษรไทยวิจิตร 101

อ่านบทสัมภาษณ์แล้ว หลายคนอาจจะสนใจอยากลองเขียนอักษรไทยวิจิตรโบราณดูบ้าง ฝ้ายเลยพาเราไปทำความรู้จักกับบทเรียนพื้นฐานของการเขียนอักษรวิจิตรตามแบบโบราณแท้ๆ ตั้งแต่การเตรียมเรื่องที่จะเขียน รูปแบบของตัวอักษรในสมัยต่างๆ กระดาษแต่ละประเภท น้ำหมึก ปากกา ไปจนถึงการวัดเส้นบรรทัด

เตรียมปากกาและกระดาษของคุณให้พร้อม แล้วไปทำความรู้จัก calligraphy แบบไทยๆ กัน!

01 ทำความรู้จักตัวอักษร

แบบของตัวอักษรมีชื่อเรียกตามยุคสมัยและชื่อเรียกตามแต่ละพื้นที่ เช่น ภาคเหนือ จะเรียกว่า ‘อักษรล้านนา’ หรือ ‘ตัวเมือง’ ตามชื่ออาณาจักรล้านนา ส่วนภาคกลางจะแบ่งตัวอักษรเป็น 4 ยุคคือ สุโขทัย อยุธยา ธนบุรี และรัตนโกสินทร์ แต่ละยุคก็มีชื่อเรียกตัวอักษรแตกต่างกันไป

ตัวอักษรของสุโขทัยเรียกว่า ‘ลายสือไทย’ ที่พ่อขุนรามคำแหงมหาราชเป็นผู้ประดิษฐ์ ตัวอักษรจะอ้วนกว่ายุคอื่นหน่อย ถัดมาตัวอักษรสมัยอยุธยาเรียกว่า ‘ตัวไทยย่อ’ เอกลักษณ์คือตัวหนังสือจะเอียง ส่วนสมัยธนบุรีจะคล้ายตัวหนังสือของอยุธยาตอนปลาย แต่จะอวบขึ้นมาหน่อย และตัวอักษรสมัยรัตนโกสินทร์จะเริ่มใกล้เคียงกับตัวอักษรไทยที่ใช้อยู่ในปัจจุบันคือตัวหนังสือจะผอมกว่ายุคอื่นๆ

ส่วนตัวอักษรมาตรฐานที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้คือ ตัวหัวกลมแบบกระทรวงศึกษาธิการ และหัวเหลี่ยมหรือตัวอาลักษณ์ แต่สำหรับที่ใช้สอนหนังสือในโรงเรียนและการแข่งขันคัดลายมือระดับชาติจะเหลือแต่อักษรหัวกลมเป็นหลัก

ใครสนใจอยากคัดตัวอักษรแบบไหน ก็ลองไปหาแบบที่ชอบเตรียมไว้ได้เลย

02 รู้เรื่องกระดาษ เขียนร้อยครั้ง ชนะร้อยครั้ง

ฝ้ายอธิบายว่ากระดาษที่ใช้กันในสมัยก่อนแบ่งเป็น 2 ภาคหลักๆ คือ ภาคเหนือ และภาคกลางลงไปจนถึงภาคใต้ การเรียกชื่อกระดาษจะเรียกตามวัตถุดิบที่ใช้ทำ เช่น ภาคเหนือใช้กระดาษสาที่ทำจากปอสา ก็จะเรียกว่า ‘กระดาษสา’ ส่วนภาคกลางใช้เปลือกข่อยทำกระดาษ ก็จะเรียกว่า ‘สมุดข่อย’ ในขณะที่ภาคใต้ใช้กระดาษข่อยเหมือนกัน แต่มีชื่อเรียกแตกต่างไปจากภาคกลาง โดยจะเรียกว่า ‘หนังสือบุด’

สมุดของไทยมีอยู่ 2 สีหลักๆ คือ สมุดไทยขาว และสมุดไทยดำ สมุดไทยขาวจะใช้หมึกดำเขียน ส่วนสมุดไทยดำจะใช้สีขาว สีเหลือง สีแดง หรือสีทอง ในการเขียน เพื่อดึงสีสันของตัวอักษรให้เห็นชัด

สมุดไทยดำเหมือนกับสมุดไทยขาวตรงที่ทำจากข่อยเหมือนกัน แต่ต่างกันตรงที่สมุดไทยดำจะใช้เขม่าผสมกาวแล้วทาให้ทั่วกระดาษ เพราะต้องการปกปิดกระดาษที่มีตำหนิ เช่น อาจมีส่วนเปลือกติดมาบ้างทำให้กระดาษไม่ขาวทั่วกันทั้งเล่ม

ใครที่สนใจอยากเขียนลงบนกระดาษดั้งเดิมที่คนโบราณใช้ ก็อาจจะลองหากระดาษสาหรือกระดาษข่อยมาลองเขียนดู หรือยังไม่อยากจะแอดวานซ์ถึงขนาดใช้กระดาษข่อยของจริง ก็อาจจะเริ่มจากกระดาษมีเส้นธรรมดาๆ ก่อนก็ได้แล้วค่อยไต่ระดับไป

03 หมึกจากแร่ธาตุธรรมชาติ

หมึกคือสีที่ใช้เขียนลงบนสมุด ถ้าเป็นสมุดไทยขาวก็จะไม่ยุ่งยากนักเพราะใช้หมึกสีดำเป็นหลัก เช่น หมึกจีน

ส่วนสีที่ใช้กับสมุดไทยดำจะซับซ้อนขึ้นมาหน่อย เพราะต้องใช้หมึกจากแร่ธาตุ ที่นิยมกันจะมีรงทองซึ่งทำหน้าที่เหมือนกาวยึดสีให้ติดกับหน้ากระดาษ สีเหลืองได้จากหรดาลซึ่งเป็นแร่ธาตุในชั้นดิน โดยเราจะเรียกสมุดไทยดำที่เขียนด้วยสีเหลืองว่า ‘สมุดไทยดำเส้นรงทอง’ หรือ ‘สมุดไทยดำเส้นหรดาล’ คือดึงชื่อของวัตถุดิบอย่างใดอย่างหนึ่งมาเป็นชื่อเรียก

ส่วนหมึกสีแดงได้จากชาดซึ่งเป็นแร่ชนิดหนึ่ง สีทองได้จากทองคำเปลวมาติดบนกาว สีขาวได้จากดินขาวนำมาบดผสมน้ำให้เหลว หรือจะใช้ดินสอขาวเอามาเหลาปลายให้แหลมคล้ายดินสอก็ได้ ข้อดีของดินสอขาวคือสามารถลบออกและเขียนลงไปได้ใหม่คล้ายชอล์กเขียนกระดานดำ

ในเมืองไทยมีแร่ธาตุต่างๆ ที่กล่าวมาสำหรับทำงานประณีตศิลป์อยู่แล้ว สำหรับผู้เริ่มต้นอาจจะใช้หมึกดำเขียนบนกระดาษขาวไปก่อนเพื่อฝึกมือก่อนลงสีด้วยแร่ธาตุจริง

04 ปลายปากกากำหนดเส้นสาย

ปากกาหรือดินสอที่ใช้จะขึ้นอยู่กับพื้นผิวกระดาษ เช่น กระดาษสาของภาคเหนือที่มีเนื้ออ่อนนุ่มก็ต้องใช้จำพวกกิ่งไม้ ไม้ไผ่ หรือก้านกูดปิด (ผักกูดก้านแข็งที่นำมาตัดแต่งโคนให้คล้ายปากกาขนนก) ในการเขียน เพราะการใช้กิ่งไม้ปลายไม่แหลมนักจะทำให้กระดาษไม่ขาด

ส่วนกระดาษข่อยของภาคกลางจะเนื้อแน่นกว่า จึงสามารถรองรับได้ทุกวัสดุ ทั้งปากกาคอแร้งและปากกาขนนก

ฝ้ายเล่าว่าข้อดีของปากกาขนนกคือเส้นจะนุ่มลื่น ไม่ค่อยเกี่ยวกระดาษ ทั้งยังมีโครงสร้างหัวปากกาคล้ายๆ ปากกาคอแร้งที่เป็นเหล็ก แต่ข้อเสียของปากกาคอแร้งคือ คนที่ไม่ชำนาญ ไม่รู้มุมปากกาที่มีความเหลี่ยม ความคม ก็อาจเกี่ยวกระดาษขาดได้

ใครถนัดปากกาแบบไหนก็ลองใช้ดูได้ สำหรับผู้เริ่มต้นอาจจะใช้วิธีลากเส้นตามเส้นประตัวหนังสือแบบที่ชอบดูก่อน โดยเริ่มไต่ระดับจากการใช้ดินสอ ปากกา ปากกาคอแร้ง และปากกาขนนก ตามลำดับ

05 วัดระยะบรรทัดตามมาตราไทยโบราณ

ฝ้ายเล่าว่าสมัยโบราณจะใช้ไม้บรรทัดที่เป็นหน่วยเฉพาะตามมาตราไทย เช่น นิ้ว กระเบียด และอนุกระเบียด

ที่น่าสนใจอีกอย่างหนึ่งของเรื่องเส้นบรรทัดสำหรับการเขียนอักษรไทยโบราณคือ สมัยก่อนจะเขียนตัวหนังสือใต้เส้นบรรทัดซึ่งสันนิษฐานว่าน่าจะรับมาจากวัฒนธรรมการเขียนแบบอินเดีย

ใครที่อยากลองเขียนอักษรวิจิตรตามแบบโบราณ ขอแนะนำให้ลองตีเส้นบรรทัดด้านบน แล้วเขียนตัวหนังสือด้านล่างเส้นดู รับรองว่าน่าจะท้าทายนักเขียนอักษรมือใหม่อยู่ไม่น้อย

ส่วนใครที่อ่านแล้วยังไม่เห็นภาพ เราแนะนำให้เข้าไปติดตามการเขียนอักษรไทยวิจิตรที่เพจ อักษราร้อยวลีลิขิต เพราะมีการสาธิตการเขียนอักษรไทยหลายๆ แบบ แถมมีวิดีโอเพื่อช่วยให้มือใหม่ฝึกเขียนตามง่ายขึ้นด้วย

GC เป็นอีกหน่วยงานหนึ่งที่ให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและสนับสนุนกิจกรรมเพื่อศิลปวัฒนธรรมหลากหลายรูปแบบในจังหวัดระยอง เราขอชวนให้ทุกคนติดตามบทความอื่นๆ ที่สะท้อนมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าของชาวระยองได้ที่คอลัมน์ Rayong Time Ago และพบกับบทความถัดไปในเดือนตุลาคม

แล้วจะรู้ว่าระยองไม่ได้มีดีแค่ทะเล ผลไม้ หรือกะปิ แต่วัฒนธรรมตั้งแต่ครั้งวันวานที่ตกทอดจากรุ่นสู่รุ่นของชาวระยองนี่แหละคือเสน่ห์ของจริง

The post เขียนอักษรศิลป์โบราณและอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นถิ่นกับเพจ ‘อักษราร้อยวลีลิขิต’ appeared first on a day magazine.

ปีที่แล้วเขานำทีมนักวิจัยทางประวัติศาสตร์ศิลปะเข้าไปฝังตัวศึกษามรดกทางวัฒนธรรมทั้งศาสนสถานและชุมชนเก่าแก่ในเขตพื้นที่ลุ่มน้ำระยอง กะเทาะข้อมูลด้านงานช่างที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมซึ่งสืบต่อกันมายาวนานด้วยวิธีการทางประวัติศาสตร์ศิลปะ ตามโครงการวิจัยด้านศิลปกรรมและงานช่างเมืองระยอง ทำให้ได้องค์ความรู้พื้นฐานอย่างช่วงเวลาที่สร้าง คติความเชื่อในการสร้าง ความสัมพันธ์ทางประวัติศาสตร์ และลักษณะเด่นของสกุลช่างศิลปกรรมเมืองระยอง เราจึงชวนเขามาพูดคุยลงลึกถึงกระบวนการทำงานอันยากลำบากและความสำคัญของสกุลช่างระยองที่น้อยคนนักจะรู้จัก

อะไรเป็นจุดเริ่มต้นของการเข้ามาศึกษาเรื่องราวของสกุลช่างในระยอง

เกิดจากความร่วมมือของคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร กับบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC ทำวิจัยในพื้นที่ระยอง คณะโบราณคดีมีโครงการวิจัย 4 โครงการ โครงการแรกเป็นเรื่องโบราณคดี ประวัติความเป็นมาของระยอง เส้นทางประวัติศาสตร์ โครงการที่ 2 เรื่องเอกสารโบราณสมุดไทยใบลาน โครงการที่ 3 เกี่ยวกับศิลปกรรมและงานช่าง โครงการที่ 4 คือชุมชนและชาติพันธุ์ในระยอง ภายในระยะเวลา 3 ปี ระยะแรกทำเสร็จไปแล้วคือที่ลุ่มน้ำระยอง ระยะที่สองคือลุ่มน้ำประแสร์ อำเภอแกลง ซึ่งอยู่ระหว่างดำเนินการ ตัวผมเองสอนประวัติศาสตร์ศิลปะอยู่แล้วจึงเลือกทำวิจัยเรื่องนี้ เพราะประวัติศาสตร์ศิลปะก็เกี่ยวข้องกับงานช่าง งานศิลปกรรมโบราณด้วย

ก่อนลงพื้นที่จริง คณะวิจัยต้องเตรียมตัวเตรียมใจอย่างไรบ้าง

ศาสตร์ด้านโบราณคดีและประวัติศาสตร์ศิลปะเป็นการศึกษาผ่านหลักฐานจากพื้นที่นั้น เราจึงไม่สามารถกระโจนลงไปในพื้นที่ได้เลยทันที เราต้องทำ literature review (การทบทวนวรรณกรรม) ก่อนว่าพื้นที่นี้เคยถูกกล่าวถึงไว้อย่างไรบ้าง หรือมีใครศึกษาไปขนาดไหนแล้ว เราต้องอ่านให้เยอะที่สุดเพื่อจะได้รู้เกี่ยวกับพื้นที่มากที่สุด แต่เราพบว่าระยองแทบไม่มีเอกสารไหนกล่าวถึงเรื่องศิลปกรรมเลย มีแต่เรื่องของพระเจ้าตากฯ สุนทรภู่ สวนผลไม้ และทะเล เรียกได้ว่าเริ่มต้นเราแทบจะไม่มีเอกสารอะไรเลย เราจึงเริ่มใหม่ เนื่องจากศิลปกรรมส่วนใหญ่จะเป็นแบบประเพณีซึ่งอยู่ตามวัดวาอาราม ใช้วิธีทำงานเชิงบัญชีหางว่าว มาไล่ดูว่าในระยองมีวัดกี่วัด แต่ละวัดมีประวัติยังไงบ้าง คัดเลือกวัดที่อายุ 50-100 ปีขึ้นไป หรือวัดที่มีความสำคัญทางภูมิศาสตร์ หรือการตั้งถิ่นฐานโบราณเราก็จะเลือกไว้ เมื่อลิสต์ชื่อวัดได้แล้วจึงเริ่มออกสำรวจ

แต่เราเห็นข้อจำกัดว่า หากทำแต่ศิลปกรรมในวัดมันจะตัน เพราะบอกได้แต่เรื่องศาสนาและภูมิปัญญาช่างที่เกี่ยวข้องกับคติความเชื่อ ความศักดิ์สิทธิ์ เราจึงแบ่งอีกส่วนหนึ่งมาศึกษาสถาปัตยกรรมชุมชนริมน้ำในอำเภอเมืองระยองที่เรียกว่า ‘ชุมชนยมจินดา’ ว่าการตั้งถิ่นฐานตรงนี้เป็นยังไง เพื่ออะไร อยู่กันมาตั้งแต่เมื่อไหร่

พอเราศึกษาเอกสารแล้ว เราก็สำรวจแบบปูพรมเลย นั่งรถเข้าไปดูทุกวัดให้ละเอียดที่สุด เพราะถ้าอะไรมันตกหล่นไป ข้อมูลอาจจะบิดเบือนได้ พอได้ข้อมูลมาแล้วเราก็จะกลับมาจัดระเบียบ งานวิจัยนี้เราเลือกแบ่งตามประเภทของงาน เช่น งานสถาปัตยกรรม ซึ่งแบ่งเป็นโบสถ์ วิหาร เจดีย์ ประติมากรรม และจิตรกรรม ส่วนที่แยกออกมาเลยคือ สถาปัตยกรรมในชุมชนยมจินดา นี่คือวิธีการจัดระเบียบข้อมูล ดูว่ามันได้รับรูปแบบจากไหน ก็ต้องลองเอาไปเปรียบเทียบกับที่อื่น ถ้ามันคล้ายก็แสดงว่ามีอายุหรือฝีมือช่างเหมือนกัน

อะไรคือจุดเด่นของสกุลช่างที่เพิ่งค้นพบในจังหวัดระยอง

อธิบายคำว่า ‘สกุลช่าง’ ก่อนว่าจริงๆ แล้วคือลักษณะพื้นถิ่นที่พบเฉพาะพื้นที่ อย่างสถาปัตยกรรมอุโบสถแบบเก่าที่ระยองได้รับอิทธิพลจากลุ่มน้ำเจ้าพระยา ช่วงอยุธยาตอนปลายนิยมก่อผนังโบสถ์สูง หลังคาโค้ง มีเพิงยื่นออกมาด้านหน้า ระยองรับอิทธิพลนี้มาพัฒนาและสร้างซ้ำๆ กันในท้องถิ่น ขณะที่กรุงเทพฯ หรืออยุธยาเลิกทำไปเป็นร้อยปีแล้ว แต่ระยองยังทำกันมาจนถึงปัจจุบัน มีหลังคาที่เรียกว่า ‘จั่นหับ’ หรือเพิงหมาแหงนที่ยื่นออกมาหน้าวัด เจอไม่ต่ำกว่าสิบวัดที่กระจายตัวอยู่ตามลุ่มน้ำระยอง ในกลุ่มนี้อุโบสถของวัดบ้านแลงน่าจะมีอายุเก่าที่สุด เพราะคล้ายโบสถ์อยุธยา วัดนาตาขวัญก็อายุไล่เลี่ยกัน อีกที่คือวัดตะพงใน วัดเขาโบสถ์ จะเป็นวัดรุ่นใหม่ช่วงรัชกาลที่ 5 นอกจากนี้ในเมืองมีวัดป่าประดู่ วัดลุ่มมหาชัยชุมพล และที่อุโบสถวัดโขด (ทิมธาราม) ภายในมีจิตรกรรมฝาผนังด้วย แต่ข้อจำกัดอย่างหนึ่งเวลาที่เราเข้าไปศึกษาในวัดที่มีพระอยู่คือ ของอาจจะถูกซ่อมได้ตลอดเวลา อาคารทรงเก่า แต่ปูนใหม่ กระจกใหม่ เราจึงไม่รู้ว่าโครงสร้างเดิมเก่าขนาดไหน

แล้วสกุลช่างของพระพุทธรูปในระยองเท่าที่พบมีข้อมูลอะไรน่าสนใจบ้าง

เราเจอกลุ่มพระพุทธรูปเก่าถึงสมัยแรกเริ่มประวัติศาสตร์ประมาณพุทธศตวรรษที่ 10 ที่เพิ่งรับพุทธศาสนาเข้ามาใหม่ เรียกว่าศิลปะแบบฟูนัน หรือทวารวดีตอนต้น เป็นพระพุทธรูปสลักหินองค์เล็กๆ ที่วัดหนองกะบอก เป็นลักษณะแบบที่รับมาจากอินเดียสมัยแรกๆ เลย พระพุทธรูปลักษณะนี้เราเจอกระจายตัวตั้งแต่แม่น้ำโขงในกัมพูชา เวียดนาม ไล่มาเจอที่ภาคตะวันออกและภาคใต้ของไทยด้วย ซึ่งบอกได้ว่าระยองเป็นจุดที่มีอารยธรรมอินเดียเข้ามาในช่วงแรกๆ

อีกอันที่สำคัญต่อประวัติศาสตร์ด้วย คือเราไปเจอพระพุทธรูปทำจากหินทราย ซึ่งนิยมกันในศิลปะอยุธยาตอนต้น เจอที่วัดบ้านค่าย จึงบอกได้ว่าประวัติศาสตร์ของระยองเริ่มตอนที่เป็นเมืองในอาณัติของอยุธยาแล้ว มีการติดต่อด้านการค้ากัน พระพุทธรูปที่พบในระยองไม่มีลักษณะท้องถิ่นที่บ่งบอกว่าผลิตที่ระยอง แต่นำเข้ามาจากที่อื่นแทน

นอกจากนี้ยังมีอะไรอีกบ้างที่เป็นศิลปกรรมสกุลช่างระยองที่น่าสนใจ

มีวัดที่ถูกทิ้งร้างกลางเมืองระยองคือวัดจันทอุดมซึ่งเคยเป็นวัดหลวง ปัจจุบันกลายเป็นโรงพยาบาลระยองไปแล้ว ยังเหลือเจดีย์ทรงระฆังขนาดใหญ่ตั้งอยู่ ส่วนเจดีย์กลางน้ำเป็นเจดีย์ทรงระฆังที่นิยมสร้างในสมัยรัชกาลที่ 4 เป็นแลนด์มาร์กที่ปากแม่น้ำระยองเหมือนกับพระสมุทรเจดีย์ในจังหวัดสมุทรปราการ ทั้งคอนเซปต์และรูปแบบแสดงให้เห็นว่าระยะนั้นระยองเริ่มเจริญขึ้น มีการสร้างเจดีย์องค์ใหญ่ๆ ทรงระฆังตามเมืองหลวง

ส่วนจุดเด่นของจิตรกรรมฝาผนังที่วัดโขด (ทิมธาราม) ซึ่งพบอยู่ที่เดียวคือ มีการวาดภาพตามแบบสมัยรัตนโกสินทร์ที่มีรายละเอียดเยอะๆ เอกลักษณ์ของจิตรกรรมวัดโขดคือ เขาจะใช้เส้นวาดลงบนผนังปูนขาวๆ ลงสีเขียวจางๆ อ่อนๆ ซึ่งต่างจากจิตรกรรมประเพณีของไทยที่นิยมใช้สีแดง วาดเป็นทศชาติชาดก บางฉากเข้าใจว่าช่างตีความอ่านคัมภีร์และเขียนขึ้นมาเองซึ่งเป็นลักษณะเด่นของที่นี่ เพราะปกติช่างมักจะลอกของครูมาทั้งดุ้น แต่ที่วัดโขดมีบางตอนที่ไม่ใช่ขนบ เสียดายที่เราเจอแค่ที่เดียวเลยสรุปไม่ได้ว่าเป็นสกุลช่างเฉพาะหรือไม่

เราเจอสมุดไทยที่มีภาพจิตรกรรมเรียกว่า ‘สมุดพระมาลัย’ ที่เขียนคำสวดเรื่องพระมาลัย สวดพระอภิธรรม มีภาพประกอบ สมุดภาพพระมาลัยเราเจอที่วัดบ้านแลงเยอะมาก สมุดนี้มีการวาดพระ เทวดา ชาดกแบบประเพณี ปิดทองบนเครื่องประดับ ระบายสีฉากทึบแบบจิตรกรรมรัตนโกสินทร์ ที่น่าสนใจมากๆ ก็คือ สีที่ใช้เขียนจะผสมสีขาวให้อ่อนลงเป็นสีนวลแบบที่คนเดี๋ยวนี้เรียกว่าสีพาสเทล

แล้วในชุมชนยมจินดาเจออะไรบ้างที่เรียกได้ว่าเป็นสกุลช่างระยองด้วยเหมือนกัน

ต้องบอกว่างานสถาปัตยกรรมในระยองช่วงหลังๆ รับมาจากกรุงเทพฯ เป็นส่วนใหญ่ อย่างบ้านเรือนในระยองก็ก๊อปปี้บ้านจากกรุงเทพฯ ไป บ้านในชุมชนยมจินดามีประมาณ 4 ประเภทคือ บ้านไม้ที่สร้างขึ้นในช่วงรัชกาลที่ 5 บ้านไม้ที่สร้างใหม่สมัยรัชกาลที่ 6 บ้านทรงตึกที่เก่าแก่สมัยรัชกาลที่ 5-6 และอาคารเรือนแถวไม้และตึกแถวช่วงหลัง พ.ศ. 2475 ซึ่งเจอเยอะที่สุด เพราะเป็นชุมชนที่ทำการค้าขายจึงต้องใช้พื้นที่ประหยัด ส่วนบ้านเดี่ยวหรือตึกจะเป็นของบรรดาเศรษฐี

สิ่งที่เรียกได้ว่าเป็นเอกลักษณ์พื้นถิ่นระยองจริงๆ ก็จะมีอุโบสถ เจดีย์ทรงระฆังที่นิยมทำกันทั่วไป แต่ก็ยังเป็นของที่รับมาจากกรุงเทพฯ แล้วเข้ามาปรับปรุงในท้องถิ่นตัวเอง อาจจะไม่ถึงขนาดเอามาผสมผสานกัน แต่มีการปรับให้ง่ายขึ้น เช่น โบสถ์ของอยุธยาก่อผนังหนาเพื่อรับหลังคา แต่ของระยองไม่ได้ก่ออิฐขึ้นไปเพื่อรับน้ำหนักโดยตรง แต่ใช้วิธีตั้งเสารับ แล้วก่อผนังปิดเสาไม้ เจอหลายแห่งที่หล่อปูนปิดเสาไม้ ไม่ได้ก่ออิฐแล้ววางคาน ทำให้ภายนอกดูเหมือนไม่มีเสาแต่จริงๆ แล้วมีอยู่ข้างใน ซึ่งโครงสร้างแบบนี้อยุธยาไม่ทำกัน เพราะช่างระยองคุ้นเคยกับงานไม้มากกว่างานปูน อาจเพราะระยองมีไม้เยอะด้วย

สกุลช่างสำคัญต่อการบอกเล่าประวัติศาสตร์ชุมชนระยองอย่างไรบ้าง

งานที่พบในระยองส่วนใหญ่เป็นงานที่รับจากส่วนกลางแล้วไปพัฒนาในท้องถิ่น ช่วงเวลาที่เกิดขึ้นไล่มาตั้งแต่อยุธยาตอนปลายจนถึงราว 50 ปีที่แล้ว ส่วนใหญ่ที่เราตรวจสอบอายุก็อยู่ช่วงรัชกาลที่ 3-6 อยู่ในช่วงเดียวกับที่รัตนโกสินทร์เริ่มมีการค้าทางทะเล คนเริ่มร่ำรวยก็สร้างโบสถ์กันเยอะ ปรากฏการณ์ตรงนี้สัมพันธ์กับประวัติศาสตร์การพัฒนาของระยองด้วยที่เจริญขึ้นจากการค้าช่วงรัตนโกสินทร์ หรือหลังจากที่พระเจ้าตากฯ ไปเมืองระยอง ก็ทำให้ระยองเชื่อมต่อกับกรุงเทพฯ ได้โดยตรง

อย่างกรณีศิลปะประเพณีที่เจอในวัด แสดงให้เห็นว่าถ้ามีวัดแสดงว่ามีชุมชน บางทีชุมชนก็ไม่รู้ว่าเขาเก่าแก่เท่าไร แต่ตัวงานศิลปะมันฟ้องอยู่ว่าเก่าแก่สมัยไหน เราก็เอาอายุของวัดมาตีความอายุชุมชนได้ อย่างบ้านเรือนในชุมชนยมจินดาก็ดูได้ว่าบ้านที่เก่าสุดสร้างขึ้นสมัยไหน เช่น ไล่ได้ว่าหลังที่เก่าที่สุดสร้างในรัชกาลที่ 5 ถ้าบ้านเป็นตึกก็อาจจะสร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6 เราจะได้รู้ว่าแม้จะอยู่ในชุมชนเดียวกัน แต่มาจากคนละยุคกัน มีความเจริญขึ้นเมื่อไหร่ ซบเซาลงเมื่อไหร่ อย่างชุมชนยมจินดาเจริญมากในสมัยรัชกาลที่ 5-6 พอถนนสุขุมวิทตัดผ่านก็ถอยลงเลย บ้านใหม่ๆ ไปสร้างริมถนนใหญ่หมด

คนท้องถิ่นมีส่วนร่วมในโครงการนี้มากน้อยแค่ไหน

ล่าสุดในเฟสสอง มีการแปรรูปโครงการวิจัยที่เราทำด้วย หนึ่งในนั้นคือมีการอบรมครูและนักเรียนในพื้นที่เมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา เราอบรมครูโดยมอบเอกสารรายงานการศึกษาให้ครูได้นำงานวิจัยไปใช้ผนวกกับการเรียนการสอน ได้รับเสียงตอบรับจากคุณครูว่า เขาอยู่ระยองแต่ไม่เคยรู้เรื่องราวประวัติศาสตร์เหล่านี้เลย เป็นความรู้ใหม่ที่น่าตื่นเต้น ตอนนี้เราเริ่มจากคนที่มีบทบาทในการอนุรักษ์มากที่สุดก็คือครูกับเด็กนักเรียนก่อน แล้วค่อยขยายผลไปสู่คนทั่วไป กระบวนการที่ทำให้คนตระหนักก็จะตามมา

ในฐานะของอาจารย์สอนประวัติศาสตร์ศิลปะ การค้นพบสกุลช่างของระยองครั้งนี้นำไปสู่อะไรใหม่ๆ บ้าง

ถ้าในแง่การศึกษาก็แน่นอนว่าการวิจัยครั้งนี้เป็นการเพิ่มคลังข้อมูล เพราะก่อนหน้านี้ไม่มีใครเขียนเกี่ยวกับระยองเลย การศึกษานี้คือการเอาของที่มีอยู่มาศึกษาและทำเป็นรูปเล่มออกมา งานทางด้านโบราณคดี ประวัติศาสตร์ศิลปะ มันเป็นการอธิบายตัวงานศิลปะต่างๆ ว่ามันเป็นมายังไง มีแนวคิดยังไง และมันสวยยังไง ถ้าเอาไปใช้ในการท่องเที่ยวน่าจะเป็นการใช้อธิบาย 3 อย่างนี้ว่ามีความหมายอะไรอยู่ การท่องเที่ยวสมัยใหม่เป็นการท่องเที่ยวเพื่อการเรียนรู้ และเรื่องเล่านั้นต้องผ่านการวิจัยมาก่อน พอไปเที่ยวแล้วได้รู้แจ้งเห็นจริง สติปัญญามันฟื้น ไม่ใช่แค่ความบันเทิง มันทำให้คนคิดเป็นเหตุเป็นผลว่าทำไมถึงเป็นแบบนี้ อย่าง GC เองที่มีเป้าหมายต่อโครงการนี้เพื่อเสริมสร้างแหล่งศิลปวัฒนธรรมในพื้นที่ รวมถึงการส่งเสริมระยองให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ อีกทั้งสถานที่เก่าแก่ในระยองก็ได้รับการอนุรักษ์และขับเคลื่อนโดยคนรุ่นใหม่ เรียกได้ว่าเป็น ‘มรดกที่มีชีวิต’ (Living Heritage)

Rayong Time Ago คือซีรีส์คอลัมน์เล่าคอนเซปต์มรดกที่มีชีวิต (Living Heritage) ของจังหวัดระยอง ผ่านประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม และสถานที่เก่าแก่ ซึ่งขับเคลื่อนโดยคนรุ่นใหม่ โดยมีจุดตั้งต้นจากโปรเจกต์ที่ร่วมมือกันระหว่างคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร กับบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC ติดตามบทความต่อไปในเดือนกันยายน 

The post แกะรอยสกุลช่างระยองผ่านมุมมองของอาจารย์ประวัติศาสตร์ศิลปะ appeared first on a day magazine.