หลายคนอาจนึกไม่ออกว่าพื้นที่สาธารณะจะเกี่ยวข้องกับสันติภาพได้อย่างไร แต่ในอัฟกานิสถาน ดินแดนที่สงครามและความขัดแย้งจากกลุ่มตาลีบันกำลังร้อนระอุ การเกิดขึ้นและมีอยู่ของพื้นที่สาธารณะเล็กๆ ที่ทุกคนร่วมเป็นเจ้าของและใช้งานได้อย่างอิสระเสรี อาจเป็นคำตอบที่พวกเขากำลังตามหาและสร้างมันขึ้นมา

สวนสาธารณะคือปัญหาใหญ่ของอัฟกานิสถาน คำว่าใหญ่ที่ว่าไม่ได้หมายถึงจำนวน เพราะในเมืองหลวงอย่างกรุงคาบูล (Kabul) มีสวนที่ชาวเมืองเข้าไปใช้งานกว่า 65 แห่ง แต่ปัญหาคือสวนเหล่านั้นถูกปิดกั้นการเข้าถึงโดยเฉพาะเพศหญิง

ในประเทศมุสลิมที่ยังบังคับใช้กฎหมายเคร่งครัดเรื่องสิทธิในร่างกายและการใช้ชีวิตของผู้หญิง เช่น ผู้หญิงไม่สามารถออกนอกเคหะสถานได้หากไม่มีญาติผู้ชายไปด้วย ยังส่งผลต่อการออกแบบเมืองและพื้นที่สาธารณะอย่างชัดเจน พื้นที่นอกบ้านไม่ว่าจะเป็นสวน ตลาด หรือจัตุรัสกลางเมืองในอัฟกานิสถานถูกคิดขึ้นจากพื้นฐานความต้องการและรูปแบบการใช้ชีวิตของผู้ชายมากกว่าผู้หญิง ซึ่งละเลยสิ่งอำนวยความสะดวก (Public Facilities) บางอย่างไป เช่น ถนนไม่มีไฟส่องสว่างมากพอ หรือสวนสาธารณะที่ไม่เหมาะแก่การใช้งานในตอนกลางคืน

ช่วงตั้งแต่ปี 2001 เป็นต้นมา หลังจากที่กลุ่มตาลีบันถูกสหรัฐอเมริกาโจมตีหลังก่อเหตุ 911 จนต้องถอนตัวจากการปกครองอัฟกานิสถาน เป็นช่วงเวลาที่ประเทศมุสลิมเริ่มรับอิทธิพลจากโลกตะวันตกมากขึ้น เกิดการเคลื่อนไหวเพื่อเปลี่ยนแปลงโครงสร้างสังคมและวิถีชีวิตของชาวอัฟกันอย่างต่อเนื่อง ประเด็นหนึ่งที่สำคัญก็คือการรวมตัวของภาคประชาสังคมทั้งในประเทศและระดับสากลที่ขับเคลื่อนเรื่องสิทธิสตรีทั้งในและนอกบ้าน ทั้งสิทธิในการศึกษา ส่งเสริมให้ผู้หญิงเข้าทำงานในตำแหน่งสูงทั้งในภาครัฐ สื่อมวลชน ไปจนถึงสิทธิทางการเมืองที่มีมากขึ้น

ในเชิงการออกแบบและพัฒนาเมือง อัฟกานิสถานได้รับความช่วยเหลือจากหลายๆ ประเทศ อย่างผังเมืองหลักของกรุงคาบูลที่มีตั้งแต่ปี 1964 ก็ได้นักผังเมืองชาวโซเวียตและตัวแทนจาก UN ร่วมออกแบบ หรือในปี 2012 Japan International Cooperation Agency (JICA) ก็เข้ามาปรับผังเมืองให้มีพื้นที่สาธารณะมากขึ้น ส่งผลให้พื้นที่นอกบ้านหลายแห่งในกรุงคาบูลกลับมาเปิดและใช้งาน

หนึ่งในโครงการสำคัญคือการฟื้นฟูสวนประวัติศาสตร์ Babur Garden (Bagh-e Babur) ให้กลับมาใช้งานได้ใหม่อีกครั้งในปี 2008 โดยกลุ่ม Aga Khan Trust for Culture (AKTC) ร่วมกับ German Archaeological Institute และ National Institute of Archaeology in Afghanistan ร่วมกันปรับปรุงใหม่หลังจากได้รับความเสียหายจากสงครามกลางเมือง Babur Garden ถือเป็นสวนสาธารณะมุสลิมต้นแบบมีประวัติศาสตร์ยาวนาน นอกจากจะมีมัสยิดและสุสานของบุคคลสำคัญในยุคจักรพรรดิ Babur ตั้งอยู่แล้ว ตัวสถาปัตยกรรมและรูปแบบการจัดสวนยังมีสัญญะสะท้อนโลกมุสลิม

ในปี 2010 ยังได้มีการเปิด Kabul Women’s Garden (Sharara Garden) ในกรุงคาบูล ซึ่งมีพื้นที่กว่า 8 เอเคอร์จัดสรรไว้สำหรับผู้หญิงโดยเฉพาะ และยังมีกิจกรรมการฝึกอาชีพหรือคลาสเรียนต่างๆ โดยเป็นไอเดียเริ่มต้นของ Karima Salik ผู้อำนวยการของฝ่าย Women’s Affairs ของกรุงคาบูลที่อยากฟื้นฟูสวนโบราณในเมืองให้มีชีวิตชีวาอีกครั้ง ที่สำคัญ ชาวเมืองที่เข้ามาร่วมฟื้นฟูสวนแห่งนี้กว่า 50% ก็เป็นผู้หญิง การเกิดขึ้นของสวน Sharara Garden ถือเป็นหมุดหมายที่ดีที่ช่วยเปิดพื้นที่ให้ผู้หญิงอัฟกันได้มีโอกาสออกมาใช้ชีวิตสาธารณะอย่างปลอดภัยมากยิ่งขึ้น

UN Habitat Afghanistan คืออีกหน่วยงานระดับสากลที่ลงมาจับประเด็นพื้นที่สาธารณะ ผ่านโปรแกรมพัฒนาเมือง ชื่อว่า ‘Clean and Green Cities (CGC) Program’ โปรแกรมนี้เริ่มต้นเมื่อปี 2016 โดยร่วมมือกับเทศบาลเมืองต่างๆ ในอัฟกานิสถาน 12 เมือง เช่น กรุงคาบูล จาลาลาบัด (Jalalabad) กันดาฮาร์ (Kandahar) หรือเฮราต (Herat) วัตถุประสงค์หลักของโครงการคือการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืนพร้อมทั้งส่งเสริมการจ้างงานให้กับคนรายได้น้อย (Job For Peace) โดยตั้งคำถามถึงสิทธิของคนกลุ่มเล็กๆ ในเมือง เช่น ผู้หญิง เด็ก และกลุ่มคนที่ได้รับผลกระทบจากสงคราม และชวนให้พวกเขามีส่วนร่วมกับกิจกรรมต่างๆ ตั้งแต่สอบถามความต้องการ ระดมความเห็น และลงมือทำมันขึ้นมาให้เป็นจริง ผลลัพธ์ของโปรเจกต์นี้คือการฟื้นฟูสวนสาธารณะและพื้นที่สีเขียวในเมืองกว่า 49 แห่ง ซึ่งหลายแห่งก็เป็นสนามเด็กเล่นหรือสวนสาธารณะสำหรับผู้หญิงโดยเฉพาะ กระบวนการแบบมีส่วนร่วมนี้ถือเป็นการปฏิวัติพื้นที่สาธารณะอย่างเงียบๆ ที่แทรกซึมไปในความคิดของชาวอัฟกันยุคใหม่เช่นกัน

สวนสาธารณะที่ออกแบบเพื่อผู้หญิงโดยเฉพาะในสังคมมุสลิมนั้นต้องเป็นอย่างไร งานวิจัยล่าสุดในปี 2021 ได้ศึกษารูปแบบการใช้งานพื้นที่สาธารณะที่แตกต่างกันระหว่างผู้หญิงและผู้ชายอัฟกันเพื่อเป็นไอเดียเบื้องต้นในการออกแบบพื้นที่นอกบ้านที่ลดความเหลื่อมล้ำระหว่างเพศ โดยใช้กรณีศึกษาเป็นชาวเมืองคาบูลที่ออกมาสวนสาธารณะกว่า 15 แห่งในเมือง พวกเขาพบว่าโดยเฉลี่ยแล้วมีผู้หญิงออกมาใช้งานพื้นที่นอกบ้านเพียงแค่ 30% และสวนสาธารณะที่อยู่ใกล้กับแหล่งที่อยู่อาศัยจะมีสัดส่วนผู้หญิงเยอะที่สุดคือ 37% (ซึ่งก็ยังถือว่าน้อยมากอยู่ดี)

งานวิจัยพบว่า ปัจจัยสำคัญที่เชื้อเชิญให้ผู้หญิงอัฟกันออกไปสวนสาธารณะ นอกจากที่ตั้งของสวนที่ใกล้บ้าน มีการเชื่อมต่อ (Connectivity) กับสถานที่ข้างเคียงที่สะดวก และความมีชีวิตชีวาของพื้นที่แล้ว การมีผู้ใช้งานจำนวนมากๆ รวมถึงมีผู้หญิงในพื้นที่เยอะก็เป็นตัวบ่งชี้สำคัญถึงความปลอดภัยและมั่นใจว่าจะไม่ถูกล่วงละเมิดสิทธิ ปัจจัยรองลงมาอื่นๆ ที่น่าสนใจก็เช่น สวนมีการออกแบบที่สวยงาม มีทางเดินเท้าที่เข้าถึงได้ง่าย ความหลากหลายของกิจกรรมและอุปกรณ์อำนวยความสะดวก เช่น การมีโซนออกกำลังกายหรือร้านค้าข้างเคียง งานวิจัยชิ้นนี้ยังบอกว่า การรับฟังความคิดเห็นและชวนให้ผู้หญิงเข้ามามีส่วนร่วมในการออกแบบพื้นที่ เป็นกุญแจสำคัญที่นักผังเมืองต้องทำความเข้าใจหากอยากให้พื้นที่สาธารณะมีบทบาทไปถึงการสร้างโอกาสให้กับคนทุกเพศ ทุกวัย โดยไม่มีข้อจำกัด ซึ่งจะนำไปสู่การส่งเสริมสถานะทางสังคมของทุกคนให้เท่าเทียมกันมากขึ้น

Jalalabad Female Park หนึ่งในผลลัพธ์ของ CGC Program ซึ่งเป็นสวนสาธารณะสำหรับผู้หญิงโดยเฉพาะแห่งแรกในเมืองจาลาลาบัดอาจเป็นตัวอย่างหนึ่ง เพราะกระบวนการเริ่มพัฒนาสวนแห่งนี้เริ่มจากการชวนผู้หญิงตั้งแต่ผู้ใหญ่และเด็กในเมืองมาออกความเห็นว่าต้องการพื้นที่นอกบ้านแบบไหน จนได้ผลลัพธ์มาเป็นสวนที่มีพื้นที่สีเขียวเป็นจุดนั่งพัก ลานน้ำพุและสนามเด็กเล่นสำหรับเด็กๆ มากกว่านั้น สวนแห่งนี้ยังจ้างงานผู้หญิงชาวอัฟกันกว่า 100 คนให้ช่วยเป็นชาวสวนคอยดูแลต้นไม้ ซึ่งหากนับรวมทุกโปรเจกต์ CGC Program ได้สร้างอาชีพให้กับแรงงานหญิงกว่า 15% จากจำนวนแรงงานทั้งหมด

CGC Program ยังมีโปรเจกต์พื้นที่สีเขียวที่ฟื้นฟูขึ้นจากพื้นที่รกร้างในเมืองต่างๆ เช่น Timor Shahi Park ในเมืองกันดาฮาร์ที่เปลี่ยนลานทิ้งขยะเก่าโทรมๆ ให้เป็นพื้นที่ที่ใครก็สามารถเข้ามาใช้งานได้ ในสวนยังติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์และระบบจัดการน้ำเป็นตัวอย่างของการใช้พลังงานแบบหมุนเวียนให้กับสวนสาธารณะอื่นๆ

นอกจากโปรเจกต์สวนสาธารณะแล้ว CGC Program ยังขยายไปถึงการสร้างเมืองให้น่าอยู่มากขึ้นด้วยการจ้างงานนักศึกษาศิลปะจบใหม่ให้มาวาดภาพลงบนกำแพงเมือง T-Walls ที่เคยทำหน้าที่ป้องกันอาคารบ้านเรือนจากระเบิดในสมัยสงครามกลางเมือง โปรเจกต์ Mural Arts นี้ได้เปลี่ยนกำแพงสีเทาๆ ที่ไม่น่ามองให้เป็นพื้นที่แสดงออกทางความคิดของเยาวชนในอัฟกานิสถาน ผ่านงานศิลปะและการ์ตูนที่สื่อสารประเด็นเรื่องสันติภาพและสังคมแบบง่ายๆ ไล่เลยไปจนถึงการเพนต์บ้านเรือนของชุมชนให้เป็นสีสันต่างๆ ดูแล้วอาจไม่ได้แก้ปัญหาอะไรมากนัก แต่ก็ทำให้เมืองที่เต็มไปด้วยปัญหาดูมีชีวิตชีวามากขึ้น

โปรเจกต์ CGC Program จบลงและวัดผลไปเรียบร้อยแล้วเมื่อปี 2019 โดยผลลัพธ์ที่น่าพอใจคือจำนวนผู้หญิงชาวอัฟกันที่เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการออกแบบพื้นที่ต่างๆ สูงถึง 50% จากทุกโครงการ สะท้อนว่าสังคมมุสลิมอย่างอัฟกานิสถานเองก็ไม่ได้จำกัดสิทธิสตรีเหมือนเช่นในอดีต นอกจากนี้ พื้นที่สาธารณะเหล่านี้ยังคงถูกดูแลรักษาโดยหน่วยงานท้องถิ่นในเมืองนั้นๆ รวมถึงภาคเอกชนในกรุงคาบูลก็เข้ามาจัดการการใช้ประโยชน์พื้นที่บางส่วน

ประเด็นที่น่าเป็นห่วงมีเพียงแค่ ภายใต้สถานการณ์ความขัดแย้งในอัฟกานิสถานที่ตึงเครียดอย่างทวีคูณหลังการเข้ายึดครองอำนาจอีกครั้งของกลุ่มตาลีบันเมื่อเดือนสิงหาคม 2021 ทำให้การออกมาใช้ชีวิตของผู้หญิงอัฟกัน รวมถึงคนที่เห็นต่างจากแนวคิดของกลุ่มตาลีบันถูกจำกัดลงอย่างหนักอีกครั้ง แต่เราก็หวังอย่างลึกๆ ว่าในอนาคต ตัวตนของทุกคนในอัฟกานิสถานจะมีพื้นที่ให้มองเห็น และพื้นที่ที่เคยมีชีวิตชีวาเหล่านี้จะกลับมาเป็นของพวกเขาอย่างแท้จริงอีกครั้งหนึ่ง

ขอบคุณภาพจาก > UN-Habitat

The post Clean and Green Cities โปรเจกต์ปฏิวัติพื้นที่สาธารณะในอัฟกานิสถานเพื่อสันติภาพของทุกคน appeared first on a day magazine.

เมืองไทเป ไต้หวัน เป็นเมืองหนึ่งที่ภาครัฐจัดสรรพื้นที่สาธารณะมากมายให้คนเมืองได้ออกไปใช้เวลาว่างตามใจชอบ จะปั่นจักรยานริมทางเลียบแม่น้ำ ปิกนิกกันในสวนสาธารณะ หรือเดินชมงานศิลป์ในพิพิธภัณฑ์ แต่อีกหนึ่งโปรเจกต์พื้นที่สาธารณะที่ได้ภาคเอกชนเข้ามาช่วยจัดการซึ่งเราอยากชวนให้รู้จักคือ U-mkt (新富有樂市) ที่เกิดจากการฟื้นฟูตลาดเก่าซินฟู่ (Xinfu Market) ในเขตว่านหัว (Wanhua) ย่านชุมชนเก่าใจกลางไทเปที่คนไทยชอบไปไหว้ขอเนื้อคู่ที่วัดหลงชานนั่นแหละ U-mkt ยังถือเป็นงานแปลงโฉมพื้นที่เก่าในเมืองให้มีหน้าตาและฟังก์ชั่นใหม่ (Urban Regeneration) แบบที่ชาวไต้หวันถนัดดี

เกริ่นสั้นถึงตลาดซินฟู่สักนิด ชื่อเต็มของตลาดนี้คือ Xintomicho Foodstuff Market สร้างขึ้นตั้งแต่ปี 1935 ช่วงที่ไต้หวันอยู่ภายใต้การปกครองของญี่ปุ่น ย้อนไปสมัยนั้น ตลาดซินฟู่ถือว่าทันสมัยสุดๆ มีทั้งร้านรวงของทั้งชาวไต้หวันและชาวญี่ปุ่นที่ขายอาหารสด ของชำ และข้าวของเครื่องใช้ที่ต้องการครบครัน ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่ประชากรในไต้หวันพุ่งสูงขึ้นรวมถึงผู้คนย้ายเข้ามาอาศัยอยู่ในไทเป ถือเป็นช่วงที่ตลาดซินฟู่รุ่งเรืองสุดๆ และไม่ได้ทำหน้าที่เป็นแค่ตลาด แต่ยังเป็นศูนย์รวมของชุมชนที่ชาวบ้านมารวมตัวกัน และยังเป็นสถานที่จัดกิจกรรมในย่านหรือการแสดงต่างๆ ด้วย

อย่างไรก็ตาม ความรุ่งเรืองก็ร่วงโรยไปตามกาลเวลา ช่วงปี 1970-1990 มีตลาดค้าปลีกใหม่ๆ ผุดขึ้นทั่วไทเป ไม่เว้นในย่านรอบตลาดซินฟู่ รวมถึงการเข้ามาของซูเปอร์มาร์เก็ตและห้างสรรพสินค้า แม้เทศบาลไทเป (Taipei City Government) จะเข้ามาช่วยเหลือด้วยการปรับหน้าที่ของตลาดซินฟู่ให้เป็นศูนย์โปรโมตสินค้าเกษตรกรรมให้กับเกษตรกรท้องถิ่นในช่วงปี 1988 แต่ก็ดูไปได้ไม่สวยเท่าไหร่ 

โชคดีที่ทางเทศบาลไทเปไม่ได้มองว่าตลาดเก่านี้ไร้คุณค่า เพราะเดิมที ตัวอาคารที่เป็นตลาดมาตลอด 80 ปีนี้ถือเป็นสถาปัตยกรรมในไทเปที่สร้างขึ้นสมัยที่ญี่ปุ่นปกครองไต้หวัน และยังออกแบบให้เป็นไปตามหลักการก่อสร้างตลาด (Rules of Foodstuff Market) ที่เทศบาลจังหวัดไทโฮคุ (Taihoku Prefecture Government หรือเทียบได้กับเทศบาลไทเปในปัจจุบัน) กำหนดไว้ชัดเจน ที่ต้องคำนึงถึงสุขอนามัยและมาตรฐานตามแบบญี่ปุ่นเป๊ะๆ เช่น ตัวอาคารที่ออกแบบเป็นรูปตัว U มีลานโล่งตรงกลางช่วยเรื่องการระบายอากาศและปล่อยให้แสงธรรมชาติส่องเข้าถึง แถมยังมีอาคารบ้านไม้แบบญี่ปุ่นที่ให้กลิ่นอายเก่าๆ ได้อย่างดี ในปี 2006 เทศบาลไทเปจึงได้ยกให้ตลาดซินฟู่เป็นสถานที่อนุรักษ์ทางประวัติศาสตร์ (Historical Site) ในฐานะสถาปัตยกรรมที่ได้อิทธิพลจากยุคอาณานิคมญี่ปุ่น

ตลาดซินฟู่หมดหน้าที่ลงในปี 2012 เมื่อพ่อค้าแม่ขายทยอยย้ายออกไปที่อื่นจนเหลือแต่เพียงตัวอาคารเก่าถูกปล่อยร้างไว้ จนเมื่อปี 2014 เทศบาลเมืองไทเปได้ริเริ่มโปรเจกต์ฟื้นฟูตลาดและเปิดให้บริษัทเอกชนประมูลราคาเพื่อเข้ามารับผิดชอบ โปรเจกต์นี้ตกไปอยู่ในมือของ JUT Foundation for Art and Architecture (JFAA) ของบริษัทอสังหาริมทรัพย์ในไต้หวัน JUT Land Development Group ที่ตั้งมูลนิธินี้ขึ้นมาเพื่อพัฒนาพื้นที่สาธารณะและสถาปัตยกรรมเพื่อศิลปะหลายๆ แห่งในไทเป

หนึ่งในโปรเจกต์ฟื้นฟูพื้นที่สาธารณะของ JFAA คือ Project UrbanCore ที่แปลงโฉมอาคารเก่าของบริษัทยาสูบและสุราแห่งไต้หวัน (Taiwan Tobacco and Liquor Cooperation) ให้เป็นสวนศิลปวัฒนธรรม Chung Shan Creative Hubs ในปี 2011 ถึงงานนี้จะเป็นแค่โปรเจกต์ระยะสั้นแค่ 3 ปี แต่ก็ทำให้ JFAA ถูกจับตามองในฐานะภาคเอกชนที่มีบทบาทในการฟื้นฟูพื้นที่เก่าในเมืองให้สวยงามและใช้งานได้ในบริบทใหม่โดยเฉพาะด้านศิลปวัฒนธรรมและสถาปัตยกรรม

JFAA ได้สิทธิ์จัดการพื้นที่และฟื้นฟูตลาดซินฟู่ในชื่อใหม่ว่า U-mkt ยาวถึง 9 ปี โดยตั้งเป้าหมายว่า U-mkt จะเป็นศูนย์การเรียนรู้ทางวัฒนธรรมด้านอาหารในฐานะที่เคยเป็นตลาดศูนย์กลางของชุมชน มีห้องครัวให้คนทั่วไปได้เข้ามาใช้บริการหรือเปิดเวิร์กช็อปสอนทำอาหาร ห้องเก็บเอกสารประวัติศาสตร์ของย่านว่านหัว พื้นที่ส่วนที่ปรับปรุงเพิ่มเติมขึ้นมาก็เปิดให้บริษัทสตาร์ทอัพหรือสตูดิโอที่ทำงานสร้างสรรค์เช่าเป็นออฟฟิศในรูปแบบ Co-working Space ในเชิงพักผ่อนหย่อนใจ ที่นี่มีคาเฟ่และโซนจัดนิทรรศการที่หมุนเวียนให้กลุ่มผู้ประกอบการเพื่อสังคมเข้ามาแสดงผลงานเรื่อยๆ ตลอดทั้งปี ส่วนบ้านไม้สไตล์ญี่ปุ่นที่เป็นเอกลักษณ์เดิมของตลาดเก่าก็ถูกใช้เป็นสำนักงาน Farmer Market และเป็นหน้าร้านของแบรนด์จักรยาน Tokyo Bike จากญี่ปุ่นด้วย

กระบวนการออกแบบและฟื้นฟูได้ Yu-Han Michael Lin สถาปนิกชาวไต้หวันจากบริษัทสถาปนิกสัญชาติเยอรมัน Behet Bondzio Lin Architekten มาช่วยดูแล โจทย์ของทีมคือทำยังไงให้เพิ่มเติมฟังก์ชั่นใหม่ๆ โดยที่ยังต้องรักษาอาคารตลาดรูปตัว U ซึ่งเป็นอาคารในยุคอาณานิคมญี่ปุ่นหลังเดียวที่ยังหลงเหลืออยู่ในย่านเก่านี้ไว้ได้ สิ่งที่ทีมทำคือการออกแบบโครงสร้างชั้นลอยใหม่ด้วยการใช้วัสดุโครงสร้างเบาอย่างแผ่นไม้ญี่ปุ่นและผนังกึ่งโปร่งแสง (semi-transparent thick walls) ติดตั้งไว้โดยไม่กระทบกับโครงสร้างเดิมและยังเคลื่อนย้ายออกได้ง่าย ขณะเดียวกัน พื้นที่อาคารใหม่ที่สร้างไว้ด้านหลังของอาคารรูปตัว U ก็ใช้โครงสร้างคอนกรีตมวลเบา (semi-cylindrical fair-faced concrete) ให้กลมกลืนกับอาคารเดิม U-mkt ได้รางวัล ทั้งหมดนี้ถือเป็นกรณีศึกษาการปรับปรุงพื้นที่ที่เคารพโครงสร้างเก่าไว้อย่างดี การันตีด้วยรางวัล Gold Award จากเวที 2019 Good Design Gold Award จากกระทรวงวัฒนธรรมของไต้หวัน

ดูคลิปวิดีโอกระบวนการออกแบบและปรับปรุงพื้นที่ได้ที่นี่ https://youtu.be/SQcYDmlSN1Q

บทบาทที่น่าสนใจของ U-mkt คือการดึงการพัฒนาเมืองกลับมาสู่ฝั่งตะวันตกของไทเป ย่านประวัติศาสตร์เดิมที่คนเก่าแก่อาศัยอยู่มาตั้งแต่ยุคที่เพิ่งเริ่มสร้างเมืองใหม่ๆ เพราะปัจจุบัน ไทเปเริ่มพัฒนาเขตเศรษฐกิจใหม่และย่านออฟฟิศไปยังทิศตะวันออกของเมือง เช่นในย่านหนางกัง (Nangang) หรือเน่ยหู (Neihu) ดึงดูดให้คนรุ่นใหม่ย้ายออกไปอยู่ในฝั่งตะวันออกมากขึ้น ทำให้ว่านหัวถูกมองว่าเป็นย่านของผู้สูงอายุหรือคนรายได้น้อย รวมถึงเหล่าคนไร้บ้านที่หากใครได้ไปวัดหลงชานน่าจะเคยเห็นอยู่บ้าง การมีแลนด์มาร์กอย่าง U-mkt ไว้จัดกิจกรรมเชิงวัฒนธรรม และเป็นศูนย์กลางของคนทำงานสร้างสรรค์รุ่นใหม่ๆ ก็เป็นวิธีที่ช่วยดึงให้ชาวไต้หวันต่างรุ่นต่างวัยได้มาพบปะและทำกิจกรรมร่วมกัน ในขณะที่คนต่างเมืองหรือนักท่องเที่ยวอย่างเรา ถ้าสนใจเขาก็มี Self-Guide ภาษาอังกฤษเตรียมไว้ให้พร้อมฟังเรื่องราวในประวัติศาสตร์

การมีอยู่ของอาคารเก่าทำให้คนรุ่นก่อนยังรู้สึกเชื่อมโยงกับพื้นที่นี้ ในขณะที่การเปลี่ยนโฉมหน้าและฟังก์ชั่นของอาคารก็ขับเคลื่อนให้คนรุ่นใหม่ได้คิดต่อว่าจะพัฒนาย่านเก่านี้ให้ดีขึ้นได้ยังไง

วันที่เราได้ไปเยือน U-mkt เป็นครั้งแรก ที่นี่ก็มีตลาดสินค้าศิลปะ (Flea Market) และนิทรรศการเล็กๆ จัดแสดงอยู่พอดี ในงานไม่ได้มีแค่ร้านค้า สินค้าดีไซน์แบรนด์ของคนรุ่นใหม่เท่านั้น แต่ยังมีร้านอาหารสตรีทฟู้ดแบบไต้หวันแท้ๆ ของชาวบ้านในย่าน รวมถึงโชว์การแสดงและดนตรีพื้นถิ่นที่คนรุ่นใหม่อาจไม่เคยรู้จัก และเวิร์กช็อปที่พ่อแม่พาลูกหลานมาทำได้สนุกๆ ทำให้เราได้เห็นความคึกคักและเห็นภาพชัดขึ้นว่า U-mkt ถูกใช้ประโยชน์อย่างไร ที่นี่ยังจัดเสวนาหรือคอร์สเวิร์กช็อปเกี่ยวกับด้านอาหาร วัฒนธรรมหรือสถาปัตยกรรมเรื่อยๆ ทั้งปี เป็นตัวอย่างให้เราเห็นการพัฒนาที่มาจากภาคเอกชนที่ไม่ได้คิดถึงเรื่องกำไรเพียงอย่างเดียว

สำหรับเรา U-mkt ถือเป็นโปรเจกต์ฟื้นฟูพื้นที่ขนาดไม่ใหญ่ แต่สิ่งที่โดดเด่นคือคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของตัวอาคารและย่านที่ตั้งอยู่ที่มีความหมายกับคนในยุคก่อน ขณะเดียวกัน กิจกรรมและความเคลื่อนไหวที่คนรุ่นใหม่เข้ามาใช้งานในปัจจุบันก็เป็นเหมือนลมหายใจที่ช่วยให้อดีตยังคงอยู่และส่งต่อไปยังอนาคต

เพราะใช่ว่าทุกอย่างจะจบลงที่การทุบทำลายแล้วสร้างสิ่งใหม่ที่ไม่สามารถทดแทนประวัติศาสตร์เดิมได้

ป.ล. อีกหนึ่งสถานที่ภายใต้การดูแลของ JFAA คือ Jut Art Museum แกลเลอรี่ที่ขยันจัดนิทรรศการเน้นเนื้อหาด้านสถาปัตยกรรมและการพัฒนาเมืองแบบเข้มข้น ไม่ควรพลาดถ้าได้แวะมาไทเปนะ

http://umkt.jutfoundation.org.tw/ 

https://www.facebook.com/Umkt.JUTfoundation

Ref.

https://english.gov.taipei/News_Content.aspx?n=A11F01CFC9F58C83&s=2690ED45C25B78FA

https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/05/23/2003618939

http://www.jutfoundation.org.tw/en/project/43/1120

https://www.g-mark.org/award/describe/49509?locale=en

The post U-mkt โปรเจกต์ฟื้นชีวิตตลาด 80 ปีใจกลางไทเปที่เริ่มคิดจากย่านและประวัติศาสตร์ของอาคารเก่า appeared first on a day magazine.

ในฐานะเมืองที่ตั้งอยู่บนฐานของความไม่แน่นอน ไม่แปลกที่แนวคิดการพัฒนาเมืองอัมสเตอร์จะดัมรุดหน้าไปไกลกว่าเพื่อน นั่นคือการตั้งคำถามว่า ‘จะทำอย่างไรให้เมืองเติบโตอย่างยั่งยืนทั้งด้านเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม’ 

เรื่องของเศรษฐกิจกับสิ่งแวดล้อมนั้นหากดูเผินๆ อาจเป็นสองสิ่งที่สวนทางกัน แต่อัมสเตอร์ดัมกำลังปั้นให้ตัวเองเป็นทั้งเมืองที่ส่งเสริมกิจกรรมทางเศรษฐกิจ เกิดการจ้างงาน และสนับสนุนให้ผู้คนใช้ความคิดสร้างสรรค์ทำสิ่งใหม่ๆ ในขณะเดียวกันก็เป็นเมืองที่ใส่ใจในสิ่งแวดล้อมและเดินหน้าไปสู่อนาคตที่ทรัพยากรมีจำกัดและสำคัญขึ้นทุกวันๆ

หนึ่งในพื้นที่สาธารณะที่ตอบโจทย์แนวทางการพัฒนาเมืองของอัมสเตอร์ดัมที่กำลังมุ่งไป คืออดีตท่าเรือและอู่ต่อเรือริมน้ำอย่าง เดอ คูเวล (De Ceuvel) ที่ปัจจุบันได้รับการนิยามว่าเป็น ‘City Playground for Creativity’ สนามเด็กเล่นของชุมชนนักสร้างสรรค์ชาวดัตช์ จุดเด่นของที่นี่คือการดัดแปลงพื้นที่เดิม แต่เติมกระบวนการออกแบบที่คิดเพื่อสิ่งแวดล้อมและแนวทางการหมุนเวียนใช้ทรัพยากร (Circular Design) แบบรอบด้าน เพื่อให้เป็นพื้นที่ทำงานและพักผ่อนหย่อนใจของชาวเมืองอัมสเตอร์ดัมไปในคราวเดียวกัน

ย้อนไปปี 1920 พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นอู่ต่อเรือ Volharding ที่ตั้งอยู่ริมแม่น้ำ IJ ทางตอนเหนือของอัมสเตอร์ดัม ซึ่งถูกปิดการใช้งานไปตั้งแต่ปี 2000 เพราะพื้นที่ท่าเรือไม่เหมาะสมที่จะรองรับเรือขนาดใหญ่ได้ โครงสร้างหลักๆ ของอู่จึงถูกรื้อถอนและปล่อยทิ้งร้างไว้ 

กระทั่งในปี 2012 เทศบาลเมืองอัมสเตอร์ดัมได้เปิดประกวดแบบหากลุ่มคนที่จะเข้ามาพัฒนาพื้นที่ โดยกลุ่มบริษัทสถาปนิกสัญชาติดัตช์ ทั้งสตูดิโอออกแบบที่ถนัดเรื่องกระบวนการออกแบบอย่างมีส่วนร่วม Space&Matter และ Metabolic บริษัทให้คำปรึกษาเรื่องเทคโนโลยีเพื่อสิ่งแวดล้อม ร่วมกับบริษัทภูมิสถาปนิกอย่าง DELVA Landscape Architects จึงได้รวมกลุ่มกันเสนอแบบจนชนะและได้สิทธิพัฒนาพื้นที่นี้เป็นระยะเวลา 10 ปี ทีมออกแบบใช้ระยะเวลาก่อสร้าง จนเปิดพื้นที่ให้คนทั่วไป รวมถึงสตูดิโอสร้างสรรค์และคนทำงานด้านศิลปวัฒนธรรมเข้ามาเช่าพื้นที่ได้ในปี 2014but, however, in spite of, on the one hand … on the other hand, nevertheless, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary, still, yet, also, in the same way, just as … so too, likewise, similarly, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary,

De Ceuvel ประกอบไปด้วยพื้นที่หลายส่วน ทั้งส่วนที่เป็นสตูดิโอทำงานดัดแปลงจากเรือบ้านเก่าๆ (Studio Boats) ที่ให้ศิลปินหรือสตูดิโอออกแบบเช่าพื้นที่, พื้นที่เปิดสำหรับจัดนิทรรศการศิลปะ เวิร์กช็อป คอนเสิร์ตหรืองานฉายภาพยนตร์สอดแทรกแนวคิดเรื่องความยั่งยืนและสิ่งแวดล้อม, Café de Ceuvel คาเฟ่สุดฮิปที่เป็นแหล่งรวมวัยรุ่นชาวดัตช์ นอกจากนี้ยังมี Hotel Asile Flottant โรงแรมลอยน้ำสุดหรู ซึ่งงานออกแบบที่นี่สวยงามจนชนะรางวัล The Dutch Design Award Frame Public Award เมื่อปี 2014 มาแล้ว

แต่ใช่ว่างานของทีมออกแบบจะจบแค่พลิกฟื้นท่าเรือและอู่ต่อเรือเก่าๆ ให้เป็นพื้นที่ฮิปเก๋ (Urban Regeneration) เท่านั้น เพราะเดิมทีพื้นที่นี้ก็อยู่ในย่านอุตสาหกรรมเก่าอย่าง Buiksloterham แถมโรงงานต่อเรือก็ยังเป็นอุตสาหกรรมที่ทิ้งของเสีย น้ำมัน และมลพิษลงสู่ธรรมชาติมากมาย โดยเฉพาะในชั้นดินและแม่น้ำ ดังนั้นกระบวนการออกแบบ De Ceuvel เพื่อใช้สำหรับสาธารณะประโยชน์จึงต้องคำนึงเรื่องนี้เป็นหลัก

but, however, in spite of, on the one hand … on the other hand, nevertheless, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary, still, yet, also, in the same way, just as … so too, likewise, similarly, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary,หนึ่งในไอเดียสนุกที่หลายคนคงคิดไม่ถึงมาก่อน คือการปลูกพืชเพื่อช่วยสกัดมลพิษที่ตกค้างอยู่ในดิน หรือเทคนิค Phytoremediation โดยงานนี้บริษัทภูมิสถาปนิก Delva เลยต้องทำการบ้านหนักมากเพื่อคัดสรรต้นไม้และพืชที่จะนำมาปลูกซึ่งต้องสามารถเติบโตได้ในสภาพแวดล้อมที่เป็นพิษ และช่วยดูดซึมสารตกค้างในดินได้ เช่น พืชตระกูลหญ้า 

การปรับปรุงพื้นที่สีเขียวซึ่งทางทีมเรียกว่า Purifying Park จึงไม่ได้มีประโยชน์แค่เพิ่มความสวยงามร่มรื่น แต่งานหลักคือการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมที่ทรุดโทรมให้สะอาดอีกครั้ง วิธีการนี้ยังเป็นกระบวนการที่เลียนแบบระบบของธรรมชาติที่ถึงแม้จะให้ผลช้า แต่ก็ยั่งยืนและประหยัดค่าใช้จ่ายกว่าการใช้เทคโนโลยีชั้นสูงแพงๆ แถมยังเป็นต้นแบบของโครงการทดลองจัดการมลพิษในเมืองที่ชาวอัมสเตอร์ดัมนำไปประยุกต์ต่อได้อีกมากมาย

ในฐานะที่เป็นเมืองแห่งการจัดการน้ำ ระบบบำบัดน้ำและหมุนเวียนน้ำใช้ในพื้นที่ De Ceuvel ย่อมไม่ธรรมดา โดยยังคงคอนเซปต์การบำบัดด้วยวิธีธรรมชาติ (Bio-filters) อย่างกระบวนการ Helophyte Filters ที่น้ำเสียจากในครัวหรืออาคารต่างๆ จะไหลผ่านพืชที่ปลูกบนกระบะทรายและชั้นกรวดหิน ที่จะช่วยบำบัดน้ำเสียผ่านการดึงธาตุไนโตรเจนและฟอสฟอรัสออกมาจากน้ำ เพื่อให้น้ำสะอาดไหลกลับลงสู่ดินใช้ปลูกพืชในโรงเรือนต่อ ส่วนของเสียอย่างปัสสาวะจากห้องน้ำจะถูกนำไปผลิตเป็นพลังงานชีวมวล (Biomass) หมุนเวียนใช้ต่อในพื้นที่ ซึ่งคำนวณแล้วว่าพลังงานจำนวนนี้ช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ไปได้ถึง 200,000 ตัน 

but, however, in spite of, on the one hand … on the other hand, nevertheless, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary, still, yet, also, in the same way, just as … so too, likewise, similarly, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary,มีอีกเรื่องที่ต้องบอกไว้ก่อนคือ ห้องน้ำของที่นี่ทั้งหมดเป็นห้องน้ำแบบแห้งที่ใช้วิธีฝังกลบ เพราะเขาถือคติว่าต้องการประหยัดน้ำจริงๆ (วิธีนี้สามารถช่วยประหยัดน้ำได้กว่า 6 ล้านลิตร) แต่เราก็มั่นใจในระบบการจัดการสุขอนามัยของที่นี่ได้แน่นอน

ส่วนในแง่การออกแบบ เพื่อสร้างอัตลักษณ์ให้กับพื้นที่ที่เคยเป็นอู่ต่อเรือมาก่อน ทีมงานจึงดัดแปลงเรือบ้าน 17 ลำที่ได้มาจากชุมชนรอบๆ ผ่านกระบวนการ Upcycling เพื่อเปลี่ยนโครงสร้างเดิมและวัสดุเก่า แปลงโฉมเป็นออฟฟิศ สตูดิโอของศิลปินและบริษัทต่างๆ หนึ่งในนั้นคือออฟฟิศของ Metabolic เองที่ออกแบบมาสวยมากและยังเป็นโรงเรือนกระจกที่เพาะปลูกพืชผักกินได้ด้วย 

but, however, in spite of, on the one hand … on the other hand, nevertheless, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary, still, yet, also, in the same way, just as … so too, likewise, similarly, nonetheless, notwithstanding, in contrast, on the contrary,เรือบ้านแต่ละหลัง (หรืออาจต้องใช้คำว่าแต่ละลำ) ยังไม่ทิ้งการออกแบบเพื่อความยั่งยืน เพราะจำเป็นต้องมีระบบดักจับความร้อนภายนอกเพื่อถ่ายเทเข้ามาแล้วแปลงเป็นพลังงานไฟฟ้า (Heat Exchanger) และติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคา เพื่อผลิตพลังงานไฟฟ้าสำหรับใช้ในพื้นที่โดยไม่ต้องนำเข้ากระแสไฟฟ้าจากภายนอกเลยแม้แต่น้อย

ส่วนพื้นที่ของ Café de Ceuvel ก็ยังดัดแปลงมาจากที่นั่งของไลฟ์การ์ดที่เราเห็นริมทะเล และเสาที่ใช้ผูกเรือจากท่าเรือ Scheveningen เสริมกิมมิคให้อีกนิดว่าที่นี่เสิร์ฟเฉพาะอาหารและเครื่องดื่มออร์แกนิก แถมยังเป็นร้านอาหารมังสวิรัติ 100% (ในอดีตที่นี่เคยเสิร์ฟเนื้อห่าน แต่ปัจจุบันไม่เสิร์ฟแล้ว) ซึ่งวัตถุดิบทุกอย่างตั้งแต่ผัก นม เห็ด คัดสรรจากแหล่งปลูกพื้นถิ่นของเกษตรกรในอัมสเตอร์ดัมตอนเหนือไม่ไกลจากคาเฟ่ เพื่อลดคาร์บอนฟุตปริ้นท์ให้มากที่สุด 

โดยเป้าหมายสูงสุดที่ตั้งใจไว้คือการผลิตอาหารแบบ Zero Waste Kitchen ที่ไม่ทำให้เกิดของเสียภายในระบบเลย (Close Cycle) ตั้งแต่การปลูกพืชพันธุ์วัตถุดิบ การปรุง ไปจนถึงเศษอาหารที่เหลือก็จะต้องถูกแปลงเป็นพลังงานกลับไปใช้ในกระบวนการผลิตอีกครั้ง

เพราะอย่างนี้ De Ceuvel จึงมีชื่อเล่นที่ชาวอัมสเตอร์ดัมตั้งให้ใหม่ว่า Cleantech Playground เพราะที่นี่เป็นเหมือนสนามทดลองของนวัตกรรมเพื่อการบำบัดสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนหลายอย่างทั้งสเกลเล็กและสเกลใหญ่อย่างที่เราเล่าไป (สามารถเข้าไปดูเต็มๆ ได้ในเว็บไซต์ deceuvel.nl) ทำให้ที่นี่มีนักวิจัย หน่วยงานรัฐบาลทั้งในเนเธอร์แลนด์เองหรือประเทศอื่นๆ รวมไปถึงเกษตรกร ผู้ประกอบการ หรือนักศึกษา แวะเข้ามาศึกษาดูงานเป็นประจำ 

ในช่วงก่อนโควิด-19 ระบาด ที่นี่ต้อนรับผู้มาเยือนปีละมากกว่า 35,000 คนจากทั่วโลก ที่นี่จึงไม่ได้เป็นพื้นที่ที่ถูกจำกัดไว้เฉพาะคนทำงานสร้างสรรค์ แต่ขยายเป็นพื้นที่สาธารณะที่สอดแทรกแนวคิดเรื่องความยั่งยืนให้ทุกคนเข้ามาเรียนรู้ได้ตลอดเวลา และยังทำให้อัมสเตอร์ดัมมีตัวอย่างแนวทางการพัฒนาเมืองให้ไปต่อได้อีกมากมาย

ถึงแม้ว่าที่นี่จะเริ่มมาจากแบบประกวดของกลุ่มสถาปนิกก็จริง แต่กระบวนการออกแบบทั้งหมดยังดึงคนจากหลากหลายอาชีพ ทั้งวิศวกร นักบัญชี ผู้ประกอบการ และอาสาสมัครเข้ามามีส่วนร่วมจนได้ผลลัพธ์อย่างที่เห็น 

ปัจจุบัน De Ceuvel มีคณะกรรมการคอยบริหารซึ่งเป็นอาสาสมัครที่ได้รับเลือกตั้งมาจากสมาชิกทุกๆ ปี โดยสมาชิกก็คือเหล่าผู้เช่าในโครงการที่มีทั้งศิลปิน สถาปนิก คนทำงานในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ และผู้เช่าในส่วนของคาเฟ่และโรงแรม ส่วนพื้นที่สวน Purifying Park ที่ก็เปิดรับอาสาสมัครเข้ามาดูแลพื้นที่สีเขียวนี้โดยเฉพาะ ถือเป็นโมเดลการบริหารพื้นที่สาธารณะที่คนธรรมดาตัวเล็กๆ มาร่วมมือกันดูแลแบบที่เราเห็นกันบ่อยในแถบยุโรป

ที่สำคัญคือ พื้นที่สาธารณะแห่งนี้ยังเป็นโครงการที่เปลี่ยนพื้นที่อุตสาหกรรมทรุดโทรมไม่มีคนเข้ามาใช้ ให้เป็นต้นแบบการพัฒนาเมืองผ่านแนวคิด Circular Development ของเนเธอร์แลนด์ที่เราเห็นได้อย่างเป็นรูปธรรมมากๆ และมันกำลังถูกขยายจากพื้นที่เล็กๆ นี้ไปสู่ระดับย่านและเมืองจนเราเห็นแล้วอิจฉา และนึกอยากให้ประเทศไทยสนใจการพัฒนาอย่างยั่งยืนที่ชัดเจนแบบนี้มากกว่าแค่เขียนไว้ในกระดาษจริงๆ

อ้างอิง

amsterdamsmartcity.com

deceuvel.nl

delva.la

landezine.com

metabolic.nl

spaceandmatter.nl

The post De Ceuvel รีดีไซน์อู่ต่อเรือเก่าพร้อมบรรเทาปัญหามลพิษแบบเก๋ๆ สไตล์ชาวอัมสเตอร์ดัม appeared first on a day magazine.

ความสูญเสียที่เกิดขึ้นยังรวมไปถึงความเสียหายของสถาปัตยกรรมสำคัญและบ้านเรือนของชุมชนรอบข้าง เหตุการณ์นี้นอกจากจะส่งผลกระทบถึงเจ้าของธุรกิจ ชาวเมือง และกลุ่มผู้อพยพที่อาศัยอยู่ในเลบานอนแล้ว UN ประเมินว่ามีเด็กและเยาวชนกว่าหนึ่งแสนคนที่สูญเสียพ่อแม่และได้รับผลกระทบโดยตรงจากเหตุการณ์ระเบิดครั้งนี้เช่นกัน และจำเป็นที่พวกเขาจะต้องได้รับการเยียวยาสภาพจิตใจอย่างเร่งด่วน

ที่น่าสนใจก็คือ หลังเมืองถูกระเบิดทำลาย สิ่งที่ชาวเมืองเบรุตรวมพลังกันฟื้นฟูขึ้นมาเป็นอันดับแรกๆ ไม่ใช่สิ่งอื่นใดแต่คือพื้นที่สาธารณะของชุมชน ไม่ว่าจะเป็นการเริ่มคุยถึงโครงการพื้นที่สาธารณะริมน้ำบริเวณท่าเรือเบรุตที่เป็นจุดเกิดเหตุ หรือการมองหาย่านชุมชนที่จะตอบโจทย์เรื่องการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและเยียวยาจิตใจเด็กๆ ผู้ได้รับผลกระทบ

ที่จริงแล้วการทวงคืนพื้นที่สาธารณะในเมืองเบรุตไม่ได้เป็นผลมาจากเหตุการณ์ระเบิดเท่านั้น เพราะชาวเมืองเองก็ตระหนักถึงปัญหาการขาดแคลนพื้นที่สาธารณะกันมานาน 

พวกเขาตั้งคำถามว่าทำไมเมืองถึงไม่มีพื้นที่เปิดกว้างให้เข้าไปนั่งเล่นฟรีๆ พื้นที่ริมทะเลที่น่าจะเป็นจุดรวมตัวชั้นดีกลับถูกครอบครองโดยเอกชนเพื่อประโยชน์ทางธุรกิจและการท่องเที่ยวเป็นหลักโดยที่คนเมืองต้องจ่ายเงินหากจะเข้าไปใช้งาน รวมไปถึงการขาดแคลนสวนสาธารณะ สนามเด็กเล่นเล็กๆ ให้เด็กๆ วิ่งเล่นหรือคนในชุมชนพบปะเจอหน้ากัน

ว่ากันตามตรง สิ่งเหล่านี้เป็นผลลัพธ์จากวัฒนธรรมของชนชาติอาหรับในตะวันออกกลางที่ไม่ได้เอื้อให้คนแปลกหน้ามาพูดคุยหรือเจอกันนอกบ้าน แถมยังข้องเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของชาติในช่วงสงครามกลางเมืองระหว่างซีเรียกับเลบานอน การใช้ชีวิตแบบต่างคนต่างอยู่มาอย่างยาวนานก็อาจทำลายความรู้สึกไว้เนื้อเชื่อใจระหว่างกัน 

ช่วงแรกเริ่มฟื้นฟูเมือง ชาวเลบานอนเองยังไม่เข้าใจถึงคำว่าพื้นที่สาธารณะเลยด้วยซ้ำ จึงไม่แปลกหากบทบาทของพื้นที่สาธารณะในเลบานอนจะถูกให้คำนิยามต่างออกไปจากประเทศแถบยุโรปหรืออเมริกา ที่พื้นที่สาธารณะถูกใช้เป็นศูนย์กลางให้คนออกมาพักผ่อนหย่อนใจ ใช้ชีวิตนอกบ้าน และหลายแห่งก็กลายเป็นแลนด์มาร์กของเมืองเพื่อดึงดูดให้คนจากทั่วโลกเดินทางมาเยือน

หลังเหตุการณ์ระเบิด โครงการฟื้นฟูพื้นที่สาธารณะในเบรุตที่เราว่าน่าสนใจคือ Kan Ya Makan หรือการปรับปรุงสวนสาธารณะ Karantina Public Park ซึ่งเริ่มต้นในปีที่แล้วและต่อเนื่องมาจนถึงปีนี้ สวนแห่งนี้เป็นหนึ่งในสวนสาธารณะที่อยู่ไม่ไกลจากท่าเรือที่เกิดเหตุและได้รับความเสียหายจากแรงระเบิดครั้งนี้เช่นกัน 

ต้องเล่าย้อนกลับไปก่อนว่าสวนแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นตั้งแต่ปี 2016 ในย่าน Karantina ทางตอนบนของเบรุต ซึ่งเป็นย่านที่อยู่อาศัยของคนรายได้น้อยและเต็มไปด้วยความหลากหลายทางเชื้อชาติและศาสนามากที่สุดแห่งหนึ่ง โดยมี CatalyticAction องค์กรอิสระสัญชาติอังกฤษที่ขยันทำงานเพื่อเด็กและชุมชนเป็นหนึ่งในพาร์ตเนอร์ร่วมกับบริษัทภูมิสถาปนิกและเทศบาลเมืองเบรุต ที่ต้องการฟื้นฟูย่านนี้ให้มีพื้นที่ส่วนกลางที่ไม่ว่าจะเป็นคนชาติไหนศาสนาใดก็มาพบปะเจอกันได้โดยไม่มีข้อขัดแย้ง

กระบวนการที่ CatalyticAction ทำนั้นน่าสนใจตรงที่เขาพยายามดึงชุมชนมามีส่วนร่วมในการออกแบบตั้งแต่ต้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งการคิดถึงเด็กและเยาวชนที่เป็นผู้ใช้งานหลัก ผลลัพธ์ที่ได้ออกมาคือสวนที่ให้ความสำคัญกับกลุ่มคนปั่นจักรยานที่คนในชุมชนใช้เป็นยานพาหนะหลัก เลือกใช้วัสดุที่รีไซเคิลได้เพื่อให้เด็กๆ ได้ตระหนักถึงประเด็นสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ยังเล็ก และยังถูกใช้เป็นพื้นที่จัดเวิร์กช็อปและกิจกรรมสนุกๆ ให้เด็กๆ ทั้งการสอนซ่อมจักรยาน พากันหาข้าวของเหลือใช้มาทำเป็นเครื่องดนตรี หรือชวนเด็กๆ มาเพนต์ภาพลงบนกำแพงในย่าน

Karantina Public Park จึงไม่ใช่แค่สวนสาธารณะและสนามเด็กเล่น แต่เป็นงานออกแบบที่เกิดขึ้นผ่านกระบวนการพูดคุยและทำเวิร์กช็อปร่วมกันของผู้ใช้งานหลากกลุ่มหลายความต้องการ 

แต่ภายหลังเสียงระเบิด ดูเหมือนว่าพื้นที่แห่งนี้กำลังได้รับหน้าที่ใหม่ผ่านโปรเจกต์ Kan Ya Makan ซึ่งแปลว่า ‘once upon a time’ ในภาษาอารบิก มีความหมายโดยนัยคือการฟื้นฟูให้พื้นที่นี้กลับไปสู่สภาพเดิมที่เคยเป็นมา โดยเฉพาะความเจ็บปวดทางจิตใจของเด็กๆ ที่ประเมินความเสียหายไม่ได้ คือโจทย์ใหญ่ที่ทางโปรเจกต์ต้องแก้ไข 

งานนี้เป็นความร่วมมือของโต้โผอย่าง CatalyticAction กับพาร์ตเนอร์หลายภาคส่วนเช่นเดิม ทั้ง UNICEF Lebanon, Terre des Hommes Italy และ AUB Neighborhood Initiative ส่วนกระบวนการบำบัดทางจิตใจนั้น พวกเขาได้ชักชวนนักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัย American University of Beirut (AUB) ให้เข้ามารับหน้าที่ฟื้นฟูสภาพจิตใจให้แก่เด็กๆ

Karantina Public Park ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางชุมชนและพื้นที่ปลอดภัยให้เด็กๆ มานานกว่า 4 ปี เลยเหมาะที่จะเป็นพื้นที่เริ่มต้นสำหรับสร้างกระบวนการออกแบบและเวิร์กช็อปที่ทำงานกับเด็กโดยเฉพาะ

กระบวนการที่ว่าไล่เรียงตั้งแต่การปรับพื้นที่สวนให้เป็นพื้นที่ที่เปิดกว้างสำหรับทุกคน สร้างและออกแบบห้องอเนกประสงค์อย่าง Mukani ไว้ใช้จัดกิจกรรมของชุมชน รวมไปถึงการดึงเด็กๆ ให้เข้ามามีส่วนร่วมกับการออกแบบกิจกรรมหรือพื้นที่ในสวน

ในเชิงรายละเอียด กระบวนการเหล่านี้คือการบำบัดพวกเขาผ่านศิลปะ การเล่าเรื่อง และการแชร์ความคิดเห็น เพื่อให้เด็กๆ รู้สึกว่าพื้นที่นี้ปลอดภัยและเป็นเกราะป้องกันไม่ให้รู้สึกโดดเดี่ยวหรือเสียใจกับเหตุการณ์ที่ผ่านมา อีกนัยหนึ่งกิจกรรมเหล่านี้ก็ช่วยให้พวกเขาค่อยๆ เรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับคนในชุมชนที่แตกต่างหลากหลาย สร้างความรู้สึกร่วมในการเป็นเจ้าของย่านและชุมชนตั้งแต่เด็กๆ ซึ่งจะติดตัวพวกเขาต่อไปในอนาคต 

ขณะที่พาร์ตเนอร์ผู้มีส่วนร่วมในโปรเจกต์นี้ยังขยายประเด็นพูดคุยไปถึงปัญหาสังคมอื่นๆ ในเลบานอน ทั้งเรื่องการต่อต้านการแต่งงานในวัยเด็ก ความรุนแรงในครอบครัว หรือเรื่องของสิทธิทางเพศที่เท่าเทียมกันของชาย-หญิง

ท้ายที่สุด โปรเจกต์ฟื้นฟูนี้ก็ขยายไปถึงย่าน Karantina ทั้งย่าน โดยยังมีเป้าหมายเดิมคือการเพิ่มพื้นที่สาธารณะจากกระบวนการออกแบบร่วมกับชุมชน เป็นทั้งพื้นที่ปลอดภัยและสร้างกิจกรรมร่วมกันอย่างสนุกสนาน ซึ่ง CatalyticAction ก็ออกแบบโปรเจกต์ตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงขั้นตอนสร้างและกระตุ้นให้เกิดการใช้งาน ผ่านการชวนเครือข่ายที่มาร่วมงานที่กว้างขวางขึ้น ทั้งศิลปินสตรีทอาร์ตหรือแม้กระทั่งชวนสมาคมสเกตบอร์ดมาช่วยสอนเด็กๆ เล่นสเกตบอร์ดท่าใหม่ๆ

ตัวอย่างโปรเจกต์ในย่าน Karantina ดูจะเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีของการชวนชาวเมืองเบรุตมาพูดคุยกันถึงรูปแบบพื้นที่สาธารณะที่พวกเขาอยากให้มีและเป็น ซึ่งนับว่าเป็นมุมมองที่แตกต่างจากภาครัฐบาลหรือเอกชนที่เน้นเรื่องตัวเลขเม็ดเงินเป็นหลัก

สำหรับเรา ข้อแตกต่างที่น่าสนใจมากของพื้นที่สาธารณะในประเทศที่เพิ่งผ่านสงครามมาไม่นานอย่างเลบานอน อยู่ที่การมอบนิยามใหม่ของพื้นที่เหล่านี้ให้มีความหมายในเชิงพื้นที่ปลอดภัยร่วมกันของคนในชุมชน (ที่รวมไปถึงคนชายขอบอย่างเด็ก ผู้หญิง และเป็นพื้นที่เล็กๆ ที่เชื่อมโยงกับย่าน) ซึ่งสำคัญยิ่งหากมันจะช่วยสะท้อนประวัติศาสตร์และเอกลักษณ์ของผู้ใช้งาน เพื่อให้พื้นที่นี้เป็นของพวกเขาอย่างแท้จริงโดยไม่ถูกปิดกั้น และไม่มีรั้วรอบขอบหนามกั้นขวางพวกเขาอย่างที่ต้องเผชิญมาตลอดช่วงสงครามอีกต่อไปLonger text because all of the text is writing in Thai so that the system didn’t detect it as a word. What a wonderful world! However we need to score better in SEO poitns. Longer text because all of the text is writing in Thai so that the system didn’t detect it as a word. What a wonderful world! However we need to score better in SEO poitns.

อ้างอิง

catalyticaction.org

childinthecity.org

scenearabia.com

sola-blog.com

The post Karantina Public Park สนามเด็กเล่นที่เป็นพื้นที่เยียวยาใจให้เด็กๆ หลังเหตุระเบิดในเบรุต appeared first on a day magazine.

แต่กว่าที่พอร์ตแลนด์จะมาถึงจุดนี้ก็ใช่ว่าที่นี่ไม่เคยมีปัญหามาก่อน

แนวคิดการใช้ผังเมืองแบบกริดของอเมริกาที่เอื้อให้ชาวเมืองใช้รถยนต์ส่วนตัวเป็นหลักก็เป็นหนึ่งในปัญหาที่ฝังแน่นไม่เว้นแม้แต่ที่พอร์ตแลนด์ กว่าที่ชาวเมืองจะสามารถทวงคืนผังเมืองที่เป็นระเบียบและมีขนส่งสาธารณะคุณภาพได้อย่างทุกวันนี้ พวกเขาต้องแลกมาด้วยการต่อสู้ของประชาชนและผู้บริหารเมือง

เช่นกันกับปัญหาการขาดแคลนพื้นที่สาธารณะของย่าน ที่ทำให้คนในชุมชนไม่สามารถมาพบปะกันได้บ่อยๆ เมื่อชาวพอร์ตแลนด์ทนไม่ไหวจึงขอลุกขึ้นมาจัดการปัญหาด้วยตัวเอง

The City Repair Project คือโปรเจกต์ฟื้นฟูเมืองผ่านพื้นที่สาธารณะซึ่งริเริ่มโดย Mark Lakeman สถาปนิกผังเมืองผู้ตั้งคำถามว่าทำไมพอร์ตแลนด์ถึงไม่มีพื้นที่สาธารณะที่เป็นของชุมชนจริงๆ นอกเหนือไปจากพื้นที่ริมน้ำและสวนสาธารณะ 

เลคแมนคิดว่าสี่แยกกลางถนนในย่านชุมชนเล็กๆ อาจเป็นคำตอบ เพราะหลังจากที่มีการปรับผังเมืองพอร์ตแลนด์ให้เอื้อต่อการเดินมากขึ้น สี่แยกเหล่านี้ก็ไม่ค่อยถูกใช้งานเหมือนเก่า 

โชคดีที่ชาวเมืองพอร์ตแลนด์เห็นด้วยกับไอเดียนี้ กระบวนการซ่อมเมืองจึงเริ่มขึ้น

สิ่งที่เลคแมนชวนชุมชนมาทำนั้นง่ายมาก คือการวาดภาพระบายสีสี่แยกต่างๆ ให้มีสีสันไม่เหมือนใคร โดยเขาตั้งชื่อให้โปรเจกต์นี้ว่า Share-It Square ซึ่งเริ่มต้นตั้งแต่ปี 2001 บนถนนย่านเซลล์วูด ก่อนจะขยายไปยังสี่แยกทั่วมุมเมือง ทั้งที่ Sunnyside Piazza และ Southeast 33rd Avenue จนตอนนี้ทั่วพอร์ตแลนด์มีสี่แยกสีสันสดใสกระจายไปกว่า 300 แห่งแล้ว!

การระบายสีพื้นถนนสามารถเปลี่ยนถนนให้กลายเป็นพื้นที่สาธารณะได้ยังไง?

นอกจากความสวยงามแล้ว การระบายสีบนพื้นถนนด้วยลวดลายที่คนในชุมชนร่วมคิดและออกแบบกันเองก็เท่ากับประกาศว่าชุมชนคือเจ้าของพื้นที่แห่งนี้ ไม่ใช่รถยนต์อย่างที่เคยเข้าใจกัน ในทางผังเมือง กระบวนการนี้เรียกว่า placemaking ที่ชุมชนช่วยกันระดมความเห็นและให้ความหมายใหม่แก่พื้นที่เดิม 

ไอเดียสี่แยก Share-It Square ที่เลคแมนคิดยังย้ำว่า placemaking ไม่ได้หมายถึงการเปลี่ยนแปลงหรือสร้างพื้นที่สาธารณะใหม่ที่ใหญ่โต แต่สามารถเริ่มได้ด้วยวิธีการที่ง่าย รวดเร็ว ประหยัด และเห็นผลลัพธ์ได้ทันที นอกจากได้ลานนั่งเล่นใหม่ให้ชุมชนและสนามวิ่งเล่นของเด็กๆ การทาสีสันสี่แยกให้โดดเด่นยังช่วยให้รถยนต์ที่ขับไปมาเห็นชัดและเพิ่มความระมัดระวังเวลาขับผ่าน

และถึงแม้ว่าการวาดภาพระบายสีอาจจะไม่ใช่งานหนักที่ต้องใช้แรงมากเท่าไหร่ แต่มันจะสำเร็จไม่ได้เลยถ้าคนในย่านไม่เห็นพ้องต้องกันถึงไอเดียนี้และสละเวลาออกมาทาสีกัน (2 สัปดาห์คือระยะเวลาที่สั้นที่สุดนับตั้งแต่คนในชุมชนเริ่มคิด ออกแบบ และเนรมิตรสี่แยกขึ้นมาใหม่ให้สวยงาม) กระบวนการทำงานแบบคนตัวเล็กในโปรเจกต์นี้จึงนับได้ว่าเป็นโมเดลที่น่าสนใจมากBy the way longer text is crucial for text text text long long long. Finally, Kangaroo eat the fox and the fox eat the cat. Last but not least, Food is good but I love spare ribs half rag!

ยิ่งไปกว่านั้น ชุมชนอาจจะไปขอความร่วมมือและเงินสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ มาเพิ่มด้วยก็ได้ ส่วนโปรเจกต์อย่าง The City Repair Project ก็มีหน้าที่ประสานงานและชวนอาสาสมัครจากนอกพื้นที่มาช่วยเหลือกัน

สิ่งสำคัญกว่าผลลัพธ์รูปธรรมคือกระบวนการตั้งแต่ต้นที่พวกเขาไปชักชวนทั้งหนุ่มสาว ผู้สูงวัย และเด็กๆ ที่น่าจะสนุกกับกิจกรรมนี้เป็นพิเศษออกมาระบายสีร่วมกัน และหากมองให้ลึกลงไป นี่คือการสร้างความสัมพันธ์ในชุมชนที่นับวันก็ยิ่งห่างเหินในสังคมปัจจุบัน (ยังไม่นับช่วง 2 ปีมานี้ที่โรคระบาดทำให้เราเจอหน้าเพื่อนบ้านน้อยลงไปอีก) 

เรามองว่าสี่แยกสวยๆ อาจเป็นแค่ผลพลอยได้ปลายทาง แต่การปลูกฝังความรู้สึกของคนในชุมชนว่าฉันสร้างพื้นที่แห่งนี้ขึ้นมาด้วยมือตัวเองต่างหากที่น่าจะยั่งยืนและต่อยอดกลายเป็นความรัก ความหวงแหน และการดูแลรักษาพื้นที่ที่อยู่อาศัยร่วมกันของชาวเมือง

ปัจจุบันไอเดียระบายสีสี่แยกดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในพอร์ตแลนด์ แต่ขยายเครือข่ายไปยังเมืองและรัฐอื่นๆ ทั่วอเมริกาและแคนาดา แถมยังกลายเป็นต้นแบบขององค์กรอิสระที่ริเริ่มทำงานด้าน placemaking ในอีกหลายเมือง 

ซึ่งนอกจาก Share-It Square ที่เชื่อมั่นในพลังของคนตัวเล็กแล้ว โปรเจกต์เปลี่ยนเมืองอื่นๆ ของ City Repair ยังยึดมั่นในวิถีธรรมชาติและความยั่งยืน อย่างการปลูกต้นไม้ ฟื้นฟูสวนในชุมชน และการใช้วัสดุธรรมชาติหรือวัสดุหมุนเวียนมาสร้างสิ่งปลูกสร้างต่างๆ รวมถึงอีเวนต์สนุกๆ ยิบย่อยอีกมาก ทั้งการจัดเวิร์กช็อประยะสั้น Village Building Convergence ให้กับศิลปินที่สนใจเรื่องการพัฒนาชุมชนผ่านงานศิลปะอย่างยั่งยืน หรือ Urban Permaculture Design Course คอร์สเรียนจริงจังที่สอนเรื่องการออกแบบเมืองอย่างใส่ใจธรรมชาติ (ดูรายชื่อโปรเจกต์ตลอด 20 ปีของพวกเขาได้ใน Annual Report 2020)

ท้ายที่สุด เป้าหมายขององค์กรคือการมีพื้นที่สาธารณะที่ทุกคนในสังคมเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียมกัน ครอบคลุมไปถึงกลุ่มคนเปราะบางในชุมชนอย่างคนไร้บ้านและกลุ่มคนชายขอบอื่นๆ ในสังคมที่ปฏิเสธไม่ได้ว่ายังมีอีกมากที่ไม่ได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียม 

คำถามหนึ่งที่ทีมงาน City Repair ต้องตอบอยู่บ่อยๆ คือ พื้นที่สาธารณะที่เปิดมากๆ เหล่านี้จะยิ่งเพิ่มโอกาสให้คนไร้บ้านออกมาใช้มากขึ้นหรือเปล่า 

สิ่งที่พวกเขาทำคือมองกลับไปถึงต้นตอของปัญหาและเริ่มต้นโปรเจกต์ทดลอง Houseless Village Building ที่เมืองแคลกคามัส รัฐออริกอน ด้วยการชวนคนไร้บ้าน 15 คนมาพูดคุยและรับสมัครอาสาสมัครมาออกแบบ sleeping pods ให้พวกเขากลับไปแทนซะเลยFinally, Kangaroo eat the fox and the fox eat the cat. Last but not least, Food is good but I love spare ribs half rag!

The City Repair Project จึงนับได้ว่าเป็นตัวอย่างโมเดลการเปลี่ยนแปลงเมืองที่เรียบง่ายแต่ยั่งยืนมาก จากไอเดียเริ่มต้นของเลคแมนต่อยอดมาเป็นองค์กรไม่แสวงหากำไรที่มีบอร์ดผู้บริหารและโครงสร้างองค์กรชัดเจน ซึ่งทุกคนล้วนเป็นอาสาสมัครที่ลงมือทำงานนี้ด้วยใจและจริงจังเหมือนงานประจำ สตาฟและอาสาสมัครหลักมีตำแหน่งเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ทั้งดีไซน์ไดเรกเตอร์, ethnographic consultant ไปจนถึงคนที่คอยดูแลเรื่องขนมของว่าง ยังไม่นับรวมอาสาสมัครหนุ่มสาวที่หมุนเวียนมาช่วยเหลือมากกว่าพันคน (ก่อนช่วงโควิด-19 ระบาด องค์กรยังรับเด็กฝึกงานมาช่วยรันโครงการอีกด้วย) 

โดยเงินสนับสนุนส่วนใหญ่ขององค์กรได้มาจากการบริจาคทั่วโลก ทั้งในรูปแบบเม็ดเงินและอุปกรณ์สำคัญอย่างแปรงทาสี สีชอล์ก และถุงมือ สำหรับให้ชุมชนใช้เพนต์ภาพลงบนถนน ซึ่งข้อมูลการเงินทั้งหมดยังมีรายงานเปิดเผยที่มาที่ไปอย่างชัดเจนจนน่าชื่นชม 

สี่แยกสีสันสดใสที่เลคแมนและชาวเมืองพอร์ตแลนด์เริ่มต้นทำเมื่อ 20 ปีที่แล้ว ย้ำให้เรารู้ว่าพื้นที่สาธารณะเกิดขึ้นได้จากคนตัวเล็กๆ และการรับฟังเสียงกันและกันด้วยกระบวนการที่เป็นประชาธิปไตย ถึงจะเป็นแค่พื้นที่สี่แยกเล็กๆ แต่ถ้ามันตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนที่สร้างขึ้นมาด้วยใจ แค่นี้ก็คุ้มค่าที่จะลงมือทำโดยไม่จำเป็นต้องเป็นโปรเจกต์ใหญ่โตอะไรเลย

อ้างอิง

cityrepair.org

inquilines.com

ourpermaculturelife.com

pps.org

the101.world

The post The City Repair Project เมื่อชาวพอร์ตแลนด์ระบายสีถนนเพื่อทวงคืนพื้นที่สาธารณะให้คนเมือง appeared first on a day magazine.

Park is good because park is common area. Also Park is good because park is common area. Then Park is good because park is common area. Thus Park is good because park is common area. Park is good because park is common area. However park is good because park is common area. Park is good because park is common area. คำว่าคุ้มค่าในที่นี้คงไม่ได้หมายถึงแค่เม็ดเงินทางเศรษฐกิจหรือค่าเช่าที่เราจ่ายไป เพราะที่สำคัญกว่าคือพื้นที่สาธารณะที่ดีต่อการใช้ชีวิตของคนในย่านและดีต่อภูมิทัศน์ภาพรวมของเมือง ชาวเมืองคงไม่อยากเห็นพื้นที่รกร้างหรืองานออกแบบที่ดูแล้วไม่สบายตา หรือแม้กระทั่งความคุ้มค่าในระดับสังคม เช่นว่างานออกแบบนี้สามารถเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนความยั่งยืนให้โลกได้หรือเปล่า

โคเปนเฮเกน เมืองหลวงของประเทศเดนมาร์ก คือตัวอย่างคลาสสิกที่คนทำงานด้านเมืองมักใช้เป็นตัวอย่างศึกษาเรื่องการออกแบบและจัดการพื้นที่สาธารณะที่ดีเป็นอันดับต้นๆ ของโลก

สถานที่ที่โดดเด่นก็มีทั้ง Superkilen Park ลานกว้างสาธารณะที่เป็นพื้นที่แสดงถึงความหลากหลายทางเชื้อชาติและวัฒนธรรมของคนในเมือง ซึ่งมีภาพจำเป็นกราฟิกยึกยือสวยๆ บนพื้นถนน หรือ The Ørestad Islands เกาะกลางน้ำที่เป็นเหมือนสะพานเชื่อมระหว่างคลองที่มีฟอร์มเท่ไม่แพ้กัน

แต่พื้นที่สาธารณะที่เราอยากชวนทุกคนเดินขึ้นบันได 7 ชั้นไปเยี่ยมชมพร้อมๆ กันในวันนี้คือ Konditaget Lüders ลานเล่นและพื้นที่ออกกำลังกายบนชั้นดาดฟ้าของอาคารจอดรถ parking house ที่บอกเล่าการใช้พื้นที่ในเมืองให้ตอบโจทย์ความต้องการของคนเมืองได้มีประโยชน์สุดๆ

Park is good because park is common area. Also Park is good because park is common area. Then Park is good because park is common area. Thus Park is good because park is common area. Park is good because park is common area. However park is good because park is common area. Park is good because park is common area. อาคารจอดรถ 7 ชั้นที่ตกแต่งด้วยเหล็กสีแดงสไตล์ industrial แห่งนี้ตั้งอยู่ใน Århusgade ย่านที่อยู่อาศัยใหม่ในเขต Nordhavn ทางตอนเหนือของโคเปนเฮเกน ซึ่งการพัฒนาดาดฟ้าอาคารจอดรถแห่งนี้มีที่มาจากการประกวดแบบอาคาร parking house ในปี 2013 โดยเป็นส่วนหนึ่งของโปรเจกต์ Nordhavn Masterplan ที่ทางเทศบาลเมืองร่วมมือกับ By & Havn บริษัทพัฒนาเมืองภาคเอกชน เพื่อฟื้นฟูและพลิกฟื้นย่านท่าเรือเก่านี้ให้เต็มไปด้วยพื้นที่เมืองใหม่ๆ ที่มีชีวิตชีวา

โปรเจกต์นี้เริ่มจากความคิดที่ต้องการทลายหน้าที่เดิมและหน้าที่เดียวของอาคาร นั่นคือพื้นที่สำหรับจอดรถยนต์เฉยๆ บวกกับความตั้งใจที่อยากให้พื้นที่ถูกใช้สอยโดยคนในย่านมากที่สุด ผลงานของบริษัทสถาปนิกเจ้าถิ่นอย่าง JAJA Architects ที่มีจุดขายคือลานเล่นบนดาดฟ้า Konditaget Lüders จึงชนะทั้งการประกวดและชนะใจคนเมืองไปในที่สุด กระทั่งพื้นที่สาธารณะแห่งนี้ได้เริ่มเปิดให้ใช้งานจริงในปี 2016

แต่ก็ใช่ว่าฟังก์ชั่นเดิมของตึกนี้จะไร้ประโยชน์ เพราะอาคารจอดรถ 7 ชั้นนี้สามารถรองรับรถยนต์และยานพาหนะอื่นๆ ได้กว่า 485 คัน ควบคุมด้วยระบบไฟ LED แบบประหยัดพลังงาน และยังมีการออกแบบทางวนขึ้นลานในทางเดียว ซึ่งช่วยลดเวลาการขับวนหาที่จอดไปในตัว

อีกจุดที่โดดเด่นคืองานออกแบบภายนอกอาคารที่เป็นเหมือนกล่องเหล็กสี่เหลี่ยมสีแดงอิฐ ล้อไปกับประวัติศาสตร์ของย่านที่เคยเต็มไปด้วยโรงงานริมท่าเรือ ระเบียงแต่ละชั้นยังเผื่อพื้นที่ไว้สำหรับปลูกต้นไม้เขียวๆ และปล่อยให้มีไม้เลื้อยคลุมตลอด facade เพิ่มความสดชื่นให้กับคนมอง อีกหนึ่งรายละเอียดที่สะท้อนว่าทีมสถาปนิกใส่ใจให้อาคารนี้กลมกลืนเป็นส่วนหนึ่งของย่านคือการฉลุตลอดระเบียงความยาวกว่า 440 เมตร โดยมีลวดลายคือภาพเหตุการณ์และบุคคลสำคัญในแบบคอลลาจ ซึ่งทำหน้าที่เล่าประวัติศาสตร์ของพื้นที่ท่าเรือประมงริมทะเลนี้ไปในตัว

Park is good because park is common area. Also Park is good because park is common area. Then Park is good because park is common area. Thus Park is good because park is common area. Park is good because park is common area. However park is good because park is common area. Park is good because park is common area. วิธีวอร์มอัพชั้นดีก่อนที่จะไปออกกำลังกายบนดาดฟ้าแห่งนี้คือการเดินขึ้นบันไดความสูง 24 เมตรมาเรื่อยๆ (แต่ถ้าใครขาแข้งไม่ดี จะขึ้นลิฟต์มาก็ได้ไม่ว่ากัน) เมื่อขึ้นมาถึงจะเจอลานกว้าง 2,400 ตารางเมตร พร้อมวิวเมืองโคเปนเฮเกนได้แบบเต็มสองตา ส่วนการออกแบบพื้นที่นั้นก็ยังคงรูปแบบสไตล์ industrial ด้วยการใช้โครงเหล็กสีแดง (the red thread) ที่มีฟอร์มโค้งไปโค้งมาทั่วลาน เหมือนกระดูกสันหลังของพื้นที่

แต่ละโซนของงานก็จะถูกออกแบบมาให้สอดรับกับกิจกรรม หลังจากเดินยืดเหยียดร่างกายจนพอใจแล้ว จะนั่งพักไกวชิงช้าเล่นเพลินๆ กระโดดไปบนแทรมโพลีนจิ๋วพร้อมกับเพื่อนๆ โหนบันไดลิงทดสอบกำลังแขน หรือจะปีนตาข่ายขึ้นไปชมวิว 360 องศาของเมืองพร้อมกับวิวทะเลไกลสุดลูกหูลูกตาก็ได้

ด้วยโซนกิจกรรมที่มีหลากหลายให้เลือกทำ ที่นี่จึงไม่ได้ตอบโจทย์แค่เด็กๆ แต่เราสามารถเห็นคนทุกเพศทุกวัยขึ้นมาขยับแข้งขา หรือจะแค่ชวนกันเดินขึ้นมานั่งพูดคุยหลังเลิกงานในแต่ละวันก็ไม่ผิด เพราะลานเล่นนี้เปิดให้ทุกคนขึ้นมาได้ฟรีทุกวันจนถึง 4 ทุ่ม ไม่ได้จำกัดแค่เฉพาะคนที่มาใช้บริการลานจอดรถเท่านั้น

ในแง่ประโยชน์ใช้สอย Konditaget Lüders จึงทำหน้าที่เป็นทั้งพื้นที่สาธารณะในเมืองที่สวยจนกลายเป็นไอคอนของย่าน และในเมื่อพื้นที่ถูกออกแบบมาดีมาก มันจึงยิ่งเชื้อเชิญให้คนออกมาใช้งาน เป็นลานออกกำลังกายและใจชั้นดีในเมืองใหญ่ที่พื้นที่จำกัดลงทุกวัน สมกับที่โคเปนเฮเกนถูกจัดอันดับให้เป็นเมืองที่คนมีสุขภาพดีเป็นอันดับหนึ่งของยุโรป ประเมินจากคุณภาพอากาศ น้ำดื่ม ปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ พื้นที่สีเขียวในเมือง และการออกแบบเมืองที่ส่งเสริมให้คนเดิน วิ่ง และออกกำลังกาย (อย่าลืมว่าโคเปนเฮเกนเป็นเมืองสวรรค์ของนักปั่นจักรยานทั่วโลก) 

ท้ายที่สุด ลานออกกำลังกายบนดาดฟ้านี้เลยช่วยตอบโจทย์ใหญ่ที่ต้องการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนเมืองไปด้วยเช่นกัน

ด้วยโลเคชั่นริมทะเลที่ดีมากตั้งแต่ต้น คงน่าเสียดายไม่น้อยหากอาคารนี้จะเป็นแค่ที่จอดรถธรรมดาๆ จนไม่มีใครสามารถขึ้นมาเสพภูมิทัศน์เมืองนี้ได้ ทำให้เรามองว่างานออกแบบ Konditaget Lüders นี้ตีโจทย์แตกตรงที่กล้าจะเปลี่ยนพื้นที่ดาดฟ้าให้เกิดประโยชน์คุ้มค่าที่สุด เพราะไหนๆ ย่านนี้ก็เต็มไปด้วยที่อยู่อาศัยของผู้คนมากมาย ที่สำคัญมันคือการแก้ปัญหาอย่างเรียบง่ายมากๆ แค่การเปลี่ยนพื้นที่ดาดฟ้าให้เป็นพื้นที่ที่ทุกคนขึ้นมาใช้ประโยชน์ได้จริงๆ โดยไม่ได้ทำอะไรที่ยิ่งใหญ่เกินหน้าตาของย่านเดิม

แท้จริงแล้ว แนวคิดการใช้พื้นที่ดาดฟ้าอาคารให้เป็นประโยชน์คุ้มค่าไม่ใช่เรื่องใหม่ในวงการสถาปัตยกรรมและการออกแบบเมือง 

มีตัวอย่างมากมาย ทั้งการประยุกต์พื้นที่ให้เป็นสวนผักบนดาดฟ้า (rooftop garden) หรือสวนสาธารณะเล็กๆ ให้ขึ้นไปพักผ่อนหย่อนใจและใช้จัดกิจกรรม ซึ่งนอกจากจะช่วยเพิ่มพื้นที่สีเขียวในเมืองแล้ว ในอีกทางหนึ่ง สวนดาดฟ้าเหล่านี้ก็ยังเป็นโครงสร้างเมืองที่ช่วยดูดซับน้ำฝน กักเก็บน้ำ ไปจนถึงช่วยชะลอการไหลเวียนของน้ำในเมืองไม่ให้เกิดปัญหาน้ำท่วม

แวบแรกที่เห็น Konditaget Lüders นั้นทำให้เรานึกถึง Miyashita Park ทางเดินสีเขียวที่ทอดยาวไปบนดาดฟ้าของห้างสรรพสินค้าและโรงแรมหรูในย่านชินจูกุที่โตเกียว หรือ Health Aid AIR TRACK ลู่วิ่งความยาว 300 เมตรบนดาดฟ้าของห้าง Morinomiya Q’s Mall ที่โอซาก้า ส่วนในไต้หวันก็มีตัวอย่างคือ Sky Garden สวนสาธารณะเล็กๆ ที่ประดับด้วยท่อกลมๆ รูปฟอร์มโค้งเว้า บนดาดฟ้าของโรงละคร National Taichung Theater ที่เมืองไถจง

พื้นที่สาธารณะเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อให้คนเมืองมีพื้นที่นอกบ้าน ให้ได้พบปะเจอกัน และสร้างปฏิสัมพันธ์กันในเมืองใหญ่ ที่นับวันพื้นที่ส่วนตัวยิ่งน้อยลงสวนทางกับมูลค่าที่สูงขึ้น คงจะดีถ้าพื้นที่ทุกตารางเมตรไม่ได้ถูกแปรมูลค่าเป็นเงินเท่านั้น แต่ถูกใช้เพื่อพัฒนาและต่อยอดคุณภาพชีวิตที่ดีให้คนในเมืองได้เช่นกัน

อ้างอิง

dac.dk

ja-ja.dk

uia2023cph.org

The post Konditaget Lüders เมื่อคนโคเปนเฮเกนเปลี่ยนดาดฟ้าอาคารจอดรถให้เป็นลานออกกำลังกายสาธารณะ appeared first on a day magazine.

ส่วนในแง่พื้นที่สาธารณะ หลายคนอาจเคยได้ยินชื่อห้องสมุดแห่งชาติ Oodi ที่ไม่ได้มีดีแค่หน้าตา แต่ยังแสดงให้เห็นว่าฟินแลนด์ให้ความสำคัญเรื่องการอ่านและการเรียนรู้ในระดับที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่สำหรับเด็กๆ แต่ยังสนับสนุนให้ทุกคนได้เรียนรู้ตลอดชีวิต

แต่นอกเหนือจากห้องสมุดที่ชาวฟินน์เข้า-ออกกันอยู่ทุกวันไม่ต่างจากห้องนั่งเล่นบ้านตัวเองแล้ว ‘ซาวน่า’ ก็ยังเป็นอีกหนึ่งวัฒนธรรมสุดยูนีกที่ทุกคนคลั่งไคล้และไปบ่อยไม่แพ้กัน ถึงขั้นที่มีจำนวนซาวน่ามากถึง 3.3 ล้านแห่ง มากกว่าจำนวนรถยนต์ในประเทศเสียอีก จนล่าสุด UNESCO ได้บรรจุให้วัฒนธรรมการไปอบไอน้ำร้อนๆ ของชาวฟินน์เข้าในลิสต์ Intangible Cultural Heritage ของโลกไปแล้วเรียบร้อย

สำหรับชาวฟินน์แล้ว การไปซาวน่าไม่ใช่แค่การชำระร่างกายให้เหงื่อออกเพื่อสุขภาพที่ดี แต่ยังเป็นพื้นที่สาธารณะให้คนแปลกหน้าได้มาเจอกันในสถานการณ์ที่ทุกคนเปลือยเปล่า เป็นคอมมิวนิตี้ที่ทำให้คนในครอบครัว เพื่อนฝูง หรือแม้แต่เพื่อนร่วมงานได้ใกล้ชิดและพูดคุยกันในบริบทอื่น 

นัยหนึ่งซาวน่าจึงสะท้อนถึงความเท่าเทียมกันและจริงใจ ในอีกทางซาวน่ายังถูกใช้เป็นพื้นที่ทางการทูต (Finnish Sauna Diplomacy) ที่ชาวฟินน์ใช้เป็นกลยุทธ์การตกลงเชิงการเมืองและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ อย่างที่ประธานาธิบดีฟินแลนด์ Urho Kekkonen ได้เคยหารือเรื่องข้อตกลงทางทหารกับสหภาพโซเวียตในซาวน่ามาแล้ว!

ถึงฟินแลนด์จะมีซาวน่าอยู่ทุกหนทุกแห่ง แถมในยุคหลังๆ หลายครอบครัวก็มักสร้างซาวน่าส่วนตัวไว้ในบ้านหรืออพาร์ตเมนต์ของตัวเอง (เกร็ดสนุกอีกอย่างคือแม้แต่สถานทูตฟินแลนด์ในต่างประเทศทุกแห่งก็ยังมีซาวน่า!) แต่เพราะเหตุนี้เองที่ทำให้ปริมาณของซาวน่าสาธารณะที่เคยเป็นแหล่งรวมตัวกันของคนในชุมชนเริ่มลดลง ถึงชาวฟินน์จะยังไปซาวน่ากันตามปกติทุกสัปดาห์ แต่คำถามคือเสน่ห์ของการเปิดกว้างและจิตวิญญาณการเป็นพื้นที่สาธารณะของซาวน่ายังเหมือนเดิมอยู่ไหม

คำถามนี้คือจุดเริ่มต้นของ Löyly ซาวน่าสาธารณะกลางเมืองเฮลซิงกิที่สวยตั้งแต่งานสถาปัตยกรรมดีกรีรางวัล The World’s Greatest Places 2018 และยังมีดีตรงฟังก์ชั่นที่เรียกวิถีชีวิตกลางแจ้งแบบชาวฟินน์ดั้งเดิมให้กลับคืนมา 

ซึ่งชื่อ Löyly ก็ได้มาจากภาษาฟินแลนด์ที่หมายถึงไอน้ำที่ลอยฟุ้งขึ้นมาเวลาเราราดน้ำลงบนหินร้อนๆ ตอนไปซาวน่านั่นแหละ

ย้อนกลับไปเมื่อปี 2011 The City of Helsinki มองหาพื้นที่ที่ไม่ไกลจากใจกลางเมืองจนจบลงที่เขต Hernesaari อดีตพื้นที่อุตสาหกรรมเก่าที่มีจุดเด่นคือท่าเรือริมทะเลบอลติก โปรเจกต์นี้ผ่านการทดลองหลายแบบทั้งทำเป็นหมู่บ้านซาวน่าขนาดเล็กหรือแม้กระทั่งซาวน่าลอยน้ำ (floating sauna) ในทะเล

จนเมื่อโปรเจกต์เปลี่ยนมาอยู่ในมือ Antero Vartia อดีตสมาชิกรัฐสภาฟินแลนด์ และ co-founder อย่าง Jasper Pääkkönen นักแสดงและแอ็กทิวิสต์ผู้ให้เงินทุนสนับสนุนหลัก เวอร์ชั่นล่าสุดของ Löyly จึงได้เริ่มดำเนินการสร้าง โดยได้การออกแบบจากบริษัทสถาปนิก Avanto Architects ที่ออกมาเรียบง่ายมินิมอลตามสไตล์สแกนดิเนเวียน

สถาปัตยกรรมของ Löyly คล้ายกระท่อมเล็กๆ ริมทะเลในรูปแบบเรขาคณิตฟรีฟอร์มแปลกตาไม่ได้สมมาตร ใช้วัสดุหลักเป็นไม้ล้อมรอบและเว้นระยะห่างให้เกิดแสงธรรมชาติส่องเข้าถึงได้ มีไฮไลต์คือระเบียงดาดฟ้าที่ขึ้นไปมองได้ทั้งวิวเมืองด้านหลังและทะเลบอลติกด้านหน้า และออกแบบให้พื้นลดหลั่นลงมาเป็นสโลปที่ใช้รวมตัวคนได้หลายหลาก ข้างในพื้นที่แบ่งออกเป็นโซนร้านอาหารและซาวน่าที่เชื่อมต่อกันแต่ก็แบ่งแขกทั้งสองกลุ่มชัดเจนด้วยเหตุผลเรื่องความเป็นส่วนตัว

ซาวน่าที่นี่มีให้เลือกถึง 3 แบบ ทั้ง heated sauna ที่อบความร้อนไว้ตลอดเวลาหรือจะเลือกแบบที่อบความร้อนไว้เฉพาะช่วงเช้าก็ได้, smoke sauna ซาวน่าควันแบบดั้งเดิมที่ปัจจุบันหาได้ยากแล้วในเมืองใหญ่ๆ สุดท้ายคือโซนสปาและบ่อน้ำเย็นที่เอาไว้แช่สลับหลังจากอบตัวร้อนๆ จนหนำใจ และมีพื้นที่ส่วนกลางให้นั่งพักและพูดคุยกันพลางมองวิวทะเลไปอย่างที่ใครหลายคนโหยหา

แถมในช่วงซัมเมอร์ที่ทะเลไม่หนาวยะเยือกเกินไป ชาวฟินน์ก็พร้อมใจกันกระโดดลงไปว่ายน้ำในทะเลหลังจากอบซาวน่ากันเสร็จ แค่คิดว่าได้ว่ายน้ำในทะเลบอลติกสักครั้งก็ฟินแล้ว

นอกจากนี้ที่นี่ยังเป็นซาวน่าที่เฟรนด์ลี่สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติแบบสุดๆ ด้วยความที่เป็นซาวน่ารวมแบบ unisex ซึ่งทุกคนต้องใส่ชุดว่ายน้ำ ไม่สามารถเปลือยกายได้เหมือนซาวน่าที่อื่นๆ บวกกับโลเคชั่นใจกลางเมืองหลวงและสถาปัตยกรรมที่สวยงาม จึงสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ไม่คุ้นชินกับการเปลือยกายให้มาลองประสบการณ์ซาวน่า ‘ครั้งแรก’ ที่นี่ก่อนได้ นับว่าเป็นแนวคิดการเผยแพร่วัฒนธรรมเฉพาะตัวไปหาคนทั่วโลกอย่างเป็นมิตร

อีกหนึ่งจุดที่เราชอบใจ Löyly มากคือการใส่ประเด็นเรื่องสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนลงไปในการออกแบบและอาหารที่เสิร์ฟ ตามสไตล์คนฟินแลนด์ที่เรียนรู้เรื่องการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าผ่านภูมิประเทศที่แห้งแล้งและหนาวเหน็บ

ในเชิงกายภาพ ตัวอาคารถูกออกแบบให้ลดการใช้พลังงาน โดยจะใช้ไฟฟ้าจากการหมุนเวียนพลังงานสะอาดอย่างลมและน้ำ วัสดุที่ใช้ตกแต่งภายในทั้งไม้เบิร์ช เหล็ก และคอนกรีตก็เป็นวัสดุทนทานที่ใช้ได้นานและมาจากกระบวนการรีไซเคิล (ไม้ที่ใช้ตัดมาจากพื้นที่ป่าปลูกเพื่อเศรษฐกิจโดยเฉพาะ)

ส่วนเมนูอาหารที่เสิร์ฟล้วนเป็นออร์แกนิก อาหารมังสวิรัติ และอาหารทะเลที่ได้จากประมงแบบยั่งยืนที่ควบคุมการเกิดคาร์บอน และที่สำคัญคือที่นี่ยังใช้ระบบ compensation payment ที่ช่วยให้ผู้มาใช้งานตระหนักเรื่องคาร์บอนฟุตปรินต์และมีส่วนร่วมในการชดเชยคาร์บอนตามจำนวนคาร์บอนที่เกิดขึ้นจากการปรุงอาหารนั้นๆ เช่น คนที่สั่งอาหารมังสวิรัติจะสามารถชดเชยคาร์บอนได้ 0.05 ยูโร ส่วนจานที่มีเนื้อสัตว์จะชดเชยคาร์บอนได้ 0.15 ยูโร ส่วนคนที่มาแช่ซาวน่าก็สามารถชดเชยคาร์บอนได้ 0.10 ยูโร เท่ากับปริมาณคาร์บอนที่เกิดจากการเผาไม้ ปริมาณการชดเชยคาร์บอนที่เกิดขึ้นใน Löyly จะไปรวมกับตัวเลขคาร์บอนที่ทั้งโลกต้องช่วยกันลดตามเป้าหมายในปี 2030 (ลองเข้าไปดูได้ที่ loylyhelsinki.fi)

หลังจากสร้างเสร็จในปี 2016 Löyly ก็กลายเป็นหมุดหมายใหม่ไม่เพียงแค่กับชาวฟินแลนด์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงนักท่องเที่ยวทั่วโลกที่อยากสัมผัสวัฒนธรรมซาวน่าแบบชาวฟินน์สักครั้ง

ในทางธุรกิจอาจมองว่าที่นี่มุ่งขายประสบการณ์ให้นักท่องเที่ยวมากกว่าคนโลคอล (มีคนมาใช้บริการ Löyly กว่า 3 แสนคนในปีแรกที่เปิด) แต่อีกทางเราก็ปฏิเสธไม่ได้เช่นกันว่า Löyly คือพื้นที่สาธารณะที่เปลี่ยนพื้นที่เก่าในเฮลซิงกิให้คืนประโยชน์แก่ชาวเมือง จะในเชิงเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว หรือแม้แต่เรื่องที่เป็นเสน่ห์เฉพาะตัวอย่างการชวนคนกลับมามีปฏิสัมพันธ์ใกล้ชิดและใกล้ลมหายใจกันมากขึ้น และยังทำให้วัฒนธรรมซาวน่าถูกปรับให้เข้ากับบริบทปัจจุบันรวมถึงเผยแพร่ให้ผู้คนเข้าถึงและเรียนรู้มันง่ายขึ้นเช่นกัน

นอกจาก Löyly แล้ว ฟินแลนด์ยังมีซาวน่าแปลกๆ อีกหลายประเภทที่เราหยิบยกมาบรรยายไม่หมด ถ้าได้ลองที่นี่แล้วถูกใจ ครั้งต่อไปอาจจะขยับไปลองซาวน่าลอยฟ้าบนชิงช้าสวรรค์ ซาวน่าในร้าน Burger King หรือซาวน่าลอยน้ำเล็กๆ ที่ดูแลจัดการโดยอาสาสมัครในชุมชน ถ้ามีโอกาสได้บินไปฟินแลนด์เมื่อไหร่ นี่คืออีกหนึ่งประสบการณ์สุดฟินของชาวฟินน์ที่ไม่ควรพลาดเลยล่ะ loylyhelsinki.fi

อ้างอิง
finlandabroad.fi
internationaltraveller.com

The post Löyly ซาวน่าสาธารณะใจกลางเมืองเฮลซิงกิที่เชื้อเชิญให้มาสัมผัสความฟิน(น์)แบบแท้ๆ appeared first on a day magazine.

เอกลักษณ์ของพื้นที่ประเภทนี้คือการหลอมรวมสารพัดประโยชน์เข้าไว้ในพื้นที่เดียว ไม่ว่าจะเป็นการพักผ่อนหย่อนใจ นั่งทำงาน อ่านหนังสือ หรือนัดประชุมกันภายใต้บรรยากาศที่ไม่ได้เคร่งเครียดจนเกินไป ตัวอย่างพื้นที่ third place ตามนิยามนี้เป็นได้ตั้งแต่ร้านหนังสือ ร้านกาแฟ หรือ co-working space ที่แสนสะดวก ตอบโจทย์เหล่ามนุษย์ออฟฟิศและนิสิตนักศึกษา

อ่านมาถึงตรงนี้ ภาพของ third place ในใจของหลายคนคงหนีไม่พ้นพื้นที่สำหรับนักธุรกิจรุ่นใหม่ไฟแรง แต่มันจะถูกใช้สำหรับการระดมไอเดียเพื่อแสวงหากำไรเท่านั้นหรือ คงจะดีไม่น้อยถ้ามี third place ที่เปิดให้ทุกคนได้มาแชร์ไอเดียเรื่องสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนของโลก ซึ่งเป็นเทรนด์ที่ประเทศพัฒนาแล้วหลายแห่งกำลังมุ่งหน้าไปด้วยกัน

โชคดีก็คือสถานที่ที่ว่านี้มีอยู่จริงในปารีส นั่นคือ La REcyclerie แค่ได้ยินชื่อก็รู้เลยว่ากรีนขนาดไหน

เอาแค่โลเคชั่นและการใช้พื้นที่ก็น่าสนใจแล้ว พื้นที่แห่งนี้เริ่มต้นจากการรีไซเคิลสถานีรถไฟเก่าอย่าง Ornano station ในเส้นทาง Petite Ceinture ที่ถูกทิ้งร้างมาตั้งแต่ปี 1934 ให้กลายเป็นคาเฟ่ พื้นที่เวิร์กช็อป และคอมมิวนิตี้สำหรับคนที่สนใจเรื่องสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน

La REcyclerie เริ่มต้นขึ้นเมื่อปี 2014 จากความตั้งใจของไดเรกเตอร์หนุ่มใหญ่ชาวฝรั่งเศส Stéphane Vatinel แห่งเอเจนซี Sinny & Ooko ที่เชี่ยวชาญเรื่องการสร้างสรรค์พื้นที่ third place และกิจกรรมทางวัฒนธรรม

แม้ดูเผินๆ ภายนอกของที่นี่จะเป็นเหมือนคาเฟ่เอาต์ดอร์ริมทางรถไฟที่ประดับประดาไปด้วยต้นไม้นานาพรรณที่ตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์การพักผ่อนและนัดพบของชาวปารีเซียง แต่ภายในพื้นที่แห่งนี้ยังเต็มไปด้วยกิจกรรมมากมายที่มีเป้าหมายเดียวกัน นั่นคือการสร้างความเข้าใจเรื่อง eco lifestyle การกินดีอยู่ดี และความยั่งยืน ผ่านการลงมือทำที่สนุกสนาน

หากจะบอกว่าที่นี่คือ ‘พื้นที่แห่งการเรียนรู้แบบจริงจังแต่ไม่เคร่งเครียด’ ก็คงไม่ผิดนัก

เราอาจได้ยินคอนเซปต์ 3R (Reduce, Reuse และ Recycle) กันบ่อยจนชิน แต่ชาว La REcyclerie นั้นยังไม่เบื่อหน่ายที่จะเล่าเรื่องนี้ แถมยังนำเสนอผ่านโซนต่างๆ ได้อย่างน่าสนใจ เช่น การให้บริการซ่อมอุปกรณ์เครื่องใช้ในบ้านที่ยังไม่พังจนต้องซื้อใหม่ หรือบริการยืมอุปกรณ์งานช่างที่เราอาจใช้แค่ครั้งเดียวตามแนวคิดเศรษฐกิจแบ่งปัน (sharing economy) ตัวเลขล่าสุดในเว็บไซต์คือเครื่องยืนยันว่าแนวคิดนี้ประสบความสำเร็จไม่น้อย เพราะช่วยซ่อมของใช้ในบ้านให้ใช้งานได้ดีเฉลี่ยปีละกว่า 300 ชิ้น

นอกจากนี้ยังมีการจัดเวิร์กช็อป DIY ประดิษฐ์ของทำเองง่ายๆ ตลอดทั้งปี รวมถึงเวิร์กช็อปที่หมุนเวียนสับเปลี่ยนไปในแต่ละเดือน อย่างการพาเดินทัวร์รอบทางรถไฟสายเก่าที่เต็มไปด้วยประวัติศาสตร์การพัฒนาเมือง ตลาดนัดขายสินค้าทางการเกษตรและวัตถุดิบจากท้องถิ่น หรือเวิร์กช็อปสอนเรื่องการรีไซเคิล การจัดสวน ไปจนถึงหัวข้อจริงจังอย่างการทำความเข้าใจเรื่อง climate change

ส่วนคาเฟ่และร้านอาหารที่เป็นหน้าเป็นตาของที่นี่ก็มีคอนเซปต์รักโลกชัดเจนไม่แพ้กัน เพราะเขาเสิร์ฟเฉพาะอาหารโฮมเมด ปรุงจากผักผลไม้ตามฤดูกาลที่ได้วัตถุดิบมาจากท้องถิ่น และทุกวันพฤหัสบดีก็จะเสิร์ฟแต่เมนูมังสวิรัติเพียวๆ ไปเลย การันตีรสชาติและหน้าตาด้วยทีมเชฟชาวฝรั่งเศสมืออาชีพ 

สำหรับใครที่เป็นสายดื่ม ที่นี่ยังมีคราฟต์เบียร์หลากรสชาติตามฤดูกาล ไวน์ที่บ่มด้วยกระบวนการออร์แกนิก และกาแฟที่มีกิมมิกน่ารักๆ ด้วยการสั่งตามธรรมเนียม caffè sospeso ของอิตาลี คือเราสามารถซื้อกาแฟเผื่อคนอื่นๆ ซึ่งจะเป็นใครก็ได้ เพื่อแสดงถึงความเอื้อเฟื้อต่อกัน 

ในบทบาทการดูแลสิ่งแวดล้อม third place แห่งนี้นำเทรนด์ในแง่การไม่ใช้หลอดพลาสติกมาได้กว่า 4 ปีแล้ว แถมยังส่งเศษอาหารเหลือทิ้งไปให้บริษัทพาร์ตเนอร์แปรรูปเป็นปุ๋ยสำหรับใช้ในการเกษตรต่อไปอย่างครบวงจร 

เราเองมองว่าหลายไอเดียในการจัดการเรื่องอาหารของที่นี่เป็นตัวอย่างที่หลายที่น่าจะเอาไปทำตามได้ไม่ยากนัก แถมยังน่ารักมากๆ อีกด้วย

แล้วผักผลไม้ที่อยู่บนจานอาหารมาจากไหน

คำตอบก็คือพื้นที่สวนผักเล็กๆ ขนาด 1,000 ตารางเมตรที่อยู่ในพื้นที่ของ La REcyclerie เองนี่แหละ แม้ไม่ใหญ่โตแต่ก็สามารถปลูกพืชสมุนไพร มันฝรั่ง และผักสวนครัวได้เกือบ 170 ชนิด แถมที่นี่ยังเป็นต้นแบบของการเลี้ยงผึ้งในเขตเมืองอย่างปารีส ซึ่งให้ผลลัพธ์เป็นน้ำผึ้งคุณภาพดีกว่าผึ้งที่เลี้ยงตามชนบทเพราะไม่มีสารเคมีใดๆ 

ส่วนไข่ไก่และเป็ดที่ได้จากฟาร์มจะถูกส่งออกไปให้ร้านอาหารที่เป็นสมาชิกในเครือข่าย urban farm นอกจากนี้ที่นี่ยังเปิดพื้นที่ให้เข้ามาเดินชมและเรียนรู้วิธีการทำสวนผักในเมืองได้ฟรีทุกวันพฤหัสบดีและเสาร์ มีเวิร์กช็อปที่จัดให้เฉพาะเด็กเล็กกับนักศึกษาที่ทำโปรเจกต์ด้าน urban agriculture และเปิดให้คนทั่วไปเข้าร่วมได้เป็นครั้งคราว ซึ่งพวกเขาได้จัดต่อเนื่องมาแล้วกว่า 300 ครั้ง

ที่นี่มีพื้นที่เปิดให้ทุกคนเข้ามาใช้บริการได้ฟรีๆ อย่างร้านอาหาร คาเฟ่ และห้องสมุดซึ่งมี wifi และปลั๊กไฟครบถ้วนตามความต้องการของหนุ่มสาวยุคใหม่ แต่ด้วยโมเดลพื้นที่กึ่งสาธารณะแบบ third place ทำให้ที่นี่ใช้ระบบสมัครสมาชิกด้วยเรตราคาปีละ 30 ยูโร (ประมาณ 1,200 บาท) ส่วนนักเรียนหรือคนที่ไม่มีรายได้ประจำจะอยู่ที่สนนราคาปีละ 20 ยูโร

ผลประโยชน์ในการสมัครเป็นชาว recycle friends คือพวกเขาจะสามารถเช่าอุปกรณ์ข้าวของ ยืมหนังสือในห้องสมุดกลับไปอ่านที่บ้าน และเข้าร่วมเวิร์กช็อปต่างๆ ได้ ซึ่งถือเป็นการบริหารจัดการที่คนมาใช้บริการก็แฮปปี้แถมพื้นที่ก็อยู่รอดอย่างยั่งยืนจริงๆ เพราะที่นี่เองก็ยังมีหน้าที่สร้างงานสร้างอาชีพให้กับพนักงานซึ่งเป็นคนในชุมชนรอบข้างอีกกว่า 200 ชีวิต พร้อมกับเปิดรับ intern เพื่อปลูกฝังแนวคิดเรื่องสิ่งแวดล้อมให้กับคนรุ่นใหม่เช่นกันtext lenght longer however text lenght longertext lenght longertext lenght longer although text lenght longertext lenght longer and text lenght longertext lenght longertext lenght longer then text lenght longertext lenght longer thus text lenght longertext lenght longertext lenght longertext lenght longer

นิยามของ third place ในแบบของ La REcyclerie จึงไม่ใช่แค่สถานที่ที่คนแปลกหน้ามาใช้เวลาร่วมกันสั้นๆ นั่งทำงานของใครของมัน แต่เจ้าของพื้นที่ยังต้องขยันคิดและจัดกิจกรรมที่เชื้อเชิญให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และกระตุ้นให้เกิดสิ่งใหม่ๆ ขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม 

ซึ่งที่นี่เขาก็มีโปรแกรมฝึกอบรม Third-Place Campus เพื่อสนับสนุนให้ชุมชนต่างๆ พัฒนาและต่อยอดพื้นที่เชิงสังคมแบบนี้ในชุมชนของตัวเองต่อไป ตัวอย่างพื้นที่ที่เอาแนวคิดของที่นี่ไปปรับใช้แล้วก็มีให้เห็น เช่น โปรเจกต์ Niamey Oasis คอมมิวนิตี้แลกเปลี่ยนเรื่องสิ่งแวดล้อมในประเทศไนเจอร์ (จุดเด่นคือที่นี่เน้นสนับสนุนเหล่าผู้ประกอบการหญิงให้มีงานมีอาชีพ) หรือเครือข่ายชุมชน The Baobab Of Durban ในประเทศแอฟริกาใต้ที่เน้นสื่อสารเรื่องการจัดการขยะและทรัพยากรภายใต้แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (circular economy)

ที่นี่จึงเป็นตัวอย่างพื้นที่กึ่งสาธารณะแนวคิดใหม่ที่ตอบโจทย์ตั้งแต่การสร้างงานและชีวิตชีวาใหม่ให้ชุมชนริมทางรถไฟร้างสายเก่าที่ตั้งอยู่ 

ในสเกลระดับเมือง ที่นี่ทำหน้าที่เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจควบคู่ไปกับแหล่งเรียนรู้สร้างสรรค์ให้ชาวปารีสทุกเพศทุกวัย รวมถึงนักท่องเที่ยว 

ส่วนในสเกลระดับโลก ที่นี่ก็ถือเป็นต้นแบบที่ดีในประเด็นสำคัญอย่างเรื่องสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน

แม้โมเดลธุรกิจและการจัดการพื้นที่ของที่นี่จะดูเป็นระบบที่มีกฎละเอียดจริงจัง แต่ก็ไม่ได้ทำให้ความสนุกสนานและความน่าตื่นเต้นของพื้นที่นี้ลดน้อยลง ตรงกันข้าม ความตั้งใจของผู้ก่อตั้ง พนักงาน และชุมชนรอบข้างแบบนี้นี่แหละที่ทำให้ที่นี่อยู่รอดจนกลายเป็นคอมมิวนิตี้ต้นแบบของการสื่อสารเรื่องสิ่งแวดล้อมให้สนุกและเข้าใจง่าย

สุดท้าย ที่นี่เป็นทั้งที่ทำงานและอบอุ่นเสมือนบ้าน ซึ่งสำหรับบางคนแล้วอาจไม่ใช่ third place แต่เป็น first place ของเขาเลยก็ได้

Note

La REcyclerie (รวมถึง Niamey Oasis และ The Baobab Of Durban) มีพาร์ตเนอร์สนับสนุนหลักคือ Veolia Foundation องค์กรระดับโลกที่มีภารกิจหลักหนึ่งคือการสื่อสารเรื่องการเปลี่ยนแปลงทางสภาพอากาศ ซึ่งให้การสนับสนุนในการสร้างห้องสมุดและบริจาคหนังสือ แถมยังจัดโปรแกรมเสวนาให้กับที่นี่ โดยมีธีมว่าด้วยแนวคิดยั่งยืนเพื่อโลกตั้งแต่ปี 2018

อ้างอิง

agritecture.com

archyde.com

landuum.com

veolia.com

The post La REcyclerie : รีไซเคิลทางรถไฟเก่าเป็นคอมมิวนิตี้ของชาวปารีเซียงสายอีโค่ appeared first on a day magazine.

แนวโน้มการพัฒนาพื้นที่สร้างสรรค์ในหลายๆ ประเทศที่เห็นกันบ่อยๆ คือการดัดแปลงจากอาคารเก่า โรงงาน โกดัง หรือสถานที่ทางประวัติศาสตร์ที่ถูกปล่อยทิ้งร้างไม่ได้ใช้งานแล้ว เมื่อโครงสร้างหลักยังอยู่ดีและ (มักจะ) ใหญ่พอ การชุบชีวิตอาคารร้างเหล่านี้ขึ้นมาใหม่ (urban revitalization) ให้เข้ากับวิถีชีวิตของคนยุคปัจจุบันจึงง่ายกว่าการสร้างขึ้นมาใหม่ทั้งหมด และจะดียิ่งขึ้นถ้าการพัฒนาพื้นที่สร้างสรรค์เหล่านี้ช่วยเติมชีวิตชีวาให้กับชุมชนรอบข้างไปพร้อมกัน

วันนี้เราเลยอยากพาทุกคนไปรู้จักพื้นที่สร้างสรรค์ในเมืองเมลเบิร์น ประเทศออสเตรเลีย เมืองที่คนมีคุณภาพชีวิตดีเป็นอันดับต้นๆ ของโลก ซึ่งหนึ่งในสิ่งที่ชวนให้เราอิจฉาชาวเมลเบิร์นก็คือ Abbotsford Convent พื้นที่ทางศิลปวัฒนธรรมที่รวมศิลปิน นักสร้างสรรค์ และคนทำงานเพื่อสังคมกว่าร้อยชีวิตเข้าด้วยกัน ตั้งอยู่ทางเหนือไม่ไกลเกินที่คนเมลเบิร์นจะหลบหนีจากความวุ่นวายใจกลางเมืองมาได้ทุกสุดสัปดาห์ และที่สำคัญคือสถานที่แห่งนี้ดัดแปลงมาจากอารามเก่าของแม่ชีและที่พักพิงของคนยากไร้ที่ก่อตั้งเมื่อ 150 ปีก่อน

จุดเริ่มต้นจากคณะแม่ชี Good Shepherd ได้เดินทางมาถึงเมลเบิร์นเมื่อปี 1863 และได้สร้างอารามหน้าตาคล้ายวิหารเก่าขึ้นเป็นศูนย์รวมตัวของชุมชนคาทอลิกในออสเตรเลีย พร้อมยังช่วยเหลือเหล่าผู้หญิงและเด็กยากไร้กว่า 1,000 คนให้ได้มีที่พักพิง อาหาร และงานเล็กๆ น้อยๆ อย่างการรับจ้างซักรีด ที่นี่เปิดดำเนินการได้ยาวนานกว่าร้อยปี แม้จะมีข้อกังขาเรื่องความเป็นธรรมของระบบการทำงานในรั้วคอนแวนต์แห่งนี้ไม่น้อยก็ตาม 

เมื่อยุคสมัยเปลี่ยน ผู้หญิงมีทางเลือกชีวิตมากกว่าเดิมและทยอยย้ายออกไป ประกอบกับการพัฒนาเมืองที่ขยายมาจากเมลเบิร์น คณะแม่ชีจึงตัดสินใจขายพื้นที่ให้นายทุนและนักพัฒนาดูแลต่อ ช่วงท้ายๆ ในปี 1989 พื้นที่นี้ถูกใช้เป็นอาคารของมหาวิทยาลัย La Trobe University ก่อนที่จะถูกจับจ้องโดยนักพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ที่มีโครงการรื้อถอนอาคารประวัติศาสตร์เหล่านี้เพื่อพัฒนาเป็นอพาร์ตเมนต์

โชคดีที่ชุมชนรอบๆ มองเห็นประโยชน์ของการอนุรักษ์อาคารเหล่านี้ไว้เพื่อจุดประสงค์ทางศิลปวัฒนธรรมและการศึกษา จึงรวมพลังกับสื่อ ต่อสู้เรียกร้องกันยาวนานกว่า 7 ปีจนได้รับชัยชนะเมื่อปี 2004 หลังจากนั้นจึงได้ก่อตั้ง Abbotsford Convent Foundation เป็นหน่วยงานไม่แสวงหากำไรที่มีหน้าที่บริหารจัดการพื้นที่นี้โดยคิดถึงสาธารณะประโยชน์มาจนถึงปัจจุบัน

ความน่าสนใจอยู่ที่การแปลงโฉมอารามแม่ชีเก่าให้เป็นพื้นที่ทางศิลปะไม่ได้เกิดขึ้นแบบฉับพลัน แต่ค่อยๆ พัฒนาและออกแบบร่วมกับคนในชุมชน ศิลปิน มูลนิธิ และหน่วยงานทางศิลปะของออสเตรเลียหลายแห่งอย่างค่อยเป็นค่อยไปในช่วงเกือบ 20 ปีที่ผ่านมา บ่งชี้ว่าที่นี่เป็นทั้งพื้นที่สาธารณะที่เปิดรับทุกคน และยังเป็นพื้นที่สำคัญของคนในชุมชนและคนทำงานสร้างสรรค์ทุกสาขาที่สามารถมาทำงานร่วมกันและแบ่งปันไอเดียได้อย่างแท้จริง

เมื่อปี 2017 ที่นี่ยังถูกจัดให้เป็นพื้นที่มรดกทางวัฒนธรรมของออสเตรเลีย (Australia’s National Heritage List) ลำดับที่ 111 ในลิสต์เดียวกันกับ Sydney Opera House ในฐานะสถานที่สำคัญเชิงสังคมและการต่อสู้ของชนชั้น เพื่อเป็นที่รำลึกถึงความเจ็บปวดและบาดแผลของคนในอดีต (ใครสนใจประวัติศาสตร์ของพื้นที่ เขามี audio tour guide และแอพพลิเคชั่นให้เปิดฟังเรื่องราวของอาคารแต่ละหลังด้วยตัวเองขณะเยี่ยมชมด้วย)

แม้ว่าสถานที่แห่งนี้จะได้รับเงินสนับสนุนจากกองทุนต่างๆ เพื่อใช้ในการฟื้นฟูบูรณะพื้นที่ตลอดมา แต่รายได้สำหรับจัดกิจกรรมต่างๆ ตลอดทั้งปี หรือสำหรับจัดโปรเจกต์พิเศษที่จะช่วยต่อชีวิตให้พื้นที่แห่งนี้ดำเนินต่อไปได้ ล้วนมาจากการบริจาคเงินของคนทั่วไปที่เห็นความสำคัญของพื้นที่สร้างสรรค์ในฐานะพื้นที่แห่งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยรายชื่อของผู้สนับสนุนทั้งหมดไม่ว่ารายใหญ่-รายย่อยก็จะขึ้นที่เว็บไซต์เป็นคำขอบคุณเล็กๆ ด้วย (เข้าไปดูเล่นๆ ได้ที่ abbotsfordconvent.com.au/support-us/supporters)

ตัวอย่างโปรเจกต์ที่ยอดเงินบริจาคทะลุเป้า 50,000 ดอลลาร์ออสเตรเลียไปแล้วคือ Keep It Green: Adaptation โครงการปรับปรุงพื้นที่ทั้งอินดอร์และเอาต์ดอร์ให้ยืดหยุ่นและปลอดภัย ตอบรับกับวิถีชีวิตแบบ new normal ในช่วงโควิด-19 ซึ่งเรามองว่าสิ่งนี้สะท้อนว่าเขาจัดการพื้นที่สาธารณะให้มีพลวัตตอบรับไปกับโลกที่เปลี่ยนแปลงทุกวัน ไม่ใช่แค่สร้างอาคารขึ้นมาให้เสร็จแล้วก็จบกัน ไร้การดูแลรักษาและบริหารจัดการต่อ แถมเร็วๆ นี้ที่นี่ยังเพิ่งเปิดให้ทุกคนเข้าไปแสดงความเห็นทางออนไลน์เกี่ยวกับ master plan ของพื้นที่ในอนาคตว่าอยากให้ปรับเปลี่ยนหรือมีอะไรเพิ่มเติม ย้ำขึ้นไปอีกว่าเสียงของทุกคนมีความหมายต่อการพัฒนาที่นี่จริงๆ

เพื่อนของเราที่เคยอาศัยอยู่ที่เมลเบิร์นเล่าให้ฟังว่า ที่นี่เป็นสุดยอดพื้นที่สาธารณะที่ชาวเก๋ชาวฮิปมักจะมารวมตัวกันทุกวันหยุดสุดสัปดาห์ เมื่อเราลองไล่ดูลิสต์รายชื่อชาวเก๋ที่ว่าซึ่งมาเช่าพื้นที่เปิดเป็นแกลเลอรี ร้านค้า สถานที่จัดเวิร์กช็อป และคลาสเรียนต่างๆ แล้วก็ยิ่งใจเต้นตูมตาม เพราะมีทั้งนักเขียน ช่างภาพ กราฟิกดีไซเนอร์ สถาปนิก นักปั้นเซรามิก กลุ่มคณะละคร และคนที่ทำงานด้านการศึกษา

แต่สิ่งที่เราคิดว่าโดดเด่นและแตกต่างจากพื้นที่สร้างสรรค์อื่นๆ ที่เรารู้จักมา คือการเปิดพื้นที่ให้กลุ่มคนทำงานด้านจิตวิทยาและสุขภาพ ไล่เรียงตั้งแต่นักจิตบำบัดด้วยศิลปะ ผู้เชี่ยวชาญด้าน Shisei Kinsei ศาสตร์การบำบัดจากญี่ปุ่น นักกายภาพบำบัดด้วยศาสตร์ Kinesiology ไปจนถึงนักจิตวิทยาที่เฉพาะเจาะจงไปที่ประเด็น LGBTQIA+ โดยเฉพาะ การใช้พื้นที่ร่วมกันของคนทำงานทั้งวิทย์และศิลป์เหล่านี้ไม่เพียงทำให้ความรู้ต่างๆ เกิดการต่อยอดพูดคุยไม่สิ้นสุดและอาจนำไปสู่การบำบัดข้ามศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเปิดมุมมองของเราเองให้กว้างขึ้นว่า พื้นที่สาธารณะช่วยบำบัดจิตบำบัดใจของชาวเมลเบิร์นได้อย่างเป็นรูปธรรมได้ยังไง

นอกจากนี้ ที่นี่ยังจัดกิจกรรมเพื่อศิลปะและชุมชนเกือบทั้ง 365 วัน ตัวอย่างหลักๆ เช่น Abbotsford Convent Studio Residency Program โครงการคัดเลือกศิลปินรุ่นใหม่ให้มาพำนักอาศัยในพื้นที่เพื่อทำงานศิลปะส่วนตัว, อีเวนต์ศิลปะของเด็กๆ และครอบครัวที่ชื่อว่า Convent Kids หรือเทศกาลดนตรีและศิลปะประจำปีอย่าง Wide Open Space Festival ที่ใช้ข้อดีของการมีพื้นที่กว้างใหญ่กว่า 16 เอเคอร์แห่งนี้ได้คุ้มค่ามาก ยังไม่นับรวมเวิร์กช็อปและคลาสเรียนเล็กๆ ที่จัดแทบทุกสัปดาห์ ซึ่งแต่ละงานก็มีกลุ่มเป้าหมายครอบคลุมตั้งแต่เด็กเล็ก วัยรุ่น คนหนุ่มสาววัยทำงานที่อยากชาร์จแบตฯ และเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ ครอบครัว ไปจนถึงศิลปินและคนทำงานสร้างสรรค์ที่ต้องการแรงบันดาลใจใหม่ๆ จากคนที่มีความสนใจทั้งเหมือนและต่างจากตัวเอง

สำหรับเรา บรรยากาศเหล่านี้คือคุณสมบัติที่พื้นที่สร้างสรรค์และพื้นที่สาธารณะควรจะเป็น เพราะมันสนับสนุนทั้งการเติบโตของวงการสร้างสรรค์ที่ไม่ได้จำกัดแค่ศิลปะเชิงพาณิชย์ หรือร้านอาหารคาเฟ่สวยๆ แต่ยังให้ความสำคัญกับศิลปะที่สร้างสุนทรีให้ชีวิต ที่แห่งนี้เป็นพื้นที่เปิดกว้างให้คนเมืองได้มามีปฏิสัมพันธ์และพูดคุยแลกเปลี่ยนกับคนแปลกหน้า รับและส่งต่อพลังงานดีๆ ให้แก่กัน

เพราะการมีอยู่ของพื้นที่สาธารณะทำให้เราไม่ลืมว่าการมีชีวิตที่ดีแท้จริงนั้นเป็นยังไง 

พูดอย่างนี้แล้วยิ่งอิจฉาชาวเมลเบิร์นจริงๆ

อ้างอิง

abbotsfordconvent.com.au

themomentum.co

The post Abbotsford Convent เมื่อชาวเมืองร่วมกันพลิกสำนักชีเก่าเป็น creative space ที่ตรงใจ appeared first on a day magazine.

ห้องสมุดสาธารณะคือตัวอย่างพื้นที่สาธารณะที่ไม่ได้ถูกใช้เป็นแค่ที่พักผ่อนหย่อนใจหรือเป็น third place ให้คนมาอ่านหนังสือ นั่งทำงาน แต่บทบาทที่ห้องสมุดสาธารณะมีต่อเมืองคือการบ่งชี้ว่าเมืองนั้นๆ ให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ของผู้คนในเมืองมากแค่ไหน เพราะไม่ใช่แค่รวบรวมหนังสือและสื่อการเรียนรู้ต่างๆ แต่ห้องสมุดยังเป็นพื้นที่กลางในการจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกันขั้นพื้นฐาน

จึงไม่แปลกใจที่หลายๆ เมืองในต่างประเทศจะมีห้องสมุดสาธารณะกระจายตัวไปในละแวกชุมชนเล็กๆ ที่ใครๆ ก็เดินไปอ่านหนังสือพิมพ์ประจำวันทุกเช้า แวะหลังเลิกงานเพื่อยืมนิตยสารกลับมาอ่านที่บ้านสักเล่ม หรือแม้แต่เป็นที่ใช้เวลาด้วยกันของครอบครัวในวันหยุดสุดสัปดาห์ ห้องสมุดสาธารณะหลายแห่งยังออกแบบสวยงามจนกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวประจำเมืองนั้นๆ อย่างในประเทศไต้หวันก็มีห้องสมุดสาธารณะสาขาเป่ยโถว (Taipei Public Library Beitou Branch) ที่สวยจนเป็นแลนด์มาร์กของย่าน

โดยทั่วไป ห้องสมุดสาธารณะจะได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐเพราะถือเป็นสิ่งที่รัฐต้องจัดเตรียมให้ประชาชน และค่อนข้างเน้นผู้ใช้งานหลักเป็นผู้ใหญ่หรือนักเรียนนักศึกษา ส่วนมุมหนังสือเด็กจะถูกจัดไว้แค่มุมเล็กๆ มุมหนึ่งที่มีหนังสือนิทานหรือการ์ตูน ครั้งนี้เราเลยอยากพาไปรู้จักห้องสมุดสำหรับเด็กโดยเฉพาะที่ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งไม่เพียงเป็นตัวอย่างในแง่การออกแบบห้องสมุดยังไงให้ถูกใจเด็ก แต่ยังน่าสนใจเพราะมันเริ่มต้นจากการเป็นของขวัญตอบแทนบ้านเกิดของคนคนหนึ่ง

Nakanoshima Children’s Book Forest คือห้องสมุดเด็กในเมืองโอซาก้าที่เพิ่งเปิดให้บริการเมื่อเดือนกรกฎาคม 2020 ตั้งอยู่บนเกาะริมแม่น้ำ Dojima-gawa ใกล้กับอาคารสำคัญของเมืองอย่าง Osaka City Central Public Hall ความเป็นมาของห้องสมุดเด็กนี้พิเศษมากตรงที่เป็นไอเดียริเริ่มของทาดาโอะ อันโดะ (Tadao Ando) สถาปนิกชาวญี่ปุ่นชื่อดังที่ตั้งใจสร้างและบริจาคห้องสมุดแห่งนี้เป็นของขวัญให้บ้านเกิดตัวเอง อันโดะเข้าไปพูดคุยกับเทศบาลเมืองโอซาก้าตั้งแต่ปลายปี 2017 ว่าอยากสร้าง ‘ห้องสมุดที่เปิดโอกาสให้เด็กๆ ได้เรียนรู้ความหลากหลายของศิลปะ วัฒนธรรม และวรรณกรรม’ จนทางเทศบาลเมืองได้ตกลงมอบพื้นที่บริเวณ Nakanoshima Park ให้เพื่อใช้ก่อสร้างห้องสมุดแห่งนี้ ภายใต้คอนเซปต์สั้นและง่ายว่า growth ที่อันโดะเชื่อว่าหนังสือจะปลูกฝังการเติบโตทางจิตใจให้กับเด็กๆ เพื่อให้พวกเขาพร้อมที่จะ ‘กระพือปีกบิน’ ไปในอนาคต

ว่าด้วยเรื่องดีไซน์ ห้องสมุด 3 ชั้นแห่งนี้ถูกออกแบบให้เหมาะกับการใช้งานของเด็กๆ เป็นหลัก (พ่อแม่หรือผู้ใหญ่ก็เข้าใช้งานได้ แต่กฎของห้องสมุดระบุไว้ชัดเจนว่าที่นั่งเป็น priority ที่ต้องให้เด็กๆ นั่งก่อนนะ) แถมยังไม่ทิ้งลายเซ็นสถาปัตยกรรมของอันโดะที่เล่นกับแสงเงาและพื้นที่ว่าง ตัวอาคารภายนอกใช้วัสดุคอนกรีตเปลือยที่รูปฟอร์มเว้าโค้งล้อไปกับการไหลของแม่น้ำข้างเคียง และยังมีฟังก์ชั่นที่ช่วยควบคุมปริมาณของแสงธรรมชาติในระดับพอเหมาะกับการอ่านหนังสือ แต่ก็ไม่ได้จ้าจนทำลายหนังสือ

บันไดไม้โอ๊กเชื่อมระหว่างชั้น 2 กับชั้น 3 ยังเป็นพื้นที่ฮิตที่เด็กๆ มานั่งอ่านหนังสือกันได้อย่างสบายใจ ชั้นหนังสือที่สูงไปจนถึงเพดานตั้งใจให้ความรู้สึกว่าเด็กๆ กำลังวิ่งเล่นไปในป่าหนังสือสมกับชื่อที่ตั้งไว้ (แต่หนังสือก็ยังหยิบได้ง่ายจากชั้นล่าง) โต๊ะเก้าอี้ไม้สีสบายตาก็เลือกมาให้เข้ากับการใช้งานของเด็กและเพื่อความปลอดภัย

อีกไฮไลต์หนึ่งของห้องสมุดแห่งนี้คือห้อง break room ที่เป็นโถงให้เด็กๆ มานั่งพักผ่อนหรือนอนเกลือกกลิ้งได้ตามชอบ โดยมี projection mapping ลงบนกำแพงคอนกรีตโค้งความสูงกว่า 12 เมตร ฉายแอนิเมชั่นที่ร้อยเรียงเรื่องราวและประโยคจากหนังสือคลาสสิกเล่มต่างๆ ทั้งของญี่ปุ่นเองอย่าง Kiki’s Delivery Service หรือวรรณกรรมคลาสสิกอย่างเจ้าชายน้อย

พื้นที่สวน Nakanoshima Park ด้านนอกของห้องสมุดก็เป็นจุดเด่นที่ดึงดูดให้เด็กๆ อยากหยิบหนังสือไปนั่ง-นอนอ่านบนสนามหญ้าเขียวๆ ในวันที่อากาศดีมากกว่าจะนั่งอยู่ที่โต๊ะสี่เหลี่ยมเล็กๆ โดยห้องสมุดอนุญาตให้หยิบหนังสือติดไปอ่านข้างนอกได้คนละเล่ม และภาพที่เห็นกันได้ตลอดก็คือพ่อแม่นั่งอ่านหนังสือร่วมกับลูกๆ ใต้ต้นไม้นั่นแหละ

ในขณะที่ห้องสมุดสาธารณะของผู้ใหญ่พยายามปรับตัวเข้ากับเทคโนโลยีใหม่ๆ และการเชื่อมต่อกับโลกดิจิทัล แต่ที่ Nakanoshima Children’s Book Forest ยังเชื่อว่าหนังสือที่เป็นเล่ม สัมผัสได้ มีขนาดเหมาะมือกับเด็กๆ ยังเป็นตัวเลือกที่ดีต่อการเรียนรู้ของเด็กๆ มากกว่า อันโดะเชื่อว่าการอ่านหนังสือจะช่วยสร้างจินตนาการให้เด็กๆ เติบโตไปเป็นผู้ใหญ่ที่สมบูรณ์

หนังสือของห้องสมุดแห่งนี้จึงไม่ได้แบ่งตามหมวดต่างๆ อย่างที่เราเห็นในห้องสมุดทั่วไปอย่างประวัติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และภาษา แต่ทีมที่ปรึกษาของห้องสมุดอย่าง BACH ที่เชี่ยวชาญเรื่องการคัดสรรและจัดแสดงหนังสือเลือกที่จะแบ่งธีมหนังสือเป็น 12 ธีมที่ล้อไปกับความสนใจและเรื่องรอบตัวของเด็กๆ เช่น Let’s Play With Nature, For Animal Lovers ที่พูดถึงธรรมชาติและสัตว์รอบตัว หมวด Osaka → Japan → World ที่พูดถึงประวัติศาสตร์เมืองโอซาก้า ญี่ปุ่น และใหญ่ไปจนถึงระดับโลก หรือหมวด Thinking About Your Future ที่พาเด็กๆ ลองสำรวจดูว่าพวกเขาอยากโตไปเป็นผู้ใหญ่แบบไหน และหมวดที่เราว่าน่าสนใจมากคือ To live/To die ที่รวบรวมหนังสือภาพ บทกวี ที่พูดถึงความตายให้เด็กๆ ได้เรียนรู้กันตั้งแต่ยังเด็ก ก็น่าสนใจว่ามันจะสร้างจินตนาการแบบไหนให้เด็กๆ กันนะ ซึ่งหนังสือหลายเล่มในห้องสมุดยังได้มาจากเพื่อนๆ ของอันโดะเองที่ช่วยกันบริจาคเข้ามาด้วย

ข้อแตกต่างสำคัญของห้องสมุดเด็กแห่งนี้คือการเป็นห้องสมุดสาธารณะที่ไม่ได้จัดตั้งด้วยมือและงบประมาณจากรัฐบาลหรือเมืองโดยตรง แต่เริ่มต้นจากคนธรรมดาทั่วไปที่อยากสร้างสิ่งดีๆ ไว้ให้เป็นของขวัญแก่เมืองที่เติบโตมา สิ่งที่เราสนใจคือ แล้วห้องสมุดที่เปิดให้บริการฟรีแก่ทุกคนแบบนี้ (แถมยังไม่มีงบสนับสนุนหลักทุกเดือนๆ จากเมือง) จะสามารถอยู่รอดเพื่อเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และพื้นที่แลกเปลี่ยนระหว่างคนในชุมชนได้ยืนยาวไหมนะ?

คำตอบที่พวกเขากำลังทดลองทำคือการเปิดรับบริจาคเงินจากทั้งบุคคลทั่วไปและในนามองค์กร ซึ่งเขามีรายละเอียดบอกในเว็บไซต์แบบละเอียดยิบและตรวจสอบได้ (แถมยังได้ภาษีคืน) ซึ่งใครก็ตามที่บริจาคเงินไม่ว่ากี่เยนก็จะมีรายชื่อขึ้นในเว็บไซต์ (ลองเข้าไปดูเล่นๆ ได้ที่ city.osaka.lg.jp ซึ่งจะพบว่าลิสต์รายชื่อยาวจนน่าตกใจ) คนที่บริจาคเงิน 100,000 เยนขึ้นไปจะได้ประกาศนียบัตรจากเทศบาลเมืองโอซาก้า ส่วนใครที่ใจป้ำบริจาค 300,000 เยนขึ้นไป ชื่อของคุณ (หรือชื่อองค์กร) จะปรากฏบนแผ่นป้ายรายชื่อติดที่ห้องสมุดกันไปเลย

เราคิดว่านี่เป็นกลยุทธ์ง่ายๆ ที่เชื้อเชิญให้ชาวเมืองบริจาคเงินส่วนตัวเล็กๆ น้อยๆ เพื่อช่วยเหลือให้ห้องสมุดแห่งนี้มีอยู่ต่อไป ลองคิดดูว่าถ้าเราเป็นชาวโอซาก้าก็คงอยากให้ลูกๆ หลานๆ ได้ใช้ห้องสมุดที่ทั้งสวยและดีแบบนี้ไปนานๆ เหมือนกัน แถมการระดมทุนจากประชาชนยังช่วยให้ชาวเมืองรู้สึกว่าห้องสมุดนี้เป็นของพวกเขาจริงๆ และช่วยกันดูแลรักษาให้ห้องสมุดไม่เสื่อมโทรมในเร็ววัน

อีกหนึ่งโมเดลที่เราว่าเวรี่เจแปนนีส คือการทำของที่ระลึกสุดน่ารักมาช่วยสร้างรายได้ให้ห้องสมุดอีกทางหนึ่ง ไม่ต่างจากเวลาที่เราไปเที่ยวสถานที่ท่องเที่ยวหรือพิพิธภัณฑ์ต่างๆ ในญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นสมุดโน้ต แก้วน้ำ กระบอกน้ำ tote bag หรือเสื้อยืด ที่ดีไซน์มาทั้งสินค้าสำหรับเด็กและผู้ใหญ่หัวใจเด็ก (เราแอบไปส่องในเว็บไซต์แล้วพบว่าน่ารักมากจนอยากสั่งออนไลน์มาเดี๋ยวนี้) นี่อาจเป็นอีกโมเดลธุรกิจง่ายๆ ที่ห้องสมุดสาธารณะของประชาชนสามารถทำได้เช่นกัน ยิ่งหากเป็นห้องสมุดที่มีการดีไซน์แบรนด์ดิ้งชัดเจนแบบนี้แล้วก็นับว่าเป็นแนวคิดที่ฉลาดมาก

ระยะเวลาไม่ถึงปีที่ห้องสมุดแห่งนี้เปิดให้บริการอาจยังเร็วเกินไปที่จะประเมินว่าประสบความสำเร็จหรือไม่ และจะบรรลุวัตถุประสงค์ที่อันโดะและชาวเมืองตั้งใจไว้หรือเปล่า แต่สิ่งที่เราเห็นได้ชัดตั้งแต่ตอนนี้แล้วก็คือ อันโดะและผู้คนในเมืองได้มอบพื้นที่การเรียนรู้แห่งใหม่ให้กับเด็กๆ ในเมืองของเขา และยังเป็นของขวัญชิ้นใหญ่ที่คนเมืองทุกคนมอบให้แก่กันและกัน

อ้างอิง

architecturalrecord.com

designboom.com

kodomohonnomori.osaka

mrkjr.jp/en

The post เมื่ออันโดะมอบของขวัญให้เด็กๆ โอซาก้าเป็น Nakanoshima Children’s Book Forest appeared first on a day magazine.