ผมนึกถึงขนมปังที่เคยลืมทิ้งไว้ในตู้และเมื่อเปิดมาอีกทีมันก็ปกคลุมไปด้วยราสีเขียวอมฟ้าแซมด้วยสีดำน่าขนลุก ผมนึกถึงกองไม้ในบ้านที่ไม่ค่อยมีใครไปแตะต้องและพอหน้าฝนทีไร เห็ดสีขาวหน้าตาประหลาดก็งอกขึ้นมาทักทายชวนอี๋ทุกครั้งที่เห็น ผมนึกถึงชื่อน่ากลัวๆ ที่แบบเรียนวิชาสุขศึกษาตั้งให้เห็ดบางพันธุ์ที่มีฤทธิ์หลอนประสาท ไปจนถึงเห็ดตัวร้ายในมาริโอ้ที่วิ่งชนเมื่อไหร่ก็เกมโอเวอร์ทันที

หลายคนอาจมีมุมมองและภาพจำที่ไม่สวยงามนักต่อเห็ดรา ผมเองก็เช่นกัน แต่ทันใดที่ได้ดูภาพยนตร์สารคดี Fantastic Fungi ภาพนั้นก็เปลี่ยนไปทันที การเดินทางไปในโลกลี้ลับของเห็ดราผ่านภาพที่สวยชวนตะลึงเป็นเวลาชั่วโมงกว่าๆ ทำให้เห็นเรื่องราวของมันในอีกมุม และได้รู้ว่าจุลชีวิตเหล่านี้ไม่ใช่แค่ตัวประกอบ แต่ถือบทเด่นในระบบนิเวศในฐานะ ‘nature’s recycler’ หรือผู้หมุนเวียนสารอาหารของธรรมชาติ แถมยังมีคุณประโยชน์มากมายโดยเฉพาะในทางการรักษาเยียวยา ทั้งในด้านการบำบัดรักษาโรคมะเร็ง เยียวยาอาการซึมเศร้า และบาดแผลทางใจจากภาวะ PTSD ทว่าก่อนหน้านี้วงการแพทย์กลับไม่เคยชายตามอง 

เมื่อได้ลองมองมันใกล้ๆ จากที่เคยรู้จักแต่มุมน่าขนลุก รู้ตัวอีกทีผมก็เห็นมุมน่ารักของมันและเปลี่ยนเป็นเอ็นดูตัวละครลับแห่งโลกนิเวศวิทยาตัวนี้ไปซะแล้ว ใครยังไม่เคยดู ผมขอแนะนำเป็นอย่างยิ่งครับ

ขณะที่สารคดี Fantastic Fungi เป็นเหมือนสปอตไลต์ดวงใหญ่ ฉายแสงให้คนทั่วโลกหันมาสนใจเห็ดราและเปลี่ยนภาพจำที่คนมีต่อพวกมัน ยังมีนักสร้างสรรค์อีกหลายคนที่ยืนอยู่ระหว่างพรมแดนของวิทยาศาสตร์และศิลปะ ผู้ทำหน้าที่คล้ายสปอตไลต์ดวงเล็กๆ เปิดอีกหลายมุมมองของเห็ดราผ่านโปรเจกต์ศิลปะที่สนุก งดงาม น่าเอ็นดู ไปจนถึงเกาหัวว่าคิดได้ไง

จุดกึ่งกลางระหว่างศิลปะและเห็ดราอยู่ตรงไหน เราจะพาไปดูกัน

โลกอีกใบในจานเพาะเชื้อ

เวลาเราเห็นราในชีวิตประจำวัน ส่วนใหญ่มันจะดูน่ากลัวด้วยสีและรูปทรงชวนหยึย แต่สำหรับนักจุลชีววิทยา Tracy Debenport ผู้เฝ้ามองการเติบโตของราในห้องแล็บพยาธิวิทยาพืช มหาวิทยาลัยคอร์เนล ภาพที่เธอเห็นนั้นต่างออกไป

หากมองผ่านๆ ภาพถ่ายใบนี้คงดูคล้ายภาพทิวทัศน์ทุ่งหญ้ากับดอกไม้ที่ผ่านกระบวนการปรับสีให้ดูแปลกตา หรือดูคล้ายภาพกราฟิกที่สร้างขึ้นด้วยโปรแกรมสามมิติ แต่จริงๆ แล้วมันคือภาพถ่ายเห็ดราส่วนหนึ่งที่ผ่านตาเทรซี่ทุกวัน

เทรซี่เล่าว่ากิจวัตรประจำวันของเธอคือการส่องกล้องเข้าไปมองราในจานเพาะเชื้อเพื่อวิจัยและค้นหาความเป็นไปได้ใหม่ๆ ในการใช้เห็ดราเพื่อเยียวยารักษา สิ่งที่เธอพบในนั้นไม่ใช่แค่ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ แต่กลับเป็นมุมมองความงามที่น้อยคนจะได้เห็น ภาพราที่เห็นผ่านเลนส์ขยายนั้นราวกับเป็นโลกอีกใบ ราแต่ละชนิดมีรูปทรง สีสัน การเคลื่อนไหว และแพตเทิร์นการเติบโตที่แตกต่างกัน นอกจากนี้พวกมันยังเติบโตตลอดเวลา ทำให้แต่ละวินาทีมีจังหวะและองค์ประกอบที่ชวนเซอร์ไพรส์

โลกใบนั้นทำให้เทรซี่ตกหลุมรัก จนวันหนึ่งเธอตัดสินใจหยิบกล้องถ่ายรูปมาติดตั้งเข้ากับกล้องจุลทรรศน์และเริ่มถ่ายภาพสิ่งที่เกิดขึ้นในแต่ละวันเอาไว้ 

พอดีกับที่แพสชั่นส่วนตัวของเทรซี่คือการเล่าเรื่องเห็ดราให้คนรู้สึกตื่นตา เปลี่ยนภาพจำของมันที่เคยถูกพูดถึงแต่ในด้านลบ และทำให้คนอยากรู้จักโลกของพวกมันมากขึ้น เธอจึงเริ่มโพสต์คอลเลกชั่นโลกใบจิ๋วในอินสตาแกรมชื่อ under.the.scope จนปัจจุบันมีผู้ติดตามมากกว่าสี่หมื่นคน และภาพถ่ายราในนั้นคว้ารางวัลภาพถ่ายจุลทรรศน์จาก Nikon Small World มาแล้วถึง 2 ครั้ง

หลังจากเริ่มมีคนทยอยเข้ามารู้จักโลกของเห็ดราของเทรซี่มากขึ้น นักวิจัยสาวก็ต่อยอดงานศิลปะให้กลายเป็นเว็บไซต์และคอมมิวนิตี้ชื่อ The Microbe Institute เพื่อเป็นพื้นที่เรียนรู้เรื่องของเห็ดราผ่าน ‘ศิลปะ’ หลากหลายแขนง ไม่ใช่แค่เฉพาะภาพถ่าย แต่ยังมีผลิตภัณฑ์มากมายที่ได้แรงบันดาลใจจากรา ไม่ว่าจะเป็นกระเป๋าและชุดเดรสพิมพ์ลายเซลล์ของยีสต์, เสื้อยืดสกรีนลายโครงสร้างโมเลกุลของรา หรือต่างหูที่มาจากรูปทรงของไวรัส! นอกจากนี้มันยังเป็นคอมมิวนิตี้ที่เป็นพื้นที่ให้คนรักการส่องกล้องจุลทรรศน์มาเจอกันด้วย

ที่สำคัญ เธอไม่ติดว่าใครจะนิยามสิ่งที่เธอทำว่ายังไง จะเรียกมันเป็นโครงการวิทยาศาสตร์หรือโปรเจกต์ศิลปะก็ได้ เพราะในมุมของเทรซี่วิทยาศาสตร์และศิลปะไม่เคยแยกขาดจากกัน แต่ตั้งอยู่บนสเปกตรัมที่ไร้เส้นแบ่ง และหลายต่อหลายครั้งการสร้างแรงบันดาลใจด้านวิทยาศาสตร์ให้ผู้คนก็ทำได้ผ่านการใช้ศิลปะ เช่นที่เธอทำ

ศิลปินที่ชวนรู้จักราในมุมฟรุ้งฟริ้ง

ในมหาวิทยาลัยศิลปะ British Higher School of Art and Design ที่กรุงมอสโก สตูดิโอทำงานของนักเรียนคนอื่นๆ อาจระเกะระกะไปด้วยอุปกรณ์ศิลปะ แต่สตูดิโอของ Dasha Plesen กลับเป็นเหมือนห้องทดลองของนักวิทยาศาสตร์เพราะมันประกอบไปด้วยโต๊ะหนึ่งตัว หลอดทดลอง ชั้นวางจานเพาะเชื้อ กล้องจุลทรรศน์ และหากแวะเข้าไปดูอินสตาแกรม dashaplesen ของเธอ แทนที่จะได้เห็นภาพที่เที่ยว อาหาร หรือชีวิตประจำวันเหมือนอย่างวัยรุ่นวัยเดียวกัน ในนั้นกลับมีแต่รา รา และรา!

ดาชาเรียกตัวเองว่าเป็น Bio Artist งานศิลปะของเธอใช้ ‘จานเพาะเชื้อ’ เป็นเหมือนเฟรมผ้าใบ และแต่งแต้มสีสันลงไปด้วย ‘เชื้อรา’ ชนิดต่างๆ ในกระบวนการทำงาน เธอต้องเฝ้าสังเกตว่าเชื้อราเติบโตแบบไหน เพราะเชื้อราแต่ละตัวให้สีและรูปร่างที่แตกต่าง นอกจากนี้ยังต้องหมั่นทดลองว่าการเติบโตของราจะเปลี่ยนไปยังไงภายใต้เงื่อนไขและสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันเพื่อควบคุมให้ ‘งานศิลปะ’ ชิ้นนี้เป็นอย่างใจคิด 

กระบวนการของดาชาคงคล้ายๆ ศิลปินภาพเขียนที่ต้องผสมสีที่ใช่ ค้นหาฝีแปรงที่ชอบ ทดลองเทคนิคการเพนต์ที่เป็นตัวเอง ต่างกันตรงที่ว่า เชื้อรามีชีวิตของมันเองที่หลายครั้งก็อยู่เหนือการควบคุม ตรงนี้แหละที่ทำให้ ‘ไดอารีรา’ ในอินสตาแกรมของดาชาน่าสนใจ เพราะวันนี้งานของเธอเป็นสีหนึ่ง พอกลับมาดูอีกวันสีก็เปลี่ยนไปแล้ว วันนี้รูปร่างแบบหนึ่ง อีกวันมีรูปร่างใหม่เพิ่มขึ้นมา บางครั้งดาชาจะใช้การร่างเส้นทับลงไป เพื่อบันทึกรูปร่างของราในแต่ละวันเอาไว้เปรียบเทียบ

ถ้าใครย้อนดูภาพราของดาชากลับไปสักระยะหนึ่งจะเห็นสไตล์ที่เปลี่ยนแปลงไปตามเวลา จากแรกๆ ที่สีสันยังเป็นโทนตุ่นๆ มาจนถึงช่วงที่เล่นสีสดใสอย่างสนุกสนาน มีการทดลองใส่เนื้อวัสดุอื่นๆ อย่างกากเพชร เกล็ดสายรุ้ง ผสมกับการเพนต์สีจริง หรือเพาะราซ้อนลงบนภาพถ่าย คงเหมือนศิลปินทุกแขนงที่เมื่อเวลาผ่านไปลายเส้นก็เจดจัด สไตล์ก็ชัดขึ้น

สิ่งที่ผมสงสัยมีอย่างเดียวคือเมื่องานเสร็จ นอกจากชื่อดาชา เราต้องใส่ชื่อราในฐานะศิลปินผู้ร่วมสร้างงานด้วยหรือเปล่า

บทเพลงจากชีวิตเล็กๆ ในตัวเรา

จากงานศิลปะที่ทำให้เราต้องมองราในมุมใหม่ คราวนี้เรามาลองฟังเสียงของมันดูบ้าง

ตอนเช้าที่เรายืนส่องกระจก เราคงคิดว่าภาพสะท้อนที่เห็นตรงหน้ามีเพียงแค่ตัวเราใช่ไหมครับ แต่ถ้าคิดตามไอเดียของ Ani Liu ศิลปินและนักวิจัยจาก MIT Media Lab อาจไม่ใช่แบบนั้น เพราะหลิวบอกว่าบนเนื้อตัวของเราเต็มไปด้วยแบคทีเรียและจุลชีวิตนับล้านล้าน

ความสนใจของเอนี หลิว อยู่ตรงจุดที่ทาบกันของเทคโนโลยี ชีววิทยา การเมือง และตัวตนของมนุษย์ นำพาให้หลิวสนใจจุลชีวิตในร่างกาย ในฐานะสิ่งที่อยู่กับเราทุกวันแต่เรากลับไม่เคยรับรู้การมีอยู่ของมัน เธอตั้งคำถามว่า หากแบคทีเรียในร่างกายของเราสามารถส่ง ‘เสียง’ ให้เราได้ยินได้ จะเป็นยังไง? และคิดต่อว่า หากจะมีภาษาอะไรสักอย่างที่จุลชีวิตเหล่านี้ใช้สื่อสารกับเรา มันควรเป็นภาษาอะไร?

‘ดนตรี’ คือภาษาสากลที่หลิวคิดว่าเหมาะสมที่สุด ชิ้นส่วนไอเดียต่างๆ เหล่านี้ประกอบกันขึ้นมาเป็น ‘Biota Beats’ โปรเจกต์แปลงแบคทีเรียในร่างกายให้กลายเป็นเสียงดนตรี ที่หลิวสร้างสรรค์ร่วมกับกลุ่มคนที่รวมตัวกันทำโปรเจกต์ต่างๆ อย่าง EMW Street Bio iGem 

Microbial Record Player คือเครื่องเล่นเพลงหน้าตาเหมือนเทิร์นเทเบิลหรือเครื่องเล่นแผ่นไวนิล แต่สื่อที่ใช้เล่นเป็นสิ่งที่เรียกว่า Biota Record หรือแผ่นเพลงที่สร้างจากแบคทีเรียในตัวเรา วิธีการบันทึกเสียงอัลบั้มนี้ไม่ต้องไปไกลถึงห้องอัด แค่ ‘swab’ หรือใช้ไม้เก็บตัวอย่างแบคทีเรียจากส่วนต่างๆ ของร่างกาย ไม่ว่าจะช่องปาก เท้า สะดือ หรือรักแร้ แล้วป้ายลงบนแผ่นเสียง จากนั้นรอให้พวกมันเติบโตและสร้างชุมชนก่อนนำไปวางบนเครื่องเล่น จากนั้นก็รอโยกไปกับจังหวะของชีวิตเล็กๆ ที่ซ่อนอยู่ในตัวเรา

กระบวนการเบื้องหลังบทเพลงคือเทคโนโลยีที่แปลงเชื้อราบนแผ่นเสียงให้กลายเป็นภาพ เธอแบ่งภาพที่เกิดขึ้นเป็นแพตเทิร์นต่างๆ แต่ละแพตเทิร์นจะเชื่อมกับชุดเสียงที่ออกแบบโดยนักดนตรี เมื่อกดเล่น แบคทีเรียจากแต่ละอวัยวะของเราที่อยู่ในส่วนต่างๆ ของแผ่นก็จะมอบจังหวะและทำนองที่แตกต่างกัน และแน่นอน เพลงของเราก็จะเปลี่ยนไปในแต่ละวัน ตามการเติบโตของจุลชีวิตเหล่านั้น

“หมู่มวลจุลินทรีย์และชีวิตเล็กๆ ที่อยู่รอบตัวเรา บนร่างกายเรา และข้างในตัวเรามีผลต่อพฤติกรรมของเราขนาดไหน?”

“เรามักเชื่อมโยงอารมณ์และนิสัยของเรากับความเป็น ‘ตัวเรา’ แต่ที่จริงมันเกิดจากการร่วมสร้างกับชีวิตอื่นๆ อีกมากมาย”

สองประโยคด้านบนนี้ ผมแปลแบบสรุปความจากงานศิลปะของ Ani Liu และจดลงสมุดด้วยความชอบเป็นพิเศษ อาจเพราะมันเป็นคำถามที่ผมไม่เคยถามและเป็นมุมมองที่ผมไม่เคยมอง หลายครั้งเราอาจคิดว่า ‘ตัวเรา’ ขับเคลื่อนจากแค่ ‘เรา’ แต่ไม่เคยคิดในมุมกลับกันที่ว่า หรือที่จริง สิ่งที่มีอิทธิพลต่อ ‘เรา’ มากที่สุดอาจเป็นสิ่งเล็กๆ ที่เราไม่เคยมองเห็น คงเหมือนกับที่สารคดี Fantastic Fungi พูดถึง Mycelium หรือ ‘ขยุ้มรา’ ที่แตกแขนงสร้างเครือข่ายอยู่ใต้ดินทุกตารางนิ้วที่เรายืนเพื่อสร้างสมดุลในธรรมชาติ แต่เรากลับไม่เคยรู้ว่ามันมีอยู่และไม่รู้ประโยชน์ของมัน

จุดราเล็กๆ ที่พาให้ Tracy Debenport ค้นพบอาณาจักรกว้างใหญ่หลังเลนส์กล้องจุลทรรศน์ สู่ศิลปะจากราที่เติบโตและเปลี่ยนแปลงสีสันตลอดเวลา จนถึงบทเพลงจากแบคทีเรียในตัวเรา ในโปรเจกต์ทั้งสาม ศิลปะยังคงทำหน้าที่อย่างที่เป็นมาเสมอ คือการติดเลนส์ขยาย ฉายไฟ เพิ่มเสียง เพื่อให้เราหันไปมองสิ่งเล็กๆ ที่ไม่เคยเหลียวมองหรือไม่คิดจะมอง เพื่อพบว่าทุกชีวิตไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ต่างมีความอัศจรรย์ในตัวมันเอง

อ้างอิง

ani-liu.com

biotabeats.com

dashaplesen.com

tracylovesfungi.com

The post เมื่อเห็ดราดูน่ารัก! รู้จัก Microbial Art ศิลปะจากเห็ด รา และสารพัดแบคทีเรีย appeared first on a day magazine.

ตั้งแต่บทเรียนในหนังสือเรียนวิชาสังคมศึกษาจนถึงข่าวในนิวส์ฟีด บ่อยครั้งที่เรื่องราวในโลกถูกส่งมาถึงเราในรูปแบบของ ‘ตัวเลข’ และ ‘สถิติ’ ชุดตัวเลข 0-9 และเส้นกราฟง่ายต่อการสรุปความ สื่อสาร ส่งต่อ และจัดเก็บในฐานข้อมูล แต่ก็อย่างที่ Joseph Stalin กล่าวว่า “หนึ่งความตายคือโศกนาฏกรรม ล้านความตายคือสถิติ” บางครั้งขนาดของข้อมูลที่ใหญ่และจำนวนตัวเลขที่มหาศาลก็ห่างไกลเกินขอบเขตการรับรู้และดูไม่เกี่ยวข้องกับชีวิตจนทำให้สมองและร่างกายเล็กๆ ของเรายากจะจินตนาการและประมาณความรู้สึกที่จะมีให้กับตัวเลขและสถิติเหล่านี้ได้

ยกตัวอย่างโศกนาฏกรรมครั้งยิ่งใหญ่ในประวัติศาสตร์อย่างการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว 6,000,000 คนคือตัวเลขจำนวนประมาณการผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์นั้น เลข 7 หลักฟังแล้วน่าสนั่นพรั่นพรึงก็จริง แต่ไม่อาจทำให้เรารู้สึกหดหู่ได้เท่าตอนที่กำลังยืนอยู่หน้ากองแว่นสายตาและรองเท้าขนาดมหึมา อดีตของในครอบครองของชาวยิวที่ถูกสังหารซึ่งจัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์เอาชวิตซ์-เบียร์เคเนา แม้จำนวนวัตถุเหล่านั้นอาจไม่มากมายถึงล้านชิ้น ทว่าเรารับรู้ได้ว่าแว่นตาทุกอันล้วนเคยอยู่บนใบหน้าใครสักคน รองเท้าทุกคู่เคยมีเจ้าของ กะขนาดด้วยสายตาก็พอจะรู้ว่าเขาเป็นเด็กหรือผู้ใหญ่ เป็นผู้หญิงหรือผู้ชาย ไม่ใช่แค่ตัวเลขแต่คือชีวิต

เมื่อเรามองทะลุตัวเลขเข้าไปเห็นผู้คน รับรู้เรื่องราวนั้นในสเกลของมนุษย์ผู้เชื่อมโยงได้กับตัวเรา เมื่อนั้นเราจึงเริ่มตระหนักถึงความเลวร้ายของสงครามและความเจ็บปวดของผู้คนอย่างที่ตัวเลขและสถิติไม่อาจทำให้เรารู้สึกได้ ไม่ใช่แค่ตัวเลขแต่คือชีวิต

แต่ก็ใช่ว่าเราจะสามารถรับรู้ทุกเรื่องราวบนโลกในสเกลของมนุษย์ได้ทั้งหมด เช่น เรื่องราวเกิดขึ้นในพื้นที่ที่ห่างไกลจากเรามาก เรื่องราวที่กลายเป็นอดีต หรือเรื่องใหญ่ในสเกลที่เราไม่สามารถหาจุดเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน งานศิลปะหลายชิ้นจึงช่วยทำหน้าที่แปลค่าข้อมูลทางสถิติให้กลายเป็นความรู้สึกและประสบการณ์ที่เรารับรู้ได้ด้วยตา หู จมูก ลิ้น และร่างกาย ในแบบที่ตัวเลขไม่สามารถให้เราได้

ไกลสู่ใกล้ ใหญ่สู่เล็ก

234,000 ตัน คือปริมาณน้ำแข็งในกรีนแลนด์ที่ละลายใน 1 ปีจากอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้น และตลอด 27 ปีที่ผ่านมาอัตราความเร็วในการละลายของก้อนน้ำแข็งเหล่านี้มีแต่จะเร็วขึ้น 

ข้อเท็จจริงนี้เป็นเรื่องใหญ่ แต่ประสบการณ์ของคนตัวเล็กๆ อย่างเราไม่อาจพาการรับรู้ไปถึงจุดที่ทำให้รู้สึกว่ามันเป็นเรื่องใหญ่ ‘แค่ไหน’ เราเคยเห็นน้ำแข็งก้อนใหญ่ในร้านขายส่ง ใหญ่กว่านั้นอาจเป็นก้อนที่เมืองหิมะในดรีมเวิลด์ ทว่าเรานึกไม่ออกว่าน้ำแข็ง 2 แสนกว่าตันมันใหญ่ขนาดไหน และการละลายนั้นรวดเร็วจนน่าวิตกขนาดนั้นเชียวหรือ 

แต่ถ้าเราได้เห็นก้อนน้ำแข็งที่ว่านั้นตรงหน้าเราจะรู้สึกมากขึ้นหรือเปล่า? ศิลปิน Olafur Eliasson สงสัยก่อนจะกลายมาเป็น ‘Ice Watch’ งานศิลปะที่เขายกก้อนน้ำแข็งจากธารน้ำแข็งในกรีนแลนด์จริงๆ มาตั้งไว้ในพื้นที่สาธารณะในลอนดอน

“มันฟังดูนามธรรมมาก กรีนแลนด์อยู่ไกลจากเรา อยู่นอกขอบเขตที่ร่างกายและสมองของเราจะคิดไปถึง ผมแค่อยากจะเปลี่ยนเรื่องเล่าเกี่ยวกับโลกร้อนด้วยการทำให้มันถูกรับรู้ผ่านสมองและร่างกายของเรา” ศิลปินขยายความ

น้ำแข็ง 30 ก้อนที่แตกออกจากแผ่นน้ำแข็งขนาดใหญ่น้ำหนักรวมกันกว่าร้อยตัน ถูกขนจากกรีนแลนด์มาจัดวางไว้หน้าหอศิลป์เทตโมเดิร์นและที่หน้าสำนักงานใหญ่ของสำนักข่าว Bloomberg ผู้คนที่ผ่านไปมาสามารถสังเกตการณ์และเข้ามาใช้ร่างกายสัมผัส ดมกลิ่น ชิมรสชาติ (!?) รวมถึงเฝ้ารอดูการละลายของมันได้ เมื่อผู้คนได้รับรู้ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นกับก้อนน้ำแข็งเล็กๆ ที่นับเป็นเพียงแค่ 0.05 เปอร์เซ็นต์ของน้ำแข็งทั้งหมดที่กำลังละลาย คนก็เริ่มจินตนาการถึงภาพที่ใหญ่ขึ้นได้ว่าสิ่งที่เกิดขึ้นกับโลกของเราน่าเป็นห่วงแค่ไหน 

ระยะเวลาการจัดแสดงขึ้นอยู่กับเวลาที่น้ำแข็งทุกก้อนจะละลายหายไปจนหมด เมื่อนั้นก็เป็นอันปิดนิทรรศการ เช่นเดียวกับธารน้ำแข็ง 2 แสนกว่าตันที่กรีนแลนด์ เมื่อมันละลายจนหมด โลกของเราก็คงถึงคราวปิดฉากเช่นกัน

ผลกระทบที่จะตามมาหลังการละลายของธารน้ำแข็งคือระดับน้ำทะเลทั่วโลกจะสูงขึ้น 70-130 เซนติเมตร สองศิลปินชาวฟินนิช Pekka Niittyvirta และ Timo Aho จึงจับตัวเลขที่น่าสนใจนี้มาสร้างเป็นงานศิลปะ และแม้จะสร้างขึ้นโดยคนละคน จัดแสดงคนละทวีป แต่งานนี้ก็ช่างคล้องจองกับ Ice Watch ของโอลาเฟอร์ราวกับเป็นหนังภาคต่อ

‘Lines’ คือ installation art ที่ทำขึ้นบริเวณชุมชนเลียบชายฝั่งในสกอตแลนด์ เส้นแสงลากผ่านริมน้ำ ลัดเลาะทุ่งหญ้า ตัดเข้ามายังเขตชุมชน ลากยาวผ่านบ้านเรือนของผู้คน ดูเผินๆ อาจเหมือนไฟประดับในเทศกาล ทว่ามันคือเส้นที่บ่งบอกว่าหากอุณหภูมิโลกยังคงเพิ่มสูงในอัตรานี้ต่อไปเรื่อยๆ นี่คือระดับความสูงของน้ำทะเลที่เราจะได้เห็นใน ค.ศ. 2100 

ลำพังตัวเลขอาจทำให้เห็นภาพไม่ชัด แต่เมื่อมีแสงเส้นนี้พวกเขารู้สึกได้ทันทีว่าชายฝั่งที่เคยเดินเล่นจะหายไป ที่ดินที่ใช้ทำการเกษตรจะถูกน้ำกลืนไปทั้งผืน บ้านครึ่งหลังจะจมใต้น้ำ ชุมชนจะไม่สามารถอยู่อาศัยได้อีก และแน่นอนว่าชีวิตของผู้คนที่อยู่ตรงนี้ก็จะหายไปเช่นกัน

“งานศิลปะมีศักยภาพในการถ่ายทอดชุดข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ไปจนถึงแนวคิดที่ยากและซับซ้อนทั้งหลายด้วยวิธีที่ทรงพลังในแบบที่คำหรือตัวหนังสือไปไม่ถึง หวังว่างานชิ้นนี้จะทำให้ผู้คนนึกภาพ (ปัญหาโลกร้อน) ตามได้และเชื่อมโยงมันเข้ากับชีวิตจริงได้ดีขึ้น” ศิลปินทั้งสองกล่าว

ยกเรื่องไกลตัวมาอยู่ใกล้ตัว ถ่ายทอดประเด็นใหญ่ผ่านอะไรเล็กๆ–นี่เป็นแค่ไม้ตายแรกที่ศิลปะใช้ในการแปรเปลี่ยนตัวเลขและสถิติให้เป็นความรู้สึก กระบวนท่าถัดไปคือการสร้างอิมแพกต์ด้วยการเปลี่ยนจำนวนให้กลายเป็นปริมาณ

เผชิญหน้ากับปริมาณ

เช้าวันหนึ่งในปี 2013 ผู้คนที่มาเดินเล่นริมชายหาดนอร์ม็องดีในฝรั่งเศสต้องตกตะลึงกับภาพที่เห็น เมื่อหาดทรายผืนที่คุ้นเคยเต็มไปด้วยร่องรอยรูปร่างกายมนุษย์เกลื่อนกลาดยาวตลอดหาด แม้จะไม่ถึงกับสยองขวัญเพราะไม่มีเลือดเนื้อ แต่นั่นก็ทำให้คนตื่นตระหนกและตั้งคำถามว่าเกิดอะไรขึ้นกันแน่ 

‘The Fallen 9000’ คืองานศิลปะที่สองศิลปินอังกฤษ Jamie Wardley และ Andy Moss ชวนอาสาสมัครกว่า 60 คน รวมถึงคนในพื้นที่อีกกว่า 500 คน มาขูดขีดผืนทรายสร้างร่องรอยรูปมนุษย์จำนวน 9,000 รูปเพื่อระลึกถึงผู้คนที่เสียชีวิตจากการยกพลขึ้นบกที่ชายฝั่งนอร์ม็องดีในวันที่ 6 มิถุนายน 1944 ในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 หรือที่เรียกกันว่า D-Day โดยจำนวนคนเหล่านั้นมีทั้งทหารเยอรมัน ทหารฝ่ายสัมพันธมิตร และพลเรือน 

ไม่ใช่ทุกคนที่จะนึกภาพความตายจำนวนมหาศาลขนาดนั้นออก แต่ทันทีที่ภาพร่างมนุษย์ทั้ง 9,000 ภาพถูกประทับลงจนครบ ทุกคนก็ประจักษ์ด้วยสายตาพร้อมกันว่าปริมาณของมันกินพื้นที่ชายหาดไปหลายร้อยเมตร นี่แหละความโหดร้ายของสงคราม

งานศิลปะชิ้นนี้จัดแสดงอยู่ตรงนั้นเพียงไม่กี่ชั่วโมงก่อนจะถูกชะล้างหายไปด้วยคลื่นทะเล แต่นอกจากการตระหนักถึงความสูญเสียจากสงคราม The Fallen 9000 ยังเชื่อมโยงผู้คนเข้าด้วยกันผ่านกิจกรรมขุดทราย นั่นเป็นช่วงเวลาที่ดีที่พวกเขาจะคุยกันเกี่ยวกับเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ในพื้นที่ของตัวเอง บางรอยประทับอาจหมายถึงเป็นคุณปู่ คุณทวด เพื่อนซี้ หรือคนรักของใครสักคน เพราะเบื้องหลังตัวเลข 9,000 คือชีวิตคนที่เคยมีอยู่จริง

ทุกตัวเลขมีชื่อเรียก ใบหน้า และเรื่องราวให้กล่าวขาน

ในวันที่ 24 พฤษภาคม 2020 หนังสือพิมพ์ The New York Times พาดหัวว่าประชากรในอเมริกาเสียชีวิตจากการติดเชื้อไวรัสโควิดไปแล้วถึง 100,000 คน แทนที่หน้าหนึ่งของหนังสือพิมพ์ในวันนั้นจะประกอบด้วยพาดหัวข่าวต่างๆ และภาพถ่ายเหมือนทุกวัน พื้นที่ทั้งหน้ากระดาษกลับอุทิศให้กับรายชื่อผู้เสียชีวิตจำนวน 1,000 คน (นับเป็น 1 เปอร์เซ็นต์ของผู้เสียชีวิตทั้งหมด) พร้อมระบุอายุ เมืองที่อยู่อาศัย และเรื่องราวสั้นๆ ของพวกเขา นับเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่หน้าหนึ่งของหนังสือพิมพ์หัวนี้มีเพียงตัวหนังสือ 

“Alan Lund, 81, รัฐวอชิงตัน, คอนดักเตอร์ผู้มีหูสุดมหัศจรรย์”

“Lorena Borjas, 59, เมืองนิวยอร์กซิตี้, นักเคลื่อนไหวเพื่อผู้ลี้ภัยทรานส์เจนเดอร์”

“Jean-Claude Henrion, 72, เมืองแอตแลนติส, ขี่ Harley-Davidson เป็นชีวิตจิตใจ”

“Patricia H. Thatcher, 79, เมืองคลิฟตันปาร์ค, ร้องเพลงในโบสถ์มา 42 ปี”

“Jerome Berrian, 64, เมืองชิคาโก, สนุกกับการขับรถทางไกล, ยามค่ำคืน กับอาหารมื้อใหญ่”

แทนที่จะใส่อินโฟกราฟิกรูปคน 100,000 คนเพื่ออุทิศให้ผู้สูญเสีย Simone Landon ผู้ช่วยบรรณาธิการแผนกกราฟิกกลับบอกว่า “วิธีนั้นไม่สามารถบอกเล่าได้ว่าพวกเขาเหล่านี้เป็นใครและชีวิตของเขาเป็นยังไง นี่ต่างหากคือสิ่งที่มีความหมายสำหรับพวกเราในฐานะประเทศหนึ่ง” เธอจึงรวบรวมข่าวและประกาศผู้เสียชีวิตจากโควิด-19 จากหนังสือพิมพ์เล็กใหญ่ทั่วประเทศ พร้อมต่อท้ายด้วยข้อความที่คัดมาเพื่อบอกเล่าถึงพวกเขา ทั้งหมดนี้เพื่อบอกว่า ‘จำนวนตัวเลข’ ไม่ได้สำคัญเท่ากับ ‘ชีวิตคน’ ที่สูญเสีย ทุกคนต่างมีชื่อ มีที่อยู่ และมีเรื่องราวของตัวเอง

ในขณะที่หน้าหนึ่งของ The New York Times บอกเราว่าภายใต้ตัวเลขคือชีวิต งานศิลปะชิ้นต่อไปนี้บอกเราว่า ‘ภายใต้ตัวเลขคือความทรงจำของใครบางคน’

26 มีนาคม 2019 ผู้คนที่เดินอยู่บนถนนเบื้องล่างรอบอาคาร The London Studios กำลังตื่นตระหนก สายตามองไปยังยอดตึกพบร่างมนุษย์ 72 ร่างยืนอยู่บนดาดฟ้า บนยอดตึกฝั่งตรงข้ามก็มีมนุษย์ 12 คนยืนอยู่บนนั้นด้วยท่าทางเดียวกัน มนุษย์ทั้ง 84 คนกำลังจะทำอะไรกันแน่?

เราต้องเล่าย้อนกลับไปถึงสถิติที่น่าตกใจในอังกฤษที่ว่าทุกสัปดาห์จะมีคนถึง 125 คนตัดสินใจจบชีวิตตัวเอง และ 75 เปอร์เซ็นต์ของจำนวนนั้น–หรือนับเป็น 84 คน–เป็นผู้ชาย ถือเป็นอัตราที่สูงมากจนผิดสังเกต จากการสำรวจพบว่าสาเหตุเริ่มต้นมาจากการเป็นคนตกงาน ไร้บ้าน ติดสารเสพติด และทุกปัญหานำไปสู่ปัญหาสุขภาพจิต แต่สิ่งตอกย้ำให้ปัญหาสาหัสขึ้นคือสังคมที่สร้างภาพจำว่าเพศชายต้องเข้มแข็ง ห้ามแสดงความอ่อนแอ จึงมีผู้ชายน้อยมากที่สบายใจในการพูดถึงความรู้สึกหรือแม้แต่เผชิญหน้ากับความอ่อนแอของตัวเอง 

ปัญหาสุขภาพจิตในประชากรผู้ชายชาวอังกฤษอยู่ในจุดที่น่าเป็นห่วง ทว่าปัญหานี้กลับไม่เคยถูกนำมาพูดถึงเป็นวาระอย่างจริงจัง องค์กรไม่แสวงหาผลกำไรอย่าง CALM (ย่อมาจาก Campaign Against Living Miserably) จึงเกิดขึ้น โดยมีภารกิจคือการสร้างความตระหนักรู้เพื่อป้องกันการฆ่าตัวตายของประชากรชาวอังกฤษ และแคมเปญแรกที่องค์กรใช้เปิดตัวกับสังคมคือ ‘Project 84’ ที่เรากำลังพูดถึง

84 คนบนยอดตึกที่สร้างความตกอกตกใจให้ชาวเมืองนั้น แท้จริงเป็นหุ่นที่สร้างสรรค์โดย Mark Jenkins ศิลปินที่เป็นที่รู้จักจากการทำประติมากรรมรูปคนเสมือนจริงจากเทปห่อพัสดุและนำไปติดตั้งไว้ในพื้นที่สาธารณะ หุ่นเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อนำปัญหาที่ซุกอยู่ใต้พรมไปแสดงตนในที่แจ้ง และมันก็ทำหน้าที่ได้ดีตามที่ตั้งใจเพราะในวันที่หุ่นเหล่านี้ขึ้นไปยืนตระหง่านบนยอดตึก คนทั่วทุกสารทิศพากันถ่ายรูป วิดีโอ และแชร์ออกไปจนแคมเปญถูกพูดถึงในหน้าหนังสือพิมพ์ รายการข่าวในทีวี ประเด็นการฆ่าตัวตายและปัญหาสุขภาพจิตถูกยกขึ้นมาเป็นประเด็นสังคมในช่วงเวลานั้น แรงกระเพื่อมค่อยๆ แรงขึ้นจนสุดท้ายนายกรัฐมนตรี Theresa May ก็ประกาศก่อตั้งกระทรวงป้องกันการฆ่าตัวตายขึ้นมาเป็นครั้งแรกในอังกฤษ

ความน่าตื่นตกใจก็เรื่องหนึ่ง แต่ที่กระทบความรู้สึกลึกกว่านั้นคือหุ่นใน Project 84 สร้างขึ้นจากเรื่องราวของคนที่มีตัวตนอยู่จริง โดยมีการทำงานร่วมกับครอบครัวและคนใกล้ชิดของผู้เสียชีวิต ตั้งแต่ขั้นตอนการขึ้นรูปตัวหุ่นจากร่างกายของคนในครอบครัว สวมเครื่องแต่งกายตามชุดที่พวกเขาชอบใส่ ให้คนรอบตัวพวกเขาเขียนความทรงจำลงไปบนตัวหุ่น สัมภาษณ์คนใกล้ชิดถึงความทรงจำที่มีต่อผู้เสียชีวิต และถอดบทสัมภาษณ์เหล่านั้นเผยแพร่ลงบนเว็บไซต์ของโปรเจกต์

เพื่อนของ ‘เจช’ หนึ่งในผู้ตัดสินใจจบชีวิตตัวเองเล่าว่าทั้งคู่พบกันที่มหาวิทยาลัย สนิทกันเหมือนพี่น้อง และไม่มีใครคิดว่าเพื่อนจะตัดสินใจจากไป, คุณแม่ของเฮนรี่ วัยรุ่นอายุ 21 ปี เล่าว่าเธอเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวและเขาเป็นลูกชายคนเดียวของเธอ เขาชอบถ่ายรูป เธอไปส่งเขาที่สถานีรถไฟโดยไม่รู้ว่านั่นเป็นครั้งสุดท้ายที่จะได้เจอกัน, ลูกสาวทั้งสามของพอล คุณพ่ออายุ 49 ปี บอกว่าพ่อคือกำลังหลักและเป็นแสงสว่างที่ทำให้ทุกคนมีความสุข แต่ทุกคนไม่เคยรู้เลยว่าพ่อต้องแบกความทุกข์จากบาดแผลทางใจในอดีตที่ไม่เคยบอกใครตลอดเวลาที่อยู่ด้วยกันจนกระทั่งเขาจากไป

สำหรับ Project 84 ตัวเลขจำนวนผู้เสียชีวิต 84 คนไม่ใช่ประเด็นสำคัญเท่ากับว่าทุกคนคือคน ทุกคนมีเรื่องราว และทุกคนล้วนเป็นใครบางคนของคนที่อยู่เบื้องหลังเสมอ  

จากตัวเลขและสถิติ งานศิลปะทั้ง 5 ชิ้นทำหน้าที่คล้ายกันคือเปลี่ยนข้อมูลที่เรา ‘รู้’ ให้กลายเป็นเรื่องราวที่เรา ‘รู้สึก’ เพราะหลายครั้งหลายคราว การที่คนเราจะเปลี่ยนทัศนคติ ตื่นตัวทางความคิด ตระหนักถึงความสำคัญ และลงมือทำอะไรบางอย่างไม่ได้อาศัยแค่ข้อมูล แต่อาศัยความรู้สึกร่วมด้วย

“ไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือชีวิต และเป็นคนในครอบครัวของใครสักคน”

ประโยคนี้พาดอยู่บนภาพโปรไฟล์ของเพื่อนหลายคนในนิวส์ฟีด ในวันที่ตัวเลขและสถิติผู้ติดเชื้อและผู้เสียชีวิตรายวันทำให้ใครบางคนที่อยู่ในฟองสบู่แห่งความสุขสบายยังคงเฉยชาและมองมันเป็นเรื่องธรรมดา สิ่งที่เราต้องการมากที่สุดคือความรู้สึกร่วมในฐานะคนด้วยกัน และในสถานการณ์นี้ เชื่อว่าเราสามารถรู้สึกกับสิ่งที่เกิดขึ้นได้โดยไม่ต้องแม้แต่อาศัยงานศิลปะใด 

แค่ลืมตาและมองสิ่งที่เกิดขึ้นด้วยความเป็นมนุษย์ก็พอ

อ้างอิง

dezeen.com

dezeen.com

nytimes.com

projecteightyfour.com

sltrib.com

thisiscolossal.com

The post ไม่ใช่แค่ตัวเลขแต่คือชีวิต : งานศิลปะที่แปลงข้อมูลที่เรารู้ ให้เป็นเรื่องที่เรารู้สึก appeared first on a day magazine.

every thing we touch

ช่วงที่ผ่านมา ผมได้อยู่บ้านยาวๆ เลยถือโอกาสจัดบ้านสักหน่อย ทุกครั้งที่จัดบ้าน ผมจะมีช่วงเวลาที่ชอบเป็นพิเศษคือตอนที่ได้เอาข้าวของทั้งหมดออกมากองรวมกันเพื่อเตรียมจัดเก็บเข้าไปใหม่ให้เป็นที่เป็นทาง โมเมนต์นี้เหมือนเป็นโอกาสที่เราจะได้ ‘รีวิว’ ชีวิตผ่านข้าวของจากช่วงเวลาต่างๆ ตั้งแต่เด็กจนโต

ผมพบว่าข้าวของในแต่ละช่วงชีวิตคือสิ่งที่สามารถบอกเล่าตัวตนในช่วงเวลานั้นๆ ของเราได้ดีมาก ของเล่นในลังนั้นบอกว่าครั้งหนึ่งเราเคยสนุกกับจินตนาการขนาดไหน กล่องเหล็กบรรจุดินสอ EE บอกว่าครั้งหนึ่งเราเคยเป็นเด็กที่มีความฝันอยากเรียนคณะศิลปะ กล้องถ่ายรูปฝุ่นจับตัวนั้นย้อนภาพตัวเราตอนมหา’ลัยกลับมาอีกครั้ง และเมื่อกวาดตามองโต๊ะที่ผมกำลังนั่งพิมบทความนี้ แล็ปท็อป สมุดปฏิทิน เก้าอี้แก้ปวดหลัง ไปจนถึงข้าวของบนเตียง เหล่านี้คงเป็นสิ่งที่บอกถึงตัวผมในตอนนี้เช่นกัน 

หลายครั้งผมจินตนาการว่า หากเราจากโลกนี้ไปแล้วมีใครสักคนเข้ามาเห็นข้าวของทั้งหมดของเรา เขาจะเห็นตัวตนของเราเป็นยังไงและจินตนาการถึงเรื่องราวชีวิตของเราออกมาแบบไหน

Can objects tell the story of our lives?

ข้าวของบอกเรื่องราวชีวิตของเราได้รึเปล่า ?

คือคำถามที่ Paula Zuccotti เขียนไว้บนหน้าเว็บไซต์ของเธอ พอลล่าเป็นนักออกแบบผลิตภัณฑ์ เธอเคยทำงานในหน่วยรีเสิร์ชพฤติกรรมและคาดการณ์เทรนด์เพื่อวางกลยุทธ์พัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ให้กับแบรนด์ระดับโลกมากมายไม่ว่าจะเป็นไนกี้ อิเกีย และสตาร์บัคส์

งานของเธอทำให้พอลล่ามีโอกาสสำรวจเส้นความสัมพันธ์ที่เชื่อมระหว่าง ‘ข้าวของ’ กับ ‘ผู้คน’ คนมีปฏิสัมพันธ์กับของยังไง? ข้าวของแต่ละอย่างมีความหมายยังไงกับมนุษย์? อะไรคือความหมายที่อยู่ลึกลงไปในของใช้แต่ละอย่าง ในด้านสังคม วัฒนธรรม และการบริโภค? ความเป็นไปได้ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตคืออะไร? นี่คือคำถามที่เธอต้องใช้เป็นประจำเมื่อทำงานหลัก

แต่ในอีกด้านพอลล่ายังเป็นช่างภาพและคนทำหนัง ในบทบาทนี้ เมื่อมองไปยังสิ่งของ คำถามของเธอเรียบง่ายกว่าเวลาทำงานประจำมาก เธอแค่อยากรู้ว่าวันวันหนึ่งคนเราหยิบจับอะไรบ้างตั้งแต่ลืมตาตื่นจนถึงเข้านอน และ ‘หนึ่งวัน’ ของเราจะหน้าตาเป็นยังไง หากมองมันผ่านสิ่งของทั้งหมดที่เราหยิบถือ

ของเธอ ของฉัน

‘Every Thing We Touch’ คือโปรเจกต์ที่พอลล่าทำขึ้นเพื่อตอบคำถามเล็กๆ นี้ของตัวเอง เธอออกเดินทางไปรอบโลกเพื่อพบปะผู้คน 62 คนที่ต่างวัย ต่างภาษา ต่างฐานะ คละแบ็กกราวนด์  ตั้งแต่เด็กนักเรียนในดูไบ แดร็กควีนกลางแยกชิบูย่า ลุงคาวบอยในอเมริกา ไปจนถึงอาม่าจากเซี่ยงไฮ้ 

สิ่งที่พอลล่าขอให้พวกเขาทำเรียบง่ายมาก เธอขอให้พวกเขาจดบันทึกและเก็บข้าวของทุกอย่างที่แต่ละคนสัมผัสหรือหยิบจับในหนึ่งวันเอาไว้ ไม่เว้นแม้แต่ของชิ้นเล็กๆ ที่ดูไม่ได้สลักสำคัญอย่างตั๋วรถไฟหรือใบเสร็จ (จะมีข้อยกเว้นก็เพียงของที่ติดตั้งไว้กับสถานที่อย่างลูกบิดหรือสวิตช์ไฟ​ และข้าวของชิ้นใหญ่ เช่น รถยนต์) พร้อมกำชับว่าขอให้จดแบบเรียงตามลำดับเวลาตั้งแต่ลืมตาตื่นถึงเข้านอน และขอให้ซื่อสัตย์กับตัวเองมากที่สุด 

พอลล่าขอให้ทุกคนนำข้าวของมามอบที่สตูดิโอที่เธอเช่าไว้ในแต่ละประเทศที่ไปเยือน จากนั้นเธอก็ตั้งกล้อง กางฉากสีขาว และบันทึกภาพข้าวของในชีวิตของแต่ละคนลงในภาพถ่าย 1 ใบ โดยจัดวางเรียงลำดับตามเวลาที่ของแต่ละชิ้นถูกสัมผัสในหนึ่งวัน ก่อนจะส่งมันกลับคืนเจ้าของ

ท้ายที่สุด ภาพถ่ายข้าวของจากคนทั่วโลกก็ถูกบรรจุรวมอยู่ในหนังสือชื่อ Every Thing We Touch : A 24-Hour Inventory of Our Lives และเว็บไซต์ everythingwetouch.org 

เมื่อไม่เห็นหน้า เราจึงรู้จักกันผ่านข้าวของ ภาพถ่ายแต่ละใบเหมือนเป็นประตูที่นำพาเราเข้าไปในชีวิตมนุษย์ที่เราไม่รู้จักจากทุกหลืบมุมของโลก หนึ่งวันของแดร็กควีนในโตเกียวเริ่มด้วยเครื่องสำอาง ชุดลายสัตว์ วิกผมหลากสี พู่ขนนก และรองเท้าส้นสูง, หนึ่งวันของนักเรียนในดูไบไม่มีอะไรแตกต่างจากนักเรียนทั่วไป แต่สิ่งที่สะดุดตาคือใบไม้แห้งหลายใบที่ชวนให้อยากรู้ว่าเธอหยิบมันขึ้นมาทำอะไร, หนึ่งวันของนักยิมนาสติกในเซี่ยงไฮ้ดูเหมือนจะประกอบด้วยชุดกีฬาและอุปกรณ์กายกรรม แต่หากมองดีๆ ของที่เขาสัมผัสเป็นสิ่งสุดท้ายของวันคือจอยเกมเพลย์สเตชั่น, หนึ่งวันของนักออกแบบเทคนิคพิเศษในหนังชาวอาร์เจนตินาเต็มไปด้วยผิวหนังปลอม อวัยวะปลอม แผลปลอม และชุดบอดี้สูท, หนึ่งวันของแม่ชีที่อยู่ในช่วงจำศีลในสเปนมีเพียงเสื้อผ้า รองเท้า และกระเป๋าสตางค์

พอลล่าเรียกสิ่งที่ตัวเองกำลังทำว่า ‘Future Archeology’ หรือโบราณคดีแห่งอนาคต–ในขณะที่นักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยาขุดค้นข้าวของมาศึกษาเพื่อทำความเข้าใจว่าคนในอดีตคิดยังไง อยู่ยังไง กินยังไง ทำอาหารยังไง เล่นยังไง สิ่งที่พอลล่าทำกลับกัน เธอบันทึกชีวิตของคนในวันนี้ใส่ ‘ไทม์แคปซูล’ ในรูปแบบภาพถ่ายเพื่อส่งมันไปให้คนในอนาคตเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับคนรุ่นเรา

สำหรับผม ภาพถ่ายในโปรเจกต์ Every Thing We Touch ให้ความรู้สึกไม่ต่างจากการดูหนังสารคดีชีวิตคน (แม้จะไม่เห็นคนสักคนในภาพ) วัดเอาจากสิ่งที่หยิบจับ เราเห็นทั้งชีวิตคนที่ใกล้เคียงกับเรา และหลายชีวิตที่ต่างจากเราลิบลับ ของบางชิ้นที่ใครคนหนึ่งหยิบจับทุกวัน อาจกลายเป็นของประหลาดเมื่อมองผ่าน ‘เลนส์’ ของคนอื่น ในทางกลับกันของบางชิ้นที่เราเห็นแล้วต้องงงว่า ‘ใช้ทำไร’ อาจเป็นสิ่งที่มีคุณค่าต่อใจจนประเมินค่าไม่ได้ในสายตาของผู้เป็นเจ้าของ

สำหรับพอลล่า เธอบอกว่าหากจะมีบทเรียนอะไรสักอย่างที่ตัวเธอรวมถึงคนที่เห็นโปรเจกต์นี้จะได้ไป มันคงเป็นการได้ออกจากโลกใบเล็กๆ ของเราไปมองชีวิตคนอื่น และเห็นว่าชีวิตของคนช่างเป็นสิ่งที่หลากหลายไร้แพตเทิร์น 

“ข้าวของที่เราใช้ยังไม่เหมือนกันเลย นับประสาอะไรกับความคิด ทัศนคติ ความเชื่อ” ประโยคนี้ดังขึ้นมาในหัวขณะที่ผมนั่งดูรูป 60 กว่าใบในโปรเจกต์ของพอลล่า

ในขณะที่คนนอกอย่างผมได้เห็นชีวิตของพวกเขา ในทางกลับกัน เมื่อมองจากมุมของซับเจกต์ผู้เป็นเจ้าของเรื่องราวและข้าวของ พวกเขาได้เห็นชีวิตตัวเอง พอลล่าเล่าว่าผู้เข้าร่วมโปรเจกต์หลายคนบอกว่าแม้การจดบันทึกข้าวของที่หยิบจับในชีวิตประจำวันจะดูแปลกๆ แต่มันก็เป็นโอกาสที่ทำให้พวกเขามีเวลาหยุด และทบทวนตัวเองด้วยคำถามที่ไม่ค่อยได้หยุดคิดสักเท่าไหร่ พวกเขาได้ถามตัวเองว่าของที่เรามี กิน เลือก ซื้อ ในแต่ละวัน ไปจนถึงสมบัติที่เก็บสะสมแต่ละชิ้นมีความหมายยังไงและมันสะท้อนอะไรในตัวเรา

ของสำคัญของชีวิต

โปรเจกต์ Every Thing We Touch เริ่มต้นตั้งแต่ปี 2013 และจบสิ้นกระบวนการในปี 2019 ใครจะไปรู้ว่าในปีถัดมาโลกจะเผชิญหน้ากับสถานการณ์ที่ไม่มีใครคาดถึงอย่างการระบาดของไวรัสโควิด 

มีคำกล่าวว่า “เราทุกคนตกอยู่ในพายุลูกเดียวกัน แต่เราไม่ได้อยู่บนเรือลำเดียวกัน” แม้โลกทั้งโลกจะเผชิญวิกฤตเดียวกัน แต่ต้นทุนชีวิตและสังคมที่แต่ละคนอยู่ทำให้เรารับมือกับมันได้ไม่เท่ากัน เรือเล็กอาจจมหายไปกับเกลียวคลื่น ในขณะที่เรือใหญ่อาจโคลงเคลงแต่คนในลำเรืออาจยังอยู่สบายไม่ต่างจากโมงยามปกติ ในสถานการณ์แบบนี้ พอลล่าคิดว่าน่าจะดีหากเธอนำคำถามเดิมที่เคยถามและรูปแบบโปรเจกต์ที่เคยทำมาต่อยอด เพื่อช่วยให้เราเข้าใจสถานการณ์ที่เพื่อนร่วมโลกกำลังเผชิญอยู่มากขึ้น–มองเห็น ‘เรือ’ ของกันและกันมากขึ้น

Future Archaeology of a Global Lockdown คือโปรเจกต์ภาพถ่ายล่าสุดของพอลล่า ด้วยข้อจำกัดที่ไม่สามารถเดินทางข้ามโลกได้เหมือนก่อน เธอเปลี่ยนวิธีการจากที่ต้องตระเวนออกไปพบผู้คนและบันทึกภาพด้วยตัวเองมาเป็นแบบ crowdsourcing หรือให้คนทางบ้านสร้างสรรค์และส่งวัตถุดิบของตัวเองเข้ามาแทน

คำถามก็เปลี่ยนไปตามสถานการณ์ โดยสิ่งที่พอลล่าถามในครั้งนี้คือ “What are the 15 things that are helping you get through this?” – “ของ 15 ชิ้นที่ทำให้คุณก้าวผ่านช่วงเวลานี้ไปได้คืออะไร?”  

พอลล่าเปิดโปรเจกต์ทางอินสตาแกรมด้วยการโพสต์ภาพของ 15 ชิ้นของตัวเอง ติดแฮชแท็ก #EveryThingWeTouchCovidEssentialsX15 พร้อมคำแนะนำการถ่ายภาพที่ทุกคนทำได้จากที่บ้าน ไม่นานนักภาพถ่ายกว่า 1,000 ภาพจาก 50 ประเทศทั่วโลกก็ทยอยถูกโพสต์พร้อมแคปชั่นอย่าง เพื่อเตือนตัวเองว่าฉันคือใคร, เพื่อรู้สึกมีชีวิตอีกครั้ง, เพื่อดูแลตัวเอง, เพื่อไม่รู้สึกโดดเดี่ยวจนเกินไป หรือเพื่อรู้จักตัวเองมากขึ้น

หากกวาดสายตาดูในเว็บไซต์ lockdownessentials.org ที่รวบรวมภาพถ่ายจากโปรเจกต์ครั้งนี้ เราพอจะแบ่งประเภทสิ่งของที่คนส่งเข้ามาได้เป็นหมวดหมู่คร่าวๆ เช่น

• ของที่ทำให้เราอยู่ได้อย่างอาหาร หน้ากากอนามัย หรือคอมพิวเตอร์แลปท็อป
• ของที่เรารัก เช่น ตุ๊กตาหรือของสะสม
• ของที่ทำให้บรรยากาศในบ้านรื่นรมย์ขึ้น เช่น ต้นไม้หรือเทียนหอม
• ของที่ทำให้ไม่รู้สึกโดดเดี่ยว เช่น หนังสือ เน็ตฟลิกซ์ หรือเครื่องดนตรี
• ของที่ทำให้เราสามารถคลายทุกข์และช่วยหลบลี้หนีจากชีวิตแย่ๆ ชั่วคราว เช่น ยานอนหลับหรือแอลกอฮอล์

ที่น่าสนใจคือในบรรดาภาพที่คนส่งมา หากเทียบระหว่างของที่มีฟังก์ชั่นทางกายกับของที่มีความหมายต่อใจ ของอย่างหลังดูเหมือนจะมีเปอร์เซ็นต์เยอะกว่าด้วยซ้ำ

พอลล่าบอกว่างานของเธอ ในฐานะนักรีเสิร์ชสำหรับอนาคตนั้นวนเวียนอยู่กับการเฝ้าถามคำถามเกี่ยวกับอนาคตมากมายเต็มไปหมด ไม่ว่าจะเป็นแฟชั่นในอนาคต การเงินในอนาคต หรือการอยู่อาศัยในอนาคต ทว่าในคำถามนั้นมันซ่อนความจริงเอาไว้อย่างหนึ่งนั่นคือ “เราไม่เข้าใจปัจจุบัน” การได้มองข้าวของในชีวิตของตัวเองผ่านเลนส์ คงเป็นโอกาสที่เราจะได้เห็นชีวิตปัจจุบันของตัวเองมากขึ้นท่ามกลางความขมุกขมัว และเป็นหนึ่งในวิธีที่ทำให้ก้าวไปสู่อนาคตอย่างมั่นคงมากขึ้น

แล้วคุณล่ะ มีคำตอบในใจหรือยังว่าของ 15 ชิ้นนั้นคืออะไร

อ้างอิง

everythingwetouch.org

lockdownessentials.org

paulazuccotti.com

The post Every Thing We Touch โปรเจกต์ภาพถ่ายที่ชวนไปรู้จักคนผ่านของที่ ‘จับ’ ใน 1 วัน appeared first on a day magazine.

บ่ายวันหนึ่งขณะกำลังนั่งจิบกาแฟพลางเลื่อนนิวส์ฟีดดูเพลินๆ ผมก็พลันสะดุดตากับข่าวหนึ่งที่ไม่แน่ใจว่าฟังแล้วตื่นเต้น ขำ หรืออยากลุกไปอ้วกมากกว่ากัน

“นมแมลงสาาาาบ แหวะะะะ” 

เพื่อนที่นั่งอยู่ด้วยกันโพล่งขึ้นสุดเสียงทำให้รู้ได้ว่ามันกำลังเลื่อนไปเจอข่าวเดียวกัน ผมรีบดึงแก้วกาแฟที่กำลังจิบอยู่ออก เลื่อนอ่านเนื้อความให้ชัด พลางเบ้ปากเป็นรูปครัวซองต์ “นักวิทยาศาสตร์จาก Institute for Stem Cell Biology and Regenerative Medicine in Bangalore ในอินเดียค้นพบผลึกในลำไส้แมลงสาบเต่าทองแปซิฟิก ซึ่งอุดมไปด้วยกรดอะมิโนและโปรตีนที่มีประโยชน์ต่อร่างกายคน แถมรสชาติก็ไม่ได้แย่ไปกว่านมวัว นักวิทยาศาสตร์กลุ่มนี้จึงคาดการณ์ไปว่าในอนาคตที่ประชากรโลกเพิ่มสูงขึ้นและโลกจะต้องเผชิญกับวิกฤตการณ์ด้านอาหาร การเปิดฟาร์มแมลงสาบเพื่อผลิตน้ำนมแทนนมวัวจึงเป็นอีกทางเลือกที่เป็นไปได้และคุ้มค่าไม่น้อย ‘น้ำนมแมลงสาบ’ จึงอาจกลายเป็นอาหารยอดนิยมของคนทั่วโลกในอนาคต”

‘อาหาร’ คือเรื่องใหญ่ของมนุษยชาติ เราต้องกินเพื่ออยู่รอด อาหารที่ดีทำให้เรามีชีวิตที่ดี แม้ปัจจุบันเราจะอยู่ในยุคที่พรั่งพร้อมด้านอาหารมากที่สุดในประวัติศาสตร์ แต่ในขณะเดียวกัน ยิ่งเรามีศักยภาพในการถลุงเอาทรัพยากรธรรมชาติมาทำอาหารได้มากเท่าไหร่ บวกกับประชากรโลกที่เพิ่มขึ้นเร็วและต้องการอาหารมากขึ้นทุกวัน เราก็ยิ่งเร่งสปีดให้โลกเข้าใกล้ ‘วิกฤตขาดแคลนอาหาร’ (ตามที่องค์การสหประชาชาติคาดการณ์ไว้ว่าจะเกิดขึ้นในปี ค.ศ. 2050) มากขึ้นทุกที

แม้เราจะไม่อยากให้ถึงวันที่ต้องตื่นมากินซีเรียลใส่นมแมลงสาบ แต่ก็ต้องยอมรับว่ามันมีโอกาสจะเกิดขึ้นได้ในวันใดวันหนึ่ง และไม่ใช่เพียงองค์การสหประชาชาติ นักโภชนาการ นักนวัตกรรม หรือนักเศรษฐศาสตร์ที่ต้องคาดการณ์เพื่อรับมือกับวิกฤตอาหารในวันข้างหน้า แต่ ‘ศิลปิน’ และ ‘นักออกแบบ’ ก็เป็นคนอีกกลุ่มหนึ่งที่ใช้จินตนาการและความคิดสร้างสรรค์ช่วยกันขบคิดว่าในวันที่ทรัพยากรไม่เพียงพอสำหรับคนทั้งโลกอีกต่อไป เมนูอาหารของเราจะมีหน้าตายังไง ไปจนถึงว่าการออกแบบจะช่วยแก้ปัญหายังไง เมื่อถึงวันที่คนจำเป็นต้องกินสิ่งที่ไม่เคยกิน ไม่อยากกิน หรือแม้กระทั่งสิ่งที่ตัวเองเคยขยะแขยง

แมลงสาบ 5 รส

เมื่อได้อ่านข้อมูลเกี่ยวกับวิกฤตขาดแคลนอาหารและไอเดีย ‘อาหารทดแทน’ ที่องค์การสหประชาชาติเสนออย่างละเอียด ผมก็พบว่าเราดูหมิ่นอาหารจากแมลงไม่ได้จริงๆ แมลงมีสารอาหารไม่ต่างจากเนื้อสัตว์อื่น แต่ที่พิเศษกว่าคือใช้ทรัพยากรสำหรับทำฟาร์มเพาะเลี้ยงน้อยกว่าหลายเท่าตัว พอบอกแบบนี้เชื่อว่าหลายคนเข้าใจได้ แต่อินไซต์หนึ่งที่ศิลปินและนักออกแบบแห่ง MIT Media Lab อย่าง Ai Hasegawa ค้นเจอก็คือ คนเลือกที่จะไม่กินแมลงสาบหรือแมลงชนิดอื่นๆ เพราะทัศนคติที่มีต่อสีและหน้าตาของมัน ก็มันเกลียดไปแล้วอะ จะให้กินลงได้ไง!

POP ROACH คือเมนูที่ไอทำขึ้นเพื่อหาทางรับมือกับปัญหาวิกฤตอาหารในอนาคต เธอสนใจแมลงสาบเพราะมันอึด ถึก ทน และแพร่พันธุ์เร็ว เอาง่ายๆ คือมันรอดจากโลกยุคไดโนเสาร์มาถึงวันนี้ โลกจะแย่กว่านี้อีกหน่อยพวกมันก็คงไม่สะทกสะท้านอะไร และอย่างที่เล่าไปเรื่องสรรพคุณ เอาเข้าจริงแมลงสาบเป็นอาหารที่ใช้ได้เลยทีเดียว ดังนั้นสิ่งที่การออกแบบและนวัตกรรมจะช่วยได้คือทำให้คนมีทัศนคติกับพวกมันดีขึ้น

และด้วยความที่ MIT Media Lab เป็นแหล่งสร้างสรรค์นวัตกรรมล้ำโลกที่ขึ้นชื่อเรื่องการผสานหลากหลายศาสตร์เข้าด้วยกัน ไอจึงตั้งคำถามว่าถ้าเราใช้เทคโนโลยีวิศวกรรมแก้ไขยีนส์ของแมลงสาบให้ไม่เป็นสีน้ำตาลเข้มอย่างตอนนี้แต่มีสีสันสดใส มันจะดูน่ารักขึ้นไหม? แล้วถ้าการตัดแต่งพันธุกรรมนี้สามารถทำให้แมลงสาบมีรสชาติอูมามิ มีประโยชน์มากขึ้น และมีกลิ่นหอมเป็นของตัวเองด้วยล่ะ คนจะเปลี่ยนทัศนคติและอยากกินมันมากขึ้นหรือเปล่า

และนี่คือภาพไอเดียของ POP ROACH หรือแมลงสาบ 5 สีแห่งโลกอนาคตที่ไอออกแบบ แต่ละตัวจะมีกลิ่นที่แตกต่างกันอย่างมินต์ มะลิ หรือกล้วยหอม ส่วนภาพข้างบนคือภาพที่ POP ROACH จัดแสดงในนิทรรศการ Future and the Arts ที่ Mori Art Museum เพื่อจำลองภาพเมื่อวันนั้นมาถึง วันที่แมลงสาบแอบมากินขนมของเราและเราไม่จำเป็นต้องกรี๊ดและไล่ตีมันอีกต่อไป แต่สามารถจับมันกินแกล้มกับขนมไปได้เลย 

เห็นรูปแล้วก็ยอมรับว่ามันดูน่ารักขึ้นจริงๆ แต่ก็สารภาพว่ายังคงต้องขอเวลาทำใจ

สิ่งที่น่าสนใจนอกจากไอเดีย POP ROACH คือแล็บที่ไอเรียนเพื่อพัฒนาโปรเจกต์นี้ที่ MIT ซึ่งมีชื่อว่า ‘design fiction’ แล็บนี้เจ๋งตรงที่ใช้การออกแบบเป็นเครื่องมือคาดการณ์อนาคต หาความเป็นไปได้ใหม่ๆ และทำโปรโตไทป์บางอย่างขึ้นมาพิสูจน์ไอเดียและทำให้คนอื่นเห็นภาพตาม หลายครั้งศาสตร์ของ design fiction อาจจะมีทางแก้ปัญหาที่ดูเหวอๆ และชวนขมวดคิ้วอยู่บ้าง นั่นก็เพราะมันถูกคิดอยู่บนจุดกึ่งกลางระหว่างความเป็นจริงกับความฝัน และมีส่วนผสมของจินตนาการที่หลายคนอาจจะยังไม่เคยคิดไปถึง

food of tomorrow

ลูกชิ้นเนื้อเพื่อมวลมนุษย์

ในปี 2014 SPACE10 แล็บวิจัยงานออกแบบและพัฒนาความเป็นอยู่ของมนุษย์ของ IKEA ต้องการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับวิกฤตการณ์ขาดแคลนอาหารและเล่าให้มวลมนุษยชาติรับรู้ว่า ในวันข้างหน้าอาหารของเราอาจทำขึ้นจากวัตถุดิบที่เราเคยมองข้าม และสร้างขึ้นโดยเทคโนโลยีที่เราไม่เคยรู้จักมาก่อน

แต่จะบอกกันแบบธรรมดาคนก็คงไม่สนใจแถมไม่เห็นภาพ SPACE10 จึงใช้อาหารอย่าง ‘มีตบอล’ (หรือเรียกแบบไทยๆ ว่าลูกชิ้น) เป็นดั่งแคนวาส วาดภาพของวัตถุดิบที่จะกลายเป็นอาหารของพวกเราในอนาคตออกมาเป็นเมนูอาหารที่ชื่อ ‘Tomorrow’s Meatball’

เหตุที่ต้องเป็นมีตบอลก็เพราะทุกวัฒนธรรมทั่วโลกล้วนมีอาหารเมนูนี้ในแบบฉบับของตัวเอง ตั้งแต่สวีเดน ประเทศต้นกำเนิดของ SPACE10 อิตาลี อเมริกา หรือแม้กระทั่งประเทศในแถบเอเชีย เช่น ลูกชิ้นหมูในก๋วยเตี๋ยวเส้นเล็กที่เรากิน

Tomorrow’s Meatball ประกอบด้วยลูกชิ้น 8 ลูก แต่ละลูกถูกออกแบบและทำขึ้นจากวัตถุดิบอาหารแห่งอนาคตที่แตกต่างกัน เช่น

The Wonderful Waste Ball ถ้าฟังแค่ชื่ออาจชวนให้สิ้นหวังว่าวันข้างหน้าเราต้องกินขยะกันแล้วหรือ แต่คำว่า waste ในที่นี้หมายถึงของเหลือจากการประกอบอาหารในจานของเรา เช่น เศษใบกะเพราที่โดนคัดออกก่อนเอาไปผัด ขั้วหรือเปลือกของพืชผักผลไม้ที่เอาไปทำอาหารในเมนูไม่ได้ และเศษเนื้อที่โดนคัดออกจากร้านสเต็ก สถิติจากองค์การสหประชาชาติบอกว่าของเหลือเหล่านี้นับเป็น 1 ใน 3 ของอาหารทั้งหมดในโลก และมันยังกินได้ ดังนั้น สิ่งที่ลูกชิ้นลูกนี้ต้องการจะบอกก็คือ เพียงเราหาวิธีนำสิ่งเหล่านี้มาทำเป็นอาหาร เท่านี้ก็ประหยัดทรัพยากรไปได้เยอะแล้วนะ 

มีตบอลลูกต่อมาอย่าง The Artificial Meatball บอกเราว่า ในอนาคตลูกชิ้นเนื้ออาจไม่ได้มีความหมายตรงตัวว่าทำมาจากเนื้อวัว เช่นเดียวกับที่ไส้กรอกหมูอาจไม่ได้ทำมาจากหมู และนักเก็ตไก่ก็อาจไม่ต้องเสียไก่สักตัวในการทำ เพราะเนื้อในอนาคตสามารถเติบโตได้จากห้องแล็บซึ่งจะช่วยลดขั้นตอนการทำฟาร์มปศุสัตว์ที่ก่อมลภาวะให้โลกไปได้มาก

นอกจากนี้ ในเซตมีตบอลมหัศจรรย์พันลึกยังมี The Lean Green Algae Ball หรือลูกชิ้นสาหร่ายที่ไม่ได้อยู่ในหม้อสุกี้ แต่มีขึ้นเพื่อบอกว่าในอนาคตสาหร่ายอาจกลายเป็นวัตถุดิบหลักเพราะเป็นพืชที่โตเร็ว โตได้ทุกที่ที่มีน้ำ แถมมีสารอาหารครบถ้วน, The Urban Farmer’s Ball มีตบอลที่เล่าว่าในอนาคตผักที่เรากินอาจไม่ได้มาจากฟาร์มแสนไกล แต่โตในเมืองที่เราอยู่หรือแม้แต่ในห้องนอนที่บ้านเพื่อลดสิ่งที่เรียกว่า ‘food miles’ หรือระยะทางการขนส่งอาหารเพื่อลดของเสียจากการขนส่ง แถมยังทำให้อาหารที่เรากินสดใหม่ตลอดเวลา หรือจะเป็น The Crispy Bug Ball ที่พูดเป็นเสียงเดียวกับเมนู POP ROACH ว่าแมลงนี่แหละ อาหารแห่งอนาคต

ในขณะที่ Tomorrow’s Meatball ใช้ความคิดสร้างสรรค์วาดให้เราเห็นภาพของอาหารที่มนุษย์ต้องกินในอนาคต โปรเจกต์ต่อไปอย่าง OPEN MEALS ก็ใช้ความคิดสร้างสรรค์บวกกับนวัตกรรมเพื่อพามนุษย์ไปชิมอาหารเหล่านั้น

ซูชิดิจิทัล

OPEN MEALS คือกลุ่มนักสร้างสรรค์จากครีเอทีฟเอเจนซี Dentsu ประเทศญี่ปุ่นที่รวมตัวกันพัฒนานวัตกรรมเพื่อรับมือ ‘การปฏิวัติอาหารครั้งที่ 5’ 

หลังการปฏิวัติอาหารครั้งแรกเกิดขึ้นเมื่อมนุษยชาติค้นพบไฟในการประกอบอาหาร ครั้งที่ 2 เมื่อเราเริ่มรู้จักการทำการเกษตร ครั้งที่ 3 ตอนที่เราเริ่มคิดค้นการถนอมอาหาร และการปฏิวัติครั้งล่าสุดคือการทำให้กิจกรรมการผลิตอาหารกลายเป็นอุตสาหกรรม ในการปฏิวัติครั้งที่ 5 OPEN MEALS มองว่าโลกกำลังเข้าสู่ยุค ‘digitization of food’ อาหารจะผสานเข้ากับเทคโนโลยีดิจิทัล และแปรสภาพกลายเป็นชุดข้อมูลที่เปิดให้ทุกคนสามารถเข้าถึง ครอบครอง และส่งถึงกันผ่านอินเทอร์เน็ตได้! (เราเดาว่าชื่อ OPEN MEALS มาจากคำทางเทคโนโลยีที่คล้ายกันอย่าง open source ซึ่งหมายถึงรูปแบบซอฟต์แวร์ที่นักพัฒนาเปิดเผยและแจกจ่ายโค้ดหรือข้อมูลให้ใครก็ได้สามารถนำไปใช้พัฒนาต่อ)

OPEN MEALS เริ่มต้นโปรเจกต์แรกด้วยการลองเปลี่ยนอาหารให้กลายเป็นชุดข้อมูลหรือ data และลองใช้ข้อมูลชุดนั้นผลิตอาหารจริงๆ ขึ้นมา โดยเมนูแรกที่เป็นดั่งหนูทดลองคือเมนูอาหารญี่ปุ่นที่มีหน้าตาเรียบง่าย มีคุณลักษณะของวัตถุดิบ พื้นผิว สี รูปทรง และรสชาติแตกต่างกัน เหมาะแก่การแปลค่าเป็นชุดข้อมูลอย่าง ‘โอเด้ง’ นั่นเอง 

โปรเจกต์นี้มีชื่อว่า ‘DIGITAL ODEN’ พวกเขานำโอเด้งหัวไชเท้าญี่ปุ่นหั่นแว่นมาผ่านขั้นตอนตรวจจับรสชาติ วัดค่าโอเด้งชิ้นนี้ออกมาเป็นตัวเลขว่ามีความเปรี้ยว หวาน มัน เค็ม และรสอูมามิอยู่ที่เท่าไหร่ จากนั้นนำโอเด้งไปเข้าเครื่องสแกน 3 มิติเพื่อสร้างไฟล์ 3 มิติของโอเด้งออกมา ก่อนจะนำไปวัดค่าความหนาแน่นและความชื้น และสุดท้ายคือถอดองค์ประกอบของสารอาหารในโอเด้งว่ามีคุณประโยชน์อะไรบ้าง

ลองจินตนาการว่าตอนนี้โอเด้งหัวไชเท้าญี่ปุ่นแสนอร่อยของเราได้กลายสภาพเป็นชุดข้อมูล ก่อนที่ OPEN MEALS จะนำตัวเลขยาวเป็นพรืดใส่เข้าในโปรแกรมและสั่งการเครื่องพิมพ์ 3 มิติให้พิมพ์โอเด้งที่มีเนื้อวัตถุดิบ รสชาติ รูปร่าง สี และพื้นผิวตามชุดข้อมูลที่ได้มาเป๊ะๆ  

และบู้มมมม! ในเวลาเพียงไม่กี่นาที โอเด้งหัวไชเท้าญี่ปุ่นอีกชิ้นที่มีหน้าตาเหมือนชิ้นแรกเป๊ะๆ ก็ตั้งตระหง่านอยู่ตรงนั้น แถมกินได้เหมือนกันด้วย!

DIGITAL ODEN ถือเป็นก้าวแรกของ OPEN MEALS ที่ทดลองแปลงอาหารไปสู่ข้อมูลดิจิทัลและนำข้อมูลดิจิทัลแปลงกลับมาเป็นอาหารด้วยระบบการพิมพ์ 3 มิติ ซึ่งพวกเขามองว่ามันจะกลายเป็นนวัตกรรมหลักของการผลิตอาหารในอนาคต หนึ่ง–เพราะมันช่วยลดการใช้พลังงานและลดการปล่อยของเสียมหาศาลจากการผลิตอาหารหรือทำฟาร์ม สอง–ในอนาคตจะเต็มไปด้วยวัตถุดิบสังเคราะห์ทดแทนมากมายเต็มไปหมด เนื่องจากทรัพยากรจริงมีไม่เพียงพอ เช่น เนื้อปลาเทียมที่สามารถเติบโตและส่งตรงออกจากห้องแล็บ หรือโปรตีนที่แปรรูปมาจากสาหร่ายและแมลง และสาม–เครื่องพิมพ์ 3 มิติสามารถเข้าไปอยู่ในครัวเรือนได้ การผลิตอาหารในอนาคตจึงไม่จำเป็นต้องพึ่งพาอุตสาหกรรมใหญ่อีกต่อไป

เมื่อสามารถแปลงโอเด้งเป็นข้อมูลดิจิทัลได้แล้ว OPEN MEALS ก็จับอาหารอื่นๆ ที่มีในโลกมาทำแบบเดียวกัน ตั้งแต่กล้วยไข่ไปจนถึงตับห่านฟัวกราส์ ข้าวผัดไข่ฝีมือแม่ไปยันอาหารระดับมิชลินสตาร์ ข้อมูลทั้งหมดอัพโหลดขึ้นไปบนแพลตฟอร์มที่ชื่อว่า ‘Foodbase’ โปรเจกต์ถัดมาที่ทำหน้าที่เป็นคลังข้อมูลอาหารของคนทั้งโลก

ลองนึกภาพ Spotify ที่บรรจุเพลงจากทั่วโลกให้เรากดฟังจากที่ไหนก็ได้ ไม่ต่างกัน Foodbase ก็บรรจุอาหารทั้งโลกไว้ในรูปแบบรหัสข้อมูล ในวันที่เราเกิดอยากกินข้าวปั้นหน้ากุ้ง สิ่งที่เราต้องทำอาจมีเพียงเชื่อมต่อเครื่องพิมพ์ 3 มิติเข้ากับคอมพิวเตอร์และ ‘ปรินต์’ ข้าวปั้นหน้ากุ้งออกมา แพลตฟอร์ม Foodbase นี้ถูกพัฒนาไปพร้อมๆ กับโปรโตไทป์ของเครื่องพิมพ์ 3 มิติ Pixel Food Printer ที่ออกแบบมาเพื่อพิมพ์อาหารโดยเฉพาะ เพื่อให้รสชาติและรสสัมผัสที่ใกล้เคียงอาหารจริงที่เรากินกันทุกวันนี้ 

และในเทศกาล The South by Southwest หรือ SXSW ที่แบรนด์และเอเจนซีทั่วโลกมารวมตัวกันเพื่ออัพเดตนวัตกรรมและเทรนด์โลก OPEN MEALS ก็ได้เปิดตัวโปรเจกต์ ‘SUSHI TELEPORTATION’ ที่เป็นเสมือนโชว์เคสของเทคโนโลยีนี้ พวกเขาส่งชุดข้อมูลของเมนูซูชิเจ้าอร่อยจากญี่ปุ่นไปโผล่งานที่อเมริกาด้วยการพิมพ์ออกมาสดๆ ก่อนจะพัฒนาต่อเป็น ‘SUSHI SINGULARITY’ ร้านซูชิแบบโอมากาเสะที่หลอมรวมทุกนวัตกรรมที่ OPEN MEALS พัฒนาเอาไว้มาอยู่ด้วยกัน มันเป็นร้านซูชิที่มีเชฟใหญ่เป็นเครื่องปรินต์ เนื้อปลาบลูฟินทูน่าส่งตรงจากน่านน้ำข้อมูลผ่านสัญญาณไวไฟโดยไม่สร้างก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ให้โลก นอกจากนี้ ซูชิแต่ละคำสามารถควบคุมปริมาณสารอาหารให้สอดคล้องกับสภาพร่างกายและโรคประจำตัวของแต่ละคนได้ สามารถเลือกได้ว่าเราต้องการคาร์โบไฮเดรตและโปรตีนขนาดไหน สัดส่วนของปลากับข้าวมาก-น้อยเท่าไหร่ ยิ่งกว่าให้เชฟโอมากาเสะมาปั้นให้เสียอีก

ถ้าใช้ความเป็นจริงในวันนี้เป็นมาตรวัด เราอาจยังนึกไม่ออกว่าโปรเจกต์ดีไซน์ฟิกชั่นอย่าง OPEN MEALS จะมีไว้เพื่ออะไร และจะไปอยู่ตรงไหนในโลก ประโยคเหล่านี้คือความเป็นไปได้และความน่าจะเป็นในอนาคตที่พวกเขาเขียนไว้ในเว็บไซต์ของตัวเอง

‘ยกเมนูจากรายการทำอาหารในทีวีมาไว้บนโต๊ะกินข้าวที่บ้าน’ 

‘เปิดร้านอาหารที่ไม่ต้องมีครัว แค่มีเว็บไซต์’ 

‘แบ่งจานที่เราทำเองให้คนในอีกมุมโลกได้ชิม’ 

‘ส่งอาหารไปอวกาศ’ 

‘ทำอาหารที่เข้ากับความต้องการของแต่ละคนสุดๆ’ 

‘สร้างโลกที่ไม่มีใครต้องหิวโหย’

แม้จินตนาการแห่งอนาคตอย่างแมลงสาบสีม่วงรสมะลิ มีตบอลที่ทำจากแมลง หรือซูชิที่ปรินต์เองได้จะทำให้เราตื่นตาตื่นใจกับภูมิทัศน์ใหม่ทางด้านอาหาร และทำให้ชาวโลกอุ่นใจว่าเราคงมีทางออกบางอย่างที่ทำให้ไม่อดตายยามเกิดวิกฤต แต่ถึงยังไงก็ตาม การบริโภคอย่างพอดีและปรับวิถีชีวิตของคนทั้งโลกเพื่อให้ทรัพยากรธรรมชาติไม่ถูกทำลายมากและเร็วไปกว่านี้ก็ยังเป็นทางเลือกที่ดีอยู่วันยังค่ำ

เพราะถึงวันนั้น แม้อาหารของเราจะเปลี่ยนไปยังไง หน้าตาเมนูของเราจะเป็นแบบไหน

การได้นั่งกินมันท่ามกลางโลกและสิ่งแวดล้อมที่สมบูรณ์คงทำให้อาหารจานนั้นอร่อยขึ้นบ้าง จริงไหม

อ้างอิง

media.mit.edu

open-meals.com

space10.com

The post ลูกชิ้นขยะ แมลงสาบรสมินต์ เครื่องปรินต์ซูชิ เมื่อนักออกแบบจินตนาการเมนูของพรุ่งนี้ appeared first on a day magazine.

เราเรียนรู้เรื่อง ‘เซ็กซ์’ กันจากที่ไหน?

หนังโป๊, ซีรีส์, เพื่อน, แฟน, กูเกิล, ตัวเอง ฯลฯ หากถามคำถามนี้กับทุกคน เชื่อว่าคำตอบคงวนเวียนอยู่ไม่ไกลจากนี้ และเดาว่าแหล่งการเรียนรู้เรื่องเซ็กซ์ที่ควรจะสำคัญที่สุดอย่าง ‘ห้องเรียนวิชาเพศศึกษา’ คงถูกนึกออกเป็นคำตอบท้ายๆ

อาจเพราะการเรียนเพศศึกษาในบ้านเราที่ดูเหมือนจะเป็นการเรียนเอาฮาและใช้ไม่ได้จริง (สิ่งที่จำได้จากวิชานี้สำหรับผมมีแต่มุกลามกของเพื่อนที่ปลิวว่อนห้องและข้อสอบที่ไล่นักเรียนผู้มีอารมณ์ทางเพศไปเตะบอล) และแม้จะสอนเรื่องโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และการมีอะไรกันอย่างปลอดภัยไปขนาดไหน แต่สุดท้ายศีลธรรมอันดีก็ดูเหมือนจะพยายามฝังหัวเราเป็นนัยๆ ว่า ‘เป็นเด็กเป็นเล็ก ไม่เอากันน่ะดีที่สุด’

โปแลนด์ ดินแดนที่ห้ามพูดเรื่องเพศ

โปแลนด์ก็ดูเหมือนจะมีวิชาเพศศึกษาที่ ‘อาการหนัก’ ไม่แพ้บ้านเรา เผลอๆ อาจจะหนักกว่าด้วยซ้ำ ด้วยความที่เป็นประเทศเคร่งศาสนาที่คนส่วนใหญ่นับถือคริสต์นิกายคาทอลิก คำสอนของศาสนาหล่อหลอมให้เกิดสังคมชายเป็นใหญ่ที่ฝังรากลึกจนโปแลนด์ได้ชื่อว่าเป็นประเทศที่มีเรื่องราวการเหยียดเพศและเกลียดกลัวเพศหลากหลายมากเป็นอันดับต้นๆ ในยุโรป ถึงขนาดมีการจัด ‘เขตปลอด LGBTQ+’ ขึ้นในหลายพื้นที่ของประเทศ

ถ้าอยากรู้ว่าการสอนเพศศึกษาในโปแลนด์เป็นเอามากขนาดไหนก็ลองอ่านย่อหน้านี้ดู

“เครื่องแต่งกายที่วาบหวิวเร้าอารมณ์อย่างกระโปรงสั้น, ชุดโชว์สะดือ, กางเกงเอวต่ำ, สายเดี่ยว, แหวกอก และเปิดหลัง คือการเชื้อเชิญและนำไปสู่อะไรที่มากกว่านั้น คุณปล่อยให้คนอื่นมองคุณว่าเป็นผู้หญิงใจง่าย…ถ้าพวกเขาล่วงเกินคุณ นั่นเป็นความผิดของคุณ ก็เพราะคุณไปยั่วเขาเอง”

นี่คือเนื้อหาส่วนหนึ่งในหนังสือ Zycie na maksa หรือ Life to the Max หนังสือเรียนสุขศึกษาและชีวิตวัยรุ่นของโรงเรียนในกรุงวอร์ซอซึ่งกลายเป็นข่าวดังไปทั่วโลกในปี 2018 หนังสือเรียนที่สะท้อนแนวคิดชายเป็นใหญ่และไม่อนุญาตให้ผู้หญิงเป็นเจ้าของร่างกายตัวเองเล่มนี้จุดกระแสให้มีการปฏิรูปการเรียนเพศศึกษาในโปแลนด์ใหม่ และบรรจุมันลงไปเป็นหลักสูตรขั้นพื้นฐานของทุกโรงเรียน (ใช่ ในโปแลนด์ วิชาเพศศึกษาไม่ใช่วิชาในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน) รวมถึงเกิดแคมเปญ #SEXEDpl ที่ขับเคลื่อนให้การพูดเรื่องเพศเป็นสิทธิขั้นพื้นฐาน

ให้ดีไซน์จุดประกายเรื่องเพศ

Domka Spytek คือนักออกแบบหลากหลายศาสตร์ (multidisciplinary designer) ชาวโปแลนด์ที่เติบโตมาในสังคมอนุรักษนิยม ในสังคมที่เธอคุ้นเคย การพูดเรื่องเพศเป็นเรื่องน่าอาย การเรียนการสอนเรื่องเพศถูกเล่าผ่านเรื่องเล่าของผู้ชาย ในขณะที่ผู้หญิงไม่เคยรู้สึกมีสิทธิเหนือร่างกายของตัวเอง ไม่ต้องพูดถึงเพศที่หลากหลายกว่านั้น เกย์, เลสเบี้ยน, ไบเซ็กชวล, น็อน-ไบนารี ฯลฯ เพศเหล่านี้ไม่เคยมีพื้นที่แม้เพียงส่วนเสี้ยวในบทเรียนเพศศึกษา เมื่อสปายเทกได้เข้าเรียนในโรงเรียนออกแบบที่ Pedagogical University of Krakow เธอจึงนำประสบการณ์เรื่องเพศที่ฝังอยู่ในเนื้อตัวเหล่านี้เป็นเชื้อเพลิงในการทำงานออกแบบ

“สิ่งที่เราไม่พูดกันกลายเป็นความลับ และบ่อยครั้งความลับสร้างความอับอาย ความหวาดกลัว และมายาคติ”

คือประโยคที่สปายเทกเขียนไว้ในเว็บไซต์รวบรวมงานออกแบบของเธอ

‘ข้อเท็จจริง’ ไม่ใช่ ‘มายาคติ’ คือคอนเซปต์ของสื่อการสอนวิชาเพศศึกษาที่เธออยากเห็น วิชาเพศศึกษาไม่ควรสร้างค่านิยมความเป็นหญิงที่ต้องรักนวลสงวนตัว หรือความเป็นชายที่ต้องเข้มแข็งตลอดเวลา แต่ควรเป็นวิชาที่ทำให้ทุกคน–ไม่ว่าจะเป็นเพศใด–ได้เข้าใจร่างกายของตัวเองในทุกช่วงชีวิต และเรียนรู้ที่จะกำหนดขอบเขตให้ร่างกายตัวเอง สิ่งที่วิชาเพศศึกษาควรมอบให้ไม่ใช่ความกลัว (เช่น กลัวท้อง กลัวการทำแท้ง กลัวการติดโรค ฯลฯ จนไม่กล้าทำความรู้จักร่างกายตัวเอง) แต่คือความรู้ เพื่อเสริมพลังให้ทุกคนมีสิทธิในร่างกายตัวเองและรู้ว่าควรรับมือกับสถานการณ์ต่างๆ ยังไง

ero.edu คือสื่อการเรียนการสอนวิชาเพศศึกษาที่ออกแบบให้เปิดกว้างและไม่แบ่งแยกเพศ เป็นโปรเจกต์ออกแบบที่สปายเทกพัฒนาตั้งแต่เรียนปริญญาตรีจนถึงปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยศิลปะ Konstfack ในสวีเดน

ero.edu ไม่ได้พุ่งเป้าไปที่ ‘ข้อควรปฏิบัติทางเพศ’ เหมือนบทเรียนเพศศึกษาทั่วไป แต่เริ่มต้นที่ความเข้าใจพื้นฐานของร่างกายผ่านอินโฟกราฟิกที่นำเสนอส่วนประกอบของอวัยวะเพศ ในประเทศที่การพูดเรื่องจู๋จิ๋มเป็นสิ่งต้องห้าม ความน่ารักของสื่อการสอนช่วยคลายบรรยากาศและทำให้เด็กๆ กล้าหยิบจับมันมากขึ้น

จากนั้นจึงไปสู่การเรียนภาคปฏิบัติที่เธอออกแบบสื่อการสอนคล้ายเกมกระดาน กติกาคือเด็กๆ ต้องช่วยกันประกอบส่วนต่างๆ ของระบบสืบพันธุ์ขึ้นมา ตรงนี้แหละที่การเล่นมีบทบาทสำคัญ เพราะในระหว่างที่เด็กๆ ได้เล่นด้วยกัน ‘บทสนทนา’ จะเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ “ร่างกายของฉันเป็นแบบนี้ ร่างกายของเธออาจเป็นอีกแบบ ฉันรู้สึกดีมากกับส่วนนี้ ของเธอล่ะเป็นยังไง…” บทสนทนาเรื่องเพศเป็นไปแบบสบายๆ ไม่ต้องกระมิดกระเมี้ยน ไม่ต้องทำตลกกลบเกลื่อน นี่คือสิ่งมีค่าที่สุดที่เด็กๆ จะได้ไปจากงานของเธอ

ero.edu ถูกใช้ในเวิร์กช็อปกับกลุ่มเด็ก ม.1-ม.3 กว่า 100 คนในสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน หลังจากทดลองสปายเทกพบว่ามันทำให้เด็กๆ ที่นั่นเข้าใจกลไกของร่างกายและเชื่อมโยงมันเข้ากับความรู้สึกได้อย่างดี แผนการต่อไปของโปรเจกต์นี้จึงเป็นการผลิตและนำมันกลับไปทัวร์ที่โปแลนด์แดนบ้านเกิดของเธอ ซึ่งน่าจะท้าทายกว่าในสวีเดนหลายเท่า

สปายเทกมองว่าในการขับเคลื่อนเรื่องเพศ การใช้แคมเปญรณรงค์อย่าง #SEXEDpl เพื่อสื่อสารให้คนในวงกว้างเกิดความตระหนักเป็นสิ่งสำคัญก็จริง แต่อีกส่วนที่สำคัญไม่แพ้กันคือภาคปฏิบัติ และ ‘การเล่น’ ก็เป็นตัวช่วยที่ดี เพราะบรรยากาศที่สนุกสนานทำให้คนกล้าที่จะมีส่วนร่วม พูดคุย และมีปฏิสัมพันธ์กันมากขึ้น เมื่อเราอยากให้การคุยกันเรื่องเซ็กซ์เป็นเรื่องธรรมดา ก็ทำเกมที่เอื้อให้คนได้คุยกันแบบนั้นออกมา

สปายเทกเล่าถึงกลยุทธ์เดียวกันในอีกซีกโลกอย่างอเมริกา ที่นั่นมีบอร์ดเกม The Period Game ที่จำลองการมีรอบเดือนของเด็กแรกรุ่น แต่ละช่องของกระดานคือกระบวนการของร่างกายผู้หญิงขณะมีประจำเดือนซึ่งผู้เล่นจะเรียนรู้ไปตลอดการเดินหมาก ระหว่างทางเราสามารถหงายการ์ดรับมือกับการมีประจำเดือนครั้งแรก เช่น หงายการ์ดโทรไปปรึกษาเพื่อน หงายการ์ดเปิดอกบอกพ่อแม่ ไปจนถึงหงายการ์ดใส่ผ้าอนามัยหรือถ้วยอนามัย เพื่อให้เด็กผู้หญิงวัยใกล้มีประจำเดือนได้เข้าใจวิธีรับมือตั้งแต่เนิ่นๆ ที่สำคัญบอร์ดเกมนี้ไม่ได้สงวนให้ผู้หญิงอย่างเดียว แต่จะยิ่งดีเสียอีกถ้าคนต่างเพศจะได้มาเล่นด้วยกันเพื่อเข้าอกเข้าใจเพศหญิงมากขึ้น

เรื่องเพศแบบใหม่ที่ผู้ใหญ่ต้องเรียนรู้

ก่อนหน้าที่สปายเทกจะทำสื่อการสอนเด็กอย่าง ero.edu เธอเคยทำสื่อการสอนสำหรับผู้ใหญ่ในโปแลนด์ที่เติบโตมากับภาพจำเกี่ยวกับอัตลักษณ์ความเป็นชายและหญิงที่ถูกหล่อหลอมจากค่านิยมของสังคม ประเภท “ผู้ชายต้องเข้มแข็งและไม่แสดงออกความรู้สึก” และ “ผู้หญิงต้องนุ่มนวลและเปราะบาง” หลายครั้งความคิดที่เรามีต่อกันคือจุดเริ่มต้นของความคาดหวังและการทำร้ายหัวใจกันอย่างที่เห็นในหนังสือเรียนเล่มที่เล่าไปตอนต้นนั่นแหละ

งานชิ้นนี้ชวนเรามาสำรวจภาพจำเกี่ยวกับอัตลักษณ์ที่ทุกคนถูกสังคมหล่อหลอม โดยดีไซเนอร์เริ่มต้นจากการรีเสิร์ชความคิดของคนอายุ 20-75 ปีว่าพวกเขามีภาพจำเกี่ยวกับอัตลักษณ์ นิสัย บุคลิกภาพ ฯลฯ ของเพศชายและหญิงยังไง และถ้าเปรียบอัตลักษณ์นั้นเป็นวัตถุหนึ่งชิ้นมันจะหน้าตาเป็นยังไง เช่น ฟองน้ำสีชมพูนุ่มๆ สื่อถึงความอ่อนโยนของผู้หญิง บล็อกสามเหลี่ยมที่มีตะปูตอกอยู่สื่อถึงความแข็งกร้าวของผู้ชาย หรือบล็อกเหลี่ยมๆ เรียบๆ สื่อถึงความเย็นชา ฯลฯ

จากนั้นสปายเทกก็ผลิตวัตถุแทนอัตลักษณ์เหล่านี้ออกมาจริงๆ ผู้เข้าร่วมจะได้เข้ามาสัมผัสและมีประสบการณ์กับวัสดุหลายรูปทรงหลายพื้นผิว จากนั้นทุกคนจะได้นำวัสดุต่างๆ เหล่านี้มาออกแบบ ‘totem’ แสดงถึงความเป็นชายและหญิงตามภาพจำที่สังคมกำหนด และสุดท้าย พวกเขาจะได้ลองออกแบบโทเทมที่สื่อถึงอัตลักษณ์ของตัวเองอีกหนึ่งชิ้น

เซอร์ไพรส์เกิดขึ้นกับหลายคนในช่วงที่ทำชิ้นสุดท้ายนี่แหละ เพราะแทบไม่มีโทเทมของใครเลยที่เป็นผู้หญิงหรือผู้ชายแบบร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่มักมีชิ้นส่วนของอีกเพศเจือปน ผู้หญิงบางคนก็นิยามตัวเองด้วยบล็อกไม้ตอกตะปู ในขณะเดียวกันก็ไม่ผิดถ้าผู้ชายจะบอกว่าตัวเองมีส่วนประกอบของฟองน้ำสีชมพู เพราะอัตลักษณ์ทางเพศของเราไม่ได้ตายตัวอย่างที่สังคมบอก และที่สำคัญ เพศในโลกนี้ไม่ได้มีแค่สอง หากแต่มีความเป็นไปได้มากมายมหาศาล เช่นเดียวกับโทเทมที่มีหน้าตาแตกต่างกันไปได้เป็นพันๆ แบบ

นอกจากผลลัพธ์ที่ออกมาตอนสุดท้ายจะน่ารัก น่าเอากลับไปตั้งที่บ้าน ประสบการณ์ที่แต่ละคนได้พูดคุยกับตัวเองระหว่างออกแบบโทเทมคือช่วงเวลาที่สำคัญที่สุด เพราะมันคือโอกาสที่แต่ละคนจะได้ออกแบบชุดความคิดที่มีต่ออัตลักษณ์และเพศสภาพเสียใหม่ และเมื่อแต่ละคนมีมุมมองเรื่องเพศที่เปิดกว้างขึ้น การจะเปลี่ยนมุมมองเรื่องเพศของสังคมก็คงเป็นไปได้

เพราะร่างกายนี้เป็นของเราหาใช่ใครอื่น สุดท้ายแล้ววงสนทนาเรื่องเซ็กซ์ที่เปิดกว้างหรืออึดอัดคับแคบในแต่ละสังคมก็มีพื้นฐานมาจากความคิดเรื่อง ‘สิทธิมนุษยชน’ ของสังคมนั้นอย่างปฏิเสธไม่ได้ สิทธิในการเป็นเจ้าของร่างกายตัวเอง สิทธิที่เราจะพูดเรื่องนี้ได้ตราบใดที่ไม่ไปทำร้ายคนอื่น สิทธิที่จะแต่งตัวแบบไหนก็ได้ และสิทธิที่จะไม่ถูกล่วงเกินจากคนอื่น ไปจนถึงสิทธิที่จะเลือกวิถีทางเพศในแบบของตัวเอง 

เมื่อมองกลับมายังบ้านเรา เราคงไม่สามารถเปลี่ยนแปลงห้องเรียนวิชาเพศศึกษาได้ด้วยการออกแบบบอร์ดเกมหรือสื่อการสอนสนุกๆ เพียงอย่างเดียว แต่อาจต้องเริ่มจากออกแบบประเทศให้คนเข้าใจและเชื่อในสิทธิมนุษยชนเสียก่อน

อ้างอิง

bbc.com

calvertjournal.com

domkaspytek.com

eroedu.eu

periodgame.com

The post อย่าให้เพศศึกษาพาสับสน! รู้จัก Domka Spytek นักออกแบบที่เล่าเรื่องเซ็กซ์ผ่านของเล่น appeared first on a day magazine.

♪ โลกเราวันนี้ สับสนเหลือเกิน ฉันเลยเป็นห่วง
เห็นเธอเหนื่อยล้า เลยคิดว่าดี ถ้าเรากอดกัน… ♪

ปี 2540 ในวันที่วงทีโบนบรรเลงเพลง กอด ผู้คนบนแดนซ์ฟลอร์ที่กอดกันตามคำในเนื้อเพลงและเต้นรำไปพร้อมจังหวะดนตรีเรกเก้คงคิดไม่ถึงว่า อีก 24 ปีให้หลังโลกจะยังสับสนเหมือนเดิมและดูเหมือนจะมากขึ้นกว่าเดิมด้วยซ้ำ ผู้คนยังคงเหนื่อยล้าไม่เปลี่ยน อาจเพราะในวันนี้การกอดกันอย่างสนิทใจทำได้ยากกว่าในวันนั้น

ผู้คนในตอนนั้นคงคิดไม่ถึงว่าในปี 2564 สิ่งที่ฟังดูง่ายๆ อย่าง ‘สัมผัสทางกาย’ จะกลายเป็นสิ่งที่ชาวโลกโหยหา พร้อมกันกับที่คำว่า ‘รักษาระยะห่าง’ กลายเป็นวลีติดปาก เกิดคำอย่าง skin hunger ที่ใช้เรียกผู้ที่หิวโหยสัมผัสมนุษย์จากการใช้ชีวิตห่างเหินกันยาวนานร่วมปี หากจะสัมผัสกันได้ก็ด้วยมือที่อาบกลิ่นเจลแอลกอฮอล์หรือหากจะจูบกันก็ต้องผ่านหน้ากากอนามัย

ในช่วงเวลาที่โลกร้างไร้การสัมผัส อ้อมกอดคือสิ่งที่คนโหยหา ศิลปินมากมายสะท้อนสภาวะนี้ออกมาผ่านศิลปะ ส่วนอีกหลายคนเลือกใช้งานศิลปะเป็นเครื่องมือทดแทนสัมผัสที่ขาดหาย วันนี้ Art for All จะพาไปรู้จักงานศิลปะเหล่านั้นกัน

การกอดรับรองว่าทุกชิ้นไม่มีป้าย ‘ห้ามสัมผัส’ แน่นอน!

เตียงกอด

Lucy McRae คือศิลปินที่นิยามตัวเองว่าเป็น body architect เธอทำงานศิลปะบนเรือนร่างของคนและมักค้นหาความเป็นไปได้ในอาณานิคมผิวกายด้วยการเชื่อมโยงจินตนาการถึงโลกอนาคตเข้ากับเทคโนโลยีชีวภาพ นอกจากนี้แมคเรยังเคยเสนอคำว่า ‘touch crisis’ หรือ ‘วิกฤตการสัมผัส’ ไว้ตั้งแต่โลกยังไม่รู้จักโควิด-19 และคำว่า social distancing เสียอีก

(ถ้าคอนเซปต์งานของแมคเรฟังดูซับซ้อน เราขออธิบายง่ายๆ ว่างานของเธอใช้จินตนาการคล้ายหนัง Sci-Fi เช่น ชุดของเราจะเป็นยังไงถ้าอยู่บนดาวอังคาร และมักถ่ายทอดจินตนาการผ่านศาสตร์ที่เธอถนัดคือชีววิทยา เช่น การสร้างเส้นใยชีวภาพหรือปลูกถ่ายเส้นใยผ้าลงบนร่างกาย ถึงอย่างนั้นงานส่วนใหญ่ของเธอไม่ใช่ผลิตภัณฑ์จริงแต่เป็นตัวต้นแบบเพื่อเล่าถึงโลกในอนาคตมากกว่า)การกอด

ย้อนกลับไปช่วง 8 สัปดาห์แรกของมนุษย์ในท้องแม่ สัมผัสทางกายคือผัสสะแรกที่เรารับรู้ได้ก่อนจะเริ่มมองเห็น ได้ยินเสียง และรู้รสชาติ กายสัมผัสจึงเป็นภาษาแรกที่มนุษย์ใช้สื่อสาร ทารกที่ร้องไห้สงบลงได้เมื่ออยู่ในอ้อมกอดแม่ การได้สัมผัสผิวหนังและแรงสั่นสะเทือนจากหัวใจของคนที่เราคุ้นเคยจึงเชื่อมโยงกับความรู้สึกปลอดภัย แต่ในวันนี้สิ่งที่เราสัมผัสมากที่สุดในแต่ละวันของชีวิตกลับเป็นหน้าจอทัชสกรีนแทนที่จะเป็นผิวหนังของใครสักคน เราสะกิดเพื่อนด้วยการแตะหน้าจอส่งสติ๊กเกอร์ และมอบกอดผ่านการกด ‘ปุ่มแคร์’ มากกว่ากอดกันจริงๆ นี่คือช่วงเวลาที่เราแตะกันมากที่สุดผ่านเทคโนโลยีแต่แตะตัวกันน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

แน่นอนว่าชีวิตที่ขาดความรู้สึกปลอดภัยและอุ่นใจจากการสัมผัสเป็นเวลานานส่งผลต่อสุขภาวะที่ดีของเรา นี่คือสิ่งที่แมคเรมองว่าเป็นต้นเหตุของ ‘วิกฤต’ 

ใน Festival of the Impossible เทศกาลดิจิทัลอาร์ตในซานฟรานซิสโกที่ชวนศิลปินมาค้นหาความสัมพันธ์แบบใหม่ระหว่างคนกับเทคโนโลยีที่จัดขึ้นเมื่อปี 2019 แมคเรเปิดตัวงานศิลปะชิ้นหนึ่งที่เธอเรียกว่าเป็น ‘Future Survival Kit’ หรือ ‘ชุดยังชีพแห่งอนาคต’

‘Compression Carpet’ คือเตียงขนาดพอดีตัวคน หน้าตาเหมือนหลุดออกมาจากหนังดิสโทเปียผสมการ์ตูนช่องการ์ตูนเน็ตเวิร์ก บนเตียงคือฟูกที่มีผิวสัมผัสและสีใกล้เคียงผิวกายมนุษย์ พื้นที่ตรงกลางเว้นไว้ให้คนลงไปนอนเพื่อให้งานศิลปะชิ้นนี้ ‘กอด’ เรา โดยคนที่ลงไปนอนสามารถปรับเลือกได้ว่าต้องการกอดแน่นๆ แบบอิ่มใจ หรือกอดหลวมๆ แบบกำลังสบาย

Compression Carpet, Lucy McRae (2019)

น่าสนใจว่าทางการแพทย์มีการใช้ ‘เตียงกอด’ หรือ ‘hug machine’ อยู่จริงๆ เตียงนี้มีกลไกใกล้เคียงกับงานของแมคเร ใช้สำหรับบำบัดผู้ป่วยออทิสติกหรือผู้ที่มีภาวะ hypersensitivity (ไวต่อสัมผัส) เพราะแรงกดและกอดสามารถทำให้ผู้ป่วยรู้สึกสงบและปลอดภัยขึ้นได้ เช่นกันกับที่แมคเรเล่าถึงเอฟเฟกต์จากงานของเธอ เพียง 3 นาทีหลังถูกกอดโดย Compression Carpet หลายคนมีแววตาเปี่ยมสุขขึ้นทันที ผู้หญิงคนหนึ่งที่ได้ลองเตียงกอด เปรียบประสบการณ์การถูกกอดโดยเครื่องนี้กับอ้อมกอดจากเพื่อนของเธอทุกครั้งที่เธอรู้สึกวิตกกังวลและประคองใจไม่ไหว

การกอดในทางฟังก์ชั่น Compression Carpet อาจดูเหมือนเป็นต้นแบบของผลิตภัณฑ์ประจำครัวเรือนในโลกอนาคต แต่ในอีกทางหนึ่ง เตียงกอดช่วยสะกิดให้เราเห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคนที่มีเทคโนโลยีเป็นตัวกั้นกลาง เพราะการจะใช้เตียงกอดนี้จำเป็นต้องมีคนอีกคนคอยหมุนด้ามจับเพื่อทำให้เครื่องกอดเราแน่นขึ้น เห็นแล้วก็อดสงสัยไม่ได้ว่าแทนที่จะนอนกอดกับเครื่องจักรไร้ชีวิตทำไมคนเราจึงไม่ลุกไปกอดกัน

ไม่แน่ใจว่านี่คือคำถามที่แมคเรตั้งใจทิ้งไว้ในเครื่องกอดนี้หรือเปล่า

Compression Carpet, Lucy McRae (2019)

ผนังกอด

เมื่อพูดถึงศิลปะ คุณนึกถึงงานประเภทไหนเป็นอย่างแรก? งานจิตรกรรมที่ต้องมองด้วยตา sound art ที่ต้องฟังด้วยหู หรืองาน installation ที่สามารถสัมผัสได้ตามใจชอบ

ในนิทรรศการชื่อ The Senses: Design Beyond Vision ภัณฑารักษ์จาก Cooper Hewitt, Smithsonian Design Museum ตั้งคำถามว่าเหตุใดโลกศิลปะและการออกแบบจึงให้ความสำคัญกับการมองเห็นมากกว่าผัสสะอื่นๆ เธอนำแนวคิดทางมานุษยวิทยาตะวันตกอย่าง ‘ocularcentrism’ ที่บอกว่า ‘ดวงตาคือศูนย์กลางของการรับรู้’ มาเป็นตัวอย่าง เรารับรู้และเชื่อในสิ่งที่ดวงตาเห็นมากกว่าผัสสะอื่นๆ แนวคิดนี้มีผลกับโลกศิลปะและการออกแบบมหาศาล ทำให้เวลาเราพูดถึงงานศิลปะหรืองานออกแบบสักชิ้น ‘ภาพ’ หรือ ‘ฟอร์ม’ จึงถูกให้ความสำคัญเหนือผัสสะที่เหลือ

จากคำถามที่ว่า นิทรรศการ The Senses: Design Beyond Vision จึงรวบรวมเอางานศิลปะที่ลดความสำคัญของการมองเห็นและเพิ่มน้ำหนักให้กับผัสสะอื่นๆ มาแสดงเพื่อเปิดความเป็นไปได้ใหม่ๆ ให้โลกศิลปะและการออกแบบ มีตั้งแต่ installation art ที่ต้องใช้จมูกดม ภาพพิมพ์ที่ชิมได้ และงานศิลปะที่ต้องเอาตัวเข้าไปกอด อย่าง ‘Tactile Orchestra’

Tactile Orchestra, Studio Roos Meerman & KunstLAB (2017)

หากยืนมองจากภายนอก ผลงานของ Studio Roos Meerman และ KunstLAB ชิ้นนี้ไม่มีอะไรเลยนอกจากผนังบุขนสัตว์สีดำความยาว 6 เมตร แต่ทันทีที่เราเข้าไปจับ ลูบ คลำ ขยำ และแนบกอดลงบนผนังนุ่มๆ เราจะได้ยินเสียงเพลงดังขึ้น แถมการกอดแต่ละจุดก็ให้ทำนองที่ไม่เหมือนกันด้วย เมื่อหลายคนเข้าไปกอดผนังพร้อมกันเสียงที่ออกมาจึงสอดประสานกันไม่ต่างจากเครื่องดนตรีของวงออร์เคสตราที่สอดประสานเป็นท่วงทำนอง

แม้ว่าจุดประสงค์ของ Tactile Orchestra จะเป็นเพียงการทดลองว่าคนสามารถมีปฏิสัมพันธ์กับศิลปะด้วยการใช้ร่างกายและผัสสะอื่นๆ  นอกเหนือจากการมองเห็นได้มากน้อยแค่ไหน แต่ของแถมที่คนดูได้ไปอย่างการสวมกอดขนนุ่มๆ ก็ทำให้งานศิลปะชิ้นนี้เป็นงานที่มีคนมาใช้เวลามากที่สุดชิ้นหนึ่งในนิทรรศการ และคงทำให้ผู้ชมนิทรรศการที่กำลังเหงาอยากซื้องานศิลปะชิ้นนี้กลับไปตั้งไว้บ้านกันบ้างแหละ

เสากอด

ไอเดียของ ‘ศิลปะกอดได้’ ไม่ได้มีอยู่แค่ในแกลเลอรีหรือเทศกาลศิลปะ แต่เข้าไปอยู่ในสถานที่ที่คนต้องการมันมากที่สุดอย่างศูนย์ดูแลสุขภาพจิตด้วย

Mental Health Care GGz คือศูนย์ดูแลสุขภาพจิตในเมืองเบรดา เนเธอร์แลนด์ ที่ภายในโถงทางเดินแผนกสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นมีเสาทรงกลมมน สูงราวตัวคนตั้งอยู่ คนที่เดินผ่านไปผ่านมาอาจมองว่าสวยน่าถ่ายรูปลงอินสตาแกรม แต่สำหรับ Daan Roosegaarde ผู้ออกแบบเสา ‘Lunar’ เชื่อว่าการสัมผัสนั้นสำคัญสำหรับเด็กๆ ที่กำลังเผชิญกับความเปราะบางทางจิตใจ และหวังให้ศิลปะชิ้นนี้ช่วยเยียวยาพวกเขา

Lunar, Studio Roosegaarde (2011)

เสาหน้าตาน่ารักนี้ตั้งไว้ให้กอด ทุกครั้งที่เด็กๆ มอบสัมผัสและกอดมัน เสาจะเปล่งแสงและเสียงเหมือนมีชีวิตด้วยเซนเซอร์ที่ติดตั้งไว้ภายใน แม้จะเป็นแค่งานศิลปะ แต่สำหรับเด็กและวัยรุ่นที่รู้สึกโดดเดี่ยวและกำลังเผชิญกับปัญหาสุขภาพจิต ‘เสากอด’ คงจะพอทำให้พวกเขารู้สึกเหมือนมีเพื่อนที่สามารถซัพพอร์ตพวกเขาได้ในช่วงเวลาสั้นๆ 

Lunar, Studio Roosegaarde (2011)

ชุดกอดทางไกล

Emotional First Aid, Elena Lasaite (2020)

ความโหยหาสัมผัสที่มีอยู่ในมนุษย์ทุกคนโดนเร่งปฏิกิริยาให้รุนแรงขึ้นในช่วงโควิด-19 ทุกคนต่างเก็บตัวอยู่ในบ้าน มีปฏิสัมพันธ์กับคนรอบตัวผ่านบานหน้าต่างของโปรแกรม Zoom และกรอบเล็กๆ ของโทรศัพท์สมาร์ตโฟน

ในช่วงเวลานี้ ศิลปินอย่าง Elena Lasaite ตั้งคำถามว่า ‘หากเราต้องการที่พึ่งทางใจเป็นอ้อมกอดจริงๆ ของใครสักคนจะทำยังไง?’

การกอด

คำตอบคืองานศิลปะที่ดูเผินๆ เหมือนเสื้อชูชีพอย่าง ‘Emotional First Aid’ หรือที่เราขอเรียกเป็นภาษาไทยว่า ‘ชุดปฐมพยาบาลทางใจ’ ชุดเป่าลมตัวนี้ออกแบบให้เมื่อสวมใส่จะมีรูปทรงคล้ายแขนมนุษย์โอบกอดเราจากด้านหลัง สร้างขึ้นสำหรับใครที่ต้องการกอดแบบฉุกเฉินโดยเฉพาะในช่วงเวลาที่โดดเดี่ยวอย่างช่วงล็อกดาวน์ เพียงเป่าลมเข้าไปแค่ 20 วินาทีชุดกอดก็สามารถช่วยชีวิตเราได้ทันที!

แน่นอนว่าความเป็นจริงไม่ใช่อย่างนั้น ชุดเป่าลมธรรมดาไม่อาจเยียวยาความรู้สึกเหงาของเราได้จริงๆ งานศิลปะของเอเลน่าเพียงกำลังบอกเราว่าทุกวันนี้ความเหงาและความหิวโหยสัมผัสกลายเป็นโรคฮิตของมนุษย์จนต้องมีชุดปฐมพยาบาลซะแล้วต่างหาก

และในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน Sandeep Hoonjan และ Xianzhi Zhang สองนักศึกษาออกแบบจาก Royal College of Art ก็คงมีวิถีชีวิตไม่ต่างกับเอเลน่ามากนัก แต่คำถามของทั้งสองต่างออกไป พวกเขาสงสัยว่าเทคโนโลยีจะสามารถทำให้เราส่งสารเป็นผัสสะอื่นๆ นอกจากภาพและเสียงอย่างที่เป็นอยู่ได้ไหม

‘Feel the conversation’ คือระบบโทรศัพท์ที่สามารถแปลงเสียงสนทนาที่สองฝั่งคุยกันให้กลายเป็นการสัมผัสทางกาย ว่าง่ายๆ คือเมื่อเรารับสายแล้วเซย์ฮัลโหล แทนที่คนอีกฝั่งจะได้ยินเสียงเพียงอย่างเดียวสิ่งที่เขาจะได้แถมไปด้วยคือการสัมผัสอย่างการถูกเลียหู!

Feel the conversation, Sandeep Hoonjan & Xianzhi Zhang (2020)

ระบบที่ทั้งสองสร้างขึ้นคือหูโทรศัพท์ติดตั้งซิลิโคนรูปร่างหน้าตาเหมือนลิ้นซึ่งสามารถขยับขึ้นลงได้คล้ายการเลีย เมื่อฝั่งหนึ่งเริ่มพูด สัญญาณเสียงจะถูกแปลงเป็นการเคลื่อนไหวตามจังหวะการพูดและความดัง เช่น ถ้าเรากระซิบเนิบๆ ว่า “สวัสดีจ้ะ” หูโทรศัพท์ก็จะเลียอย่างนุ่มนวลหรือถ้าเราตะโกนแบบกระแทกกระทั้นว่า “เป็นไงบ้างวะเพื่อน!” ลิ้นที่หูโทรศัพท์ก็จะเลียหูเพื่อนเราแบบเอาเป็นเอาตาย

แม้งานศิลปะชิ้นนี้จะไม่ได้กอดเราเหมือนชิ้นอื่นแต่ก็จุดประกายแนวคิดที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่งว่าการส่ง haptic message หรือ ‘ข้อความที่สัมผัสได้ด้วยร่างกาย’ ในช่วงเวลาที่คนต้องอยู่ไกลกันจะสามารถทดแทนการสัมผัสและเยียวยาผู้คนที่กำลังโหยหาการแตะเนื้อต้องตัวได้หรือเปล่า

เมื่อไม่นานมานี้ Disney และแลปพัฒนานวัตกรรมแห่งอนาคตอย่าง MIT Media Lab ร่วมกันพัฒนาชุด ‘Force Jacket’ ที่ทำให้สัมผัสทางกายเกิดขึ้นได้ขณะที่เราเล่นเกมหรือชมภาพยนตร์แบบ virtual reality ภายในแจ็กเก็ตประกอบด้วยถุงลมที่สามารถยุบ-พองได้ตามการควบคุม, เซนเซอร์ที่สามารถปล่อยแรงดันเฉพาะจุด รวมถึงเครื่องสร้างแรงสั่นทะเทือนความถี่สูง เมื่อสวมเข้าไปพร้อมกับแว่น VR เราจึงสามารถรับรู้ ‘สัมผัสเสมือน’ ในส่วนบนของร่างกายได้เหมือนไปยืนอยู่ในเหตุการณ์นั้นจริงๆ

วิดีโอทดลองของพวกเขาทำให้เห็นว่าเมื่อสวมชุดนี้เล่นเกมสโนว์บอล เราจะรู้สึกเหมือนโดนลูกบอลหิมะปาใส่ตัว หรือรู้สึกเหมือนโดนตุ๊ยท้องได้เมื่อใส่ตอนเล่นเกมชกมวย และที่เด็ดที่สุดคือมันสามารถจำลองความรู้สึกเหมือนเรากำลังถูกสวมกอดโดยใครบางคนได้ด้วย

เมื่อบวกไอเดียสัมผัสทางไกลของ ‘Feel the conversation’ เข้ากับไอเดียของชุดกอดเสมือน ภาพอนาคตก็ฉายให้เห็นว่าวันหนึ่งการ ‘กอด’ อาจสามารถส่งถึงกันได้จากทางไกลจากคนหนึ่งถึงอีกคน เราอาจสัมผัสร่างกายกันแบบข้ามทวีป ไปจนถึงว่าเราอาจสามารถสวมกอดกับคนที่จากไปแล้วได้

ยังไงก็ตาม ไม่ว่าอ้อมกอดจากงานศิลปะ งานดีไซน์ และเทคโนโลยีในอนาคตเหล่านี้จะใกล้เคียงกอดจริงแค่ไหน กอดที่มาจากแรงบีบของกลไกคงไม่สามารถทดแทนกอดจริงๆ จากมนุษย์ได้ เพราะในอ้อมกอดของคนนั้นเราสามารถสัมผัสทั้งกลิ่น เสียง อุณหภูมิ และความอบอุ่นที่คุ้นเคย

ในทางกลับกัน การเห็นงานศิลปะอย่างเตียงกอด เสากอด ไปจนถึงชุดกอด กลับยิ่งสะท้อนให้เห็นว่าโลกเราในวันนี้เต็มไปด้วยคนที่กำลังโดดเดี่ยวมากมายเพียงใดจนแค่เห็นภาพก็อยากจะลุกไปกอดใครสักคน

อ้างอิง

designboom.com

dezeen.com

lucymcrae.net

roosmeerman.com

variety.com

The post เตียงกอดได้ ชุดกอดทางไกล และโทรศัพท์เลียหู เมื่องานศิลปะกอดเราได้เหมือนมนุษย์? appeared first on a day magazine.

จากรายงานของ World Economic Forum 10 ทักษะที่คนทำงานสนใจเรียนรู้มากที่สุดในปี 2020 อันดับที่ 5 คือ การทำสมาธิ (meditation) ไม่เพียงเท่านั้น อันดับอื่นๆ ยังเป็นทักษะเชิงอารมณ์และสังคมแทบทั้งหมด อย่างการรับฟัง การมีสติ หรือความเมตตากรุณา ต่างกันอย่างสิ้นเชิงจากปี 2019 ที่คนมักเทความสนใจไปที่ทักษะทางวิชาชีพอย่าง algorithm, cloud computing หรือ deep learning

จะว่าเป็นสถิติที่น่าแปลกใจก็ไม่เชิง เพราะในปี 2020 ความท้าทายทางเทคโนโลยีกลายเป็นเรื่องรอง หรือเผลอๆ อาจจิ๊บจ๊อยไปเลยด้วยซ้ำเมื่อเทียบกับวิกฤตมากมายที่อุบัติขึ้นท้าทายมนุษย์โลก ท่ามกลางความเปราะบางและสั่นไหว ทักษะอย่าง ‘การทำสมาธิ’ จึงเป็นเหมือนชุดปฐมพยาบาลทางใจที่หลายคนแสวงหาในปีที่ผ่านมา 

อย่าเพิ่งนึกถึงพิธีกรรมทางศาสนา เพราะปัจจุบันมีงานวิจัยทางประสาทวิทยาศาสตร์นับไม่ถ้วนที่ศึกษาเรื่องการทำสมาธิอย่างจริงจังและรายงานถึงคุณประโยชน์มากมาย ทั้งช่วยเรื่องความคิด ความทรงจำ ความเข้าอกเข้าใจผู้อื่น ช่วยรักษาสมดุลทางอารมณ์ ไปจนถึงกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์ แต่มากกว่าประโยชน์ใดๆ สำหรับตัวผมเอง การทำสมาธิคือช่วงเวลาสั้นๆ ที่เราจะได้มีโอกาสเชื่อมต่อกับตัวเองบ้างท่ามกลางโลกที่บังคับให้เราต้องเชื่อมต่อกับสิ่งอื่นตลอดเวลา

ความท้าทายของการฝึกสมาธิคือเราไม่สามารถเรียนรู้ได้ด้วยการอ่านหรือรับความรู้จากผู้เชี่ยวชาญเพียงอย่างเดียว แต่ต้องลงมือปฏิบัติด้วยตัวเอง และใช่ว่าการเริ่มต้นฝึกสมาธิจะทำได้ง่ายๆ สำหรับทุกคนซะที่ไหน (ลองรำลึกความทรงจำในคาบพระพุทธฯ ที่เราโดนบังคับให้นั่งสมาธิคงพอนึกออก) กำแพงทางศาสนาและขั้นตอนการปฏิบัติที่ถ่ายทอดให้เข้าใจยากเข้าขั้นแอ็บสแตรกท์คือปราการด่านใหญ่ที่กั้นผู้คนจากทักษะนี้

แต่ท่ามกลางความท้าทายนี้ ยังมีคนที่พยายามสร้างสะพานเชื่อมให้ผู้คนทั่วโลกสามารถเข้าถึงการทำสมาธิได้ง่ายขึ้นโดยไม่ต้องผ่านศาสนาหรือพิธีเคารพบูชาอะไร

สะพานนั้นเรียกว่า ‘ศิลปะและงานออกแบบ’

สมาธิสเปซ

หลายปีก่อนเมื่อครั้งไปเที่ยวโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ผมลองเสิร์ชหาสถานที่น่าสนใจไม่ไกลจากที่พักและพบกับสถานที่ชื่อ Muon Meditation Studio เมื่อได้อ่านก็พบว่ามันคือ ‘สถานที่นั่งสมาธิ’ ที่ตั้งอยู่ใจกลางชินจูกุ ย่านที่มีผู้คนพลุกพล่านที่สุดในโตเกียว ตอนนั้นผมอุทานขึ้นมาในใจว่า “เฮ้ย มันมีที่สำหรับนั่งสมาธิที่ไม่ใช่วัดด้วยว่ะ”

แม้ไม่ได้เข้าไปใช้บริการเพราะต้องจองล่วงหน้า แต่ดูจากภาพก็พอจะเห็นว่าบรรยากาศของ ‘สมาธิสถาน’ แห่งนี้ นอกจากจะไม่ใกล้เคียงกับวัดหรือสถานปฏิบัติธรรมยังดูจะใกล้เคียงกับสปาหรือฟิตเนสมากกว่าด้วยซ้ำ ตั้งแต่รีเซปชั่นตกแต่งแบบมินิมอล ทางเดินแคบและยาวที่มีแค่แสงสลัวนำทาง ห้องล็อกเกอร์ให้เราวางสัมภาระทุกอย่างเอาไว้ และห้องสำหรับทำสมาธิที่ไม่ได้มีอาสนและพระประธานแต่มีเพียงแท่งไฟสีเหลืองอุ่นให้คนนั่งลงตรงหน้าและใช้แสงไฟนั้นเป็นตัวช่วยทำสมาธิและกำหนดใจ

ภาพ : ondesign.co.jp/city/interior/2536

หลายคนสนใจการทำสมาธิ แต่สถานที่อย่างวัดหรือสถานปฏิบัติธรรมก็ห่างไกลจากไลฟ์สไตล์หรือแม้แต่ความเชื่อของคนคนนั้น การออกแบบพื้นที่อย่าง Muon จึงช่วยปลดพันธนาการการนั่งสมาธิที่เคยผูกติดอยู่กับพื้นที่ทางศาสนาและเปิดพื้นที่ให้คนกลุ่มใหม่ๆ เข้ามาเรียนรู้ทักษะนี้

แม้ไม่มีอะไรใกล้เคียงกับศาสนสถาน แต่ ondesign สตูดิโอผู้ออกแบบสมาธิสถานเล่าว่าทุกประสบการณ์ที่เกิดขึ้นในนี้ออกแบบโดยอ้างอิงจากประสบการณ์ในศาสนสถานและห้องชงชาในวัฒนธรรมญี่ปุ่นเกือบทั้งหมด เช่น ทางเดินยาวนั้นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของศาลเจ้าญี่ปุ่น (นอกจากจะทำให้บริเวณวัดสงบจากการรบกวนของเขตเมืองยังเป็นกุศโลบายให้ผู้มาเยือนละทิ้งเรื่องราวของโลกภายนอกไว้ข้างหลัง) ส่วนห้องนั่งสมาธิได้แรงบันดาลใจมาจากป่าไผ่ที่เห็นตามวัดญี่ปุ่น ซึ่งช่วยสร้างประสบการณ์ของความสันโดษแม้ผู้ใช้บริการจะเพิ่งเดินฝ่าคลื่นมนุษย์ในชินจูกุมาเดี๋ยวเดียว

สมาธิ

สมาธิสถานหรือห้องสมาธิ เป็นสัญญาณบอกว่า ‘ความสงบ’ กลายเป็นสิ่งมีค่าและเป็นที่ต้องการในสภาพแวดล้อมที่วุ่นวายและหาความสงบได้ยากอย่างเขตเมือง โดยเฉพาะในออฟฟิศ ล่าสุดสตูดิโอออกแบบอย่าง Office Of Things จึงทำโปรเจกต์ออกแบบห้องสมาธิสำหรับติดตั้งในที่ทำงานโดยเฉพาะ เป็นโครงการระยะยาวเพื่อค้นหาคำตอบว่า การมีพื้นที่ผ่อนคลายจิตใจในสถานที่ทำงานจะสร้างประโยชน์อะไรให้กับคนและองค์กรบ้าง

ภาพ : oo-t.co

ในออฟฟิศปกติ เมื่อพนักงานอยากหลบออกไปพักสมองจากงานเป็นเวลาสั้นๆ ห้องครัว ตู้กดน้ำ หรือพื้นที่สูบบุหรี่อาจจะเป็นคำตอบ แต่หลายครั้งในสถานที่เหล่านั้นเราก็ยังไม่วายต้องเจอกับเพื่อนร่วมงานและบทสนทนาที่สุดท้ายทำให้เราไม่ได้อยู่กับตัวเองอยู่ดี ห้องสมาธิจึงถูกออกแบบมาให้เข้าไปได้ทีละคน ภายในมีเบาะนุ่มๆ บุไว้รอบ บนเพดานออกแบบแสงช่วยให้เกิดความสงบ และเสียงเงียบที่ทำให้เราเหมือนหลุดเข้าไปอีกโลกในเวลาสั้นๆ ก่อนจะกลับมาทำงานด้วยความสดชื่น สามารถโฟกัสและตัดสินใจกับงานตรงหน้าได้ดีขึ้น

ปัจจุบันห้องสมาธิถูกนำไปติดตั้งในออฟฟิศระดับโลกอย่างยูทูบและกูเกิล แม้ตอนนี้จะเข้าสู่ช่วงเวิร์กฟรอมโฮม (อีกครั้ง) แต่ในช่วงเวลาที่อยู่บ้าน งานและชีวิตอาจกลืนกันเป็นเนื้อเดียว ผมคิดว่าการหาพื้นที่ทำสมาธิเพื่อพักใจ พักจากงาน และเชื่อมต่อกับตัวเองก็ยังคงเป็นสิ่งจำเป็น

สมาธิทีวี

หากนึกถึงสื่อที่ช่วยฝึกสมาธิ ความคิดแรกคงหนีไม่พ้นเทปเสียงธรรมะ “หายใจเข้าพุท หายใจออกโธ” ที่เราคุ้นหูตั้งแต่เด็ก ตอนนั้นฟังทีไรเป็นนั่งหลับสัปหงก และตัวผมในตอนนั้นก็นึกไม่ถึงว่าในอนาคตจะมีสื่อช่วยฝึกสมาธิในรูปแบบที่ทั้งน่ารักและสนุกอย่างแอนิเมชั่น

Headspace Guide to Meditation คือซีรีส์แอนิเมชั่นโดย Andy Puddicombe ผู้สอนเรื่องการทำสมาธิและผู้ก่อตั้ง Headspace บริษัทเทคโนโลยีที่ส่งเสริมการดูแลสุขภาพด้วยการทำสมาธิ (พวกเขาเป็นที่รู้จักจากแอพพลิเคชั่นฝึกทำสมาธิในชื่อเดียวกัน) ซีรีส์ชุดนี้เกิดขึ้นจากคำถามง่ายๆ ว่า “เราจะพา Headspace ไปอยู่ในที่ที่เหนือความคาดหมายกว่านี้ได้ยังไง?” และเน็ตฟลิกซ์คือคำตอบ

ซีรีส์นี้ออกฉายในวันที่ 1 มกราคม 2021 พอเหมาะพอดีกับช่วงที่บางคนต้องกักตัวอยู่บ้านในช่วงการระบาดของโควิด-19 ที่ทำเอาชีวิตสั่นคลอน “รายการนี้เป็นเสมือนเครื่องมือที่คนสามารถเก็บไว้ในกล่องเครื่องมือของตัวเอง เพื่อเตรียมพร้อมเผชิญหน้ากับอะไรก็ตามที่กำลังจะเกิดขึ้น” Morgan Selzer หัวหน้าทีมคอนเทนต์และโปรดิวเซอร์พูดถึงซีรีส์สมาธิชุดนี้

เนื้อหาแต่ละตอนเล่าเรื่องตั้งแต่การปล่อยวาง การทำความรู้จักความโกรธ การจัดการกับความเจ็บปวด ฯลฯ แม้ฟังดูเป็นเรื่องหนักแต่การเล่ามันออกมาใช่ว่าจะต้องเคร่งเครียด กลับกันแอนิเมชั่นเรื่องนี้คุยกับเราด้วยน้ำเสียงเป็นกันเองและลายเส้นน่ารักจนลืมว่าเนื้อหาที่แท้จริงอาจไม่ได้ต่างจากเทปธรรมะที่เคยฟังตอนเด็กๆ เลย 

ความยาวของแต่ละตอนออกแบบให้อยู่ที่ราวๆ 20 นาทีเพื่อไม่ให้หนักเกินไปจนกลายเป็นเครียด ครึ่งแรกเป็นเนื้อหา เรื่องราวของตัวละคร ส่วนครึ่งหลังว่าด้วยการฝึกสมาธิรูปแบบต่างๆ เช่น ช่วยเรากำหนดจังหวะการหายใจหรือการเคลื่อนความรู้สึกไปตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย เรื่องเหล่านี้ถ้าแค่ฟังเฉยๆ อาจนึกภาพตามไม่ออก แต่เมื่อเห็นแอนิเมชั่นลูกบอลกลมๆ กลิ้งไปตามร่างกายเราก็ทำให้นึกภาพตามได้ง่ายขึ้น

ก่อนหน้านี้ Headspace เคยร่วมมือกับการ์ตูนในตำนานอย่าง Sesame Street ผลิตการ์ตูนซีรีส์ที่ชื่อ Monster Meditation ที่พาตัวการ์ตูนอย่างเอลโมหรือคุกกี้มอนสเตอร์มาสอนเทคนิคการหายใจและทำสมาธิเพื่อคลายความตึงเครียดให้เด็กๆ ใครกักตัวอยู่บ้านพร้อมกับลูก นี่อาจเป็นทางออกที่ช่วยผ่อนคลายได้ทั้งครอบครัว

สมาธิเทคโนโลยี

ถ้าถามว่าอะไรเป็นปัจจัยที่กระชากสมาธิและพัดพาสติของเราให้กระเจิงมากที่สุด หนึ่งในคำตอบคงหนีไม่พ้นเทคโนโลยี ตั้งแต่เรื่องราวในนิวส์ฟีดที่ไล่ตามเท่าไหร่ก็ไม่เคยทัน ไปจนถึงโนติฟิเคชั่นที่เด้งเตือนขึ้นมาทุกห้านาที ในยามที่อยากดึงสติกลับมาสู่เนื้อตัว การหลีกหนีเทคโนโลยีก็ดูจะเป็นทางออกที่ดี

แต่นั่นก็อาจไม่ใช่ทางออกเดียว สำหรับบางคนที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงจากมันได้ เทคโนโลยีอาจมีส่วนช่วยให้เรามีสมาธิและเรียกสติกลับมาได้เช่นกัน

แอพพลิเคชั่นอย่าง Headspace, Calm หรือ Breathe มีรูปแบบคล้ายแบบฝึกหัดสมาธิประจำวัน แอพฯ เหล่านี้ใช้ประโยชน์จากการออกแบบเสียงและภาพ ทำหน้าที่เสมือนเป็นไกด์ให้ลมหายใจของเราปรับเข้าสู่โหมดความสงบได้เร็วขึ้น

และเมื่อมีเทคโนโลยีอย่าง Muse อุปกรณ์สวมศีรษะที่มีไว้สำหรับตรวจจับคลื่นความถี่ในสมองหรือ EEG (Electroencephalography) นอกจากจะได้ฝึกสมาธิแล้ว เรายังสามารถ ‘เห็น’ สมาธิของตัวเองอย่างเป็นรูปธรรมด้วยการติดตามการเปลี่ยนแปลงคลื่นสมองของตัวเองในแต่ละวันด้วย 

และเป็นเทคโนโลยีอย่าง EEG นี่เองที่ทำให้คำที่เราได้ยินบ่อยๆ ในการฝึกสมาธิอย่าง ‘มองดูความคิดที่เกิดขึ้น’ หรือ ‘เท่าทันอารมณ์ของตัวเอง’ จับต้องได้มากขึ้น

ศิลปิน Lisa Park ใช้เครื่องมือรูปแบบใกล้เคียงกันสร้างงานศิลปะจัดวางกึ่งเพอร์ฟอร์แมนซ์ชื่อ Eunoia II ในงานนั้นเธอสวมอุปกรณ์จับคลื่นความถี่สมองไว้บนศีรษะและทำสมาธิ ความถี่ที่เกิดขึ้นในสมองของเธอจะสะท้อนออกมาเป็นวงกระเพื่อมของน้ำที่จัดวางไว้รอบๆ ยิ่งคลื่นในหัวสงบมากเท่าไหร่ คลื่นข้างนอกก็สงบเท่านั้น

หรืองานศิลปะชื่อ Mind Mirror โดยศิลปิน Freyja Sewell ก็ใช้เทคโนโลยี EEG สร้างอุปกรณ์สวมศีรษะที่ทำให้ผู้นั่งสมาธิสามารถมองเห็นสมาธิของตัวเองเป็นโมชั่นกราฟิก เสมือนได้ ‘ส่องกระจกใจ’ ตามชื่องาน การได้เห็นภาพคลื่นสมองของตัวเองกระเพื่อมอยู่บนสมาร์ตโฟนช่วยให้ผู้ฝึกสมาธิเรียนรู้ว่าต้องปฏิบัติแบบใดคลื่นสมองจึงจะอยู่ในสภาวะสงบที่สุด

แม้สมาธิจะมีข้อดีมากมาย แต่หากทำสมาธิแล้วไม่หายวุ่นวายใจร้อยเปอร์เซ็นต์ก็อย่าเพิ่งรีบโทษตัวเองหรือการทำสมาธิไปเสียก่อน

“มันไม่ใช่คทาวิเศษที่เสกปิ๊งแล้วปี 2021 จะดีขึ้นในทันตา แต่มันคือวิธีที่เราจะดูแลจิตใจตัวเองให้ผ่านปีนี้ไปได้” Morgan Selzer พูดถึงซีรีส์ Headspace Guide to Meditation และเขาคงหมายถึงการทำสมาธิด้วย

อย่างที่เขาบอก สมาธิคือ ‘เครื่องมือ’ หนึ่งที่ใครจะหยิบใช้เมื่อไหร่ก็ได้ และศิลปะและการออกแบบก็ช่วยให้คนเข้าถึงเครื่องมือชุดนี้ได้ง่ายขึ้น–การออกแบบพื้นที่ทำหน้าที่สลายพรมแดน เปิดกว้างให้สมาธิไม่ถูกจำกัดอยู่ในกรอบของศาสนา การออกแบบสื่อช่วยทำเรื่องเข้าใจยากให้เข้าใจง่าย การออกแบบเทคโนโลยีช่วยอำนวยความสะดวกให้การใช้เครื่องมือนี้เป็นไปได้ง่ายขึ้น

สุดท้าย ผมอยากลองชวนทุกคนหายใจเข้าลึกๆ และหายใจออกยาวๆ…ช้าๆ สักสิบรอบ

ทำสมาธิให้กำลังใจตัวเองสักหนึ่งที ก่อนออกไปลุยกับปี 2021 ให้เต็มที่

อ้างอิง

ondesign.co.jp

vulture.com

weforum.org

The post สมาธิดีไซน์ : รวมงานศิลปะและดีไซน์ที่ช่วยสงบจิตสงบใจในยามอยากกรี๊ดดังๆ appeared first on a day magazine.

หลายครั้งที่เดินผ่านตรงนั้น ใจหนึ่งอยากลองไปนั่งข้างๆ ถามเขาว่ามาจากไหน กำลังจะไปที่ไหน ชีวิตก่อนหน้านี้ของเขาเป็นยังไง สุดท้ายเวลากับภาระที่รออยู่ข้างหน้าก็ผลักให้เราก้าวเท้าผ่านคนเหล่านั้นไปเฉยๆ

‘คนไร้บ้าน’ หรือ ‘homeless’ คือเพื่อนร่วมเมืองที่เราพบในทุกวัน ไม่ใช่แค่หัวลำโพงแต่แทบทุกมุมเมืองที่เราผ่าน แม้มีงานศิลปะและสื่อมากมายพูดถึงคนไร้บ้าน หรือเราอาจจะเคยเห็นชีวิตของพวกเขาบ่อยๆ ผ่านภาพถ่ายสตรีท สกู๊ปข่าวในทีวี หรือหนังสารคดีที่เข้าไปเก็บเรื่องราวของพวกเขามาเล่าบนจอ ทว่าเรากลับรู้จักคนกลุ่มนี้น้อยมาก สื่อที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นแค่การ ‘พูดแทน’ และ ‘เล่าต่อ’ ของใครบางคนเท่านั้น เราไม่เคยฟังเรื่องราวของคนไร้บ้านที่เล่าโดยคนไร้บ้านจริงๆ เลยสักครั้ง

“หากคนไร้บ้านเล่าอะไรสักอย่างให้เราฟังได้ เขาจะอยากเล่าอะไร?” คือคำถามที่กลายมาเป็นหนังสือ The Book of Homelessness หนังสือภาพเล่มแรกของโลกที่สร้างสรรค์โดยคนไร้บ้าน

The House of Homelessness

จุดเริ่มต้นของหนังสือเล่มนี้ย้อนกลับไปในปี 2013 ณ YMCA Hostel ในย่าน North London ประเทศอังกฤษ โฮสเทลแห่งนี้ถูกใช้เป็นสถานที่พักพิงของคนไร้บ้านในลอนดอนโดยเฉพาะกลุ่มเยาวชน ปัญหาคือเมื่อเด็กและวัยรุ่นไร้บ้านจากหลากหลายที่มารวมตัวกันโดยไม่มีเป้าหมายว่าจะใช้ชีวิตยังไงต่อไป ความเสี่ยงที่พวกเขาจะเลี้ยวสู่เส้นทางอาชญากรรมและความรุนแรงจึงมีสูง โฮสเทลจึงขอความร่วมมือจาก Marice Cumber ผู้จัดงานด้านศิลปวัฒนธรรมในย่าน Crouch End ที่อยู่ละแวกใกล้เคียง โดยให้โจทย์ไปว่า ‘ศิลปะ’ จะพัฒนาชีวิตวัยรุ่นไร้บ้านให้เติบโตไปในทางที่สวยงามได้ยังไงบ้าง

‘Accumulate–The Art School for The Homeless’ หรือ ‘โรงเรียนศิลปะเพื่อคนไร้บ้าน’ จึงถูกก่อตั้งขึ้น โดยมีทุนตั้งต้นเป็นการนำผลไม้เหลือทิ้งจากที่คนบริจาคให้ YMCA Hostel มาแปรรูปเป็นแยมขาย จากนั้นจึงนำเงินที่ได้มาจัดเวิร์กช็อปศิลปะและการออกแบบให้วัยรุ่นไร้บ้าน เมื่อมีคอร์สแล้วพวกเขาก็ชักชวนครูจากมหาวิทยาลัยด้านการออกแบบ Ravensbourne มาเป็นวิทยากรและให้นักศึกษามาเป็นผู้ช่วยสอน

ทุกๆ ปี Accumulate จะจัดคอร์สให้วัยรุ่นทั้งหลายที่นี่เรียนรู้และทำโปรเจกต์ร่วมกัน ทั้งคอร์สถ่ายภาพ ทำหนัง กราฟิกดีไซน์ ภาพประกอบ การเขียนเชิงสร้างสรรค์ แฟชั่น ประติมากรรม และอื่นๆ อีกมาก จุดมุ่งหมายใหญ่คือสร้างทักษะและผลักดันวัยรุ่นไร้บ้านเหล่านี้ให้เข้าสู่ระบบการศึกษาและการจ้างงาน หลังจากจัดคอร์สต่อเนื่องได้สามปี โรงเรียนเฉพาะกิจแห่งนี้ก็เริ่มอยู่ได้ด้วยทุนสนับสนุนและขยับขยายไปเปิดสาขาในโฮสเทลอีก 8 แห่งทั่วลอนดอน

ในปี 2016 จากแค่เวิร์กช็อปประจำปี คัมเบอร์เริ่มต่อยอดโปรเจกต์สู่การมอบกองทุนเพื่อการศึกษา วัยรุ่นในคลาสที่มีความสามารถโดดเด่นจะได้เข้าเรียนในสาขา Creative & Digital Media ที่มหาวิทยาลัย Ravensbourne และสามารถย้ายออกจากโฮสเทลไปมีที่อยู่ของตัวเองได้ จากทุนเดียวในปีแรก ปีถัดมาพวกเขาก็ขยายโควตาเป็นการมอบ 4 ทุน จนถึงตอนนี้โครงการได้ส่งเด็กเข้าเรียนมหาวิทยาลัยไปแล้ว 20 คน

The Book of Homelessness

สำหรับคัมเบอร์ การพาวัยรุ่นไร้บ้านมาเจอกับศิลปะไม่ได้มีเป้าหมายเพียงแค่สร้างงานสร้างอาชีพ แต่เธอมองว่าศิลปะคือเครื่องมือที่ดีที่ทำให้พวกเขาสามารถถ่ายทอดเรื่องของตัวเองออกมาได้

ในหนัง รายการทีวี หรือสารคดีมากมาย คนไร้บ้านมักมีสถานะเป็นเพียง ‘subject’ หรือ ‘คนที่ถูกพูดถึง’ เสมอ น้อยครั้งที่พวกเขาจะมีโอกาสเล่าเรื่องของตัวเองด้วยเสียงของตัวเองจริงๆ และจากประสบการณ์ของคัมเบอร์ ชีวิตคนไร้บ้านที่นำเสนอผ่านสื่อก็ไม่ได้ใกล้เคียงกับประสบการณ์จริงของพวกเขาเลย นั่นทำให้เธอนึกถึงแพลตฟอร์มอะไรบางอย่างที่เหมาะสำหรับคนไร้บ้านที่มีเรื่องจะเล่า

The Book of Homelessness จึงเกิดขึ้น หนังสือขนาด 160 หน้าเล่มนี้บรรจุภาพวาดและกราฟิกเรียงร้อยไปกับบทความและบทกวี โดยศิลปินผู้สร้างสรรค์ผลงานทั้งหมดคือคนไร้บ้านที่อาศัยใน YMCA Hostel และบ้านชั่วคราวที่เข้าร่วมเวิร์กช็อปในโรงเรียนศิลปะเพื่อคนไร้บ้านเป็นเวลาหนึ่งปี

“หลายอย่างที่คนเข้าใจผิด การตีตรามากมายที่ผู้คนกระทำต่อคนไร้บ้าน พวกเขาอยากบอกว่านั่นอาจไม่ใช่ความจริงทั้งหมด ความจริงที่แตกต่างออกไปอยู่ที่นี่

“ความเจ็บปวด การถูกทำร้าย ความไร้ศักยภาพ ครอบครัว สงคราม การถูกทอดทิ้ง ความรักที่สูญหาย การก้าวผ่านชีวิตที่ยากลำบาก การต่อสู้ และความสำเร็จ เล่าด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความรู้สึกดิบและตรงไปตรงมา” คัมเบอร์เล่าถึงสิ่งที่บรรจุในหนังสือเล่มนี้

ภาพการ์ตูนที่วาดด้วยลายเส้นขาว-ดำเล่าโมเมนต์ของการถูกพ่อแม่ไล่ออกจากบ้าน, ภาพคอลลาจสีสันสดใสปะติดปะต่อความรู้สึกของ LGBTQ+ ที่ต้องหลบซ่อนตัวตน, ภาพแผนที่แทนเส้นทางเดินของชีวิตที่มีอุปสรรคปะปนกับเรื่องสนุก, ภาพลายเส้นหวือหวาของคนจมน้ำที่กำลังชูมือขอความช่วยเหลือ, ภาพถ่าย self-portrait ที่ปิดปากตัวเองด้วยคำว่า VICTIM

ด้านบนคือส่วนหนึ่งของชีวิตไร้บ้านที่ถูกบอกเล่าในหนังสือ หลายชิ้นก็เป็นภาพลายเส้นไร้เดียงสา หากหลายชิ้นถ้าไม่บอกอาจคิดว่าทำโดยกราฟิกดีไซเนอร์มืออาชีพ

กระบวนการเวิร์กช็อปของ Accumulate เริ่มขึ้นช่วงเดือนมกราคมและต่อเนื่องยาวนานเกือบปี เหตุที่กระบวนการเวิร์กช็อปต้องอาศัย ‘เวลา’ เป็นสำคัญไม่ใช่แค่เพื่อให้เด็กๆ ในคอร์สฝึกทักษะจนมีฝีไม้ลายมือใกล้เคียงมืออาชีพเพียงอย่างเดียว แต่เวลายังเป็นเครื่องมือสำคัญที่เหล่าวิทยากรและกระบวนกรจากมหาวิทยาลัย Ravensbourne ต้องใช้เพื่อสร้าง ‘พื้นที่ปลอดภัย’ ให้ผู้เข้าร่วมเวิร์กช็อปทุกคนรู้สึกเชื่อใจและสามารถเล่าเรื่องราวที่อยากจะเล่าออกมาได้ เพราะหลายเรื่องเป็นบาดแผลใหญ่ในชีวิตพวกเขา ทั้งการถูกข่มขืน ถูกล่วงละเมิด ยาเสพติด การถูกทำร้ายจากครอบครัว ฯลฯ การใช้ ‘การเล่าเรื่อง’ พาพวกเขาข้ามผ่านเรื่องราวเลวร้ายอย่างปลอดภัยและไม่เปิดแผลขึ้นมาจึงสำคัญ

Mitchel หนึ่งในศิลปินในโครงการและเจ้าของผลงานในหนังสือให้สัมภาษณ์กับ The Guardian ว่า “บางครั้งการมองกลับไปยังความผิดพลาดที่เคยเกิดขึ้นก็ทำให้เศร้า แต่การได้มองเห็นที่ที่เราจากมา ทั้งเคยเป็นขโมย นอนเต็นท์ เข้า-ออกคุกเป็นว่าเล่น ก็เป็นเรื่องดีที่ได้เห็นว่าตอนนี้ผมกำลังเติบโตไปข้างหน้า”

ส่วน Amalia ศิลปินอีกคนในหนังสือเล่าว่า “จากประสบการณ์ของคนไร้บ้าน ฉันได้รู้ว่าชีวิตไม่สามารถมอบสิ่งที่คุณต้องการได้เสมอไป แต่ชีวิตมอบศักยภาพให้คุณเป็นคุณในเวอร์ชั่นที่ดีที่สุดได้ ช่วงเวลาที่ได้ทำงานศิลปะและบทกวีในหนังสือทำให้ฉันเห็นพลังของการสร้างสรรค์ มันช่วยให้ฉันเติบโต เปลี่ยนแปลง และเยียวยาฉันจากความไม่มั่นคง จากประสบการณ์ที่ถูกคนในครอบครัวทำร้าย และจากการเป็นคนไร้บ้าน”

เห็นหนังสือเล่มนี้แล้ว เราอดไม่ได้ที่จะนึกถึงหนังสือของบ้านเราอย่าง My Echo, My Shadow and Me โดยสำนักพิมพ์ a book และโครงการ Conne(x)t Klongtoey หนังสือเล่มนี้มีรูปแบบและจุดเริ่มต้นใกล้เคียงกันคือเริ่มจากคอร์สการศึกษาเฉพาะกิจด้านศิลปะและการออกแบบ 4 แขนงคือ การแต่งเพลงและผลิตดนตรีแรป ศิลปะการสักและสตรีทอาร์ต การออกแบบแฟชั่น และการถ่ายภาพ ที่จัดขึ้นเพื่อพัฒนาศักยภาพให้เด็กในชุมชนคลองเตย

หนังสือภาพถ่ายเล่มนี้ทำหน้าที่เป็นทั้งผลงานจบคอร์สของเด็กๆ ในคลาสถ่ายภาพ ทั้งยังเป็นประตูให้คนภายนอกเข้าไปสัมผัสชีวิตของเด็กๆ ในชุมชนคลองเตย หนึ่งในชุมชนที่สื่อนำเสนอเรื่องราวมากที่สุดแต่เราแทบไม่เคยได้ยินเสียงจริงๆ จากปากพวกเขาเลย ภาพถ่ายและไดอารีที่เขียนโดยลายมือเด็กในชุมชนจึงพาคนอ่านไปพบโลกอีกใบในคลองเตยที่สื่อใดก็ไม่สามารถพูดแทนได้

โมเดลของ Accumulate–The Art School for The Homeless, The Book of Homelessness รวมถึง My Echo, My Shadow and Me ไม่ต่างกัน นั่นคือศิลปะไม่ได้เป็นเพียงกระบวนการสร้างชิ้นงานแต่กลายเป็น ecosystem หรือ ‘ระบบนิเวศ’ ที่ทำให้ผู้คนในกระบวนการสร้างสรรค์เกิดการเรียนรู้และการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดี และมีการหมุนเวียนทรัพยากรไปสู่คนทุกฝ่าย โมเดลแบบนี้แตกต่างจากการช่วยเหลือแบบ ‘ผู้ให้–ผู้รับ’ ที่เราคุ้นเคย ซึ่งมีแต่จะผลิตซ้ำสถานะที่ ‘สูงกว่า–ต่ำกว่า’ ขึ้นในสังคม

สำหรับ The Book of Homelessness ทุกคนคือผู้รับ ทุกคนได้เรียนรู้ ทุกคนได้ประโยชน์ไม่ว่าทางใดทางหนึ่ง กำไรจากการขายหนังสือจะแบ่งครึ่งระหว่างโครงการกับศิลปินเจ้าของผลงาน โดยส่วนที่เป็นของโครงการจะกลายเป็นทุนการศึกษาสำหรับปีถัดไป อาจารย์มหาวิทยาลัยได้มีโอกาสเรียนรู้การทำงานกับกลุ่มคนที่ไม่เคยสัมผัส นักศึกษาออกแบบได้ทบทวนความรู้ที่ตัวเองมี ลองฝึกสกิลการสอนตั้งแต่ยังเรียนไม่จบ วัยรุ่นไร้บ้านในโครงการได้ทักษะทางศิลปะและโอกาสในการเรียนต่อที่มากขึ้น และที่สำคัญที่สุด ศิลปะทำให้พวกเขาสามารถเล่าเรื่องที่ตัวเองอยากเล่าในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง ไม่ใช่ตัวละครที่ใครต่อใครนำไปเล่าต่อและผลิตซ้ำชุดความคิดเดิมๆ ที่มีต่อคนไร้บ้านออกสู่สังคม

ผมชอบที่หนังสือใช้ชื่อว่า The Book of Homelessness หรือ ‘หนังสือของชีวิตที่ไร้บ้าน’ แทนที่จะเป็น The Book of ‘Homeless’ หรือ ‘หนังสือของคนไร้บ้าน’ เพราะ หนึ่ง–คงไม่มีใครในหนังสือเล่มนี้อยากถูกแปะป้ายว่าเป็นคนไร้บ้านไปตลอด ความไร้บ้านเป็นเพียงสภาวะหนึ่งให้พวกเขาได้เรียนรู้และถ่ายทอดมันออกมาผ่านงานศิลปะ ความไร้บ้านเป็นส่วนเสี้ยวของชีวิตที่หวังว่าวันหนึ่งมันจะต้องผ่านไป

และสอง–ผมมองว่าหนังสือเล่มนี้ไม่ใช่บันทึกเรื่องราวของคนไร้บ้าน แต่คือหนังสือที่เล่าประสบการณ์ของ ‘ภาวะไร้บ้าน’ ที่ทุกผู้ทุกคนต้องเคยเผชิญไม่ว่าจะมีบ้านหรือไม่ ชีวิตของคนมีบ้านและคนไร้บ้านอาจดูแตกต่างกัน แต่ลึกๆ ในความเป็นมนุษย์เราไม่ได้ต่างกันมากนัก มนุษย์ทุกคนล้วนเคยรัก ถูกทอดทิ้ง เจ็บปวด สูญเสีย และมีความหวัง เราทุกคนต่างต้องเจอ ‘ภาวะไร้บ้าน’ ในวันใดวันหนึ่งของชีวิต

และเมื่อวันนั้นมาถึง หวังว่าหนังสือเล่มนี้จะช่วยทำให้รู้ว่าเราจะเรียนรู้และก้าวผ่านมันไปยังไง

อ้างอิง

accumulate.org.uk

creativereview.co.uk

itsnicethat.com

theguardian.com

ภาพประกอบทั้งหมดจาก Accumulate: The Book of Homelessness (Copyright © Book of Homelessness, 2020)

The post The Book of Homelessness หนังสือภาพเล่มแรกของโลกที่เด็กๆ ไร้บ้านวาดชีวิตของตัวเองด้วยตัวเอง appeared first on a day magazine.

หากมีคนถามว่า ‘มนุษยธรรม’ คืออะไร  ฉากเล็กๆ ที่น่าจดจำในภาพยนตร์เรื่อง 1917 ฉากนี้คงเป็นสิ่งที่ผมนึกได้เป็นอย่างแรก (แม้ว่าตามเนื้อเรื่องในหนัง ทหารผู้มอบความช่วยเหลือจะถูกทำร้ายโดยคนที่ตนช่วยไว้ก็ตาม) ก่อนจะตอบตามความเข้าใจส่วนตัวว่า ‘มนุษยธรรมคือความปรารถนาที่จะมอบความช่วยเหลือโดยไม่เลือกปฏิบัติ ไม่มีเชื้อชาติ สัญชาติ ความเชื่อทางศาสนา หรือความคิดเห็นทางการเมืองมาเป็นตัวขวางกั้น’

แม้ภาพจำของหลายคนรวมทั้งตัวผมเอง การมอบความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมจะผูกอยู่กับเรื่องใหญ่ไกลตัว อย่างผู้คนในพื้นที่สงคราม เขตชายแดน หรือพื้นที่ประสบภัยพิบัติ แต่เอาเข้าจริงเราสามารถมอบสิ่งนี้ให้กับเพื่อนมนุษย์บนรถไฟฟ้า คนบนท้องถนน หรือแม้กระทั่งคนที่เราเห็นในข่าว และดูเหมือนว่าในช่วงเวลาที่เพื่อนร่วมโลกของเรากำลังสะบักสะบอมจากวิกฤตการณ์มากมาย การมองโลกด้วยสายตาที่มีมนุษยธรรมคือทักษะสำคัญที่ทำให้โลกนี้น่าอยู่ขึ้น

และเพื่อจะเข้าใจคำคำนี้ให้มากขึ้น ผมอยากชวนไปมองโลกผ่านสายตาของ 3 ศิลปินระดับโลกผู้ใช้ ‘ศิลปะ’ เป็นเครื่องมือในการมอบมนุษยธรรมให้แก่คนในพื้นที่ต่างๆ ทั่วโลก

‘มนุษยธรรม’ คือแสงสว่างอย่างเท่าเทียมสำหรับทุกคน

ในวันที่พวกเราหลายคนตกใจกับบิลค่าไฟที่สูงปรี๊ดในฤดูร้อน อีกพันล้านคนทั่วโลกไม่สามารถเข้าถึงแหล่งพลังงานไฟฟ้าได้ ศิลปิน Olafur Eliasson จึงริเริ่มโปรเจกต์ Little Sun เพื่อให้ทุกคน ไม่ว่าจะอยู่ที่ใด สามารถเข้าถึงแสงสว่างได้อย่างเท่าเทียม

เอเลียซอนเป็นศิลปินชาวเดนมาร์ก-ไอซ์แลนด์ ผู้เติบโตท่ามกลางธรรมชาติที่สมบูรณ์ อีกทั้งสังคมรอบตัวยังให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมเป็นที่หนึ่ง งานศิลปะแทบทุกชิ้นของเขาจึงพูดเรื่องสิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม และผู้คน เขามักใช้งานศิลปะเป็นสื่อกลางให้คนสัมผัสความงามในธรรมชาติ และทำให้คนตระหนักถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่กำลังเกิดขึ้นกับโลกของเรา เช่น นำก้อนน้ำแข็งขนาดยักษ์จำนวน 24 ก้อนที่แตกออกมาจากธารน้ำแข็งที่กรีนแลนด์ มาตั้งโชว์หน้าพิพิธภัณฑ์ Tate Modern ในลอนดอน เพื่อให้คนสัมผัสกับปัญหาโลกร้อนอย่างเป็นรูปธรรมผ่านการสัมผัสก้อนน้ำแข็งที่ค่อยๆ ละลายไปต่อหน้าต่อตา ไปจนถึงสร้างพระอาทิตย์จำลองขนาดยักษ์ไปตั้งไว้ในห้องโถงของพิพิธภัณฑ์เดียวกัน ให้คนเข้ามานั่งเล่น นอนเล่น วิ่งเล่นท่ามกลางฉากพระอาทิตย์ตก เพื่อให้คนตระหนักถึงแหล่งพลังงานสำคัญอย่างดวงอาทิตย์และปัญหาเรื่องสภาพอากาศของโลกไปพร้อมกับความสนุก

Ice Watch (2014) / Olafur Eliasson

The Weather Project (2003) / Olafur Eliasson

โปรเจกต์ Little Sun แตกต่างจากสองชิ้นที่ผมยกตัวอย่างมาก่อนหน้าตรงที่ มันไม่เพียงชี้ให้เห็นปัญหาของการเข้าถึงแหล่งพลังงาน แต่ยังเป็นเครื่องมือแก้ปัญหาโดยตรงอีกด้วย 

Little Sun เป็นโคมไฟรูปดอกทานตะวันสีเหลืองสดใส ใช้พลังงานแสงอาทิตย์ที่ได้จากแผงโซลาร์เซลล์ที่ติดตั้งอยู่ด้านหลังเครื่อง เพียงนำไปตากแดดในช่วงกลางวันและนำมาเปิดใช้เพื่อให้ความสว่างได้ตลอดทั้งคืนแบบไม่ต้องง้อไฟฟ้า คนในพื้นที่ที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึงจึงสามารถใช้งานศิลปะชิ้นนี้ให้ความสว่าง ไม่ว่าจะเป็นเด็กๆ ที่ต้องอ่านหนังสือ หรือผู้ใหญ่ที่ต้องทำงานในเวลากลางคืน สมกับที่ Eliasson ให้คำนิยามงานศิลปะชิ้นนี้ไว้ว่า ‘work of art that works in life’ หรือ ‘งานศิลปะที่ใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้’

Little Sun (2012) / Olafur Eliasson

Olafur ก่อตั้ง Little Sun Foundation ขึ้นเพื่อเป็นตัวกลางในการส่งต่อโคมไฟทานตะวันไปยังพื้นที่ที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึงในแอฟริกาและอเมริกาใต้ โดยผู้สนใจสามารถบริจาคเงินผ่านเว็บไซต์ ก่อนที่ยอดบริจาคจะกลายเป็นโคมไฟ Little Sun ส่งไปยังโรงเรียนห่างไกล ค่ายผู้ลี้ภัย หรือพื้นที่ที่กำลังประสบภัยธรรมชาติ ผ่านความร่วมมือขององค์กรด้านมนุษยธรรมที่ดูแลอยู่ในพื้นที่นั้น ผลลัพธ์สุดท้ายคือโคมไฟอันจิ๋วได้เข้าไปเปลี่ยนให้ชีวิตคนกว่า  2 ล้านคนดีขึ้นและยังช่วยจุดประกายความสนใจเรื่องพลังงานสะอาดอย่างโซลาร์เซลล์ให้แก่คนทั่วโลก

‘มนุษยธรรม’ คืออากาศหายใจที่บริสุทธิ์

อากาศหายใจคือความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ แต่ปัญหามลพิษในหลายประเทศทำให้ผู้คนไม่มีโอกาสเข้าถึงปัจจัยพื้นฐานข้อนี้ ไม่เว้นแม้แต่ประเทศในฝันของใครหลายคนอย่างเนเธอร์แลนด์ที่เคยเผชิญกับภาวะฝุ่นควันเช่นเดียวกัน บรรดาชาวดัตช์ผู้เชี่ยวชาญศาสตร์คนละด้านคนละแขนงจึงชวนกันมาระดมสมองหาวิธีแก้ไขปัญหา ซึ่งแน่นอนว่ามีศิลปินรวมอยู่ในนั้นด้วย

Smog Free Tower / Daan Roosegaarde

Studio Roosegaarde สตูดิโอศิลปะและนวัตกรรมจากเดนมาร์กริเริ่มโปรเจกต์ศิลปะชื่อ Smog Free ซึ่งมองจากภายนอกดูเหมือนจะเป็นประติมากรรมขนาดยักษ์ที่มีไว้เพื่อความสวยงามหรือให้ชาวเมืองไปนั่งแฮงเอาต์ แต่จริงๆ แล้วงานศิลปะชิ้นนี้กำลังทำหน้าที่ฟอกอากาศไปด้วย โดยได้รับการรับรองจาก Eindhoven University of Technology ในเนเธอร์แลนด์ว่าสามารถสร้างอากาศบริสุทธิ์ได้ถึง 30,000 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง

Smog Free Ring / Daan Roosegaarde

Smog Free ยังเปิดให้คนทั่วไปสนับสนุนการฟอกอากาศด้วยกิมมิกที่น่ารักเอามากๆ โดยนำฝุ่นที่เครื่องกรองได้ในแต่ละวันมาบรรจุในรูปแบบของ ‘แหวน’ ที่ทุกคนสามารถซื้อกลับไป จะเอาไปใส่เองหรือขอแฟนแต่งงานก็ไม่ว่า เพราะการสนับสนุนแหวนหนึ่งวงมีส่วนช่วยให้เกิดอากาศบริสุทธิ์ถึงหนึ่งพันลูกบาศก์เมตร 

การมีงานศิลปะช่วยกรองฝุ่นตั้งอยู่กลางเมือง นอกจากจะมอบอากาศบริสุทธิ์ให้คนไว้หายใจ ยังเป็นการบอกคนในเมืองเป็นนัยว่า ‘ชีวิตที่ดี’ ไม่ได้สงวนไว้สำหรับคนที่มีเงินซื้อเครื่องฟอกอากาศเท่านั้น แต่มีไว้สำหรับทุกคน

‘มนุษยธรรม’ คือทุกคนได้รับการช่วยเหลือโดยไม่เลือกปฏิบัติ

เมื่อเอ่ยชื่อ Banksy ภาพจำของคนทั่วไปคงเป็นศิลปินกราฟฟิตี้ตัวแสบที่มักพูดถึงประเด็นสังคมผ่านผลงานอย่างแสบสัน ตรงไปตรงมา และอาจจะ ‘จริง’ เกินไปจนมีปัญหากับตำรวจอยู่เป็นประจำ 

แต่จริงๆ แล้ว Banksy ถือเป็นศิลปินคนหนึ่งที่ใช้งานศิลปะของตัวเองเป็นเครื่องมือช่วยเหลือผู้คนและสนับสนุนงานด้านมนุษยธรรมอยู่บ่อยๆ โดยเฉพาะในประเด็นเรื่องผู้ลี้ภัย เขาเคยบริจาคเงินจากการประมูลภาพวาดเกี่ยวกับปัญหาผู้ลี้ภัยของตัวเองให้แก่โรงพยาบาลในยุโรป และตอนที่ Dismaland สวนสนุกสุดดาร์กที่รวบรวมงานศิลปะเสียดสีสังคมสิ้นสุดลง เขาก็ส่งชิ้นส่วนโครงสร้างที่ถูกรื้อถอนไปสร้างค่ายผู้ลี้ภัยในฝรั่งเศส ส่วนเรือบังคับที่บรรจุผู้ลี้ภัยเอาไว้เต็มลำ ซึ่งเปิดให้คนหยอดเหรียญบังคับเล่น ในงานเดียวกัน Bansky ยังนำไปเล่นเกมต่ออีกเกม คือให้คนทายน้ำหนักเรือลำนี้ โดยการทาย 1 ครั้งมีมูลค่า 2.5 ดอลลาร์ แล้วเมื่อจบเกม Banksy ก็รวบรวมเงินทั้งหมดไปบริจาคให้ผู้ลี้ภัย

How heavy it weighs (2018) / Banksy / collater.al

เมื่อเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา Banksy เพิ่งทำภารกิจที่ดูแล้วน่าจะใหญ่ที่สุดในฐานะศิลปินและผู้สนับสนุนด้านมนุษยธรรม ด้วยการระดมทุนและลงทุนส่วนตัวเพื่อซื้อเรือยอร์ชและนำมาดัดแปลงเป็นเรือกู้ชีพ เพื่อตามหาและช่วยเหลือผู้ลี้ภัยที่กำลังเผชิญกับอันตรายกลางทะเลเมดิเตอเรเนียน โดยเรือลำนี้ตั้งชื่อว่า Louise Michel ตามชื่อนักเคลื่อนไหวชาวฝรั่งเศส ลำเรือตกแต่งด้วยสีชมพูและกราฟฟิตี้สไตล์ Banksy

แม้ระหว่างภารกิจเรือ Louise Michel จะถูกเพิกเฉยจากทางการยุโรป แต่ล่าสุดในเดือนกันยายนมีรายงานว่าผู้ลี้ภัย 353 คนได้ถูกช่วยเหลือโดยเรือลำนี้ และโอนถ่ายไปยังเรือ Sea-Watch 4 ซึ่งสนับสนุนโดยองค์กรช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมจากเยอรมนีเพื่อทำการกักตัว

Banksy บอกว่าเป้าหมายของงานศิลปะกลางทะเลชิ้นนี้คือการให้ความช่วยเหลือแก่ทุกคนที่กำลังอยู่ในภาวะยากลำบากอย่างไม่มีอคติ ไม่มีคำว่า ‘สัญชาติ’ หรือ ‘เชื้อชาติ’ มาแบ่งแยกให้เราต้องเลือกปฏิบัติ 

ผู้สนใจสามารถสนับสนุนให้เรือ Louise Michel ทำภารกิจต่อผ่านการบริจาคในเว็บไซต์ mvlouisemichel.org

มนุษยธรรมคืออะไร? ชวนตีความและส่งต่อความหมายคำนี้ผ่านภาพวาด

หลังจากได้เห็นความหมายของคำว่า ‘มนุษยธรรม’ ผ่านงานศิลปะทั้งสามโปรเจกต์ เราลองกลับมาถามตัวเองกันดีไหมว่า สำหรับเรา มนุษยธรรมหมายถึงอะไรกันแน่

ล่าสุด คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ ประจำประเทศไทย (ICRC) สหพันธ์กาชาดและสภาเสี้ยววงเดือนแดงระหว่างประเทศ (IFRC) และ สภากาชาดไทย (The Thai Red Cross Society) เปิดโอกาสให้ทุกคนมาขบคิดถึงความหมายของคำนี้โดยอ้างอิงจากรูปแบบการทำงานและแนวคิดของทั้ง 3 องค์กร และสร้างสรรค์ออกมาเป็นภาพวาดในการประกวดภาพวาดหัวข้อ ‘มนุษยธรรมคืออะไร’ 

ก่อนจะลงมือวาด เราลองไปดูตัวอย่างผลงานของศิลปินไทย 3 คนว่าพวกเขาตีความคำคำนี้อย่างไร

เริ่มจากผลงาน Humans โดย juli baker and summer ภาพวาดสีอะคริลิกวาดผู้คนที่เปลือยเปล่าโดยไม่มีการแบ่งแยกด้วยเชื้อชาติ ฐานะ หรืออาชีพ อาศัยอยู่ในกรอบรูปโลกซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของมนุษย์ทั้งหมดโดยไม่แบ่งแยกด้วยประเทศ เพราะภารกิจด้านมนุษยธรรมของทั้งสามองค์กรให้ความช่วยเหลือคนทุกคนโดยไม่แบ่งว่าเป็นคนชาติไหน หรือมีความเชื่อแบบใด 

ภารกิจของทั้งสามองค์กรถูกเล่าผ่านองค์ประกอบต่างๆ ที่ซ่อนอยู่ในภาพ เช่น ผู้หญิงที่ถือดอกทานตะวันเป็นตัวแทนของคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ ประจำประเทศไทย (ICRC) จากแรงบันดาลใจที่เธอเคยได้อ่านเรื่องราวการใช้ดอกทานตะวันเป็นสัญลักษณ์ในการต่อต้านการใช้อาวุธนิวเคลียร์ คนที่จับมือกันเป็นวงกลมท่ามกลางสายฝนสื่อถึงสหพันธ์กาชาดและสภาเสี้ยววงเดือนแดงระหว่างประเทศ (IFRC) ที่ร่วมมือกันยามเกิดภัยพิบัติ ส่วนหัวใจตรงกลางภาพสื่อถึงภารกิจหลักที่คนรู้จักสภากาชาดไทยคือการบริจาคเลือดนั่นเอง

สำหรับ juli baker and summer เธอมองว่า ศิลปะคือ soft power แบบหนึ่ง เพราะเป็นเครื่องมือการสื่อสารที่ไม่ได้มีท่าทีรุนแรง ทุกคนเปิดใจให้ และศิลปะยังแฝงไปด้วยอารมณ์ความรู้สึกอยู่ในนั้น และน่าสนุกที่จะได้เห็นคนหลากหลายตีความคำคำเดียวออกมาเป็นภาพ เพราะการได้แสดงออกทางความคิดที่หลากหลายคือสิ่งที่สวยงาม

ผลงานชิ้นที่สองคือ Untitled โดย นริศรา เพียรวิมังสา ในงานชิ้นนี้เธอเลือกใช้เทคนิคศิลปะที่ทำอยู่ในปัจจุบันอย่างการปักผ้า เพราะการซ่อมแซมเสื้อผ้าที่ชำรุดมีความเชื่อมโยงกับภารกิจของ ICRC ที่ทำหน้าที่เยียวยาคนที่ได้รับผลกระทบจากสงคราม 

ในความหมายของคำว่า ‘มนุษยธรรม’ นริศรามองว่ามันคือการให้ความช่วยเหลือโดยไม่แบ่งแยกชาติพันธุ์ ไม่แบ่งฝักฝ่าย เธอจึงนำเศษผ้าจากที่ต่างๆ มาเย็บรวมเข้าด้วยกัน เพื่อสื่อว่าไม่ว่าจะเป็นใครมาจากไหน ทุกคนมีสิทธิได้รับการเยียวยา องค์ประกอบสำคัญที่เย็บผ้าผืนต่างๆ เข้าด้วยกันคือ ‘ดวงตา’ ที่ให้ความหมายของการจ้องมองเพื่อตระหนักรู้ถึงปัญหาและเฝ้าระวังปัญหาที่จะเกิดขึ้น โดยให้สีของดวงตาสื่อถึงชนชาติต่างๆ ที่ร่วมมือกันทำงาน

สำหรับนริศรา งานศิลปะไม่ใช่เครื่องมือที่จะบอกเล่าปัญหาทั้งหมดให้คนรู้ ทว่าทำหน้าที่ชี้ให้คนตระหนักถึงปัญหา และเว้นพื้นที่ไว้ให้คนขบคิดกับมันต่อ นั่นแหละคืออานุภาพของศิลปะ

และผลงานชิ้นที่สาม Across the body โดย อภิสิทธิ์ สิทสันเทีย ได้รับแรงบันดาลใจจากเรื่องราวที่ ICRC เคยมอบความช่วยเหลือให้ผู้ลี้ภัยระหว่างเขตแดนไทยและกัมพูชากลับไปเจอกันอีกครั้ง บวกกับรูปแบบงานจิตรกรรมของศิลปินที่จะถ่ายทอดออกมาในรูปแบบของสถานการณ์ ซึ่งไปในทางเดียวกับภารกิจของ ICRC ที่มีการใช้ virtual reality เพื่อถ่ายทอดผลกระทบของความรุนแรง 

ในภาพนี้อภิสิทธิ์จึงถ่ายทอดสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ระหว่างรอยต่อ ด้วยเต็นท์ที่คร่อมอยู่ระหว่างสองเขตแดนที่สื่อถึงการมอบความช่วยเหลือโดยไม่แบ่งแยกเชื้อชาติ องค์ประกอบต่างๆ ที่ซ่อนอยู่ในภาพอย่างซองจดหมาย สื่อถึงภารกิจของ ICRC ที่ทำหน้าที่ในการส่งจดหมายเพื่อให้ครอบครัวที่พลัดพรากกลับมาเจอกัน รองเท้าที่ชวนให้คิดไปถึงบุคคลที่สูญหายจากความขัดแย้ง ไฟที่กำลังลุกไหม้ในอีกเขตแดนสื่อถึงสงครามและความรุนแรงที่เกิดขึ้น

อภิสิทธิ์เองมองว่า ศิลปะไม่ได้ทำหน้าที่หยิบยื่นทางออกให้ปัญหา เช่นเดียวกับผลงานชิ้นนี้ที่ทำหน้าที่พาคนดูไปเผชิญหน้ากับสถานการณ์ และเปิดพื้นที่ให้คนดูคิดต่อว่าภาพตรงหน้าคืออะไร เราทำอะไรกับมันได้ เราเลือกจะเพิกเฉยกับมันหรือจะลงมือทำอะไรกับมันต่อ

สำหรับคนที่ได้เห็นผลงานของทั้งสามศิลปินแล้วรู้สึกว่าไฟในตัวลุกโชน อยากบอกเล่าความหมายของคำว่า ‘มนุษยธรรม’ ในมุมมองของตัวเองก็อย่ารอช้า เพราะทาง ICRC เปิดผลงานตั้งแต่วันนี้ – 23 พฤศจิกายนนี้เท่านั้น ผู้ชนะจะได้รับเงินรางวัล 9,000 บาท และรองชนะเลิศจะได้รับเงินรางวัล 6,000 บาท ใครสนใจอยากอ่านรายละเอียดเพิ่มเติม ตามไปได้ที่ blogs.icrc.org/th/2020/09/23/call-for-artists

เอาเข้าจริงถ้าไม่นับเรื่องรางวัลจากการประกวด แค่ได้นั่งทบทวนความหมายของ ‘มนุษยธรรม’ กับตัวเอง และส่งต่อมันออกมาให้คนอื่นดูผ่านภาพวาด ก็น่าจะได้ ‘โลกที่น่าอยู่ขึ้น’ กลับมาเป็นรางวัลแล้ว

The post ‘มนุษยธรรม’ คืออะไร? ชวนดู 3 โปรเจกต์ศิลปะที่ทำให้เข้าใจความหมายของคำนี้มากขึ้น appeared first on a day magazine.

เราลบเพื่อให้บางอย่างหายไป ลบเพื่อทำลายหลักฐาน ลบเพื่อล้างอดีตและเริ่มใหม่ ลบเพื่อทำให้บางอย่างถูกลืมจากใครบางคน หรือไม่ก็คนลบเองนั่นแหละที่อยากจะลืม

ชัยชนะของการลบคือสิ่งที่ถูกลบสูญหาย ทว่าบางครั้งการลบก็สร้างสิ่งใหม่คล้ายร่องรอยและพื้นที่ว่างกำลังส่งเสียงให้ได้ยินว่า ‘ตรงนี้มีบางอย่างถูกลบออก’ หลายครั้งการลบจึง ‘พูด’ ดังกว่าสิ่งที่ถูกลบไปเสียอีก 

ด้วยความย้อนแย้งเช่นนี้ การลบจึงกลายเป็นหนึ่งในวิธีการสร้างงานศิลปะที่ศิลปินใช้เพื่อสร้างความหมาย เช่นย้อนกลับไปในปี 1953 ที่ศิลปินคนหนึ่งทำงานศิลปะด้วยการเอางานศิลปะของคนอื่นมาลบ

ลบเพื่อสร้าง

ตามปกติ เมื่อพูดถึงงานศิลปะเรามักจะพูดว่าภาพนี้ถูก ‘สร้างโดย’ ใคร แต่กับภาพ Erased de Kooning Drawing เราอาจจะต้องบอกว่ามัน ‘ถูกลบ’ โดย Robert Rauschenberg เสียมากกว่า เพราะงานที่ว่าเป็นเพียงกระดาษเปล่าที่ปรากฏร่องรอยจางๆ ของดินสอเท่านั้น

เดิมทีภาพนี้เป็นผลงานศิลปะแนว Abstract Expressionism ของ Willem de Kooning ศิลปินรุ่นพี่ที่เราเชนเบิร์กไปรบเร้าอ้อนวอนขอผลงานเพื่อนำมาลบ กระบวนการลบของเขาใช้เพียงยางลบดินสอธรรมดา และต้องใช้เวลากว่าสองเดือนกระดาษถึงจะหมดจดอย่างที่เห็น มหกรรมการลบครั้งนี้เกิดขึ้นหลังจากเราเชนเบิร์กทดลองลบผลงานตัวเองไปแล้วหลายรอบ แต่เขาคิดว่า ถ้าจะทำงานด้วยการลบให้ครบจบกระบวนความจริงๆ เขาจะต้องลบผลงานของคนอื่น

Erased de Kooning Drawing, 1953 by Robert Rauschenberg | San Francisco Museum of Modern Art (SFMOMA)

ว่าแต่เราเชนเบิร์กลบงานศิลปะไปทำไม

มองเผินๆ การลบเหมือนทำลายและด้อยค่าผลงานศิลปะของเดอคูนนิ่ง แต่ในมุมของเราเชนเบิร์ก เขากลับบอกว่ามันเป็น ‘การเฉลิมฉลอง’ ให้กับความคิดที่ว่างานศิลปะไม่ควรถูกจำกัดอยู่ที่การทำบางอย่างขึ้นใหม่ แต่การไม่ทำหรือการลบก็เป็นกระบวนการสร้างสรรค์และเป็นศิลปะได้เช่นกัน (Erased de Kooning Drawing เกิดขึ้นหนึ่งปีให้หลังเพลง 4’33” ของ John Cage–บทเพลงยาว 4 นาที 33 วินาทีที่มีเพียงเสียงเงียบจนทำให้โลกศิลปะถกเถียงกันว่าความเงียบและการไม่เล่นดนตรีนั้นถือเป็นดนตรีหรือเปล่า)

คำว่าเฉลิมฉลองที่เราเชนเบิร์กหมายถึงยังอาจหมายรวมถึงการเฉลิมฉลองให้กับกระแสความคิดใหม่ๆ ของศิลปะที่กำลังจะมาถึง เพราะหลังจากนั้นไม่นานศิลปะแนว Abstract Expressionism (แบบผลงานของเดอคูนนิ่ง) ที่ให้ความสำคัญกับการแสดงออกความรู้สึกก็ถูกรุกไล่ด้วยศิลปะแนวป๊อปอาร์ตและคอนเซปต์ชวลอาร์ตที่ให้น้ำหนักกับเรื่องไอเดีย

ลบเพื่อตั้งคำถาม

Erased Lynching Series: der Wild West Show, (Set 1) by Ken Gonzalez-Day, 2006.

รูปถ่ายจากปี 1915 รูปหนึ่งแสดงให้เห็นกลุ่มคนบนหลังม้ารวมตัวกันใต้ต้นไม้ สามในสี่ชี้ปืนลูกโม่ไปที่กลางภาพ แม้ไม่มีร่องรอยใดๆ ผิดสังเกต แต่พื้นที่ว่างบริเวณใต้ต้นไม้ที่กลุ่มคนเอาปืนจ่อก็ส่งสัญญาณไม่ชอบมาพากล ชวนให้คิดว่าต้องมีบางสิ่งถูกลบไปจากภาพนี้แน่ๆ 

นี่คือหนึ่งในภาพจากซีรีส์ Erased Lynchings โดยศิลปิน Ken Gonzales-Day ที่รวบรวมภาพถ่ายการแขวนคอ รุมประชาทัณฑ์ในแคลิฟอร์เนียช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงต้นศตวรรษที่ 20 เอาไว้ สิ่งที่ปรากฏในภาพถ่ายต้นฉบับคือร่างไร้ชีวิตของคนเม็กซิกัน-อเมริกัน, คนละติน, คนแอฟริกัน-อเมริกัน, คนเอเชีย-อเมริกัน, คนพื้นเมือง และคนยิว ด้วยย้อนกลับไปในช่วงเวลานั้น เป็นเรื่องปกติที่คนเชื้อชาติเหล่านี้จะถูกรุมประชาทัณฑ์และแขวนคอประจานไม่ว่าเขาเหล่านั้นจะทำผิดหรือไม่ก็ตาม และเป็นเรื่องปกติเช่นกันที่ผู้สังหารจะรวมตัวโพสต์ท่ากับเหยื่อเพื่อถ่ายภาพเป็นที่ระลึกก่อนจะส่งมันให้เพื่อนและครอบครัว

Erased Lynching Series: Leo Frank (Atlanta, Ga. 1915) (Set II) by Ken Gonzales-Day, 2013.

นอกจากการลบจะสร้างความหมาย การลบยังสร้างคำถามได้ ในงานศิลปะ Erased Lynchings เหยื่อผู้เคราะห์ร้ายถูกลบออกจากภาพทุกใบเพื่อสร้างพื้นที่ว่างให้ปรากฏ ความว่างเปล่ากลางภาพนั่นเองทำให้ผู้มองภาพฉงนสงสัยว่าอะไรคือสิ่งที่สูญหาย พร้อมกับที่เกิดคำถามว่าบุคคลในภาพเหล่านี้คือใครและเกิดอะไรขึ้นกันแน่ในช่วงเวลานั้น 

ในสายตาของศิลปิน ความกำกวมคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้ผู้ชมอยากค้นหาคำตอบ นำไปสู่การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ในที่สุด และนอกจากนี้ศิลปินยังมองว่ากระบวนการลบในผลงานชุดนี้คือการเล่าเรื่องความโหดร้ายทารุณของการเหยียดสีผิวแบบที่ไม่ผลิตซ้ำสถานะของเหยื่อให้กับผู้คนในภาพด้วย

เพื่อนร่วมลบ

“The only way to walk forward is to erase your own history” 

“ทางเดียวที่จะก้าวไปข้างหน้าคือการลบประวัติศาสตร์ของตัวคุณเอง”

The Only Way to Walk Forward is to Erase Your Own History by Juan Arata, 2016.

จะเป็นยังไงถ้าสิ่งที่เราต้องตัดสินใจว่าจะลบหรือไม่คืองานศิลปะ

ครั้งหนึ่ง ศิลปิน Juan Arata สร้างผลงานด้วยการก่อกองทรายเป็นบล็อกสี่เหลี่ยมผืนผ้า จัดวางบนพื้นที่ตรงกลางระหว่างช่องประตูที่เชื่อมห้องนิทรรศการ 2 ห้องเข้าด้วยกัน ว่าง่ายๆ คือมันเกะกะขวางทางเดินและใครก็ตามที่ต้องการเดินไปสู่ห้องนิทรรศการอีกห้องก็จำเป็นต้องเดินย่ำลงบนผลงาน

นิทรรศการนี้มีชื่อว่า What Makes Us Humans? ประกอบด้วยผลงานของหลากหลายศิลปินภายใต้คำถามเดียวกันว่า ‘อะไรทำให้เราเป็นมนุษย์?’ กองทรายนี้จัดแสดงในส่วนนิทรรศการที่ว่าด้วยประเด็นการอพยพย้ายถิ่นเพื่อแสวงหาสิ่งใหม่และความก้าวหน้าอันเป็นสัญชาตญาณของมนุษย์ ฮวนจึงท้าทายผู้ชมด้วยการหลอมรวมประสบการณ์การก้าวไปข้างหน้า (เพื่อไปสู่ห้องนิทรรศการถัดไป) กับการลบทำลายประวัติศาสตร์ (ของชิ้นงาน) นานวันเข้า จำนวนคนที่ย่ำลงบนกองทรายยิ่งมากขึ้นเท่าไหร่ ถ้อยคำบนผืนทรายก็ยิ่งถูกลบไปมากเท่านั้น ดังนั้นนอกจากจะเป็นผู้ชมนิทรรศการ ทุกคนในนี้ยังเป็นผู้ร่วมกัน ‘ลบ’ งานศิลปะในนิทรรศการไปพร้อมกัน

The Only Way to Walk Forward is to Erase Your Own History by Juan Arata, 2016.

‘ความสูญเสีย’ เป็นอีกเรื่องที่หลายคนอยากลบแต่คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ เราจะลบมันแบบไหน

ในช่วงไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา สหรัฐอเมริกาเกิดความสูญเสียจากคดีกราดยิงหลายครั้ง ศิลปิน Greg Bokor จึงพูดถึงประเด็นความสูญเสียผ่าน ‘erase’ ภาพเหมือนจริงของปืนกล AR-15 ความยาว 6 เมตรจัดแสดงในงานประกวด ArtPrize ปี 2013 ข้างกันมียางลบพิมพ์ชื่อเหยื่อ 83 คนผู้ถูกสังหารจากเหตุกราดยิงที่เคยเกิดขึ้นที่สหรัฐอเมริกาในเมืองโคลัมไบน์, ออโรร่า, โคโลราโด และนิวทาวน์ เหยื่อเกือบทั้งหมดเป็นเยาวชน

ยางลบสลักชื่อถูกแจกให้ผู้ชมร่วมกัน ‘ลบ’ (หรือไม่ลบ) ภาพปืนกลคนละไม้คนละมือเพื่อใช้เวลาสั้นๆ ตรงนั้นตระหนักถึงความรุนแรงที่เกิดจากอาวุธปืนและระลึกถึงชีวิตที่สูญเสียไปจากเหตุการณ์รูปแบบนี้ที่เกิดขึ้นหลายต่อหลายครั้งในอเมริกา

แทนที่จะมุ่งลบภาพปืนกลให้หมดจด หลายคนใช้โอกาสนี้ส่งข้อความด้วยการทิ้งร่องรอยเป็นถ้อยคำหรือสัญลักษณ์ ถึงอย่างนั้น ภาพวาดปืนกลชิ้นนี้ก็จัดแสดงอยู่ได้เพียง 6 ชั่วโมงก่อนถูกลบออกไปจนเกลี้ยงเหลือเพียงกระดาษเปล่า

วันหนึ่งเราจะถูกลบ

“เราต่างไม่อยากให้ตัวตนในโลกดิจิทัลหายไปกันทั้งนั้น ถ้าเราอยากจะรักษามันไว้ตลอดไป เราแค่ต้องมั่นใจว่าสิ่งต่างๆ ที่เก็บไว้จะยังสามารถเปิดได้เมื่ออนาคตมาถึง” 

– Vint Cerf อดีตรองประธานกรรมการบริษัท Google

ในโลกกายภาพ คนๆ หนึ่งจะถูกลบออกจากโลกก็ต่อเมื่อความตายมาถึง แต่สำหรับโลกดิจิทัล ดูเหมือนว่าข้อมูลจำนวนมหาศาลที่เราอัพโหลดเข้าไปไม่ว่าจะเป็นรูปภาพ วิดีโอ หรือไฟล์เสียง จะคงอยู่อย่างนั้นไปตลอดกาล 

ว่าแต่มันเป็นแบบนั้นจริงไหม

นิทรรศการ TEEN AGE ที่จัดขึ้นโดย National Ethnographic Museum ที่กรุงวอร์ซอ ประเทศโปแลนด์ ชวนคิดเรื่องความมั่นคงถาวรและความเบาบางของข้อมูลในโลกดิจิทัลผ่านงานศิลปะปฏิสัมพันธ์ ‘hash2ash’ โดยศิลปิน panGenerator 

งานนี้ ศิลปินเชื้อเชิญให้ผู้ชมอัพโหลดภาพเซลฟี่ของตัวเองเข้าไปในระบบและรอดูภาพของตัวเองบนจอที่จะแสดงผลให้เราดู (หรือถ่ายรูปคู่) เพียงเดี๋ยวเดียว หลังจากนั้นไม่นานภาพของเราจะค่อยๆ ถูกลบออกจากจอ กลายเป็นก้อนกรวดจริงๆ ร่วงกราวลงสู่พื้นเบื้องล่าง

hash2ash by panGenerator, 2017.

ภาพดิจิทัลที่สูญสลายกลายเป็นก้อนกรวดไม่เพียงตั้งคำถามเรื่องการเก็บรักษาข้อมูลดิจิทัลที่ดูมั่นคงถาวรแต่เอาเข้าจริงก็ไม่มีใครรับประกันได้ว่าข้อมูลเหล่านั้นจะถูกลบหายไปเมื่อไหร่ แต่คุณสมบัติของก้อนกรวดที่เราสามารถหยิบถือและรับรู้ถึงน้ำหนักได้ยังทำให้เราฉุกคิดถึงคุณสมบัติของข้อมูลดิจิทัลที่ตรงกันข้ามกับก้อนกรวดโดยสิ้นเชิง นั่นคือเบาหวิวและจับต้องไม่ได้

ลบ = บวก

อย่างที่อิ้งค์ วรันธร บอกไว้ในเพลง ลบไม่ได้ช่วยให้ลืม บ่อยครั้งการลบได้สร้างความหมายและการจดจำให้กับสิ่งที่ถูกลบมากกว่าตอนที่สิ่งนั้นยังปรากฏชัดเจนเสียอีก

น่าสนใจว่าในยุคที่เราติดต่อและมองเห็นกันได้ตลอดเวลาผ่านโซเชียลมีเดีย เรามีสมาร์ตโฟนที่สามารถบันทึกทุกอย่างได้ง่ายดาย ‘การลบ’ จะยังสามารถเกิดขึ้นได้จริงไหม, เราจะแน่ใจได้ยังไงว่าโพสต์ที่เราลบไปจะไม่ถูกแคปไว้แล้วโดยใครสักคน, รูปที่เราลบจากมือถือจะไม่หลงเหลืออยู่ในสักซอกมุมของหน่วยความจำ หรือจะรับประกันได้ยังไงว่าบางอย่างที่เราลบจากโซเชียลมีเดียจะหายไปหรือล่องลอยอยู่ ณ ส่วนไหนของระบบ 

เช่นเดียวกับงานศิลปะซีรีส์ Erased Lynchings หลายครั้งการพยายามลบกับกลายเป็นการสร้างคำถาม การไล่ลบกลับถูกตอบโต้ด้วยการทำซ้ำ ส่งต่อ กระทั่งเป็นที่รับรู้มากขึ้น มากกว่านั้น แทนที่การลบจะทำให้บางสิ่งหายไปอย่างสมบูรณ์ มันอาจยิ่ง ‘เพิ่ม’ สิ่งนั้นขึ้นในจำนวนนับไม่ถ้วน เหมือนการถอนหมุดคณะราษฎรออกจากสนามหลวงแล้วโบกปูนทับเสมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น ที่ได้สร้างหมุดอันใหม่ขึ้นอีกนับไม่ถ้วนไม่ว่าจะในรูปแบบที่จับต้องได้อย่างพวงกุญแจ, หมุดจำลอง หรือกระทั่งคุกกี้และขนมโตเกียว หรือในรูปแบบดิจิทัลทั้งภาพโปรไฟล์ในเฟซบุ๊ก ไฟล์สามมิติ ไปจนถึงฟิลเตอร์อินสตาแกรม กลายเป็นว่าแทนที่การลบจะลดความสำคัญ กลับยิ่งทำให้คนสนใจมากขึ้นเป็นเท่าตัว

ไม่ว่าจะรูปแฟนเก่า รอยสัก หรือประวัติศาสตร์ ดูเหมือนถึงเวลาที่เราต้องเปลี่ยนความคิดจากความพยายามที่จะลบความผิดพลาดและความเจ็บปวดให้เหี้ยนเป็นการยอมรับว่าสิ่งเหล่านั้นเคยเกิดขึ้นจริงและถามตัวเองว่าเราจะเรียนรู้จากมันได้ยังไง

อ้างอิง

designboom.com

pangenerator.com

si.edu

The post เมื่อการลบไม่ได้ช่วยให้ลืม : รวมงานศิลปะที่ว่าด้วย ‘การลบ’ appeared first on a day magazine.