การไปแคมป์ปิ้งช่วงนี้มีเรื่องให้คิดเยอะ มันเป็นหน้าฝนที่ฝนตกไม่ขาด แถมแดดยังเจ็บจัดจ้าน อีกทั้งคนไม่ค่อยไปไหนมาไหนกัน เมืองเงียบ คนเหงา บรรยากาศอุดอู้อย่างต่อเนื่อง คนอยู่ไม่ติดที่อย่างเราอยู่ในห้องสี่เหลี่ยมติดต่อกันเป็นเวลานานจนเริ่มทะลุจุดอิ่มตัว แต่เอาเถอะ มันต้องมีแหละ บรรยากาศธรรมชาติสักที่ที่จะตอบโจทย์และเป็นที่พักใจให้ได้บ้าง

ด้วยความที่อะไรๆ ไม่ค่อยเอื้ออำนวย การเดินทางข้ามจังหวัดมีข้อจำกัดในหลายพื้นที่ เราจึงมองหาที่หย่อนใจภายในกรุงเทพฯ แบบไม่ใกล้ไม่ไกลจนเกินไปจนมาลงเอยที่ Bangkok Backyard จุดกลางเต็นท์ที่มีบึงไมตรีจิตโอบล้อม

ต่อให้ที่นี่จะยังอยู่ในเขตแดนของเมืองหลวง คลองสามวาก็นับว่าห่างไกลจากรัศมีความคุ้นเคยของเราพอสมควร แต่พอได้ New CT125 สีใหม่ Safari Green รถมอเตอร์ไซค์ที่เกิดมาสำหรับคนรักกิจกรรมเอาต์ดอร์ ที่พร้อมลุยทั้งฟังก์ชั่นและหน้าตาพาเราไปยังปลายทางเราก็อุ่นใจ แถมยังมีแร็กท้ายขนาดใหญ่จุใจใส่ของที่เตรียมไว้ได้อย่างสบาย 

เรามุ่งหน้าไปทางลำลูกกาผ่านบรรยากาศหลากหลาย เจอรถไฟฟ้าสายสีเขียวที่เพิ่งเปิดใช้ได้ไม่นาน ลัดเลาะไปบนสะพานยกสูงข้ามลำคลอง ขนาบข้างมีท้องนา ขี่ผ่านถนนขรุขระเป็นหลุมบ่อที่คาดว่าเกิดจากรถใหญ่วิ่งผ่านมาก อีกทั้งบางจุดก็มีการก่อสร้าง แต่ตลอดเส้นทางเพราะท่อที่ยกสูงและมี Crash Bar โครงเหล็กกันกระแทก รถคันนี้เลยพาเราไปได้อย่างไร้กังวล

ใกล้ครบชั่วโมงป้ายเข้าเขตคลองสามวาก็ปรากฏตัว บริเวณโดยรอบเป็นชุมชนมุสลิม จีพีเอสบอกว่าเราเข้าใกล้จุดหมายแม้จะยังไม่เห็นวี่แวว หากไม่ใช่เพราะเห็นรูปมาก่อนบ้างเราคงจินตนาการไม่ออกว่า Bangkok Backyard จะมีหน้าตายังไง และถ้าไม่ใช่ว่าตั้งใจมาคงเดาไม่ได้มีลานกางเต็นท์ซ่อนตัวอยู่ในบริเวณนี้

เราจองจุดกางเต็นท์ไว้ล่วงหน้า พอไปถึงเจ้าหน้าที่ก็ออกมาต้อนรับ ทักทายกันเสร็จได้ใจความว่าในค่ำคืนนี้มีเพียงเราและแคมเปอร์อีกกลุ่มเท่านั้นจึงเลียบเคียงดูว่าเป็นไปได้ไหมหากอยากเลือกจุดกางเต็นท์ใหม่อีกครั้งเมื่อเห็นของจริง เจ้าหน้าที่ก็ไฟเขียวให้ไร้ปัญหา ลานกางเต็นท์ที่นี่เป็นลานหญ้าเรียบ แซมด้วยต้นไม้ใหญ่ที่อยู่ระหว่างการเติบโต เข้าใจว่าที่แห่งนี้ออกแบบมาเพื่อกิจกรรมนี้โดยเฉพาะจึงค่อนข้างวางใจได้ว่าสภาพพื้นดินจะไม่เป็นอุปสรรคต่อการตั้งเต็นท์และการนอน 

จุดกางเต็นท์ที่นี่แทบทุกจุดสามารถดื่มด่ำพระอาทิตย์ตกได้ทั้งนั้นแต่จะมีความแตกต่างกันอยู่บ้างตรงที่ฝั่งหนึ่งจะเห็นคุ้งน้ำกว้างกว่า ในขณะที่อีกฝั่งหนึ่งบางจุดมีระเบียงให้นั่งชิลและใกล้ห้องน้ำมากกว่า แต่ก็ไกลพอที่จะไม่รบกวนความเป็นส่วนตัว จุดกางเต็นท์ของเราอยู่ในโซนหลัง เมื่อเลือกจุดได้แล้วเราเร่งขนของออกจากแร็กและลงมือกางเต็นท์ทันที ตั้งใจว่าจะใช้เวลาดื่มด่ำช่วงเย็นและพลบค่ำให้เต็มที่ ท้องฟ้า พระอาทิตย์ตก และลมดีๆ คือไฮไลต์ที่จินตนาการไว้ว่าจะมารอสัมผัส จะว่าไปพอมี New CT125 สีใหม่ Safari Green มาจอดใกล้ๆ นอกจากจะพาเราลุยมาถึงนี่ได้อย่างสนุกและปลอดภัยแล้วก็ยังเป็นอีกหนึ่งพร็อพที่เข้ากับบรรยากาศได้อย่างสุดกลมกลืน

และแล้วก็ไม่มีอะไรผิดความคาดหวังแถมยังเหนือความคาดหมาย ถึงตอนกางเต็นท์จะต้องสู้รบปรบมือกับลมพัดตึงอยู่บ้างแต่ทุกอย่างก็ผ่านไปด้วยดี เมื่อที่นอนพร้อม เราก็จัดมุมวางโต๊ะเก้าอี้ หยิบหนังสือที่ดองไว้มาอ่านต่อได้ราวบทกว่าๆ สลับกับการเหม่อมองดูผู้คนเล่นกีฬาทางน้ำอยู่ไกลๆ ที่บึงมิตรไมตรีมีจุดให้บริการทั้งเรือคายัก ซัปบอร์ด และมารู้ภายหลังว่ามี Lift eFoil หรือเซิร์ฟบอร์ดไฟฟ้าด้วย เสียดายถ้ารู้ก่อนคงอยากลองเล่นดูสักครั้ง

รู้ตัวอีกทีท้องฟ้าเริ่มเปลี่ยนสี จากที่ฟ้าเป็นฟ้าก็เริ่มมีเหลืองมีชมพูเข้ามาแต้มแต่ง ความสวยของท้องฟ้าไม่ได้จำกัดอยู่แค่บนท้องฟ้าแต่ยังแผ่กระจายสีชวนฝันสะท้อนสู่ผิวน้ำด้วย ส่วนท้องเราก็เริ่มร้องทักจึงลุกไปเตรียมอาหารเย็น เพราะเรื่องกินเรื่องใหญ่เราวางแผนเรื่องนี้มาจริงจังจึงพกเตาแก๊สพกพากับชุดกระทะสนาม และมีเตาย่างติดมาด้วย ด้านวัตถุดิบเรามาพร้อมกับเนื้อหมัก ผัก เนื้อน่องลายสไลด์บาง ส่วนข้าวเราเตรียมแบบที่หุงสำเร็จมาจากบ้าน ไม่แน่ใจว่าอาหารในแคมป์ของคนอื่นเป็นแบบไหน มีสูตรสำเร็จกันไหม แต่มื้อค่ำของเรามาในธีมเคลียร์ตู้เย็นจึงออกมาเป็นกับข้าวสองจาน ได้แก่เนื้อย่างเสิร์ฟคู่กับกะหล่ำปลีผัดน้ำปลา ส่วนอีกจานเป็นลาบเนื้อน่องลายที่นึกขึ้นได้ว่าลืมหยิบพริกมา จึงแวะอุดหนุนร้านค้าในชุมชนระหว่างทาง

ทำกับข้าวเสร็จเรียบร้อยเรากลับมานั่งผ่อนคลายอีกครั้ง กินอาหารเย็น เปิดเพลย์ลิสต์โปรดคลอโดยมีแสงสุดท้ายอยู่เป็นเพื่อนจนจบมื้อ จริงๆ แล้วการทำอาหารทุลักทุเลอยู่หน่อยตรงที่เราพกเตาแก๊สมา แต่ลมดันพัดแรงอย่างต่อเนื่องจนต้องหาอะไรมาบัง ทั้งที่จริงไฟฟ้าที่นี่มีพร้อม เพียงแค่เตาไฟฟ้าเครื่องเดียวอะไรๆ คงง่ายกว่านี้

ความสะดวกสบายแต่ก็ยังรักษาบรรยากาศการพักผ่อนในธรรมชาตินี่แหละที่เป็นจุดเด่นของการตั้งแคมป์ที่นี่ นอกจากจะมีจุดจ่ายไฟฟ้ารองรับทุกจุดกางเต็นท์แล้ว น้ำแข็งก็มีเตรียมไว้ให้ อ่างล้างจานจัดสรรเป็นสัดเป็นส่วน หากหิวหรือมองหากับแกล้มกลางดึกก็จัดการได้เพราะมีตู้ขนมหยอดเหรียญตั้งอยู่ เรื่องห้องน้ำก็อยู่ในสภาพที่ปลดทุกข์ได้จริงแบบไม่เป็นอุปสรรคต่อการพักผ่อนแต่อย่างใด ส่วนเครื่องอาบน้ำก็มีให้ครบทั้งสบู่ แชมพู และเครื่องทำน้ำอุ่น ไม่ต้องพกอะไรมาให้มากมาย

หลังจากล้างจานและอาบน้ำเสร็จ กลุ่มดาวก็ออกมาทักทายจนแทบลืมไปเลยว่านานเท่าไหร่แล้วที่ไม่ได้แหงนมองฟ้าตอนกลางคืน แสงดาวที่นี่เฉิดฉายคงเพราะไม่มีแสงไฟให้แข่งมากเหมือนกับในเมือง ไม่ผิดหวังเลยสักนิดที่มาในวันฟ้าโปร่ง 

แต่เมื่อเข้าเต็นท์เท่านั้นแหละถึงนึกขึ้นได้ว่าความสดใสสวยงามของท้องฟ้ามีราคาที่ต้องแลก คืนนั้นอากาศค่อนข้างร้อนและนิ่ง ไม่แน่ใจว่าลมเมื่อหัวค่ำสงบลงแล้วหรือเพียงแค่ไม่อยากแวะเวียนผ่านเข้ามาทักทายกันในเต็นท์ โชคดีที่ได้ลมจากพัดลมที่ทาง Bangkok Backyard จัดเตรียมไว้ให้ เรากล่อมตัวเองจนผล็อยหลับพร้อมกับการจินตนาการถึงการนอนเต็นท์ในวันฝนโปรย มันน่าจะเย็นสบายไปอีกแบบ ว่าแล้วก็อดขำตัวเองไม่ได้ที่ตอนวางแผนมาดูพยากรณ์อากาศเป็นที่เรียบร้อย ตั้งใจเลือกวันปลอดฝน แต่เอาเข้าจริงๆ กลับคิดถึงฝนซะอย่างงั้น 

ยังไม่ทันเจ็ดโมงดีรู้ตัวอีกทีก็ลืมตาตื่นแล้ว ใช้เวลาอีกเล็กน้อยในการต่อสู้กับที่นอนก่อนจะพาตัวเองไปรับอากาศบริสุทธิ์ได้สำเร็จ เย็นวานมัวแต่ง่วนกับการกางเต็นท์และจัดเตรียมข้าวของ เราจึงถือฤกษ์งามยามดีที่ตื่นเช้าเดินสำรวจพื้นที่จริงจังสักยกก่อนจะกลับมาพักที่จุดกางเต็นท์ของตัวเองอีกครั้ง นั่งมองริ้วน้ำที่สรรค์สร้างโดยสายลม จ้องนกสีดำหางเหมือนปลาที่เกาะอยู่บนกิ่งไม้กลางน้ำหรือ ‘นกแซงแซวหางปลา’ ตามที่กูเกิลบอก อ๋อใช่ ลืมบอกไปว่าที่นี่คือแคมป์ที่มี WiFi ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ ถ้างานกับทริปพักผ่อนแยกออกจากกันไม่ได้จริงๆ การมาเวิร์กฟรอมแคมป์ก็ไม่ใช่ไอเดียที่แย่เลย

แสงแดดเริ่มทักทาย ร่างกายเริ่มเรียกหาคาเฟอีน เราตั้งเตาอีกครั้ง (และต่อสู้กับลมอีกครั้ง) เพื่อต้มกาแฟ Moka Pot นานๆ ทีจะหยิบเครื่องต้มกาแฟเครื่องนี้ขึ้นมาใช้สักครั้ง มันสะดวกสำหรับวันแบบนี้ตรงที่พกมาเครื่องเดียวจบไม่ต้องหยิบอุปกรณ์มามากชิ้นเหมือนการดริป สำหรับเรา Moka Pot คือเครื่องทำกาแฟสโลว์บาร์ที่ต้องอาศัยความอดทนพอสมควรเพราะกว่าแรงดันไอน้ำจะได้ที่จนสกัดออกมาเป็นกาแฟนั้นใช้เวลา เราไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้นด้านใน ได้แต่แง้มดูเป็นพักๆ และรอคอยฟังเสียงฟู่ที่เป็นสัญญาณว่ากาแฟพร้อมแล้ว ยิ่งไฟไม่เสถียรยิ่งต้องใช้เวลามากขึ้นไปอีก คนใจร้อนอย่างเราจะลุ้นทุกที แต่พออยู่ในบรรยากาศที่ไม่ได้รีบร้อนอะไร นั่งมองนกตัวเดิมที่อยู่นิ่งกับที่ ดูใบไม้พริ้วไหว ผ่านไปแป๊บๆ ก็ได้ที่ 

เราใช้เวลาช่วงสุดท้ายของทริปนี้ไปกับการนั่งจิบกาแฟหอมๆ ริมน้ำจนตื่นเต็มตา พอดีกับที่แสงแดดเร่งความเข้มข้นจึงได้เวลาถอนสมอ หากใครอยากใช้เวลาอยู่ที่นี่นานกว่านี้ หรืออยากอยู่ที่นี่ทั้งวันแนะนำให้เลือกจุดกางเต็นท์พื้นที่ 02 จุดนี้มีต้นฉำฉาใหญ่ทำหน้าที่ให้ร่มเงาตลอดทั้งวันโดยไม่ต้องอาศัยอุปกรณ์บังแดดใดๆ เพิ่มเติม จะมีก็แต่หากฝนตกอาจต้องระวังกิ่งไม้อยู่บ้าง หากเราได้ออกเที่ยวกับ New CT125 ครั้งหน้าและกลับมาที่นี่อีก จุดกางเต็นท์ใต้ร่มฉำฉานี้จะเป็นจุดที่เราไม่ยอมพลาด

เคลียร์พื้นที่เสร็จสิ้น เราเก็บของแพ็กกลับท้ายรถ ทิ้งไว้เพียงความเหนื่อยล้า การได้ออกมาจากห้องสี่เหลี่ยมแม้เพียงสั้นๆ แต่พอได้พักผ่อน ได้ลุย ได้ใช้ชีวิตใกล้ชิดธรรมชาติต่างส่งแรงพลังให้เราไปต่อได้อีก

ขากลับเราตั้งใจขี่มอเตอร์ไซค์คู่ใจไปเรื่อยๆ แบบไม่เปิดจีพีเอส พอจำทางจับทิศได้อยู่บ้างและไม่ได้รีบร้อนอะไร ถือโอกาสสำรวจเมืองไปในตัว เจออะไรน่าสนใจก็แวะ และใช่ เราจำทางได้ไม่เป๊ะหรอก แต่ต่อให้ออกนอกเส้นทางบ้างจะเป็นไรไป ถือเป็นกำไรของนักเดินทาง

The post ดื่มด่ำธรรมชาติที่ Bangkok Backyard จุดกางเต็นท์ริมขอบกรุงเทพฯ ที่สะดวกไม่แพ้สวนหลังบ้าน appeared first on a day magazine.

ต่อให้ปีนี้จะเป็นปี 2021 ที่โลกและมนุษย์เราเหมือนจะเข้าใจคอนเซปต์ของการเคารพกันและเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนมากขึ้น แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเรายังเห็นคอมเมนต์แบบประโยคด้านบนอยู่เรื่อยๆ เมื่อมีเหตุการณ์ความรุนแรงทางเพศออกไปตามสื่อต่างๆ

หมูแดง–พิมพ์พจี เย็นอุรา ตั้งคำถามต่อความคิดทำนองนี้ เพราะนั่นแหละ แท้จริงแล้วไม่ว่าจะด้วยบรรยากาศ สถานการณ์ หรือการแต่งกายแบบไหน ปัจจัยเหล่านี้ไม่เคยเป็นใบอนุญาตให้ใครทำอะไรกับอีกฝ่ายทั้งนั้น ความยินยอมพร้อมใจ (consent) เท่านั้นที่เป็นหัวใจสำคัญว่าเราจะไปกันต่อหรือพอแค่นี้ก่อน

เพราะรู้สึกสะเทือนใจกับประเด็นการละเมิดทางเพศที่ได้ยินได้เห็นผ่านสื่อเป็นทุนเดิม เมื่อหมูแดงผู้เป็นนิสิตปริญญาโท คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทำวิทยานิพนธ์เป็นงานสื่อสารเชิงประเด็น โจทย์ของเธอจึงโฟกัสไปที่ว่าจะลดปัญหาเรื่องความรุนแรงและการละเมิดทางเพศได้ยังไง

นอกจากงานวิจัยเล่มหนาที่ว่าด้วยการทำต้นแบบบอร์ดเกมเพื่อสร้างความเข้าใจเรื่องความยินยอมพร้อมใจทางเพศแล้ว เธอได้ผลิตบอร์ดเกมออกมาจริงๆ เพื่อสื่อสารเรื่องนี้และพยายามขยายวงเล่นให้กว้างขึ้นอย่างต่อเนื่อง แม้หมูแดงจะเรียนจบไปกว่าปีแล้ว

บอร์ดเกมของเธอชื่อว่า Consentopia บอร์ดเกมที่สร้างบรรยากาศให้เรากล้าเอ่ยปากหรือถามว่า “ชอบประมาณไหน” หรือ “แบบนี้เธอจะโอเครึเปล่า” กันเป็นปกติในเกม (แม้จะมีหน้าแดงเคอะเขินกันบ้างในตอนแรกๆ) 

บอร์ดเกมนี้ไม่มีลูกเต๋า ไม่มีกฎตายตัว มีแต่คาแร็กเตอร์และสถานการณ์จำลองเพื่อสร้างบทสนทนาหาเซ็กซ์ที่ชอบ ที่เข้าใจความต้องการของกันและกัน 

และที่สำคัญคือมีความยินยอมพร้อมใจ 

ความยินยอมพร้อมใจคือสิ่งสำคัญ

จากโจทย์ใหญ่เรื่องความรุนแรงทางเพศ หมูแดงนึกถึงเรื่องคอนเซนต์ในฐานะส่วนสำคัญที่จะลดความรุนแรงเหล่านั้น

“คอนเซนต์หมายถึงการที่ทุกฝ่ายในองค์ประกอบความสัมพันธ์เคารพและให้เกียรติซึ่งกันและกัน ถ้าเราเคารพและให้เกียรติกันเป็นพื้นฐาน การตัดสินใจใดๆ ก็ตามจะมีความยินยอมพร้อมใจของทุกฝ่ายอยู่ในนั้น มันจะไม่มีใครถูกกดทับหรือถูกละเมิด และไม่มีใครรู้สึกไม่โอเค เพราะมันมาจากการเคารพและให้เกียรติซึ่งความต้องการของกันและกัน” หมูแดงอธิบาย “คอนเซนต์คือ ณ ปัจจุบันขณะ มันเปลี่ยนแปลงได้เสมอ เรามองว่ามันเป็นกระบวนการที่ควรเกิดขึ้นในทุกๆ จุดของการตัดสินใจ ซึ่งเราไม่ได้มองมันแค่เรื่องความสัมพันธ์เท่านั้น แต่อยากให้มันอยู่ในชีวิตประจำวันของเราเลย

“เมื่อ 2-3 ปีก่อนคนยังพูดเรื่องคอนเซนต์กันน้อยมาก แทบไม่มีเปเปอร์วิชาการภาษาไทยเลย เราเลยคิดว่าเราต้องพูดถึงมันจริงๆ จังๆ แล้ว” เธอจึงเลือกทำวิทยานิพนธ์ที่ทำให้เรื่องคอนเซนต์เป็นที่รู้จักและเข้าใจมากขึ้น

เริ่มต้นจากงานวิจัย

หมูแดงเริ่มต้นกระบวนการทุกอย่างด้วยการทำงานวิจัย

“เราเริ่มเก็บข้อมูลทำงานวิจัยเชิงคุณภาพ สัมภาษณ์หาอินไซต์คนวัย 18-25 ปีหรือกลุ่มเด็กมหาวิทยาลัย โดยเลือกกลุ่มรักต่างเพศแบบชาย-หญิงก่อน เนื่องจากข้อจำกัดด้านจำนวนกลุ่มตัวอย่าง” หมูแดงมีสมมติฐานตั้งต้นว่า แนวคิดชายเป็นใหญ่เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดความรุนแรงทางเพศ ซึ่งในความสัมพันธ์ของกลุ่มรักต่างเพศจะทำให้สังเกตเห็นแนวคิดชายเป็นใหญ่ได้ง่ายผ่านบทบาทชาย-หญิงที่ชัดเจน เธอจึงอยากทำความเข้าใจกลุ่มนี้เป็นหลักก่อน

“เราอยากรู้ว่าเขาเข้าใจเรื่องคอนเซนต์กันแค่ไหน มีวิธีการสื่อสารเรื่องคอนเซนต์กันยังไง ทำไมถึงเลือกใช้วิธีนั้นๆ ในการสื่อสาร แล้วถ้าจะปฏิเสธทำได้ไหม” หมูแดงเล่าถึงกรอบคำถามที่ใช้สัมภาษณ์

อินไซต์หลักที่หมูแดงได้จากการเก็บข้อมูลไม่ต่างไปจากสมมติฐานที่เธอมีเท่าไหร่ ความคิดเรื่องชายเป็นใหญ่ยังค่อนข้างชัดเจน เช่น ผู้ชายต้องเป็นฝ่ายรุก มีความต้องการทางเพศสูงกว่า ส่วนผู้หญิงคือฝ่ายตาม ต้องทำหน้าที่แฟน แต่ทั้งนี้เธอก็เจออินไซต์ที่น่าสนใจอยู่บ้าง

“ผู้ชายบางคนไม่มีความคิดแบบชายเป็นใหญ่เพราะเขาผ่านอะไรบางอย่างมา เช่น เขาเรียนรู้ว่าความสัมพันธ์ที่เคยแย่ ที่เขาเคยถูกบอกเลิกหรือถูกปฏิเสธเพราะเขามี toxic relationship มันเลยทำให้เขารู้สึกว่าต้องปรับกับคู่ตัวเอง ซึ่งวิธีการปรับคือการสื่อสารความต้องการของแต่ละฝ่ายให้จูนเข้าหากันได้ ส่วนผู้หญิงแม้หลายๆ คนจะรู้สึกว่าตัวเองไม่ใช่ฝ่ายเริ่มก่อน แต่ก็รู้สึกว่ามีสิทธิปฏิเสธ ทั้งนี้บางทีก็เกรงใจเพราะต้องการรักษาความสัมพันธ์” เธอเล่า

จากอินไซต์ที่ได้มาจึงนำมาสู่เมสเซจหลักที่เธอใช้พัฒนางานต่อว่า คนไม่ชินกับการสื่อสารเรื่องความยินยอมพร้อมใจ 

“หลายคนก็เข้าใจนะว่าต้องยินยอมพร้อมใจ หรือเขาก็รู้ว่าถ้าอีกฝ่ายไม่โอเคจะเรียกว่าการข่มขืน หรือมันจะทำให้ความสัมพันธ์แย่ แต่หลายคนก็ไม่รู้ว่าจะพูดยังไง เขากลัวว่าถ้าพูดไปแล้วมันจะดูไม่ดีหรือเปล่า มันติดกรอบของการไม่กล้าสื่อสารเรื่องเพศ เราเลยตั้งใจหาวิธีที่เขาจะสื่อสารกันได้มากกว่าที่ผ่านมา คือคนมีมายด์เซตแล้ว แต่จะทำยังไงให้เขากล้าปฏิบัติ”

ต้องการหรือไม่ต้องการต้องสื่อสารได้

Consentopia เป็นบอร์ดเกมบทบาทสมมติที่มีเป้าหมายให้ผู้เล่นหาคู่เซ็กซ์ที่จะมีความสุขในชีวิตเซ็กซ์มากที่สุด ผู้เล่นจะได้สร้างบทสนทนากับคนที่ตัวเองสนใจเพื่อทำความเข้าใจเรื่องความต้องการทางเพศของกันและกัน เมื่อจบเกมผู้เล่นมีสิทธิเลือกคู่ของตัวเองหรือจะตัดสินใจไม่เลือกใครเลยก็ได้เหมือนกัน เกมนี้เหมาะสำหรับผู้เล่น 4-5 คน ช่วงอายุ 18-30 ปี หรือใครก็ตามที่เปิดใจ

ที่หมูแดงเลือกใช้บอร์ดเกมในการสื่อสารเรื่องนี้เป็นเพราะคุณสมบัติในการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เล่น ซึ่งสื่อไหนๆ ก็ให้ไม่ค่อยได้

“เราเห็นว่าบอร์ดเกมทำให้คนแปลกหน้ามาพูดคุยกัน เพื่อนหรือคนในครอบครัวมาแลกเปลี่ยนกันได้ เราว่ามันมีเสน่ห์บางอย่าง” ด้วยความที่ไม่ได้เป็นคนเล่นบอร์ดเกมเยอะมาก่อน หมูแดงเริ่มต้นกระบวนการออกแบบด้วยการตะลุยเล่นบอร์ดเกมหลายแนว ทั้งปาร์ตี้เกม เกมทายปริศนา เกมสวมบทบาท เกมฝึกไหวพริบ ไปจนถึงเกมจัดสรรทรัพยากร ก่อนจะพัฒนาและต่อยอดเป็นบอร์ดเกมของเธอเอง นอกจากความเป็นเกมสวมบทบาทที่เธอตั้งใจใช้ตั้งแต่ต้น เธอยังแทรกกลไกอื่นๆ มาเสริมให้เกมสนุกและเล่นง่ายขึ้น

ในเกมนี้แต่ละคนจะสวมบทบาทตามการ์ดคาแร็กเตอร์ที่หยิบได้ โดยมีตั้งแต่คนขี้อาย ไม่กล้าพูดเรื่องเพศ คนตรงไปตรงมา มั่นใจ เปิดกว้าง คนพูดสองแง่สองง่าม ไปจนถึงคนเคร่งเรื่องศีลธรรม ซึ่งแต่ละตัวละครจะได้เลือกรูปแบบความต้องการทางเพศที่ชอบเก็บไว้ในใจหลายระดับ ตั้งแต่ขั้นเริ่มต้น การเล้าโลม ไปจนถึงการมีเพศสัมพันธ์ บทสนทนาแต่ละรอบเกิดขึ้นเพื่อทำความเข้าใจความต้องการทางเพศของกันและกันเป็นหลัก

“บางคนที่ได้บทบาทตรงกับตัวเองก็จะเห็นว่า อ๋อ นี่คือตัวฉัน ส่วนถ้าเป็นคนที่ต่างจากตัวเองมากๆ ก็จะ อ๋อ มันมีคนที่คิดแบบนี้” ผู้พัฒนาเกมเล่า “กระบวนการสวมบทบาทน่าสนใจตรงที่มันช่วยสร้างความเห็นอกเห็นใจคนอื่นมากขึ้น เข้าใจคนที่ต่างจากเราได้โดยผ่านการพัฒนาแต่ละตัวละครจากประสบการณ์ของตัวเองอีกที”

นอกจากการ์ดตัวละคร ในแต่ละรอบจะมีการ์ดสถานที่และการ์ดความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนไปเรื่อยๆ กำกับเพื่อเพิ่มความสนุก ทำให้จินตนาการได้ง่ายขึ้น และเพื่อสร้างความเข้าใจในความสัมพันธ์ที่หลากหลาย

“เราจำลองลักษณะความสัมพันธ์บางอย่างในเกมด้วย เช่น เจ้าหนี้-ลูกหนี้ที่มีความสัมพันธ์ทางเพศกันก็อาจยิ่งสื่อสารกันได้ยากขึ้นไปอีก คนเล่นก็จะเริ่มเข้าใจว่าเพราะอีกฝ่ายมีอำนาจบางอย่างอยู่เลยพูดเรื่องนี้ได้ยาก ซึ่งในแต่ละเกมตัวละครหนึ่งๆ จะได้ลองสวมบทบาทในความสัมพันธ์หลายแบบ ทำให้เห็นว่าพอความสัมพันธ์เปลี่ยนไปวิธีการสื่อสารก็เปลี่ยนไปเหมือนกัน” หมูแดงอธิบาย

เมื่อทุกตัวละครได้แลกเปลี่ยนบทสนทนาเรื่องเพศกันจนครบก็ถึงคราวเลือกคู่และเฉลยความต้องการทางเพศที่เลือกไว้ในใจตั้งแต่ต้น 

“ตอนจบจะมีการเฉลยว่าคู่ที่เราเลือกมีความต้องการแบบไหนที่ตรงกันบ้าง บางคู่อาจไม่ตรงเลย หรือเดาผิดหมดเลย ยิ่งถ้าเจอกับคาแร็กเตอร์ที่เป็นคนไม่พูดตรงๆ คนที่สนทนาด้วยก็อาจเข้าใจผิดแล้วตีความไปอีกแบบหนึ่งเลย หัวใจของเกมนี้คือเราเข้าใจตัวเองและเข้าใจอีกคนหนึ่งแค่ไหน”

จากเกมสู่ชีวิตจริง

จากชื่อ Consentopia ก็คงพอเดาได้ว่าเกมมีความเป็นอุดมคติอยู่ในนั้น เป็นโลกที่แทบไร้ซึ่งบทสนทนาอื่น และยังไม่มีอะไรกันจนกว่าจะถกถามเรื่องเซ็กซ์กันอย่างละเอียดจนเข้าใจความต้องการของกันและกัน

“ใช่ เราตั้งใจให้เกมมันดูอุดมคติ เราแค่อยากสร้างพื้นที่ให้ได้เรียนรู้ความสมบูรณ์แบบว่าถ้าจะมีคอนเซนต์ในความสัมพันธ์แบบดีสุดๆ มันจะเป็นประมาณนี้” หมูแดงบอก “แต่ในชีวิตจริงแค่คุณรู้หัวใจตัวเอง รู้ว่าตัวเองต้องการอะไร อีกฝ่ายต้องการอะไร มันก็แค่นั้น ส่วนจะใช้วิธีการสื่อสารแบบไหนมันแล้วแต่เลย ถ้าสื่อสารกันด้วยภาษากายแล้วรู้เรื่องมันก็จบ แต่รู้เรื่องกันจริงๆ ใช่ไหม เราไปตัดสินอีกฝ่ายเองหรือเปล่า คีย์เวิร์ดของเรื่องนี้จึงเป็นการเข้าใจตัวเอง เข้าใจอีกฝ่าย และการเคารพซึ่งกันและกัน” หมูแดงเสริมว่าเธอได้ใส่กลไกการเคารพกันและกันลงในเกมผ่านการให้หัวใจหรือแต้มลบด้วย เพื่อให้ตัวละครได้เรียนรู้ขอบเขตที่แต่ละฝ่ายจะรับกันได้

และเพราะเป็นบอร์ดเกมเพื่อการศึกษา ก่อนจะแยกย้ายกลับสู่โลกแห่งความเป็นจริง เพื่อให้การเล่นเกมครั้งนี้จบลงอย่างสมบูรณ์ ‘กระดานเปิดใจ’ (หรือ moderator ผู้นำเกม) จะเป็นคนไกด์ให้ผู้เล่นแลกเปลี่ยนบทบาทและแอ็กชั่นในเกมที่ผ่านมา รวมถึงชวนทบทวนลักษณะความสัมพันธ์ของตัวเองในชีวิตจริง

ทุกวันนี้หมูแดงเป็นคนพา Consentopia ไปยังที่ต่างๆ ด้วยตัวเอง เพราะบทบาทของผู้นำเกมในการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและถอดบทเรียนยังค่อนข้างจำเป็น บางครั้งเธอไปปรากฏตัวตามวงบอร์ดเกม และหลายๆ ครั้งเธอเป็นส่วนหนึ่งของเวิร์กช็อปที่ช่วยสร้างความเข้าใจในประเด็นเรื่องเพศ

“แผนตอนนี้คือจะพัฒนากลไกการเล่นให้ใช้เวลาสั้นลง เฟรนด์ลี่ขึ้น มีคู่มือการเล่นที่เข้าใจง่าย จะได้เข้าถึงคนในวงกว้างและหลายพื้นที่มากขึ้น” 

หมูแดงยังมีแผนว่าจะผลิต Consentopia วางขายภายในปีนี้ หรืออาจมีโมเดลอื่นๆ เพื่อผลิตแจกหากได้รับการสนับสนุน

ติดตามความเคลื่อนไหวได้ที่นี่

The post Consentopia บอร์ดเกมจำลองการ ‘ยิ้ม’ ในอุดมคติที่ต้องคุยเรื่องคอนเซนต์และรสนิยมกันก่อนลุย appeared first on a day magazine.

พันธุ์ชาที่ว่าคือชาอัสสัม

อันที่จริงพืชพันธุ์นี้ไม่ได้เป็นที่รู้จักในนามของชามากนัก แต่มันคือต้นเดียวกับต้นเมี่ยง ซึ่งชาวเหนือสมัยก่อนนำใบมาเคี้ยวกินเพื่อสร้างความกระปรี้กระเปร่า รวมทั้งดับรสเผ็ดหรือกลิ่นคาวของอาหาร แต่การบริโภคเมี่ยงในลักษณะนี้ลดลงเรื่อยๆ จึงไม่แปลกหากคุณจะไม่คุ้น ไม่ว่าในฐานะเมี่ยงหรือชาก็ตาม

แม้แต่ Kenneth Rimdahl ชาวสวีเดนผู้มีประสบการณ์กับธุรกิจชามากว่าสิบปี รู้จักแหล่งชาดีทั่วโลกก็ยังเพิ่งได้สัมผัสชาพันธุ์นี้เมื่อเขามาเยือนเชียงใหม่เมื่อราวยี่สิบปีที่แล้ว

เคนเนธสนใจชาจากใบเมี่ยงตั้งแต่แรกพบ ไม่ใช่เพราะคนยังไม่รู้จักมันมากนัก แต่เพราะชาชนิดนี้เติบโตมากับป่าและกลมกลืนกับธรรมชาติรอบๆ เขาจึงเกิดไอเดียทำชาจากประเทศไทยที่เป็นมิตรกับป่าขึ้น แล้วลงมือทำอย่างจริงจัง จนทุกวันนี้ Monsoon Tea มีผลิตภัณฑ์หลากหลายที่ล้วนมีใบเมี่ยงเป็นส่วนประกอบ ไม่ว่าจะเป็นชาเบลนด์ต่างๆ ชาหมักคอมบูชา ไปจนถึงชาสูตรเข้มข้น (concentrated tea) มีหน้าร้าน 3 สาขาในกรุงเทพฯ และเชียงใหม่ อีกทั้งยังถูกเลือกไปใช้ในร้านอาหารและโรงแรมชั้นนำ ซึ่งหนึ่งในนั้นคือคาเฟ่ในร้านของแบรนด์หรูอย่าง Prada

กว่า Monsoon Tea จะประสบความสำเร็จในระดับนี้ เคนเนธผ่านอะไรมาบ้าง และใช้เทคนิควิธีไหนในการพัฒนาชาสายพันธุ์ไม่ป๊อปในประเทศที่ไม่ได้มีวัฒนธรรมดื่มชาชัดเจน เขาเชื้อเชิญให้เรานั่งลงในร้านชาบรรยากาศอบอุ่นย่านอโศก จิบชาค็อกเทลที่หอมเย็นสดชื่น แล้วเริ่มต้นเล่าเรื่องราวทั้งหมดให้เราฟังตั้งแต่ต้น

ชาที่ผู้เชี่ยวชาญชาไม่เคยชิม

ย้อนกลับไปกว่ายี่สิบปีก่อน เคนเนธร่วมทำธุรกิจร้านชาในสเปนกับเพื่อน โดยพวกเขาเริ่มจากจุดที่คนสเปนไม่นิยมดื่มชาเพราะมีภาพจำว่าเป็นเครื่องดื่มที่คุณย่าชงให้จิบเมื่อยามป่วย แต่ก็พลิกแพลงชาให้คนสเปนชอบจนได้และสามารถขยายสาขาได้จำนวนมาก

“ความใส่ใจด้วยการใช้ชาคุณภาพดี ให้ข้อมูลเกี่ยวกับชา ให้ลูกค้าได้มีโอกาสชิมผ่านชาที่แต่งกลิ่นเติมรส เช่น ชามะม่วง เราจะไม่พยายามทำให้ใครที่ไม่ได้ชื่นชอบชาเป็นทุนเดิมทดลองชาเพียวๆ แบบชาอู่หลง นี่คือเทคนิคที่เราใช้” เคนเนธแบ่งปันวิธีเอาชนะใจคนสเปนให้หันมาสนใจชา

ในทริปตามล่าหากาน้ำชาคุณภาพดีสำหรับใช้ในร้าน เคนเนธมาเลือกดูกาเซรามิกอันเลื่องชื่อของลำปาง และถือโอกาสแวะเที่ยวเชียงใหม่ด้วย เพื่อนคนไทยของเขาพาไปตลาดวโรรส (กาดหลวง) เพื่อโชว์เมี่ยงที่วางขายในตลาดให้ดู เพื่อนบอกเคนเนธว่านี่คือชาท้องถิ่นของประเทศไทย

เคนเนธประหลาดใจ ทั้งที่เขามีประสบการณ์ไม่น้อยในวงการชา แต่เขาไม่เคยรู้มาก่อนว่าไทยมีชาสายพันธุ์ท้องถิ่น เพื่อนของเขาจึงพาไปดูต้นเมี่ยงถึงบนดอย

“ชาที่นี่เติบโตในสภาพแวดล้อมแตกต่างออกไป มันไม่เหมือนที่ไหนที่ผมเคยเจอเลย มันโตในป่า มันโตกับความหลากหลายทางชีวภาพ ผมว่ามันเท่มาก” เคนเนธเล่าต่อว่าเวลานั้นป่าบางจุดถูกถางเพื่อปรับสภาพรองรับเกษตรกรรมพืชเชิงเดี่ยวแล้ว เขาจึงประทับใจเป็นพิเศษที่เห็นเมี่ยงเติบโตท่ามกลางธรรมชาติ

ยังไงก็ตาม เกษตรกรแทบไม่ทำเงินจากการปลูกและเก็บเมี่ยงอีกต่อไป วิถีเป็นไปตามกลไกตลาดที่คนบริโภคเมี่ยงน้อยลงทุกที เคนเนธทดไอเดียและเก็บความประทับใจไว้ก่อนกลับไปทำธุรกิจที่สเปนต่อ

ชาที่เป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ

สิบกว่าปีต่อมาเคนเนธตัดสินใจลงหลักปักฐานที่ประเทศไทยเพื่อทำ Monsoon Tea แบรนด์ชาที่ไม่ใช้ชาจากไร่ชา แต่เลือกใช้เฉพาะชาจากต้นเมี่ยงที่เป็นมิตรต่อป่า

“ชาเป็นเครื่องดื่มที่มีการบริโภคสูงเป็นอันดับสองของโลก ในอุตสาหกรรมชาจึงต้องผลิตชาเยอะมากๆ เพื่อตอบสนองความต้องการของตลาด พอเป็นแบบนี้การปลูกชาหลายที่ก็ต้องถางป่า แล้วการปลูกแบบพืชเชิงเดี่ยวก็ต้องใช้ปุ๋ยและยาเพื่อให้มั่นใจว่าชาจะสมบูรณ์ตามที่ต้องการ” เคนเนธบอกด้วยว่าชาพันธุ์ที่ปลูกกันส่วนใหญ่คือชาจีน (Camellia sinensis var. sinensis) ซึ่งดัดแปลงสายพันธุ์มาจากชาอัสสัมอีกทีหนึ่ง

ชายผู้ก่อตั้งแบรนด์ชาพาเราเปลี่ยนอิริยาบถ ลุกไปดูภาพถ่ายชา ป่า แมลง และเกษตรกรที่ตกแต่งผนังร้าน “ในภาพนี้คือต้นเมี่ยงที่อยู่มานาน มันอยู่มานานกว่าคน แถมยังเติบโตเป็นส่วนหนึ่งของป่า มันรู้ว่าจะมีชีวิตรอดในป่าผืนนี้ได้ยังไง มันมีกลไกป้องกันตัวเองตามธรรมชาติ มีแมลงทำหน้าที่เป็นผู้คุ้มครองคอยกินแมลงอื่นๆ ที่จะมารบกวนใบชาอีกที เพราะฉะนั้นต้นเมี่ยงจึงไม่ต้องใช้ยาฆ่าแมลง 

“และการที่มันเติบโตอยู่กับป่าก็ทำให้เกษตรกรไม่ต้องซื้อปุ๋ยมาใช้ เพราะรากของต้นไม้อื่นและเศษใบไม้ที่ทับถมกันก็เป็นสารอาหารให้กันและกัน ระบบน้ำก็ไม่ต้องทำเพราะต้นมันกักเก็บความชื้นได้และดูแลตัวเองได้หากฝนแล้ง ผมอยากเก็บดอกไม้ เก็บทุกๆ อย่างไว้ มันทำให้ดินดี มันทำให้สิ่งรอบๆ อยู่ได้”

ชารสธรรมชาติที่สะท้อนความยั่งยืน

ปกติแล้วคนเหนือจะบริโภคส่วนใบของต้นเมี่ยง แต่การทำชาต้องใช้ยอดอ่อน วิธีการดูแลและเก็บคือต้องเล็มต้นเป็นทรงพุ่มอยู่เสมอเพื่อให้แตกยอดอ่อนใหม่เรื่อยๆ 

แม้วิธีการอาจเปลี่ยนไปจากที่เกษตรกรทำแต่เดิมอยู่บ้าง แต่เคนเนธบอกว่าการสื่อสารและทำความเข้าใจกับผู้ปลูกเป็นไปได้ด้วยดี ทุกวันนี้เคนเนธทำงานกับชาวไร่ทั้งหมด 7 คนใน 3 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน และเชียงราย

“ผมไม่เคยบอกเกษตรกรว่าเราต้องรักษ์โลก แน่นอนว่าผมพูดเกี่ยวกับป่า แต่ผมเพียงบอกว่าถ้าไม่ตัดต้นไม้ เราก็จะซื้อผลผลิตจากเขา วิธีนี้จะทำให้เขาช่วยอนุรักษ์ป่าโดยอัตโนมัติเพราะมันคือวิธีที่เขาจะได้เงิน

“เกษตรกรแต่ละคนมีเรื่องราวต่างกันไป บางคนทำชาดำได้ดี บางคนทำชาเขียวได้ดี และความปรารถนาตั้งแต่แรกของผมคือผมอยากนำเสนอชาจากประเทศไทยในหลากหลายตัวเลือกจากผู้ปลูกหลายราย นั่นจึงเป็นเหตุผลที่ผมทำงานกับเกษตรกรจากหลายแห่ง” 

เคนเนธเล่าต่อว่า ชาแต่ละที่มีรสชาติไม่เหมือนกัน ปัจจัยที่ส่งผลต่อรสชาติมีตั้งแต่สภาพอากาศในแต่ละปี วิธีเก็บใบชา ดิน ไปจนถึงขั้นตอนแปรรูป

ส่วนชาจากต้นเมี่ยงมีรสชาติต่างจากสายพันธุ์อื่นๆ ตรงที่เมี่ยงจะติดขมมากกว่า ซึ่งกรรมวิธีการผลิตสามารถช่วยควบคุมความขมได้ นอกจากนี้ความโดดเด่นในชาของเคนเนธยังอยู่ที่รสชาติที่เป็นธรรมชาติ กว้าง และหลากหลายกว่า

“ชาที่ปลูกในไร่ชาผมจะพยายามทำให้มันเพอร์เฟกต์ ทำให้รสชาติมันลึก ส่วนหลายคนที่ได้ดื่มชาของผมบอกว่ารสมันออกธรรมชาติๆ ซึ่งนั่นก็ถูกแล้ว เราเน้นความเป็นธรรมชาติ ไม่เน้นความเป๊ะหรือความหรูหรา”

พอรสชาติต้องพึ่งพิงธรรมชาติ เราจึงอดสงสัยไม่ได้ว่าจะส่งผลต่อตัวผลิตภัณฑ์ไหม

“ในแต่ละปีรสชาติอาจแตกต่างกันไปบ้าง” เคนเนธยอมรับ แต่ยืนยันว่านั่นคือสิ่งที่เขาต้องการ “ผมอยากให้ธรรมชาติเป็นส่วนหนึ่งของรสชาติชา ผมไม่ได้คิดตั้งแต่แรกว่าจะทำชาที่ดีที่สุดในโลก แต่ผมอยากทำชาที่ยั่งยืนที่สุด อยากทำให้ชาเติบโตในไร่ที่เป็นมิตรต่อป่า และเมื่อมีชาที่โตในวิธีนั้นได้เราก็พยายามทำรสชาติออกมาให้ดีที่สุดด้วย

“เกษตรกรที่ผมทำงานด้วยไม่ได้ทำชามาหลายชั่วอายุคน เขาเพิ่งเริ่มด้วยซ้ำ หรือบางคนเพิ่งจะเจนฯ ที่สองเอง ถ้าทำพลาดบ้าง ไม่ตรงตำราบ้าง แต่รสชาติมันออกมาดีเราก็จะทำแบบนั้น และเราก็ภูมิใจกับความผิดพลาดนั้น”

ชาที่ช่วยคงความหลากหลายของธรรรมชาติ

ปัจจุบันเคนเนธทำงานกับเกษตรกรเพียง 7 คน แม้เคนเนธอยากขยายการทำงานร่วมกับเกษตรกรในวงกว้างกว่านี้ แต่เขาเลือกที่จะรอจังหวะ

“ความตั้งใจของผมคืออยากซื้อผลผลิตให้ถึง 90 เปอร์เซ็นต์ของผลผลิตที่เกษตรกรที่ทำงานด้วยก่อน ถ้ายอดเราถึงจุดนั้นแล้วค่อยขยายไปสู่คนใหม่ๆ  

“เราพยายามจ่ายตามราคาที่เกษตรกรพอใจและคิดว่าคุ้มค่า โดยที่ไม่เคยคิดจะต่อราคา หากต้นทุนสูงขึ้นเราก็จะใช้วิธีลดกำไรส่วนต่างของเราแทน” เคนเนธอธิบาย

ชายผู้เชี่ยวชาญชาพยายามทำให้ความยั่งยืนเป็นรูปธรรม โดยหาพาร์ตเนอร์มาร่วมศึกษาเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพ ผ่านการติดกับดักแมลงเพื่อศึกษาความหลากหลายของแมลง รวมถึงวัดเชื้อราในดิน

ทั้งนี้เคนเนธรู้ดีว่าลำพังตัวเขาเองอาจไม่เพียงพอต่อการสร้างระบบนิเวศที่เป็นมิตรต่อป่าทั้งหมดได้ เขาจึงวางแผนที่จะขยายโมเดลอื่นๆ เพิ่มเติม เคนเนธกำลังออกแบบวิธีการรับซื้อชาในอนาคตเพิ่มเติม เขาอาจรับซื้อชาจากผู้ปลูกในไร่ชาแบบทั่วไปโดยจะให้ราคาดีหากมีการปลูกป่าไม้ทดแทน

เคนเนธไม่หยุดเพียงเท่านี้ เขากำลังสรรค์สร้างวิธีใหม่ๆ ในการแปรรูปใบเมี่ยง เช่น นำใบเมี่ยงหมักแบบที่คนเหนือกินมาผสมกับชา เพราะเขาเชื่อว่าวิธีที่จะอนุรักษ์ป่าเมี่ยงและความหลากหลายของธรรมชาติรอบๆ ได้ดีที่สุดคือการทำให้คนกลับมากินเมี่ยงอีกครั้งหนึ่ง

ชาไทยไปสู่ชา(ว)โลก

Monsoon Tea มีหน้าร้านอยู่สามแห่ง ที่วันนิมมานและวัดเกตุ เชียงใหม่ และอีกหนึ่งสาขาที่สุขุมวิท 23 ในกรุงเทพฯ การขายชาในเมืองที่ชาไม่ป๊อปอย่างไทย เคนเนธเอาชนะใจคนด้วยสูตรเดียวกับที่ทำสำเร็จในสเปนไหม–เราถาม

“ถ้ามีคนผ่านมามันก็ขายได้ มันคือการให้โอกาสเขาได้ลอง แล้วพอลองหลายคนก็จะชอบ ไม่ว่าเขาจะเป็นคนจากประเทศไหนก็ตาม” เคนเนธเล่าข้อสังเกตให้ฟังว่าชาของเขาขายได้ในที่ที่มีคนผ่านเยอะๆ ในเชียงใหม่ ก่อนวิกฤตโควิด-19 Monsoon Tea เป็นที่รู้จักมากในหมู่ลูกค้าคนจีน ส่วนสาขาอโศกก็เริ่มเป็นที่รู้จักในหมู่ลูกค้าญี่ปุ่น นี่เป็นอีกจุดที่เคนเนธภูมิใจที่ได้รับการยอมรับจากคนในประเทศที่มีวัฒนธรรมดื่มชาอยู่แล้ว

“ส่วนเรื่องขายให้กับคนไทย ด้วยความที่ที่นี่ไม่มีวัฒนธรรมชา ผมเลยพยายามหาวิธีปรับให้เป็นแบบไทยๆ ซึ่งก็คือการเสิร์ฟเป็นชาเย็น เครื่องดื่มทุกชนิดที่ไทยใส่น้ำแข็งหมด แล้วผมก็เสิร์ฟในแก้วไวน์ มันให้ความรู้สึกที่ดีนะ เราค่อยๆ ทำให้คนรู้จักชาทีละนิดทีละหน่อย” มาถึงวันนี้ เคนเนธบอกว่าวัฒนธรรมชาในไทยค่อยๆ เติบโตมากขึ้น หลายที่เริ่มขายเซต afternoon tea ส่วนชาไข่มุกก็เป็นที่นิยมในวงกว้าง

นอกจากหน้าร้าน Monsoon Tea ยังวางจำหน่ายหรือถูกเลือกไปใช้ในร้านอาหารและโรงแรมหลายแห่ง รวมถึงคาเฟ่ในแบรนด์แฟชั่นอย่าง Prada

“เมื่อก่อนถ้าผมขายชาได้เยอะผมจะดีใจมาก แต่ตอนนี้ถ้าผมได้ออร์เดอร์สักตันหนึ่ง มันไม่ใช่แค่ผมที่แฮปปี้ มันเกี่ยวกับแมลง เกี่ยวกับสิ่งอื่นๆ รอบๆ จะมีคนมากขึ้นที่ได้ประโยชน์จากสิ่งนี้ มันแปลว่าถ้าผมได้ประโยชน์ คนอื่นๆ ก็จะได้ประโยชน์ด้วยเช่นกัน”

ชวนชิมชา

เพราะเคนเนธไม่ได้มองชาเป็นแค่เครื่องดื่มตั้งแต่ต้น

เขามองชาเป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์ป่า สร้างความหลากหลายทางชีวภาพ และสร้างรายได้ให้กับเกษตรกร

ไม่ใช่แค่นั้น เคนเนธยังใช้ชาสื่อถึงประเด็นที่เขาเชื่อ ชื่นชอบ และสนใจ ผ่านการเป็นทั้งกระบอกเสียงและการหาทุนสนับสนุนประเด็นสังคมต่างๆ

เมื่อเราขอให้เคนเนธแนะนำชา เขาจึงเลือกชาที่ทำหน้าที่มากกว่าเครื่องดื่มที่มีดีทั้งรสชาติและคอนเซปต์

Biodiversitea

ชาเขียวที่แต่งกลิ่นใบเตย พีช และคาโมมายล์เข้าไว้ด้วยกัน

โปรเจกต์นี้ทำร่วมกับ Tea Fauna เพื่อศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ที่เพาะปลูกชาทางภาคเหนือ เพื่อทำความเข้าใจว่าชาส่งผลต่อระบบนิเวศยังไง และนำไปสู่การสร้างความยั่งยืนในอุตสาหกรรมชา

Monsoon Rainbow Blend

ชาที่เป็นตัวแทนของความหลากหลาย เป็นการผสมผสานชาหลากประเภทหลายรส ตั้งแต่ชาดำ ชาเขียว ชาอู่หลง ชาเหลือง ชาขาว โดยเติมรสมะม่วง เสาวรส และมะละกอลงไป

โปรเจกต์นี้ทำร่วมกับ Gender Station เพื่อแสดงจุดยืนเคียงข้างและสนับสนุนสิทธิของ LGBTQ+

Communitea

ฟังจากชื่อ ไม่บอกก็คงเดาได้ว่าเป็นชาที่สนับสนุนชุมชน ชาตัวนี้เป็นชาอู่หลงเติมรสลำไย มะม่วง และดอกกุหลาบ 

รายได้ 20 เปอร์เซ็นต์ของชานี้จะนำไปสนับสนุนมูลนิธิ Philanthropy Connections มูลนิธิส่งเสริมศักยภาพคนที่มีโอกาสน้อยหรืออยู่ในความยากจนให้พึ่งตัวเองได้

The post Monsoon Tea ชาไทยที่รักษาป่า สนับสนุนเกษตรกร แถมได้ไปเสิร์ฟในคาเฟ่ Prada appeared first on a day magazine.

สุดลูกหูลูกตาเบื้องล่างเห็นเพียงทิวเขากับป่าโกงกางตลอดแนวลำน้ำคดโค้งที่ไหลออกสู่ท้องทะเล ป่า ลำน้ำ ทะเล ลำน้ำ ป่า สลับไปมาอยู่แบบนั้น

สุดลูกหูลูกตา สงบ ผ่อนคลาย

ปกติเรามักใช้เวลาบนเครื่องบินในการเก็บชั่วโมงชาร์จพลังงานให้คุ้มค่าที่สุด แต่มาระนองทีไรเราจะใช้เสียงประกาศนี้เป็นนาฬิกาปลุกให้พยายามตื่น ชะเง้อมองออกไปนอกหน้าต่างเพื่อดูว่าองศาเครื่องบินและมุมที่นั่งจะเลือกสรรวิวช็อตไหนให้ผ่านตา จะว่าโรแมนติกก็ว่าเถอะ ก็มันสดชื่นจริงๆ

ภาพมุมสูงนี้ไม่ผิดเพี้ยนไปจากภาพระนาบสายตามนุษย์ ในสายตาเราระนองโดดเด่นเรื่องธรรมชาติมาก มีน้ำตกใหญ่ที่มองเห็นได้จากถนนสายหลัก มีป่าชายเลนกระจายอยู่แทบทุกในอำเภอ มีทะเลหมอกระยะใกล้เมืองให้เดินขึ้นไปดู แถมยังมีน้ำแร่ที่น้อยเมืองนักจะมี

คุณสมบัติเพียบพร้อมขนาดนี้ แต่ขอสารภาพว่าทั้งที่มาเยือนภาคใต้ทุกปี เราเพิ่งเคยมาถึงระนองครั้งแรกก็ปีที่แล้วนี่เอง ก็เพราะระนองไม่ใช่ประตูสู่ภาคใต้ ไม่ใช่ทางผ่าน และไม่เคยเป็นจุดหมายปลายทางในฝัน ระนองเหมือนเป็นจังหวัดเงียบๆ อีกแห่งที่ซ่อนตัวอยู่ในอ้อมกอดของทะเลและหุบเขา แทบไม่มีบทในบันทึกท่องเที่ยวกระแสหลัก ไม่มีอะไรดังเด่น ยิ่งเทียบกับจังหวัดใกล้เคียง ระนองก็ยิ่งเล็กกระจิ๋วหลิว

ระนองเพิ่งกำลังมาช่วงไม่กี่ปีนี้ ถึงจะไม่ได้แรงแบบเป็นกระแสจนคนแน่นจังหวัด แต่ก็มีคนแวะมาเยี่ยมเยียนอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

‘เดอะบลูสกาย รีสอร์ท’ รีสอร์ตจำลองบรรยากาศแบบมัลดีฟที่ตั้งอยูบนเกาะพยามคือจุดเริ่มต้นชวนคนรักการพักผ่อนทุนหนาเข้ามาเยือนเมืองแห่งนี้

ตามมาด้วยการเปิดหมู่เกาะมะริดในฝั่งเมียนมา ตัวอย่างชื่อเกาะที่คุ้นหูกันน่าจะเป็นเกาะหัวใจมรกตหรือเกาะนาวโอพี น้ำทะเลสีฟ้าใสที่ตัดกับหาดทรายขาวสะอาดดึงดูดให้นักท่องเที่ยวมาเยือนได้เป็นอย่างดี เกาะเหล่านี้นอกจากจะเปิดมุมให้มองเมียนมาในแบบที่คนไทยไม่ค่อยนึกถึงมาก่อนแล้ว ยังมีคุณูปการให้ระนองเติบโตตามไปด้วยไม่น้อยก็มาก เพราะการเดินทางไปเกาะพม่านั้นนักท่องเที่ยวไทยขึ้นเรือจากระนองสะดวกที่สุด แถมแทบทุกทริปที่ไปเยือนเกาะพม่ายังเป็นเดย์ทริป นักท่องเที่ยวจึงนิยมแวะพักในเมืองระนองก่อนหรือหลังลงเกาะ หรืออย่างน้อยที่สุดก็มีแวะมากินข้าวจิบกาแฟบ้างก่อนจะเดินทางต่อ อาจเรียกได้ว่านับแต่นั้นมาระนองก็เป็นอีกหนึ่งในจังหวัดที่เข้าสู่วงการท่องเที่ยวร่วมสมัยในที่สุด

ย้อนกลับไปตอนที่มาเยือนระนองครั้งแรก เราสองคนมีวัตถุประสงค์การเยือนต่างกัน คนหนึ่งมาประชุม ส่วนอีกคนติดสอยมาพักผ่อนและเปลี่ยนที่นั่งทำงาน จึงไม่ได้เสิร์ชหาจุดสนใจหรือทำการบ้านใดๆ ไว้ล่วงหน้า เผอิญว่าตรงกับช่วงวันหยุดยาวจึงแทบหาที่พักทางอินเทอร์เน็ตไม่ได้ เราเลยถือโอกาสสำรวจเมืองไปพร้อมๆ กับหาที่พัก และขอยอมรับแบบเลี่ยนๆ ว่าตกหลุมรักเมืองนี้ตั้งแต่ครั้งแรกที่มาเยือนจนต้องมีครั้งอื่นๆ ตามมา

ถนนเรืองราษฎร์คือจุดหมายเพราะเป็นถนนหลักของเมือง ตึกแถวที่ผสานโครงสร้างแบบตะวันตกเข้ากับลวดลาย สัญลักษณ์ และรูปแบบอาคารบางส่วนตามคติแบบจีน (บ้างก็เรียกชิโน-โปรตุกีส บ้างก็เรียกชิโน-ยูโรเปียน) ยังคงมีให้เห็น ตึกส่วนใหญ่ยังไม่ผ่านการบูรณะหรืออนุรักษ์เป็นการเฉพาะ ยังคงมีชีวิตในแบบที่มันเป็น ไม่ได้เติมแต่งสีสันเหมือนที่โด่งดังในจังหวัดภูเก็ต

ต้นถนนเรืองราษฎร์

เมื่อเข้าสู่ต้นถนนเรืองราษฎร์ช่วงสี่แยกตลาดเก่าจะมีศาลเจ้าต่ายเต๊เอี๋ย ศาลเจ้าฮกเกี้ยนเป็นจุดสังเกต ตรงกันข้ามมีร้านใบเตย ร้านสารพัดขนมโบราณ บางวันก็จะมีขนมโบราณของชาวฮกเกี้ยนที่หาชิมได้ยาก เดินขึ้นมาหน่อยจะเจอตลาดเทศบาล ตลาดที่ขายอาหารตอนเช้า พอตกเย็นมาก็เน้นเครื่องดื่มและน้ำชาเป็นหลัก 

หากตลาดเป็นภาพสะท้อนบ้านเมืองและผู้คน ระนองก็มีความเฉพาะตัวค่อนข้างสูง สินค้าที่วางขาย ผู้คนที่ขวักไขว่บอกเล่าความหลากหลายได้เป็นอย่างดี มีผู้คนหลายชาติพันธุ์จากทั้งเมียนมา จีน ไทย มลายู คนท้องถิ่นภาคใต้ และอื่นๆ ปะปนกันจนเกิดเป็นพื้นที่พหุวัฒนธรรม หรือบางครั้งเราอาจเห็นความเมียนมาชัดเจนสุดเสียด้วยซ้ำ เพราะทั้งคนค้าคนขาย คนที่เป็นลูกจ้าง หรือคนที่มาจับจ่ายในตลาดส่วนใหญ่ก็ข้ามมาจากฝั่งเมียนมา ป้ายแปะบอกชื่อสินค้าก็ดี หรือไวนิลโฆษณาก็ว่า เป็นไบลิงกวลไทย-พม่าแทบทั้งนั้น เศรษฐกิจระนองจึงเติบโตและขับเคลื่อนโดยมีผู้คนจากเมียนมาเกี่ยวข้องทั้งสิ้น

เดินทะลุตลาดเทศบาลเข้าไปด้านในเป็นตลาดล่าง นอกจากอาหารทะเล ของสด ผัก ผลไม้แล้ว เราชอบแวะซื้อของกินแบบที่คนจากฝั่งพม่ากินกัน เป็นขนมจำพวกแผ่นแป้งผสมข้าวโพดทอดที่ซื้อจากร้านอาหารเช้าของคนมุสลิม แวดตาโดวโทหรือหมูพะโล้เสียบไม้แบบพม่าเป็นอีกเมนูที่เมื่อคนไทยไปเยือนย่างกุ้งมักรีวิวถึง เด็ดสุดคือขนมจีนน้ำยา โมลัตโต๊ะหรือขนมจีนน้ำยาทวาย เป็นน้ำซุปปลาต้มสมุนไพรสีใสปนเหลือง กับโมฮิงยาหรือขนมจีนแบบเมียนมา การกินตามแบบฉบับคือขยำแผ่นแป้งข้าวโพดทอดลงไปในถ้วยขนมจีนด้วย แน่นอนว่าทั้งแม่ค้าและลูกค้าแทบทั้งหมดคือคนพื้นเพพม่า

ความเป็นเมืองท่าเมืองชายแดนนี่แหละที่เป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของระนอง ระนองเป็นเมืองท่าที่คึกคักด้วยผู้คนที่ไหลเวียนเข้ามาค้าขายนับตั้งแต่ยังไม่มีการแบ่งพื้นที่เรียกเป็นจังหวัด หรือก่อนมีการปักปันเขตแดนรัฐชาติแบบที่เรารับรู้กันตอนนี้ เป็นเมืองท่าทางตอนบนสุดของแหลมมลายูที่มีการติดต่อค้าขายกับเมืองทางตอนใต้ของเมียนมา และชาวจีนโพ้นทะเลกับนายทุนโรงถลุงแร่ดีบุกที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ปีนังและสิงคโปร์เมื่อครั้งอยู่ใต้อาณานิคมของชาติตะวันตก หากไม่นับช่วงโควิดในทุกวันนี้ ระนองจะมีคนจากเมียนมาที่ข้ามฝั่งแม่น้ำและทะลเข้ามาซื้อ-ขายสินค้าอุปโภคบริโภคกันเป็นเรื่องปกติ หรืออาจมาทำธุระค้างสักคืนสองคืนก่อนจะข้ามกลับไป การนั่งเรือข้ามฟากด้วยเรือที่ท่าสะพานปลา-เกาะสอง ใช้เวลาประมาณ 30 นาที

คงคลาสสิก

กลับมาบนถนนเรืองราษฎร์ ถัดจากตลาดไปก็ยังคงเป็นโซนค้าขาย ผ้าปาเต๊ะ ขนมโบราณ ร้านเครื่องเขียน ร้านรองเท้า ร้านเสื้อผ้า ร้านน้ำชา ร้านขายของมือสอง ที่สะดุดตาที่สุดสำหรับเราเห็นจะเป็นห้างสรรพสินค้าขนาดประมาณ 4 คูหาชื่อว่า ‘เพชรนคร’ ที่จำหน่ายสินค้าไม่ต่างอะไรจากห้างใหญ่ในเมือง มีทั้งเสื้อผ้าแบรนด์และเครื่องสำอาง ให้บรรยากาศคล้ายๆ ห้างไนติงเกลที่กรุงเทพฯ แต่สินค้ายังคงเป็นแบรนด์ที่หาได้ทั่วไป ใกล้ๆ กันมีป้ายห้างสรรพสินค้าอีกแห่งที่เดาได้ว่าคงเป็นห้างในลักษณะเดียวกันนี้ เพียงแต่เราไม่ทันมีโอกาสได้เข้าไปเดินเล่น เหลือเพียงแต่ตัวอักษรโลหะชื่อร้านทิ้งเป็นหลักฐานของคนไม่เคยมาระนองก่อนอย่างเรา 

หลังจากได้พูดคุยกับเจ้าของร้านแถวนั้นก็พบว่ากลุ่มลูกค้าคือคนจากเมียนมาเสียส่วนใหญ่ บ้างก็ซื้อใส่ในชีวิตประจำวัน บ้างก็ซื้อกลับเป็นของฝากให้คนทางบ้าน ทุกวันนี้ไม่มากก็น้อยห้างร้านเหล่านี้ได้รับผลกระทบทั้งจากการขยายตัวของการช้อปปิ้งออนไลน์ ความสะดวกที่มากขึ้นในการเดินทางจากฝั่งเมียนมาสู่ตัวเมืองกรุงเทพฯ และความคล่องตัวทางเศรษฐกิจที่ลดน้อยลงมาร่วม 10 ปี พร้อมๆ กับการซบเซาของภาคประมงซึ่งเป็นฐานเศรษฐกิจหลักของระนอง

ป้ายอักษรโลหะนี้เป็นอะไรที่สร้างความเพลิดเพลินให้กับการเดินระนองได้ดี ตัวอักษรที่ติดเหนือทางเข้าร้านล้วนแต่มีเอกลักษณ์ ไม่ใช่ฟอนต์มาตรฐานหรือโมเดิร์นแบบที่เห็นทั่วไปในปัจจุบัน จนสงสัยไปเองว่าเขาอาจสั่งออกแบบฟอนต์ให้เข้ากับคาแร็กเตอร์ร้าน และด้วยความที่ร้านบ้างก็ปิด บ้างก็เปิด บ้างก็เลิกกิจการ ป้ายเหล่านั้นจึงทำหน้าที่เหมือนคำบอกใบ้ให้จินตนาการไปว่าอะไรวางขายหรือมีอะไรซ่อนอยู่หลังประตูเหล็กเหล่านั้นบ้าง

ท่วงทำนองของเรืองราษฎร์

ถนนเรืองราษฎร์มีชีวิตในจังหวะของตัวเอง เป็นถนนเก่าที่มีลมหายใจ สลับไปกับร้านค้า ร้านอาหาร มีโรงแรมหลายรูปแบบซ่อนตัว มีโรงแรมอายุกว่า 30 ปีที่ถูกฟรีซไว้ในสภาพเดิม มีโรงแรมเดิมที่ปรับปรุงใหม่ รวมถึงมีโรงแรมใหม่ที่ปรับปรุงจากโครงสร้างตึกเดิม

แม้จะไม่ได้แยกขาดออกจากกันชัดเจน เราก็พอจับเซนส์ของถนนเส้นนี้ได้ว่าช่วงต้นของถนนเหมือนเป็นพื้นที่อยู่อาศัย พื้นที่ใช้ชีวิตของคนระนองแบบดั้งเดิม ฟังก์ชั่น รูปแบบร้าน รวมไปถึงสินค้ายังคงเหมือนเมื่อวันวาน 

ส่วนช่วงกลางถนนเริ่มให้บรรยากาศเป็นพื้นที่ของวัยรุ่นหรือวัยทำงาน ลักษณะตึกแบบชิโนฯ ยังคงมีให้เห็นตลอดเส้น แต่ฟังก์ชั่นของหลายร้านเริ่มผสมและเปลี่ยนไป บ้างก็เป็นร้านกาแฟ ร้านขนมสมัยใหม่ที่เพิ่งเปิดบริการมาได้ไม่กี่ปี อีกทั้งยังมีร้านขายเสื้อผ้า ของฝาก ชานม รวมไปถึงร้านอาหารขนาดเล็ก ตลอดสายยังเป็นถนนวัฒนธรรมที่มีความหลากหลาย มีศาลเจ้าจีนถึงสามแห่ง หากเลี้ยวขวาออกจากถนนหลักตรงสามแยกบางส้านตัดขึ้นไปทางพระราชวังรัตนรังสรรค์ก็มีมัสยิด แต่หากตรงเลยคลองสะพานยูงไปเกือบสุดถนนเรืองราษฎร์ก็มีวัดไทยที่ตัวเจดีย์เป็นแบบเมียนมา อันที่จริงแล้วอิทธิพลทางศิลปะและศรัทธาในศาสนาจากฝั่งเมียนมามีให้เห็นทั่วไปในระนอง

เติมท้อง

ร้าน J&T ที่ขายอาหารพื้นเมืองคือร้านที่ไม่ควรพลาด จะบอกว่าเป็นอาหารท้องถิ่นระนองก็อาจถูกส่วนหนึ่ง หลักๆ คือเป็นอาหารที่ผสมผสานระหว่างอาหารถิ่นฝั่งทะเลอันดามันเข้ากับวัฒนธรรมจีนฮกเกี้ยน แถมยังมีกลิ่นอายอาหารเมียนมาเข้ามาด้วย สำคัญที่สุดคือตบท้ายด้วยความคิดสร้างสรรค์ของเจ้าของร้าน และแน่นอนว่ารสมือถึง อาหารที่เสิร์ฟมีหลากหลาย ตั้งแต่หมูฮ้อง หมูคั่วรา หมูคั่วเคยเค็ม ยำวุ้นเส้นที่ใส่ถั่วลิสงและถั่วฝักยาว ยาวเย (ยำฮกเกี้ยน ประกอบไปด้วยผักบุ้งลวก เต้าหู้ทอด เนื้อสัตว์ ราดด้วยน้ำจิ้มสูตรเฉพาะ) ผัดใบเหลียงที่เสิร์ฟกับไข่ข้น ส่วนเมนูสุดสร้างสรรค์คือน้ำปั่นใบเหลียง นมปั่นใส่กาหยู (เม็ดมะม่วง) เป็นต้น

ใกล้ๆ กันมีร้านขายอาโป้ง ขนมท้องถิ่นที่ถูกนำเข้ามาในระนองและหัวเมืองชายฝั่งอันดามันของไทยพร้อมกับคนเชื้อสายจีนที่อพยพมาจากมาเลเซียตั้งแต่ยุคเหมืองแร่ อาโป้งมีส่วนผสมเป็นแป้งข้าวเจ้า น้ำตาลทราย ไข่แดง ต้องทำในกระทะหลุมเหล็ก ขอบๆ จะกรอบกรุบ ส่วนตรงกลางหนานุ่ม แบบประยุกต์ก็จะมีการเติมไส้เป็นฝอยทองหรือมะพร้าว หากไม่อยากพลาดต้องไปให้ถึงร้านไม่เกินแปดโมงครึ่ง บริเวณใกล้กันยังมีร้านกล้วยทอดรสเลิศซึ่งทีเด็ดอยู่ที่จำปาดะทอดที่มีขายตามฤดูกาลเท่านั้น

ถนนเส้นเดียวกันนี้ยังมีไอติมไข่แข็งเก่าแก่ที่ส่งต่อกิจการจากรุ่นสู่รุ่นอยู่สองร้าน ร้านแรกคือไอศครีมประเสริฐสงค์ ตัดสินตามรสนิยมส่วนตัวเห็นว่าไอศครีมติดหวานไปนิด แต่ที่ประทับใจคือความพร้อมต้อนรับพูดคุยของเจ้าของร้าน แถมยังยินดีให้เราดูการทำไข่แข็งที่เลือกใช้เฉพาะส่วนไข่แดงซึ่งเป็นเคล็ดลับที่ทำให้ไม่คาว หากใครเป็นสายผลไม้เชื่อมก็น่าลองเพราะเจ้าของบอกว่าเชื่อมเองแทบทุกอย่าง ส่วนอีกหนึ่งร้านคือร้านพร ด้านรสชาติไม่มีใครยอมใคร แต่พรพ่วงดีกรีความเก๋าขึ้นป้ายว่าเป็นไอติมไข่แข็งเจ้าแรกของเมือง

หากไม่นับตลาดสะพานยูง ตลาดนัดของสดและของกินเล่นที่คึกคักไปด้วยคนท้องถิ่นในทุกๆ เช้าที่ตั้งอยู่ช่วงปลายของถนนเรืองราษฎร์ ร้านรวงส่วนใหญ่บนช่วงปลายของถนนเส้นนี้เริ่มต้นวันช่วงหกโมงเย็น ผับ บาร์ ร้านนั่งดื่มหลากหลายแนวรวมตัวกันอยู่ที่โซนนี้เป็นหลัก รองรับทั้งคนท้องถิ่นขาเที่ยว ขาชิลล์ และนักท่องเที่ยว

ที่จริงแล้วระนองเป็นแหล่งเพาะปลูกกาแฟของทางใต้ แต่ด้วยความที่ส่วนใหญ่เป็นสายพันธุ์โรบัสต้ารสชาติจึงให้รสเข้ม เหมาะกับการชงเพียงบางเมนูอย่างอเมริกาโนมากกว่า ร้านกาแฟของระนองที่มีชื่อเสียงจากการใช้เมล็ดท้องถิ่นร้านหนึ่งคือก้องวัลเลย์ที่อยู่ในอำเภอกระบุรี เส้นทางที่มุ่งสู่ชุมพร แต่ร้านหนึ่งที่น่าสนใจซุกตัวเงียบๆ อยู่ช่วงปลายของถนนเรืองราษฎร์ ตรงข้ามกับรั้วจวนเจ้าเมืองคือร้านจิ๊วกิ้ว ระดับความซ่อนตัวนี้คือต่อให้อยู่บนถนนเส้นหลักและออกสำรวจถนนเส้นนี้หลายต่อหลายครั้ง เราอาจไม่ได้เจอร้านนี้หากไม่ใช่เพราะมีคนแนะนำมา

จิ๊กกิ้วใช้เมล็ดจากในระนอง คัดเมล็ด คั่ว บด ชงเองทุกอย่าง ที่ว่าอาจหาร้านจิ๊กกิ้วไม่เจอเพราะบรรยากาศเหมือนบ้าน บ้านของคนชอบเก็บของเก่าประเภทพวกเขาควาย ส่วนประกอบรถ ตู้ไม้ อย่างละชิ้นสองชิ้นแต่รวมกันแล้วมีของหลายสิบชิ้นนั่นแหละ บางหนแกก็จะนั่งคัดเมล็ดอยู่หน้าบ้าน แต่หลายทีก็มองไม่เห็นตัวเพราะทำอย่างอื่นที่ไม่เกี่ยวกับร้านกาแฟอยู่ ไม่มีป้ายบอกเปิดหรือปิด คาแร็กเตอร์แกเป็นแบบนั้น ขายเมื่ออยากขาย จะแนะนำให้ไปร้านแกก็ทำได้ไม่เต็มปาก เอาเป็นว่าหากมีเวลา รอได้ ไม่รีบ ไม่คาดหวัง อยากจิบกาแฟแกเคล้าบทสนทนาค่อยลองผ่านไปดู

เมนูเด็ดของจิ๊กกิ้วคือกาแฟชงจากเครื่อง moka pot ที่ใช้น้ำมะพร้าวสดแทนน้ำต้มสุกในการชง รสหวานหอมอ่อนๆ ตัดกับความเข้มขมลงตัวอย่างไม่น่าเชื่อ เทดื่มได้สักแก้วสองแก้วบาริสต้าเพียงคนเดียวของร้านก็จะขูดเนื้อมะพร้าวให้ พร้อมแนะนำให้ลองเทกาแฟใส่ กินแบบ affogato เพียงแต่เปลี่ยนไอศครีมเป็นเนื้อมะพร้าว เนื้อมะพร้าวของจิ๊กกิ้วจะอ่อนมาก เมื่อดื่มกาแฟใกล้หมดแกมักจะกลับเข้าไปในครัวอีกครั้งไม่ปล่อยให้เราไปไหนต่อง่ายๆ จากนั้นจะออกมาพร้อมชาชงร้อนๆ (หรือไอเทมอื่นๆ ตามใจและตามฤดูกาล) ให้ตบท้ายก่อนร่ำลา

นอกจากชงกาแฟที่เป็นกึ่งงานประจำกึ่งงานอดิเรก กิจกรรมโปรดของแกคือการเก็บตะวัน แกชอบถ่ายภาพพระอาทิตย์ทั้งขึ้นและตกในมุมต่างๆ ทั่วระนอง แกซอกแซกมาแล้วหลายซอกหลากมุมเขา อากาศแบบวันนี้จะได้เห็นทะเลหมอกไหม เวลานี้พระอาทิตย์ตรงไหนสวย แกทั้งไปซ้ำที่เดิม ทั้งเพิ่มเติมค้นหาที่ใหม่ๆ ราวกับเป็นวิกิพีเดียด้านทัศนียภาพธรรมชาติระนองไปแล้ว หลายๆ จุดที่เราได้ไปแต่ไม่มีอยู่ในคู่มือท่องเที่ยวของระนองก็ได้แกนี่แหละช่วยแนะนำให้

อย่างที่ว่า กาแฟระนองขมเข้ม ถ้าชอบกินลาเต้หรือกาแฟอื่นๆ ขอแนะนำให้ไปร้าน Alis ออกไปจากเรืองราษฎร์ไม่ไกล อยู่บนถนนดับคดี รสชาติจัดว่าดี มีเมล็ดให้เลือกหลากหลาย ชงแบบเอสเพรสโซ่หรือฟิลเตอร์ก็ได้ เป็นร้านของคนรุ่นค่อนข้างใหม่ที่กลับมาทำธุรกิจที่บ้านเกิด 

แถวดับคดีนี้เรายังแวะเวียนมาบ่อยๆ ในช่วงเช้า ที่แยกหลังศาล (แยกตลาดใหม่) จะมีร้านอาหารอยู่ 3-4 ร้านติดๆ กัน อาหารที่ขายมีขนมจีนแกงใต้และน้ำยาสามัญอื่นๆ ข้าวราดแกงใต้ และปาท่องโก๋ คนแถวนั้นเล่าให้ฟังว่าราว 30 ปีที่แล้วแถวนี้เป็น บขส. เลยน่าจะเป็นเหตุให้มีร้านอาหารเช้ากระจุกอยู่ ตกมาช่วงบ่ายย่านนี้จะเริ่มเงียบ พ่อค้าแม่ขายเริ่มพักผ่อน ทยอยเก็บข้าวของ และจ่ายตลาดสำหรับเตรียมพร้อมในวันถัดไป

ความเงียบยิ่งปกคลุมเมืองระนองชัดขึ้นในช่วงหัวค่ำ ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะประชากรน้อยเป็นทุนเดิม ช่วงเวลาที่จะมีผู้คนคึกคักเห็นจะเป็นตลาดเย็นเทศบาลบริเวณสนามกีฬาจังหวัดระนอง หน้าตลาดเทศบาลเมืองระนอง และกระจายอยู่ตามพื้นที่ขายอาหารมื้อค่ำที่หนาแน่นหน่อยในโซนถนนท่าเมืองและย่านตลาดซอยสอง

สถานที่รวมตัวของวัยรุ่นระนองยามค่ำคือร้านน้ำเต้าหู้ ร้านน้ำเต้าหู้ที่ไม่ใช่รถเข็นเพื่อซื้อกินกลับบ้าน แต่มีที่นั่งจริงจังเป็นล่ำเป็นสัน ร้านใหญ่ที่นิยมมีอยู่ 3 ร้าน คือน้ำเต้าหู้ดอกไม้ น้ำเต้าหู้ซอยสอง และน้ำเต้าหู้อาแปะ บางครั้งคนเยอะถึงขั้นต้องรอคิว ร้านเหล่านี้เป็นร้านน้ำเต้าหู้ประเภทที่อยากใส่เครื่องอะไร แบบไหน จะเอาอะไรมารวมกับอะไรก็ทำให้ได้ทั้งนั้น วัยรุ่นส่วนหนึ่งก็มาพบกันที่ร้านเหล่านี้บ้างเพื่อแลกเปลี่ยนบทสนทนา บ้างก็มาวอร์มเครื่องก่อนจะหาที่ไปต่อยามดึก

เพียงแค่ในตัวเมืองบนถนนไม่กี่เส้น จริงๆ ใช้เวลาครึ่งวันก็วนครบ แต่ความเป็นระนองที่ว่าด้วยความเงียบ ความเก่าที่ยังมีชีวิต ความหลากหลายที่สัมผัสได้ชัดเจนและเป็นส่วนหนึ่งของกันและกัน ทำให้การทำความรู้จักกับเมืองแห่งนี้จัดอยู่ในหมวดน่าสนใจมาก ยิ่งมีเวลาเดินดู เดินคิด เดินกิน ได้ฟัง ได้พูดคุย เดินซึมซับไปเรื่อยๆ จึงทำให้เรามาระนองอีกในรอบต่อๆ ไป รู้ตัวอีกทีระนองกลายมาเป็นจังหวัดที่ไปบ่อยที่สุดในรอบปีไปเสียแล้ว นึกถึงคำพูดของคุณเปิ้ล เจ้าของที่พัก A Day Inn Ranong Hostel ที่ว่า “ถ้าคนที่ชอบก็จะชอบเลย แต่ไม่ชอบก็จะมองว่าไม่มีอะไร เดินห้านาทีจบ” เราสองคนคงจัดอยู่ในกลุ่มแรก

ส่วนความเป็นธรรมชาติของระนองที่เราหลงใหลเป็นยังไง คนท้องถิ่นหรือคนที่ใช้ชีวิตอยู่ในระนองทุกวันนี้มีมุมมอง เห็นโอกาส ความท้าทาย ความเป็นมาของเมืองแห่งนี้แบบไหน จะหาโอกาสเล่าให้ฟังในครั้งต่อๆ ไป ระนอง

The post ลิ้มรสพหุวัฒนธรรมและสัมผัสธรรมชาติใน ‘ระนอง’ เมืองเล็กๆ ที่ครบเครื่อง appeared first on a day magazine.

ผู้อยู่เบื้องหลังการเปิดพื้นที่ถกเถียงออนไลน์นี้คือ ยุ้ย–กนกพรรณ อรรัตนสกุล และ เตย–มนสิชา รุ่งชวาลนนท์ สองเพื่อนนักสื่อสารผู้รักการทำงานอย่างยิ่ง จนตัดสินใจผูกเพื่อนเข้ากับงานอดิเรกอย่างการเปิดเพจเล่าเรื่อง เพราะจะได้ทั้งทำงานและอัพเดตชีวิตเพื่อนไปพร้อมๆ กัน

อันที่จริงเป้าหมายแรกเริ่มของเพจคือการเปิดพื้นที่ให้ตัวเองและเพื่อนๆ ในวงการขีดเขียนได้มีพื้นที่ในการเล่าเรื่อง แต่ไปๆ มาๆ หลังจากยุ้ย (ผู้นิยามตัวเองว่า ‘มีความรู้ประวัติศาสตร์ติดลบ’) ได้อ่านคอนเทนต์ประวัติศาสตร์ที่เตย (ผู้มีดีกรีเป็นนักประวัติศาสตร์จากรั้วโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร และ Archaeology, Leiden University) เป็นผู้เขียนบ่อยๆ เข้า ยุ้ยจึงเริ่มมองเห็นว่า จริงๆ แล้วประวัติศาสตร์ก็สนุก แถมรู้แล้วยังเข้าใจหลายๆ อย่างมากขึ้น ทั้งคู่จึงตกลงกันว่าเตยจะนำทีมปักธงเล่าเรื่องประวัติศาสตร์เป็นหลัก ในขณะที่ยุ้ยผู้สนใจประเด็นทางสังคมและภาพยนตร์ก็ยังคงแจมเล่าเรื่องบ้างตามวาระ

ในวันนี้ที่เพจพื้นที่ให้เล่าก้าวเข้าสู่ขวบปีที่สาม ยุ้ยและเตยทดลองพาตัวเองไปสู่แพลตฟอร์มการเล่าเรื่องในรูปแบบอื่นๆ หนึ่งในนั้นคือพ็อดแคสต์รายการ อดีต | ของ | ปัจจุบัน ซึ่งหยิบยก ‘สิ่งของ’ ในอดีตมาเล่าเบื้องลึกเบื้องหลัง และคลี่รายละเอียดให้เห็นว่ามันเชื่อมโยงมาสู่ปัจจุบันได้ยังไง

เราใช้โอกาสนี้ชวนยุ้ยและเตยเล่าเรื่องทบทวนอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของเพจพื้นที่ให้เล่า ประวัติศาสตร์แบบไหนที่ทั้งคู่สนใจ การรู้ประวัติศาสตร์สำคัญยังไง แล้วพื้นที่แบบไหนที่เราจะเล่าเรื่องได้อย่างเปิดเผยและปลอดภัย 

จะเปิดเหล้าไปด้วยหรือไม่ก็ตามแต่ สองนักเล่าพร้อมเล่าแล้ว

ตอนสร้างเพจใหม่ๆ คุณตั้งใจเล่าเรื่องหลากหลายตามความสนใจของคนเขียน อะไรทำให้ตัดสินใจว่าจะเล่าแต่ประวัติศาสตร์เป็นหลัก

ยุ้ย : ใต้โพสต์คอนเทนต์ประวัติศาสตร์ที่เตยเล่าจะมีคนอ่านจบแล้วถามคำถามต่อ เหมือนเขามีเรื่องที่อยากรู้อีก พูดคุยถกเถียงกันได้ไม่สิ้นสุด กลายเป็นว่าสิ่งที่เราเล่ามันเปิดบทสนทนาให้คน ซึ่งเรามองว่าถ้าคนเรายังคุยกันได้อยู่ มันก็มีตลาดให้โต

ประวัติศาสตร์ใน ‘พื้นที่ให้เล่า’ เป็นแบบไหน

เตย : เราชอบเล่าประวัติศาสตร์ให้คนเชื่อมโยงได้ อย่างเรื่องสงครามโลก ถึงมันจะเกิดไม่ถึงสิบปีแต่ผลกระทบมันใหญ่มาก สิ่งที่เราเล่าจึงไม่ใช่แค่ว่าเกิดอะไรขึ้น แต่พูดถึงว่ามันให้ค่าหรือสร้างผลกระทบอะไรกับโลกนี้ หรือมันสร้างพลวัตอะไรบ้าง

เวลาเล่าถึงตัวละครทางประวัติศาสตร์เราก็อยากเล่านอกเหนือจากช่วงที่เขาอยู่ในสปอตไลต์ด้วย อย่างฮิตเลอร์ ใครๆ ก็รู้จักเขา เราเลยหยิบตัวละครที่คนรู้จักมาเล่าในมุมที่คนทั่วไปรู้สึกเชื่อมโยง เราใส่ความเป็นมนุษย์ของเขาลงไปได้ไหม เล่าเรื่องความรักของเขาที่เจ็บปวดและลึกซึ้งได้ไหม เล่าเรื่องว่าเขารักแม่มากได้ไหม หรือเล่าว่าสิ่งที่เขาทำส่วนหนึ่งก็เป็นผลจากการเลี้ยงดูในครอบครัว เราสามารถตีความเรื่องพวกนี้ออกมาได้หรือเปล่า 

ยุ้ย : ที่เล่าในมุมอื่นคือไม่ได้จะบอกว่าคนเหล่านี้เป็นคนดี ต้องชื่นชม เพราะมันไม่สามารถลบล้างสิ่งที่เขาทำได้ แต่เราเล่าเรื่องอื่นเพื่อเติมมิติความเป็นมนุษย์ของเขาให้มันเต็มขึ้น เพราะถ้าพูดแต่ด้านเดียวมันก็เห็นแค่ด้านเดียว

ทำไมต้องอยากเติมมิติด้านอื่นให้คนในประวัติศาสตร์ด้วย

เตย : เราไม่ชอบการเกลียดใครจากการเห็นเขาแค่ด้านเดียว อยากให้รู้จักรอบด้านที่สุดก่อน แล้วถ้ายังเกลียดเขาอยู่ก็เป็นสิทธิที่จะเกลียด เรารู้สึกกับคนคนหนึ่งได้ว่าเราชอบหรือไม่ชอบเขา แต่เราศึกษาเหตุผลของเขาหรือยัง มันไม่มีใครหรอกที่อยู่ๆ จะอยากฆ่าคน เขาอาจมีปม ผ่านความเจ็บช้ำทางใจมา ซึ่งแน่นอนว่าการมีปมไม่ได้หมายความว่าเราจะมีสิทธิฆ่าใครก็ได้ แต่อย่างน้อยๆ พอรู้ว่าอะไรทำให้คนคนหนึ่งเป็นคนแบบนั้น ทำแบบนั้น เราจะได้รู้ว่าสังคมเป็นแบบนี้ ส่งผลแบบนี้ เพราะฉะนั้นถ้าเราเป็นฟันเฟืองหนึ่งในสังคม เราก็ต้องรับผิดชอบสิ่งที่เกิดขึ้นด้วยหรือเปล่า อยากให้มองรอบด้านแล้วค่อยตัดสินใจ

การทำแบบนี้ทำให้เราเข้าใจความเป็นมนุษย์มากขึ้น เราเชื่ออย่างหนึ่งว่าประวัติศาสตร์ซ้ำรอยจริง คน keep repeating the same mistake. ถ้าเราได้ทำความเข้าใจตัวละครในประวัติศาสตร์ ทำความเข้าใจว่าทำไมเขาตัดสินใจแบบนั้น ไม่ใช่แค่ตัดสินว่าอะไรถูก-ผิด มองเป็นขาว-ดำ แต่สำรวจลึกไปถึงความเป็นมนุษย์ของตัวเอง ลองเทียบดูว่าถ้าเราเป็นเขาในสถานการณ์แบบนั้น เราจะทำยังไง จะทำแบบนี้ไหม ถ้าไม่ทำเพราะอะไร มีข้อถกเถียงอะไรบ้าง บางทีในเพจเราก็เล่าเหตุการณ์เดียวกันแต่แบ่งเป็นสองโพสต์จากสองมุมมอง เพื่อให้คนคิดเองว่าจะเลือกเชื่อแบบไหน

ฟังแบบนี้แล้วรู้สึกเหมือนประวัติศาสตร์เป็นเรื่องสนุกขึ้นมาเลย

ยุ้ย : ใช่ เดิมความรู้ประวัติศาสตร์เราก็เป็นศูนย์ พื้นฐานเรารู้แค่ในหนังสือเรียน ส่วนประวัติศาสตร์โลกที่เรารู้อยู่บ้างก็เป็นประวัติศาสตร์จากในหนัง ถึงจะแต่งเติมบ้างแต่รากของมันยังมีอยู่ แล้วเราชอบประวัติศาสตร์จากหนังตรงที่มันไม่ได้เล่าเรื่องควีนแบบแตะต้องไม่ได้ หรือเล่าเรื่องแย่งชิงมรดกอย่างเดียว มันมีเรื่องความเป็นมนุษย์ ความรัก อกหัก มันเลยมีประวัติศาสตร์ส่วนหนึ่งที่รู้สึกว่าเราเสพได้นะ แล้วพอได้อ่านงานเตยมันก็เป็นแบบนั้น เราสนุกมาก เหมือนเตยเป็นครู เราเป็นนักเรียน เลยรู้ว่าที่ผ่านมาเราไม่ค่อยสนใจเพราะไม่ได้เห็นงานที่มันเข้าใจง่าย แต่ส่วนตัวเป็นคนชอบอ่านมาก อ่านอะไรก็ได้ พออ่านงานที่เตยเขียนแล้วรู้สึกฉลาดขึ้น แล้วเราชอบที่จะเป็นคนฉลาดขึ้นด้วย

ว่ากันตรงๆ ประวัติศาสตร์ในตำราเรียนไทยไม่ได้สนุกหรือน่าสนใจแบบนั้น คิดว่าเป็นเพราะอะไร

เตย : คนไทยไม่สนใจประวัติศาสตร์เพราะมันเชื่อมโยงกับตัวเองลำบาก เริ่มจากเรื่องการใช้ พ.ศ.ในการเรียนการสอนก่อน พอใช้ พ.ศ.ทั้งที่แทบทั้งโลกใช้ ค.ศ. คนเลยเชื่อมกับบริบทโลกได้ยาก มองไม่เห็นว่าที่อื่นในโลกกำลังเกิดอะไรขึ้น แล้วประวัติศาสตร์ที่เราเรียนมันไม่ตั้งคำถามกับความเป็นมา มันเป็นประวัติศาสตร์ด้านเดียว ประวัติศาสตร์ไทยก็จะเป็นแนวราชาชาตินิยมที่เน้นท่องจำแต่ความดีว่ามีอะไรบ้าง แต่ถ้าประวัติศาสตร์มันน่าถกเถียง มันยังไม่ตายหรือคิดกับมันได้ มันจะสนุก

ยุ้ย : to be fair คนเขียนประวัติศาสตร์ก็ใส่องค์ประกอบที่สำคัญมาแล้ว เพียงแต่ไม่ได้ขยายว่าอะไรทำให้เกิดอะไร ทำไมต้องมีสิ่งนั้น เขาแค่บอกให้เราจำชื่อ จำปี จำข้อมูลก้อนนี้นะ โดยไม่อธิบายว่าจำทำไม มันมีอะไรที่น่ารู้บ้าง

แล้วการมองประวัติศาสตร์ควรจะเป็นแบบไหน

เตย : เราไม่ควรทำให้ประวัติศาสตร์เป็นของที่แตะต้องไม่ได้ ประวัติศาสตร์ควรถูกดึงลงมาเพื่อถกเถียง ถ้าเรามองว่าแตะต้องไม่ได้เพราะคนที่พูดเป็นปราชญ์ในยุคนั้น มันก็จะมีแต่ชุดความคิดเดิมๆ บางทีไม่ใช่ว่าปราชญ์คนนั้นๆ ไม่ถูกเสมอไปนะ แต่ประวัติศาสตร์มีช่วงเวลา เช่น ในตอนนั้นเขาอาจอ่านภาษาหนึ่งๆ ไม่ได้ หรือช่วงหนึ่งการเมืองอาจปิดประวัติศาสตร์นั้นอยู่ ซึ่งถ้าเรารื้อชุดความคิดพวกนี้ออกมา เราจะเจอข้อถกเถียงใหม่ และเราเชื่อว่านักประวัติศาสตร์ไม่มีใครกลัวว่าถูกหรือผิด คือเขาก็สันนิษฐานตามสิ่งที่เห็น การที่ถูกท้าทายหรือการที่มีวัฒนธรรมถกเถียงนั่นแหละที่ทำให้วงการนี้ไม่ตาย สุดท้ายพอรู้แล้วมันเป็นจิ๊กซอว์ได้ว่า อ๋อ อย่างนี้นี่เอง ตอนแรกมันขาดอันนี้ไป มันถึงไม่สมเหตุสมผล พอศึกษาประวัติศาสตร์บางครั้งมันคาดการณ์อนาคตได้ด้วยว่าจะเป็นยังไงต่อ มันพอเดาได้ มันสนุก

แล้วประวัติศาสตร์ในห้องเรียนไทยจะมีมิติมากขึ้นได้ยังไง

ยุ้ย : ผู้ใหญ่ต้องกล้าหาญพอที่จะยอมรับความเห็นที่แตกต่างจากสิ่งที่ตัวเองเชื่อ เราหรือผู้ใหญ่เรียนรู้มาจากแหล่งข้อมูลที่จำกัด แต่เด็กทุกวันนี้เรียนจากอินเทอร์เน็ต เรียนจากโลกทั้งใบ คลังความรู้มันต่างกันเยอะ มายด์เซตต่อประวัติศาสตร์มันต่างกัน ถ้าวันหนึ่งมีคนถกเถียงขึ้นมา ไม่ว่าจะถูกหรือผิดก็ขอให้นำไปสู่การถกเถียงต่อ อย่าปิดประตูแล้วไปเลย ถ้าทำแบบนั้นสุดท้ายจะไม่มีใครฉลาดขึ้นแม้แต่คนเดียว ขณะเดียวกันเราก็ต้องให้พื้นที่ครูประวัติศาสตร์ด้วย เขาเติบโต เขาศึกษามาแบบนั้น มันไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะไปทำลายความเชื่อเขา มันต้องมี gap and time ให้เขาเหมือนกัน

เตย : สำหรับเรา ผู้ใหญ่ต้องยอมรับว่าเราไม่รู้ แม้แต่เราเองก็มีหัวโขน เวลาที่ลูกเพจมาคอมเมนต์บางทีก็รู้สึกว่า เฮ้ย รู้เท่าเราเหรอ แต่จริงๆ ต้องเลิกความคิดว่าเราเก่งกว่าคนอื่น ทั้งที่เราแค่อ่านอีก source มาเท่านั้น สำหรับคนเป็นครู โดยเฉพาะครูประวัติศาสตร์ ต้องเข้าใจว่านักเรียนมีสิทธิถาม ต้องคิดเสมอว่าทุกคนผิดได้ คนสอนเองก็ผิดได้ มันถกเถียงตลอดเวลา มันไม่ตาย มันดิ้นได้

ปัจจุบันและอดีตเชื่อมโยงถึงกันหมด อย่างตอนนี้ประเทศไทยมีการเคลื่อนไหวทางการเมืองอยู่ คุณพยายามใช้พื้นที่ของเพจในการสะท้อนอดีตหรือชวนคิดชวนตั้งคำถามกับสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นบ้างไหม

เตย : โห เยอะ เราเล่าตลอด เราเล่าประวัติศาสตร์ราชสำนักที่มีเส้นทางคล้ายๆ กัน เราเล่าถึงจอร์จ วอชิงตัน แล้วตบท้ายด้วยหนังสือ Common Sense หรือบางครั้งเราก็เอาทฤษฎีมาจับ บางทีก็เล่าอ้อมๆ เรามี agenda ตลอด แต่เราหาวิธีเคลือบให้มันอ่านง่ายหรือน่าอ่าน เวลาเล่าเรื่องเราไม่ค่อยชอบเล่าแค่ว่าเราคิดยังไง แต่ชอบเล่าว่าทำไมถึงคิดแบบนั้น

ยุ้ย : เอาแบบซื่อสัตย์เลย เรามี agenda ในการเล่าเรื่อง แต่ต้องแยกให้ชัดเจนว่าส่วนไหนคือส่วนที่อยากให้เขาตั้งคำถาม ส่วนไหนที่เป็นแฟกต์ก็ต้องปล่อยให้เป็นแบบนั้นไป หลักการคือเราต้องไม่บิดเบือนข้อเท็จจริงเพื่อมาเสริม agenda เรา

แต่ไม่ค่อยเห็นเล่าเรื่องประวัติศาสตร์ไทยตรงๆ ในเพจเท่าไหร่

เตย : ก่อนหน้านี้เคยเล่าอยู่บ้าง แล้วพบว่าเหนื่อยมาก เหมือนคนเปิดใจที่จะวิพากษ์วิจารณ์ฮิตเลอร์ได้ เราพูดถึงไกเซอร์ วิลเฮล์มที่ 2 ในมุมอื่นๆ ได้ แต่พอพูดถึงบุคคลที่เป็นคนไทยปุ๊บ ฟีดแบ็กมันต่างออกไป เหมือนคนจะบอกว่าฉันรู้แล้วว่าเขาเป็นแบบนั้น ฉันไม่อยากถกเถียงเรื่องเขาอีก คือเหมือนคนไทยยังไม่ค่อยชินกับการพูดถึงประวัติศาสตร์ของตัวเองในแบบฉบับที่นอกเหนือจากตำราเรียน

ยุ้ย : เราเลยมาถึงจุดที่ว่าเราจะค่อยๆ ใส่ความเป็นมนุษย์ของคนในประวัติศาสตร์ผ่านประเทศอื่นก่อน เพราะทันทีที่แตะเรื่องราวและตัวละครในประเทศ มันมีหลายเลเยอร์มาซ้อนทับจนสุดท้ายสิ่งที่เราพยายามชวนตั้งคำถามถูกปัดตกไป

ผ่านมาสามปี ‘พื้นที่ให้เล่า’ เติบโตขึ้นยังไงบ้าง

ยุ้ย : ถ้าเทียบกับ 2-3 ปีที่แล้ว เรากล้าแตะประเด็นทางสังคมเพิ่มขึ้นเพราะเราทนไม่ไหว เราถูกสอนด้วยมายด์เซตว่า คุณเป็นคนทำธุรกิจ ถ้าไม่พร้อมที่จะเสี่ยงก็อย่าแตะการเมือง แต่เราคุยกับเตยว่าในเมื่อเราถือว่าพื้นที่ให้เล่าเป็นสื่อ เรามีคนติดตามเป็นแสน เรามีหน้าที่ที่ต้องพูด ที่ผ่านมาเราก็พูดเรื่องความรุนแรง เรื่องเซฟสื่อเสรี เรื่องข่มขืน พอพูดไปแล้วก็มีคนมาคอมเมนต์เยอะ บางทีเราก็คอมเมนต์คุยกับคนที่เห็นต่างมากๆ เพราะอยากเข้าใจว่าเขาคิดอะไร เราจะได้ทำหน้าที่ของเราให้ดีขึ้นทุกวัน เราถือว่าเป็น agenda ของเพจ เรารู้สึกว่าปัจจุบันเกิดจากอดีตเสมอ ถ้าคนรู้ว่าอดีตคืออะไร คนจะตัดสินใจกับอนาคตและปัจจุบันได้ดีขึ้น พอเป็นแบบนี้เราเลยไม่ได้หยิบแค่ประวัติศาสตร์มาเล่า ถ้ามีวาระทางสังคมที่จะสอดแทรกเราก็จะหยิบมาเล่าด้วย

เป้าหมายสูงสุดที่อยากเห็นคืออะไร

ยุ้ย : อยากให้คนกล้าถกเถียงหรือวิจารณ์ประวัติศาสตร์ไทยมากขึ้น กล้าตั้งคำถาม กล้าพูดในที่สาธารณะ ไม่ใช่แค่เรื่องการเมืองแต่รวมถึงประเด็นสังคมอื่นๆ ด้วย เช่น เรื่อง sex worker เราจะอยู่แบบพัฒนาไปข้างหน้าโดยไม่มองข้างหลังได้ยังไง เราต้องเล่าเรื่องใดๆ ออกมาอย่างกล้าหาญ ถ้ามันมีอะไรเคลือบแคลงก็ตั้งคำถามและไปหาคำตอบ ถือว่าเป็นการบ้านชั่วชีวิตของเรา

เตย : เราว่าเราเทรนลูกเพจอยู่ ทุกอย่างที่เราทำ เราเทรนผ่านสิ่งที่ไกลตัวเขา ถ้าเราใช้ตรรกะเดียวกันในการพิจารณาเรื่องที่เล่าได้ เราใช้ตรรกะเดียวกันในการพิจารณาเรื่องที่เจอในชีวิตประจำวันได้ เราอยากปลดความเป็นลำดับชั้นของประวัติศาสตร์ไทยลงมา คือตอนนี้มันสูงมาก ประวัติศาสตร์คนชั้นสูงและคนทั่วไปแยกกันชัดเจนจนเกินไป จริงๆ การที่คนคนหนึ่งทำอะไรสำเร็จมันอาจไม่ใช่เพราะเขามีความสามารถมากมาย แต่เพราะเขามีคนสนับสนุนช่วยเหลือเสมอ เราอยากให้ประวัติศาสตร์เป็นคนมากขึ้น ทุกวันนี้เราเลยเทรนให้คนช่วยกันวิพากษ์ผ่านตัวละครต่างๆ ก่อน

ถ้าเราไม่พูดตรงๆ สุดท้ายความพยายามของเราที่ใช้พื้นที่นี้ในการสื่อสารและเทรนคนให้เกิดการถกเถียงจะไปถึงเป้าหมายไหม

ยุ้ย : เราว่าเราจะไปถึง เพราะตอนนี้มันไม่ใช่แค่เราที่ไปทางนี้ แต่เป็นเรื่องที่ทุกคนกำลังเปลี่ยน คือไม่ใช่แค่เรื่องการเมือง แต่คือเรื่องการศึกษาและระบบการคิดการอ่านของเด็กด้วย ตอนนี้ทุกคนพร้อมเรียนรู้ด้วยตัวเอง ไม่ใช่แค่รอป้อน เขากระเหี้ยนกระหือรือหาข้อมูลเอง เราเชื่อว่าวันหนึ่งต่อให้เพจนี้มีหรือไม่มีอยู่ หรือจะเปลี่ยนแพลตฟอร์มไปเป็นแบบอื่นแล้วก็ตาม วันหนึ่งคนไทยจะกลับมาศึกษาประวัติศาสตร์ไทยมากขึ้น คนพร้อมที่จะหาความรู้เรื่องประวัติศาสตร์เสมอ เพราะตัวพื้นฐานมันเปลี่ยนไปแล้ว น้ำในเรามันเปลี่ยนไปแล้ว เด็กที่เกิดมาใหม่เขาไม่พร้อมที่จะอยู่ในกรอบแบบเดิม เขาอึดอัด เขาอยากรู้ประวัติศาสตร์ เขาอยากรู้ว่ากว่าจะมาเป็นแบบนี้ได้มันผ่านอะไรมา มันมีจุดผิดพลาดตรงไหน จุดไหนที่ดีมาก จุดไหนที่หวนคิดถึง เดี๋ยวเขาจะกลับไปหารากของตัวเอง 

แล้วคิดว่าเมื่อไหร่จะพูดคุยเรื่องประวัติศาสตร์ไทยได้อย่างตรงไปตรงมา 

ยุ้ย : เราก็รอจังหวะสังคมอยู่ คอนเทนต์ที่เตยเขียนมันก็ตรงไปตรงมามากขึ้น เราก็ปรับไปกับสังคมทุกวันแหละ ทุกวันนี้สังคมไทยก็ก้าวหน้ามากขึ้น เราอยู่เรากินเราใช้ยังไงสุดท้ายมันก็สัมพันธ์กับต้นน้ำหรือการวางระบบโครงสร้างทางสังคมมาตั้งแต่ในอดีตนั่นแหละ ถ้าอยากคุยกันให้ได้เราก็ควรจะตั้งคำถามหรือพูดถึงต้นน้ำได้

เตย : เราว่ามูฟเมนต์ทางสังคมตอนนี้มาจากการตื่นรู้ทางประวัติศาสตร์ การที่คนเริ่มตั้งคำถาม การที่คนเริ่มรู้ว่าทุกอย่างไม่ได้มาจากฟ้า แต่มีที่มาที่ไปยังไง อะไรคือสัญญาประชาคม ข้อตกลงของสังคมคืออะไร มองมันในฐานะเหตุและผล เข้าใจการปกครองเชิงโครงสร้างสังคมซึ่งเป็นกลไกที่สามารถปรับเปลี่ยนเพื่อแก้ไข ไม่ใช่สิ่งศักดิ์สิทธิ์อะไรที่แตะต้องไม่ได้ ทุกวันนี้เพจพื้นที่ให้เล่าก็กำลังเติบโตและแก้ไขเพื่อให้บรรลุจุดประสงค์ของการเป็นนักเล่าเรื่องที่ใช้ประวัติศาสตร์เพื่อเสนอสร้างการถกเถียงอย่างตรงไปตรงมา 

สุดท้ายนี้ ‘พื้นที่ให้เล่า’ มีอะไรให้เรารอติดตามอีกบ้าง

เตย : ตอนนี้เรากำลังทำพ็อดแคสต์กับ a day ชื่อ อดีต | ของ | ปัจจุบัน เป็นการเล่าประวัติศาสตร์ผ่านสิ่งของต่างๆ ตั้งแต่ไดอารี จดหมาย รูปปั้น ยันอนุสรณ์สถาน สิ่งของเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ทิ้งร่องรอยไว้ สิ่งของเหล่านั้นบอกว่ามนุษย์เคยเป็นยังไง คนกลุ่มหนึ่งเคยคิดแบบไหน ทำไมในอดีตจึงสร้างมันขึ้นมา ซึ่งประวัติศาสตร์มันเปลี่ยนไปเรื่อยๆ เมื่อมองของชิ้นเดียวกันด้วยสายตาคนปัจจุบันก็อาจเห็นมันต่างจากในอดีตเลยก็ได้ แนวคิดที่สร้างของนั้นๆ ขึ้นมาอาจไม่ถูกต้องแล้วก็ได้ พ็อดแคสต์นี้เป็นการชวนเรียนรู้เรื่องประวัติศาสตร์ ชวนคิด ชวนสะท้อนผ่านของใกล้ตัวเหล่านี้

ยุ้ย : ปัจจุบันอันใกล้นี้เรากำลังจะทำมีเดียของตัวเองทั้งวิดีโอและพ็อดแคสต์แบบเต็มสตรีม เพื่อรองรับเว็บไซต์ที่กำลังทำโดยใช้เป็นคลังข้อมูลประวัติศาสตร์ที่จะพูดทั้งเรื่องกิน เล่น ดื่ม ไม่ใช่ว่าประวัติศาสตร์ต้องยาก ต้องมีแต่เรื่องราชวงศ์หรือเรื่องอะไรใหญ่โต อาหารก็มีประวัติศาสตร์ ของเล่นก็มีประวัติศาสตร์ เราจะเล่าสิ่งที่ต้องการเล่าให้สนุกจี๊ดจ๊าดขึ้น เรียกว่าต่อให้ไม่อยากฟังก็อาจมีเผลอฟังกันบ้าง ไม่อยากรู้ประวัติศาสตร์มาก่อนก็จะต้องรู้ เพราะเพจพื้นที่ให้เล่ากำลังเอาเนื้อหาประวัติศาสตร์ไปเคาะประตูบ้านของทุกคน ก๊อกก๊อกก๊อก ประวัติศาสตร์ร้อนๆ มาเสิร์ฟแล้วจ้า 

ประเด็นคือเราโตขึ้นในทุกๆ วัน มันมีเรื่องเซอร์ไพรส์ในทุกวันเลย เพจเองก็คงเหมือนกันแหละ เพจก็โตตามเรา เราไม่รู้เหมือนกันว่าข้างหน้าจะมีอะไร เพราะฉะนั้นมันก็เป็นการเปลี่ยนแปลงที่ต้องจับตาดู และฝากทุกคนเอาใจช่วยต่อไป

The post ‘พื้นที่ให้เล่า’ เพจที่เชื่อว่าประวัติศาสตร์ต้องไม่อยู่สูงจนแตะต้องไม่ได้ appeared first on a day magazine.

เพราะทันทีที่รู้ตัวว่าใกล้ถึงจุดหมายปลายทาง อาคารคอนกรีตเหลี่ยม บล็อก เส้นชัดฟอร์มจัด ดูลงตัวทั้งๆ ที่ไม่สมมาตร ก็แสดงตัวอย่างโดดเด่นทว่ากลมกลืนอยู่ในซอยปุณณวิถี ราวกับว่าเราเห็นลายเซ็นของ VaSLab ประดับอยู่บนอาคารหลังนี้

VaSLab (Vertere Architecture Studio Laboratory) คือสตูดิโอสถาปนิกที่วสุเป็นผู้ก่อตั้งมาตั้งแต่ปี 2003 สตูดิโอแห่งนี้ทำงานออกแบบสถาปัตยกรรมหลากหลายทั้งที่อยู่อาศัยและโรงแรมอย่าง Casa de La Flora เขาหลัก และอาคารประเภทอื่นๆ อย่าง Honda BigWing ผลงานของเขาคว้ารางวัลมาแล้วนักต่อนัก

งานของ VaSLab เรียบแต่เก๋ เล่นกับสัดส่วน พื้นที่ และวัสดุได้อย่างน่าสนใจ และที่สำคัญ มันไม่ง่ายที่จะเดาอายุของผลงาน VaSLab เพราะหัวใจการออกแบบที่วสุยึดถือคือ timeless หรือการอยู่เหนือกาลเวลา

เพื่อไม่ให้เสียเวลา เราชวนวสุเล่าถึงแรงบันดาลใจ พื้นฐานงานสถาปัตยกรรม และวิธีคิดงานในแบบฉบับของเขา

คุณมักบอกว่าแพสชั่นคือสิ่งที่ขับเคลื่อนงานของคุณ พอทำ VaSLab มา 17 ปีแล้ว แพสชั่นยังจำเป็นกับการสร้างสรรค์งานสถาปัตยกรรมของคุณอยู่ไหม

จำเป็นแน่นอน เพราะถ้าเราไม่มีแพสชั่นมันจะขับเคลื่อนตัวเองยาก คือถ้าเราทำโดยไม่มี มันจะทำแค่ให้จบไปวันๆ ทุกอาชีพถ้ามีแพสชั่น มันจะไดรฟ์ชีวิตได้ดี เพราะการทำงานเป็นค่อนของชีวิตเลย เราทำงาน 5 วัน วันละ 8 ชั่วโมง ที่เหลือคือนอนพักผ่อน ถ้าเรามีความสุขกับการทำงาน ชีวิต มายด์เซตต่างๆ ก็จะมีความสุขด้วย

งานสถาปัตย์กว่าจะสร้างเสร็จหนึ่งชิ้น ถ้าเป็นบ้านก็อาจจะนานถึงสามปี ถ้าเป็นโปรเจกต์ใหญ่ๆ ก็มีถึงห้าปีเจ็ดปี หลังจากนั้นอยู่อีก 20-30 ปีเป็นอย่างน้อย ถ้าออกแบบสถาปัตยกรรมที่ timeless ได้ก็จะดี ผมเชื่อว่าสถาปัตย์ที่ timeless ต้องขับเคลื่อนด้วยแพสชั่นแน่นอน มันไม่มีทางออกแบบมั่วๆ ซั่วๆ แล้วจะอยู่ไปตลอดได้ มันต้องใช้การอุทิศตน การอุทิศตนมันมาจากความรัก ถ้ารักอะไรต้องอุทิศตนและเวลาให้กับตรงนั้น ทุกคนอาจไม่ได้มีทางเลือกแบบนั้น แต่ถ้าได้เลือกน่าจะเป็นคนที่มีความสุขคนหนึ่ง

งานจะ timeless หรือไม่ดูจากอะไร

ผมศึกษางานที่ timeless จากประวัติศาสตร์ โดยเฉพาะยุคโมเดิร์นและยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม สถาปนิกที่ผมชอบคือ Le Corbusier ทุกคนที่ไปปารีสหรือเมืองที่มีงานเขาก็ต้องไปดู คิดดูงานมันตั้งแต่ 1920-1930 แล้ว แต่คนยังไปดูเลย ผมก็เลยวิเคราะห์ว่าทำไม

งานที่ timeless มันมักจะมีพื้นที่ว่าง (space) และสัดส่วน (proportion) ที่ดี มีประวัติศาสตร์ ทำไมมันถึงสร้างขึ้นและมีความสำคัญในประวัติศาสตร์จนถึงทุกวันนี้ และ aesthetic คือความงาม ซึ่งความงามมันขึ้นอยู่กับคน ผมชอบอันนี้ คุณชอบอันนั้น ความชอบของแต่ละคนอาจแตกต่างมาก แต่ผมคิดว่ามันมีค่าเฉลี่ยความสวยงามบางอย่างที่บอกได้ว่าองค์ประกอบนี้มันสวย ซึ่งพอพูดถึงเรื่องสัดส่วนของงาน มันก็จะเชื่อมโยงกับเรื่องกริด

แล้วคุณหยิบองค์ประกอบอะไรมาใช้ในการสร้างงานที่ timeless

หลักๆ เป็นเรื่องสีและวัสดุ วัสดุที่ใช้จะเป็น timeless material หรือ สัจจะวัสดุอย่างกระจก ไม้ เหล็ก คอนกรีต แบบไม่ต้องแต่งเติมสี ส่วนตัวผมคิดว่างานสีสันมันอยู่ได้ไม่นาน แต่บางงานก็เข้าใจว่าจำเป็นต้องมีบ้าง อย่างเช่นองค์กรบางแห่งมันอาจต้องมีสีประจำของเขาอยู่ร่วมในงานออกแบบอาคารด้วย 

ถ้ามีการใช้สีในกระบวนการออกแบบ สีที่ผมใช้ส่วนใหญ่จะเป็นโมโนโทน อย่างสีดำและสีขาว โดยผมใช้สีดำแทน space (พื้นที่ว่าง) ส่วนสีขาวแทน solid (ส่วนที่ทึบ / ตัน) ส่วนตัวเวลาออกแบบมักมีเรื่อง mass and void (พื้นที่เปิดโล่งและพื้นที่ทึบ) มาเกี่ยวข้องตลอด บางทีก็ไม่ได้คิดล่วงหน้า แต่พอสเกตช์ออกมาแล้วมันมีเรื่องนี้ออกมาด้วยเสมอ มันเป็นสูตรสำเร็จบางอย่างในตัวเรา สำหรับผมมันเป็นสัดส่วนว่าด้วยความงามบางอย่าง

ระบบกริดจำเป็นแค่ไหนในงานสถาปัตยกรรม

ผมว่าจำเป็นมาก กริดเป็นอันดับแรกของการเขียนแบบสถาปัตย์ คือเวลาสเกตช์มันไม่ต้องมีกริด ผมเขียนอะไรก็ได้ เช่นเอาสี่เหลี่ยมมาชนกัน แต่ถ้าจะบอกว่ามันกี่เมตร มันต้องมีสเกล ถ้าไม่มีไม้บรรทัดเราต้องมองกริด จะยืดจะหดงานกริดมันก็ขยายตาม เรารู้ว่าสัดส่วนของสี่เหลี่ยมตรงนี้ เราให้ค่ามันได้เป็น 1 เซนติเมตร 10 เมตร 100 เมตร คนที่ทำงานบ่อยๆ จะมีกริดอยู่ในหัวด้วย มันจะเห็น invisible grid ไปเลย

ความสำคัญคือ เวลาเราเขียนแบบ โดยเฉพาะเวลาต้องสื่อสารแบบกับวิศวกรและผู้รับเหมาในการสร้างงาน ถ้าไม่มีกริดมันสร้างไม่ได้ มันต้องวางพิกัด แม้งานผมไม่ได้เหลี่ยมตรงทุกงาน แต่มันก็มาจากกริด แล้วฟอร์มมันก็บิดไปจากกริดอยู่ดี ทุกอย่างเป็น grid work อยู่ดี

ช่วยยกตัวอย่างงานของคุณที่ใช้ระบบกริดในการออกแบบหน่อย

งาน Mason Pattaya เป็นดีไซน์โฮเทลที่ไซต์อยู่ที่พัทยา งานนี้วางกริดตั้งแต่แรกเพื่อใช้จัดวางตำแหน่งวิลล่าแต่ละหลังและคลับเฮาส์ ไซต์นี้มีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 30 ไร่ ตัวพื้นที่เป็นสโลป 15 เมตร ด้านล่างเป็นชายหาดส่วนตัวที่มีโขดหินเยอะ เล่นน้ำได้แต่หินเยอะและวิวสวย มีหมู่บ้านชาวประมงอยู่ด้านซ้าย และด้านขวาไกลๆ เป็นเมืองพัทยา มันค่อนข้างสงบ ตัวไซต์เป็นภูเขาหิน 

แต่ละพูลวิลล่าจะมีส่วนที่เป็นห้องนอนและห้องนั่งเล่นแยกกัน โดย Beachfront Grand Pool Villa จะมีบันไดเชื่อมทั้งสองอาคารเข้าหากัน ระบบกริดในส่วนนี้ก็ต้องเป๊ะมาก เพราะห้องนอนต้องการวางเตียงคิงไซส์ได้ โดยที่มีที่เหลือสำหรับทางเดินที่กว้างด้วย แต่ด้วยความที่ไซต์เป็นเขาหิน กริดจึงวางตรงมากไม่ได้เลยบิดนิดหน่อย และเพื่อให้ดูเป็นงานคราฟต์ เป็นธรรมชาติมากยิ่งขึ้น

ในงานนี้เรายังเอาบริบทท้องถิ่นมาใช้ในการออกแบบด้วย เราค้นพบว่าในชลบุรีมีเรื่องชุมชนหินอ่างศิลา เราเลยไปคุยกับชุมชนว่าสนใจทำงานกับเราไหม คอนเซปต์ของเราคือ Stone Mason (ช่างหิน) เราเลยคราฟต์งานสถาปัตยกรรมให้เหมือนหินที่ถูกแกะสลัก และใช้วัสดุที่มีในท้องถิ่น

งานของคุณแต่ละชิ้นมีลักษณะร่วมค่อนข้างชัด เห็นเส้น เห็นฟอร์มเด่น แต่ไม่สมมาตร คุณได้รับแรงบันดาลใจมาจากอะไรอีกไหม

ผมชอบงานศิลปะ สิ่งที่ขับเคลื่อนงานผมคือศิลปะทุกแขนง ทั้งภาพวาด ประติมากรรม หนังสือ เพลง การหล่อหลอมที่เราเรียนมา และการท่องเที่ยว ทุกอย่างเราสะสมและสร้างมันขึ้นมา

นอกจาก modernism แล้ว ยังมี deconstructionism ที่ผมได้รับอิทธิพลสมัยเรียนมหาวิทยาลัย มันอยู่ในยุค postmodernism ที่มองว่าทุกอย่างไม่ต้องมีศูนย์กลาง (centralized) คนคิดเรื่องนี้คือ Jacques Derrida ที่เชื่อว่าทุกอย่าง decentralise ได้ ระบบของสิ่งต่างๆ ไม่จำเป็นต้องมีแบบเดียว คำนำ เนื้อความ สรุป มันอาจกระเด้งไปกระเด้งมาได้ หนังก็เล่าย้อนกลับได้ สถาปัตยกรรมยุคหนึ่งก็เป็นแบบนั้น มีอาคารที่ดูเหมือนจะไม่สมมาตร มีเส้นเฉียง ไม่น่าสร้างได้ คือหลายคนมองว่าเป็นแฟชั่นแต่ผมมองว่ามันตื่นเต้น ผมสนใจเรื่องนี้จนทำให้ผมเบนเข็มไปอยู่ที่นิวยอร์กแทน ผมเปิดหนังสือเรื่อง deconstruction เยอะมาก มันคิดนอกกรอบเยอะ ผมชอบงานที่ไม่ได้สมมาตร อาจมีเส้นสายที่มาจากสัดส่วนที่คิดว่ามันสวย

ศิลปะกับสถาปัตยกรรมมีพื้นฐานร่วมกันไหม

วิธีการคิดน่าจะคล้ายๆ กัน แต่สิ่งหนึ่งที่น่าจะเหมือนกันคือสัญชาตญาณในการออกแบบ ผมเคยถามศิลปินดังคนหนึ่งว่า คิดอะไรตอนเพนต์ เขาบอกว่าไม่คิดไรเลย ไม่ต้องพูดถึงยุค Dada คือนอกกรอบมาก Marcel Duchamp เอาโถปัสสาวะผู้ชายมาตะแคง แล้วเซ็นด้านข้าง บอกว่า นี่คือ fountain เขาคือเจ้าของวลีที่ว่าของทุกอย่างในชีวิตประจำวันเป็นศิลปะได้ แนวคิดพวกนี้ผมว่าทำให้สถาปัตยกรรมไม่มีที่สิ้นสุด สถาปัตยกรรมก็มาจากงานศิลปะ คนเราคิดอะไรมันก็เชื่อมโยงกับแนวคิดจากนักปรัชญา จากการเมือง จากสังคม

งานสถาปัตยกรรมในยุคปัจจุบันและอนาคตจะยังคงความ timeless อยู่ไหม

หากพูดถึงงานสถาปัตยกรรมที่พูดถึงกันเยอะในช่วงนี้ เช่น สถาปัตยกรรมช่วงหลังโควิด-19 มันจะว่าด้วยการออกแบบพื้นที่ การจัดสรรพื้นที่มากกว่า มันมีเรื่องให้คิดเยอะมาก ทั้งบ้าน คอนโด จะมีหน้าตาแบบไหน ปกติ developer จะต้องการห้องเยอะที่สุด แต่ปัจจุบันทำแบบนั้นไม่ได้แล้ว คนเริ่มไม่อยากอยู่ด้วยกันเยอะแล้ว สถาปนิกเลยต้องหาสิ่งประดิษฐ์ใหม่ๆ ขึ้น ฟังก์ชั่นของพื้นที่มันเปลี่ยนไปตามการใช้งานของยุคสมัย

แต่พอพูดถึงเรื่อง timeless มันเป็นเรื่องของหน้าตาและภาพลักษณ์มากกว่า ซึ่งงานสถาปัตยกรรมที่ตอบสนองต่อความต้องการในยุคปัจจุบัน ก็ทำให้ timeless ได้เช่นกัน

ความสวยงามเปลี่ยนไปบ้างไหมในสายตาของคุณ

ผมว่าเปลี่ยน สมัยเรียนก่อนที่ผมจะมาชอบงาน deconstruction ผมเคยชอบงานของ Robert A. M. Stern ซึ่งแต่ก่อนถือว่ารุ่นเก่า แต่ผมชอบสัดส่วนงานเขา มาถึงตอนนี้ผมชอบดูภาษาใหม่ๆ ในการออกแบบ ชอบมองไปที่วัสดุและเทกซ์เจอร์ ผมชอบอะไรที่เรียบง่ายมากขึ้นและหันมาใส่ใจรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ส่วนความงามที่เราเคยเห็นก็เปลี่ยนตาม แต่หัวใจหลักของการมองยังไม่เปลี่ยน ตัวผมเองก็ยังชอบสีโมโนโทน ชอบใส่แต่เสื้อผ้าสีดำ

คุณมองก้าวต่อไปกับ VaSLab อย่างไร

เราทำงานแบบทำทุกวันให้ดีที่สุด เราขออยู่แบบมั่นคงไปเรื่อยๆ เมื่อก่อนเคยคิดว่าบริษัทจะใหญ่แค่ไหนดี แต่ใหญ่ไปคุณภาพชีวิตอาจไม่ค่อยดี ถ้าใหญ่ต้องมีหุ้นส่วนซึ่งก็พูดยาก ผมไม่ได้หวงงานแต่ก็กลัวว่าสิ่งที่เราเชื่อมั่นมาตลอดจะถูกดึงไปทางอื่นหรือเปล่า

เราคิดว่าจะมีพนักงานมากที่สุด 30 คน ตอนนี้มี 20 กว่าคนก็เริ่มคิดว่าเยอะแล้ว พอเป็นหัวหน้าออฟฟิศและมีครอบครัวเราแบกอะไรบางอย่าง แต่เราต้องขับเคลื่อนทุกคนด้วยความเชื่อมั่น และเป็นคนนำทาง แต่ในภาพรวมคือบริษัทยิ่งใหญ่ภาระยิ่งเยอะ ถ้าเรายังบริหารคนเดียวเราก็เริ่มไม่อยากดีลกับเรื่องพวกนี้ บางคนอาจเลือกไม่ได้ก็เข้าใจ แต่สำหรับเรา เราก็เลือกที่จะเริ่มจากสิ่งเล็กๆ และรักษามันไว้

Timeless Black

“ผมเลือกใส่แต่เสื้อผ้าสีดำมาตลอด สีดำให้ความรู้สึกสงบ ตอนที่เร่ิมใส่สีดำใหม่ๆ ผมมองว่ามันเท่ดี แต่ปัจจุบันกลายเป็นความชินไปแล้ว ตู้เสื้อผ้าผมมีแต่สีดำ สีดำคือความเรียบง่าย ใส่สีดำแล้วออกจากบ้านได้เลย เร็ว ไม่ต้องคิดอะไรเยอะ

“พอแต่งสีดำ จะใส่แอ็กเซสซอรีอะไรก็เข้ากันได้ง่ายหมด นาฬิกาของผมส่วนมากก็สีขาว-ดำหมดเลย” 

เช่นนาฬิกาที่ใส่ในวันนี้อย่าง G-Shock GMW-B5000CS Full Metal “GRID” นาฬิกา limited edition ของ Casio มาพร้อมกับโครงสร้างสเตนเลสสตีล แนว luxury เต็มรูปแบบผสมผสานกับรูปลักษณ์หน้าปัดทรงเหลี่ยมต้นฉบับของนาฬิกา G-SHOCK ที่สืบทอดตำนานมาจากนาฬิการุ่นแรกในปี 1983 คงไว้ซึ่ง Timeless Design

• นอกจากความเป็นลิมิเต็ดแล้ว รุ่นนี้ยังได้รับชื่อเล่นว่า “GRID” ที่มาของชื่อนี้คือการออกแบบพร้อมสลักหน้าปัด ตัวเรือนและสายด้วยการยิงเลเซอร์เป็นเส้น Grid Lines 
• ลายเส้น GRID ใช้เทคนิคการยิงเลเซอร์ที่ประณีตเพื่อให้ทุกเส้นมีความตรงและต่อเนื่องกันในทุกสัดส่วนของเรือนเวลาแบบ Seamless 
• แรงบันดาลใจของ Full Metal “GRID” ได้มาจาก Grid Lines ที่เป็นพื้นฐานของงานออกแบบในทุกแขนง 
• Full Metal “GRID” ยังมาพร้อมกับเทคโนโลยีและฟังก์ชั่นการใช้งานที่ล้ำสมัยไม่ว่าจะเป็นพลังงานแสงอาทิตย์ การเชื่อมต่อกับเสารับสัญญาณวิทยุที่ทำให้เปลี่ยนเวลาได้อัตโนมัติ การเชื่อมต่อกับสมาร์ตโฟนผ่านบลูทูธ และกันน้ำได้ลึกถึง 200 เมตร
• GRID กำลังเปิดตัวครั้งแรกในงาน Siam Paragon Watch Expo 2020 ที่จัดถึงวันที่ 29 กรกฎาคม 2563 และมีเพียง 60 เรือนในประเทศไทยเท่านั้น
• ด้วยผลงานอันโดดเด่นและสไตล์อันเป็นเอกลักษณ์ วสุได้รับเกียรติให้สวมใส่นาฬิกา G-Shock Limited Edition รุ่น Full Metal GRID ซึ่งมีเพียง 50 เรือนในประเทศไทย และเปิดตัวครั้งแรกในงาน Siam Paragon Watch Expo 2020

The post วิธีการคิดงานสถาปัตยกรรมที่ไร้กาลเวลาของ วสุ วิรัชศิลป์ ผู้ก่อตั้ง VaSLab appeared first on a day magazine.

นิทรรศการแบบไหนจะปังพอสำหรับการเปิดตัว 

นิทรรศการแบบไหนที่คนอีสานจะสนใจ

นิทรรศการแบบไหนที่จะกระตุ้นหรือจุดประกายให้คนแวะเวียนมาที่ TCDC อีก

LOOK ISAN NOW คือนิทรรศการเปิดตัวที่ TCDC เลือก เพื่อเล่าเรื่องราวความเปลี่ยนแปลงของอีสานในวันนี้ โครงการต่างๆ จากภายนอกที่กำลังเดินทางเข้ามาในวันหน้า รวมถึงพลังของลูกอีสานเองที่กำลังพัฒนาบ้านเกิดให้มีศักยภาพยิ่งๆ ขึ้นไป โดยกว่าจะมาเป็นนิทรรศการก็ไม่ง่ายเพราะทีม TCDC ต้องลงพื้นที่อีสานกันครั้งแล้วครั้งเล่า ทั้งยังแปลงงานวิจัยเล่มหนาที่พวกเขาเคยทำมาเป็นนิทรรศการที่ดูสนุก เข้าใจง่าย แต่สาระและประโยชน์ยังอยู่เต็มๆ  

พวกเขาทำนิทรรศการครั้งนี้กันยังไง เราไปคุยกับ บอล–เลอชาติ ธรรมธีรเสถียร รักษาการผู้อำนวยการสำนักบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ และ กระแต–วิชุดา เครือหิรัญ นักจัดการความรู้อาวุโส เพื่อหาคำตอบ

1. เล่าแล้วเล่าอีก

อันที่จริงนี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่ TCDC เล่าเรื่องอีสาน ก่อนพูดถึงนิทรรศการครั้งล่าสุด บอลและกระแตชวนเราย้อนกลับไปเมื่อคราว TCDC แจ้งเกิดที่ห้างเอ็มโพเรียม อีสานก็อยู่ในสายตาแต่แรก พวกเขามีนิทรรศการเปิดตัวชื่อ ‘กันดารคือสินทรัพย์’ ที่เล่าเรื่องชีวิตของคนอีสานในเมืองกรุง มุมมองคนกรุงที่มีต่อคนอีสาน ไปจนถึงแง่มุมว่าคนอีสานเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของกรุงเทพฯ ยังไง 

หรืออย่างเมื่อปีที่แล้วนิตยสาร คิด ของ TCDC ก็เล่าเรื่อง ‘เจ้าสิเมือเฮือนมื้อได๋’ พูดถึงคนอีสานที่จากบ้านเกิดไปเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาประเทศ ทั้งยังนำทักษะที่มีไปผนวกกับความต้องการของโลก และมาวันนี้ลูกอีสานหลายคนก็กลับบ้าน เอาความคิดความรู้ต่างๆ มาพัฒนาบ้านของตนเอง

เมื่อถึงคราวที่ TCDC ขยายสาขาไปเปิดที่โซนอีสาน ทีมจึงทบทวนว่าจะเอาคอนเซปต์ ‘เจ้าสิเมือเฮือนมื้อได๋’ มาต่อยอด หรือจะมุ่งไปที่เรื่องใหม่เลยดี จนได้ข้อสรุปว่า

กระแต–วิชุดา เครือหิรัญ

“ถ้าเล่าเรื่องอดีตมาจนถึงตอนนี้เราก็เล่าได้ถึงแค่อีสานในปัจจุบัน เหมือนรวบรวมสิ่งต่างๆ ให้คนอีสานได้ภูมิใจ แต่เราเกิดคำถามว่าแล้วยังไงต่อ เราเลยเปลี่ยนวิธีเล่าใหม่ เป็นการเล่าให้เรื่องความเปลี่ยนแปลงของอีสานมากมายที่ถือว่าเป็นโอกาส” คำถามคือความเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นจะผนวกรวมกับความเป็นอีสานและสร้างภูมิภาคให้แข็งแกร่งขึ้นได้ยังไง นั่นเองเป็นที่มาของนิทรรศการที่รวบรวมไอเดียการพัฒนาต่างๆ จากคนอีสานเองมานำเสนอ พร้อมๆ กับนำเสนอไอเดียจากงานวิจัยที่ผ่านๆ มาของ TCDC ด้วย

ส่วนเหตุผลที่เลือกเมืองใหญ่อย่างขอนแก่นเป็นเซนเตอร์แห่งแดนอีสาน นั่นก็เพราะ TCDC มองว่าที่นี่แอ็กทีฟ มีความพร้อม มีทรัพยากรบุคคลให้ความร่วมมือสนับสนุนและช่วยเหลือตั้งแต่เมื่อไปเซอร์เวย์พื้นที่

“ขอนแก่นเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายสูง เป็นเมืองมหาวิทยาลัย อีกทั้งยังมีความพร้อมจากภาคธุรกิจที่ตื่นตัวมาก เป็นจุดยุทธศาสตร์ด้านเศรษฐกิจ การพัฒนาเมืองก็กำลังเติบโตโดยภาคเอกชนมีส่วนรวม ทั้งหมดนี้ต่างเป็นสัญญาณที่ดีถ้าจะตั้งรกรากหรือทำอะไรเกี่ยวกับอีสาน” กระแตบอก

2. รถไฟสู่โอกาส

ภายในปี 2050 หรืออีก 30 ปีข้างหน้า UN รายงานว่าเทรนด์โลกจะเปลี่ยนชีวิตคน เพราะความเป็นเมืองจะเพิ่มขึ้นถึง  70 เปอร์เซ็นต์ ในขณะที่พื้นที่ชนบทจะลดลงเหลือ 30 เปอร์เซนต์ และแน่นอนว่าอีสานก็เช่นกัน

ในการเข้าสู่เขตแดนอีสาน นิทรรศการ LOOK ISAN NOW พาเราไปด้วยรถไฟความเร็วสูงเพื่อฉายภาพอีสานในอนาคตที่จะเกิดขึ้นจากโครงการพัฒนาทั้งในและต่างประเทศ ไปจนถึงเทรนด์โลกที่กำลังเปลี่ยนไป 

“ปี 2050 อีสานต้องไม่เหมือนเดิมแน่ๆ อีสานจะไม่ใช่สังคมชนบทแต่จะเป็นเมือง ความต้องการของคนในพื้นที่ก็จะเปลี่ยนไปหมด” บอลเล่าต่อว่าเมื่อมองเทรนด์โลกคู่กับนโยบายและโครงการพัฒนาต่างๆ เช่น รถไฟความเร็วสูงที่จะทำให้การเชื่อมต่อจากไทยไปยังจีนและยุโรปผ่านทางรถไฟเกิดขึ้นได้จริง ยิ่งเห็นชัดว่าอีสานกำลังมุ่งสู่ความเป็นเมืองอย่างแท้จริง และเป็นไปได้ว่าอาจจะไม่ต้องรอให้ถึงปี 2050 ด้วย

“คนอีสานจะเปลี่ยนแปลงทั้งวิถีชีวิต การเชื่อมต่อ ไปจนถึงโอกาสในการขายสินค้า” บอลอธิบาย

ช่วงแรกของนิทรรศการจึงอัดแน่นด้วยข้อมูล เล่าให้เข้าใจและจินตนาการตามได้ว่าความเปลี่ยนแปลงเกิดจากอะไรบ้าง และ TCDC ก็ไม่ลืมที่จะใส่เรื่องราวของโอกาสที่อาจเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ในขบวนรถ

ในขบวนรถไฟความเร็วสูงที่ขอนแก่น นอกจากจะจำลองหน้าตารถไฟแห่งอนาคตให้เห็น พร้อมแฝงคุณค่าและเทคโนโลยีต่างๆ ที่โลกในวันข้างหน้าจะให้ความสำคัญ ทีม TCDC ไม่ลืมที่จะใส่รายละเอียดอย่างวัสดุที่อาจใช้ทำเบาะรถไฟและอาหารท้องถิ่นที่อาจนำไปขายบนรถไฟขบวนใหม่ได้

“เราเอางานวิจัยที่ทาง TCDC เคยทำแล้วเกี่ยวเนื่องกับประเด็นนี้มาประกอบร่างกันเป็นนิทรรศการ เช่น โซนรถไฟเอามาจากรีเสิร์ชเรื่องการใช้วัสดุท้องถิ่นในรถไฟความเร็วสูง โดยเปรียบเทียบกับมาตรฐานวัสดุที่ใช้ในชินคันเซน เราลองดูว่าวัสดุไทยแบบไหนมีศักยภาพที่จะพัฒนาไปสู่มาตรฐานนั้นบ้าง และมีสินค้า OTOP หรือสินค้าการเกษตรประเภทไหนที่เข้าสู่รถโดยสารได้”

3. จุดขายคือประสบการณ์

รถไฟความเร็วสูงไม่เพียงช่วยพาคนอีสานเดินทางไปไหนมาไหนเท่านั้น แต่คนจากที่อื่นๆ ยังเดินทางเข้ามาหา ‘ประสบการณ์’ แบบอีสานได้อย่างง่ายดาย ยิ่งทุกวันนี้ประสบการณ์คือสิ่งที่ใครต่อใครต่างมองหา บอลและกระแตยิ่งเชื่อว่าการนำประสบการณ์ในอีสาน ดินแดงแห่งเรื่องเล่า มาเป็นจุดขายยิ่งทำให้การมาเที่ยวอีสานสนุกเข้าไปใหญ่

“เรามองว่าเรื่องราวท้องถิ่นเป็นจุดขายได้ ยิ่งการคมนาคมง่ายขึ้นคนยิ่งอยากเดินทางไปหาประสบการณ์ที่แตกต่างไป”

โซนที่สองของนิทรรศการชื่อว่า ‘ทุกที่มีโอกาส’ จึงหยิบยก 3 ตัวอย่างความเป็นไปได้ในการนำประสบการณ์มาร้อยเรียงให้ดึงดูด ซึ่งประกอบไปด้วยเรื่องนาเกลือ ผีตาโขน และที่พักในชุมชน 

“กว่าจะตัดสินใจได้ว่าจะหยิบเรื่องอะไรมาเล่าเราโยนไอเดียกันเยอะมาก มีทั้งเรื่องพญานาค พุทธปฏิบัติ วัดป่า โยคะ เรามองหาความเป็นไปได้ หาเรื่องเล่าที่หลากหลาย การทำนิทรรศการก็เหมือนการลงแขกแบบอีสาน เพราะเราไม่ได้คิดกันเองแต่ต้องคุยกับคนเยอะมาก” กระแตเล่าย้อนไปถึงตอนคิดงาน โดยเน้นว่าท่ามกลางเรื่องราวสารพัน ความคิดสร้างสรรค์ในวัฒนธรรมอีสานคือสิ่งที่พวกเขาใช้เป็นเกณฑ์ในการเลือกเรื่องมาเล่าในครั้งนี้

3.1 เกร็ดจากนาเกลือ

เดินดูนิทรรศการอยู่ดีๆ เราก็เจอนาเกลือ

วัฒนธรรมการทำเกลือสินเธาว์ของอีสานคือประสบการณ์หนึ่งที่ TCDC หยิบมาเล่า ​ตั้งแต่วิธีการทำเกลือแบบดั้งเดิมของอีสานที่ไม่เหมือนที่อื่น ไปจนถึงการโชว์แผนที่เกลือที่บอกว่าแทบทั่วทั้งอีสานทำนาเกลือ

“อีสานมีวัฒนธรรมการทำนาเกลืออยู่ทุกที่ เราเห็นว่าความรู้ร่วมกันของคนอีสานคือการทำปลาร้าที่ดี ซึ่งต้องทำจากเกลือสินเธาว์ รวมถึงเกลือยังเป็นส่วนผสมสำคัญที่ทำให้ปลาร้าแต่ละหมู่บ้านรสชาติไม่เหมือนกัน” บอลบรรยายความสำคัญของเกลือ

แต่เหตุที่ TCDC เลือกหยิบเรื่องเกลือมาเล่าในครั้งนี้มีมากกว่าการเป็นวัตถุดิบสำคัญในการทำปลาร้า เพราะหลังจากได้คุยกับคนมากมายเพื่อหาสิ่งที่น่าสนใจมาบอกต่อ กระแตก็ได้ข้อมูลจากกลุ่มอัศจรรย์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ที่เริ่มทดลองทำทัวร์เส้นทางสายเกลือพาคนไปเรียนรู้กระบวนการทำเกลือและวัฒนธรรมที่อยู่รอบๆ เส้นทางนั้น

“หากการท่องเที่ยวไปได้จริงจะทำให้คนที่ทำนาเกลืออยู่ได้ต่อไปด้วย” กระแตบอก

3.2 ผีท้องถิ่นที่ใครๆ ก็อินได้

หลังจากขลุกอยู่กับเรื่องราวมหัศจรรย์มากมาย ความสร้างสรรค์ในการพัฒนาคือเกณฑ์สำคัญที่ทีมใช้เลือกประเด็นมาเล่า เห็นได้ชัดจากเรื่องผีตาโขน ประเพณีสำคัญของวัฒนธรรมอีสาน

“สำหรับการเลือกประเพณีอีสานมาเล่า โจทย์ที่เราวางไว้คือการมองหาประเพณีที่วิวัฒน์มาโดยตลอดผ่านการใช้ความคิดสร้างสรรค์และคนมีส่วนร่วมได้” เช่น ผีตาโขนที่บอลอธิบายว่าเกิดจากการผสมผสานระหว่างพุทธศาสนาและความสนุกแบบคนอีสานเข้าด้วยกัน แถมยังเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

“คนอีสานเอาของรอบตัวมาทำผีตาโขนแบบง่ายๆ เริ่มจากใช้หวดนึ่งข้าวเหนียว ใช้สีจากหม้อดินสีดำ ปูนแดง ปูนขาว ใช้ 3 สีเท่านั้น ปัจจุบันความวิจิตรก็พัฒนาไปมาก ทั้งหน้ากาก ชุด ท่าเต้น เพลงที่ใช้ ทุกอย่างมีพัฒนาการตลอด

“สำหรับเราเทศกาลที่ดีคือเทศกาลที่คนเข้ามาสนุกกับมันได้ ผีตาโขนเป็นหนึ่งในตัวอย่างนั้นเพราะคนสามารถมาเต้นได้ วาดหน้ากากได้ สวมชุดได้ เต้นเป็นทีมก็ยังได้ มันเปิดโอกาสให้คนใช้ความคิดสร้างสรรค์ร่วมได้เต็มพิกัด

“เรามองว่าเทศกาลท้องถิ่นที่กลายเป็นเทศกาลระดับโลกมีเยอะมาก เช่น เทศกาล Day of the Death ของเม็กซิโก ที่พูดถึงการกลับมาของวิญญาณบรรพบุรุษ ซึ่งพิกซาร์นำมาเล่าผ่านแอนิเมชั่นเรื่อง Coco จนกลายเป็นสินค้าทางวัฒนธรรม เราเองก็อยากให้หยิบจับผีตาโขนไปเล่าในระดับโลกได้เหมือนกัน”

3.3 เช็กอินเข้าพักในชุมชน

ประสบการณ์อีกประเภทที่บรรจุอยู่ใน LOOK ISAN NOW คือที่พักสุดครีเอทีฟในบุรีรัมย์ ตัวอย่างหนึ่งของการจัดการที่พักในอนาคต

โครงการที่ว่าคือ B-STAY โฮมสเตย์บุรีรัมย์ เป็นกลุ่มโฮมสเตย์ที่เกิดขึ้นเพื่อรับแขกจากทั่วโลกที่มาชมงานใหญ่อย่าง MotoGP นอกจากจะเป็นที่พักพิงให้แขกที่มาพักแล้ว ยังมอบประสบการณ์การใช้ชีวิตแบบคนท้องถิ่นร่วมกับคนท้องถิ่นอีกด้วย

“ก่อนที่จะเล่าถึง B-STAY เรามีทีมลงไปพักที่นั่นมาจริงๆ แล้วเจ้าของบ้านก็พาไปนวดสปา แช่เท้า ดูสวนผักที่ปลูกกันในหมู่บ้าน” กระแตอธิบายวิธีการทำงาน

“เราเล่าเรื่องที่นี่ควบคู่ไปกับอีกตัวอย่างคือโรงแรมฮานาเระ ที่เมืองยานากะ ประเทศญี่ปุ่น ความพิเศษของฮานาเระคือเมื่อรับกุญแจจากรีเซปชั่นบนถนนใหญ่ คุณจะได้แผนที่ แล้วต้องเดินเข้าซอยหาโรงแรมเอง ที่พักมีแค่ห้องนอน ถ้าจะกินข้าว อาบน้ำ ก็หาข้อมูลได้จากแผนที่ว่าต้องไปที่ไหนในชุมชน

“เขาทำให้คนมีประสบการณ์ร่วมกับชุมชน ธุรกิจกับชุมชนก็เอื้อเฟื้อกัน มันเป็นโมเดลที่ดีในการหาจุดตรงกลางว่าธุรกิจกับชุมชนจะอยู่ร่วมกันยังไง ให้ประโยชน์อะไรต่อกันได้บ้าง แล้วมันก็จะยั่งยืน” บอลเล่า

“ประเทศไทยเน้นเรื่องการท่องเที่ยวอยู่แล้ว ถ้าเน้นด้านการมอบประสบการณ์ด้วยชุมชนก็จะได้ประโยชน์ด้วย สิ่งที่เราเน้นย้ำคือเอาจุดแข็งของคุณนั่นแหละมาขาย มันคือ creative city ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ พัฒนาพื้นที่ พัฒนาชุมชนไปพร้อมๆ กัน เราเชื่อว่า creative city คือแนวทางหนึ่งที่จะเกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนโดยมีเอกลักษณ์ของชุมชนเป็นจุดขาย”

4. ไอเดียพร้อมปรุง

ในโซนที่ผ่านๆ มาพวกเขาเน้นเล่าเรื่องราวความเป็นไปได้ต่างๆ ในอนาคตที่อาจเกิดขึ้นจริงในเวลาอันใกล้ แต่ในโซนสุดท้ายนี้บอลบอกว่าพวกเขาอยากพาทุกคนย้อนกลับมาสู่อีสานในปัจจุบัน เพื่อมองความท้าทายรอบๆ ตัวและหนทางในการเอาชนะความท้าทายนั้น แบ่งเป็น 4 ด้าน ได้แก่ ประชากร สิ่งแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม และอาหาร ซึ่งทีม TCDC ใช้งานวิจัยเก่าๆ ที่พวกเขาค้นคว้าเอามานำเสนอแบบสนุกสนานในรูปแบบซูเปอร์มาร์เก็ต

“เราทำให้ห้องนี้เป็นซูเปอร์มาร์เก็ตของไอเดีย แต่ละแผนกพูดถึงความท้าทายในแต่ละด้าน คนสามารถเดินเข้าไปหยิบจับดูได้และคิดว่าเราจะทำอะไรกับมันได้บ้าง

“ต่อไปประชากรจะเพิ่มขึ้นในขณะที่อาหารจะขาดแคลน อีสานจะทำยังไงหรือจะเป็นทางเลือกทางอาหารให้กับโลกนี้ได้ยังไง มีโอกาสไหนที่จะต่อยอดได้บ้าง เราก็เอาข้อมูลจากที่นักโภชนาการวิจัยว่าสาหร่ายน้ำจืดเป็นซูเปอร์ฟู้ดมาประกอบ” กระแต่เล่า

บอลเล่าต่อว่าความท้าทายด้านที่สองคือด้านประชากร ซึ่งหนีไม่พ้นประเด็นผู้สูงอายุที่เพิ่มจำนวนขึ้น ถึงอย่างนั้นหลายคนก็ยังมีทักษะและภูมิปัญญาที่แบ่งปันได้ นิทรรศการจึงเล่าตัวอย่างในการเตรียมอนาคตให้ผู้สูงอายุเหล่านี้ ทั้งที่พัก อุปกรณ์ กิจกรรม และการทำงานที่เหมาะสม รวมถึงเรื่องที่ว่าหากผู้สูงอายุเพิ่มจำนวนขึ้นจนแรงงานขาดแคลน เครื่องมือเครื่องจักรจะเข้ามาช่วยเติมเต็มยังไงได้บ้าง

ในส่วนของสิ่งแวดล้อมนั้น นิทรรศการหยิบเรื่องความแล้ง ซึ่งเป็นความท้าทายตลอดกาลของอีสานมาเล่า

“เรานึกถึงว่าสังคมเกษตรจะอยู่ยังไง ถ้าปลูกผักต้องปลูกแบบไหนถึงจะเหมาะกับภูมิประเทศ หรือเทคโนโลยีแบบไหนที่จะเข้ามาช่วยลดความเสี่ยงด้านเกษตรกรรมได้” บอลอธิบาย

และท้ายที่สุด ประเด็นวัฒนธรรม บอลเห็นว่าความท้าทายหลักคือจะรักษาวัฒนธรรมให้คงอยู่ได้อย่างไรในโลกโลกาภิวัตน์

ทั้งหมดที่พวกเขาเล่ามาเป็นเพียงไอเดียส่วนหนึ่งเท่านั้น รวมถึงอนาคตที่คาดการณ์ไว้ก็เป็นสิ่งที่ไม่แน่นอน แต่ที่แน่นอนคือการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนที่สุดซึ่งเกิดจากคนอีสาน ผู้ที่อยู่ในพื้นที่เอง ดังเช่นชาวบ้านที่พาผีตาโขนวิวัฒน์มาถึงปัจจุบัน ชาวบุรีรัมย์เจ้าของ B-STAY และลูกอีสานคนอื่นๆ ที่กำลังสร้างความเปลี่ยนแปลงให้บ้านตัวเองอย่างแข็งขัน ทั้งหมดรวมกันคล้ายจะบอกว่า LOOK ISAN NOW จงมองมาที่ลูกอีสานในวันนี้ พวกเราจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

นิทรรศการ LOOK ISAN NOW จัดแสดงตั้งแต่วันที่ 20 มีนาคม – 26 กรกฎาคม 2563 ณ TCDC ขอนแก่น (ปิดทำการตั้งแต่วันที่ 24 มีนาคม – 30 เมษายน 2563 ตามมาตรการควบคุมและป้องกันการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19) ติดตามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ tcdc.or.th หรือเพจ TCDC Khon Kaen

The post เบิ่งความเปลี่ยนแปลงของลูกอีสาน ณ​ บัดนาว ใน LOOK ISAN NOW นิทรรศการเปิดตัว TCDC ขอนแก่น appeared first on a day magazine.

นอกจากเสือเป็นนักล่าและเป็นสัตว์ป่าที่มีความสำคัญอยู่มาก เราสมควรยิ่งที่จะอนุรักษ์ไว้

พัด–พัชร ลัดดาพันธ์ และ เป้–ปิยกรณ์ ชัยวีรพันธ์เดช ดีไซเนอร์และผู้ก่อตั้งกราฟิกสตูดิโอ STUDIO 150 ยอมรับตรงไปตรงมาว่าเดิมทีพวกเขาไม่รู้อะไรลึกซึ้งไปกว่าข้อมูลข้างต้น แถมยังจับต้นชนปลายได้ไม่ชัดว่าที่ว่าเสือเป็นสัตว์ ‘สำคัญ’ นั้นสำคัญยังไง

แต่เมื่อสองนักออกแบบข้อมูล (information designer) ผู้ถนัดนักในการแปลงข้อมูลเป็นกราฟิกตัดสินใจทำงานออกแบบเพื่อสื่อสารเรื่องราวจากป่าให้กับคนเมืองในโครงการเสริมสร้างประสิทธิภาพและแรงจูงใจในการอนุรักษ์สัตว์ป่าในผืนป่าตะวันตกหรือเรียกสั้นๆ ว่า ‘โครงการเสือ’ ของสำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ความเข้าใจอย่างแท้จริงจึงจำเป็น

คนเมืองเกี่ยวกับป่าและเสือยังไง? คำถามนี้ถูกทดไว้ในใจก่อนที่พวกเขาค่อยๆ เก็บจิ๊กซอว์แต่ละชิ้น ทั้งเรื่องเสือ ป่า ชุมชน และคนทำงานมาประกอบเข้าด้วยกัน ทั้งจากทางตรงที่ได้ไปเยือนป่าและทางอ้อมจากการศึกษาผ่านงานวิจัยและพูดคุยกับผู้เกี่ยวข้องแล้วใช้ความถนัดตัวเองถ่ายทอดออกมาเป็น TIGER CITY นิทรรศการ data visualisation เล่าความสำคัญของเสือและป่าห้วยขาแข้งที่เปิดตัวครั้งแรกในงาน Bangkok Design Week 2020

ถึงดีไซน์วีคจะจบลงไปแต่นิทรรศการยังไม่จบ สองดีไซเนอร์ตั้งใจแต่ต้นที่จะออกแบบงานนี้ให้เป็น touring exhibition เพื่อให้หมุนเวียนนำไปจัดแสดงได้อีกหลายที่ เข้าถึงคนได้อีกหลายคน

วันนี้ TIGER CITY กลับมาเผยโฉมอีกครั้งใน Creative Economy Agency (CEA) ย่านบางรัก และจะจัดแสดงยาวจนถึงวันที่ 24 พฤษภาคม

แรกเริ่มเราตั้งใจจะคุยกับเป้และพัดถึงวิธีคิดงานนิทรรศการ แต่ทั้งสองอาสาพาเราเข้าป่าก่อนเข้าเรื่องการออกแบบงาน

และต่อไปนี้คือเรื่องราวจากผืนป่าสู่นิทรรศการกลางเมือง

เข้าป่าเพื่อเข้าใจ

เส้นขอบฟ้าที่ตัดกับป่าโดยไม่มีสิ่งก่อสร้างใดๆ อยู่ในเฟรมเป็นภาพประทับใจที่พัดและเป้ไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อน

“วิวที่เห็นบนจุดชมวิวบนเขานางรำเป็นต้นไม้ เป็นป่าเขา แล้วก็ท้องฟ้าเลย มันไม่มีสิ่งปลูกสร้างใดๆ นี่มันป่าจริงๆ” พัดเล่าราวกับยังจำภาพนั้นได้ชัดเจน

ในขณะที่อุทยานแห่งชาติเปิดให้คนเข้าไปท่องเที่ยวศึกษาธรรมชาติได้ ห้วยขาแข้งมีสถานะต่างออกไป เพราะที่นี่มีสถานะเป็นเขตอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่าที่มีเพียงนักวิจัยและเจ้าหน้าที่เท่านั้นที่ได้รับอนุญาตให้ย่างกรายเข้าไป การทำงานชิ้นนี้จึงเป็นโอกาสหายากที่ทำให้เป้ พัด และทีมได้ตาม ดร.ศักดิ์สิทธิ์ ซิ้มเจริญ นักวิจัยที่คลุกคลีกับเรื่องเสือมากว่า 30 ปี เข้าไปที่ศูนย์วิจัยสัตว์ป่าเขานางรำเพื่อดูว่าแต่ละวันคนที่ทำงานในป่าทำอะไรกันบ้าง

“เราอยากไปหาอินไซต์ของคนทำงานเพราะมันน่าจะเป็นสิ่งสำคัญที่จะเอามาพูด ส่วนเรื่องเสือสำคัญ ป่าสำคัญ เป็นสิ่งที่ทุกคนรู้อยู่แล้ว แต่แง่มุมอื่นๆ คนในพื้นที่เป็นคนที่สามารถมอบให้เราได้” นี่คือความคาดหวังที่เป้แบกเข้าไปในป่า

เมื่อลงพื้นที่ ชาว STUDIO 150 ถึงได้รู้ว่าภารกิจของทีมวิจัยสัตว์ป่ามีอยู่ 2 อย่าง คือศึกษาเสือกับวงจรชีวิตสัตว์ป่า ในแต่ละวันเจ้าหน้าที่แต่ละคนจะได้รับมอบหมายงานทั้งเก็บรอยเท้า เก็บขี้สัตว์ ไปจนถึงเก็บภาพ

ลวดลายของเสือเหมือนรอยนิ้วมือของมนุษย์ที่จะแตกต่างกันไปในแต่ละตัว ทีมงานต้องถ่ายและบันทึกลวดลายเหล่านี้ในฐานข้อมูล นอกจากนี้ยังมีวิธีติดปลอกคอที่เชื่อมต่อกับดาวเทียมเพื่อศึกษาการใช้ชีวิตของเสืออีกด้วย หากเสือวนอยู่ในพื้นที่เดิมเป็นเวลาหลายวัน ทีมสำรวจก็จะส่งเจ้าหน้าที่ไปติดตามเพื่อดูขี้ ร่องรอย และกิจกรรม เช่น เสืออาจรอล่าเหยื่อหรือกำลังคลอดลูกอยู่ก็เป็นได้

ทั้งนี้ ปัจจุบันมีเสือเพียง 16 ตัวที่ติดอุปกรณ์เรียบร้อย เนื่องจากการติดตั้งใช้กระบวนการมาก เริ่มจากกว่าจะเจอเสือก็ไม่ใช่เรื่องง่าย การติดปลอกคอเสือยากยิ่งกว่า แถมอุปกรณ์ที่ใช้ยังมีราคาสูงเพราะยังไม่มีอุปกรณ์ที่ผลิตจากในประเทศ

เป้และพัดเล่าต่อว่าการมีข้อมูลเสือแต่ละตัวนั้นสำคัญมาก ยิ่งมีข้อมูลมากก็ยิ่งดี เพราะเสือคือสัตว์ผู้ล่าที่อยู่บนสุดในห่วงโซ่อาหาร ที่ใดมีเสือ แปลว่าที่นั่นมีสัตว์กีบที่เป็นอาหารมากพอ และเช่นกันสัตว์ทั้งหมดในห่วงโซ่อาหารก็ต้องสมบูรณ์ด้วย

ยิ่งกว่านั้น เสือเป็นสัตว์ที่ใช้อาณาบริเวณมาก ป่าใดมีเสืออยู่เท่ากับว่าป่าแห่งนั้นสมบูรณ์ นักอนุรักษ์จึงยกให้เสือเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของป่า เช่น หากเสือที่มีลายตามบันทึกไปปรากฏที่บริเวณใดก็อาจเป็นไปได้ว่าป่าสมบูรณ์ขึ้นจนเสือแต่ละตัวมีอาณาบริเวณเป็นของตัวเอง

ถ้าซูมเจาะไปที่ป่าห้วยขาแข้ง เราจะพบว่าป่าแห่งนี้คือป่าที่มีเสือโคร่งอินโดจีนอยู่กว่าครึ่งหนึ่งของจำนวนที่มีในธรรมชาติและเสือพันธ์ุนี้เหลือเพียงแต่ที่ไทยเท่านั้น

“พอเสือเป็นตัวชี้วัดธรรมชาติมันไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกแล้ว เราเป็นส่วนหนึ่งของระบบนิเวศนี้เหมือนกัน สิ่งที่เราทำที่นี่มันกระทบถึงป่าและการที่ป่าเปลี่ยนแปลงมันกระทบถึงเราแน่นอนอยู่แล้ว มันคือเรื่องเดียวกัน แต่ไม่ค่อยมีใครพูดถึง” เป้เล่า 

ลาดตระเวน

ทีมลาดตระเวนออกทำงานกันทุกค่ำคืนเพื่อดูว่ามีใครบุกรุกป่าหรือไม่ มีอะไรผิดปกติท่ามกลางความมืดมิดหรือเปล่า

หากเป็นเมื่อก่อนการเดินลาดตระเวนอาจไม่ได้มีแบบแผนที่ชัดเจนมาก บางครั้งเจ้าหน้าที่แต่ละคนก็เดินซ้ำจุดกัน แต่ปัจจุบันการเดินลาดตระเวนมีระบบแบบแผนตั้งแต่การจัดแถว การเดิน การยืน และหน้าที่ที่เฉพาะเจาะจงของแต่ละบุคคล เช่น ใครเป็นผู้ดูแลความปลอดภัย ใครต้องวัดร่องรอยต่างๆ ใครต้องจดข้อมูล 

“เมื่อทุกอย่างเป็นระบบประกอบกับการใช้กล้องจับความเคลื่อนไหวต่างๆ ทำให้ควบคุมการคุกคามป่าได้ดีขึ้น ประสิทธิภาพการทำงานของเจ้าหน้าที่ดีขึ้น” เป้เล่า “ถ้าเราไม่ได้มาเห็นที่นี่เราก็จะไม่รู้ว่าป่ายิ่งใหญ่แค่ไหน เจ้าหน้าที่ต้องทำงานกันแบบไหนเพื่ออนุรักษ์สิ่งเหล่านี้

“พอมาที่ป่า เราเห็นความเชื่อมโยงของระบบนิเวศทั้งหมด เราเห็นแล้วว่าที่นี่ผลิตออกซิเจนให้เราหายใจ น้ำส่วนหนึ่งที่เราใช้ในกรุงเทพฯ ก็มาจากป่าผืนนี้ ถ้าป่าผืนนี้หายไปกรุงเทพฯ ประสบปัญหาแน่นอน” พัดย้ำ

เขียนเสือให้เป็นนิทรรศการ

หลังจากได้สัมผัสป่าและเห็นความเชื่อมโยงของระบบนิเวศ พัดและเป้ตัดสินใจถ่ายทอดงานออกมาในรูปแบบนิทรรศการ เพราะนิทรรศการใช้สื่อที่หลากหลายมาประกอบได้ แถมยังเหมาะกับการเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนพูดคุย

ที่สำคัญ​ พวกเขาออกแบบมู้ดแอนด์โทนไปจนถึงคีย์วิชวลจากการลงพื้นที่ป่าทั้งหมด

“พอเข้าไปในป่าแล้วเราเห็นความธรรมชาติ ความไม่ปรุงแต่ง นี่คือเหตุผลว่าทำไมนิทรรศการเสือถึงเป็นสีขาว-ดำ ไม่ต้องสีส้ม หรืออย่างคีย์วิชวลที่เป็นพิกเซล ดูเป็นดิจิทัลไม่น่าเกี่ยวกับเสือก็เหมือนกัน” พัดเล่าถึงที่มาที่ไปว่าพิกเซลนั้นถอดแบบมาจากการเดินลาดตระเวนที่ทีมจะแบ่งป่าเป็นตารางกริดเพื่อให้การทำงานถูกจุดและทั่วถึง

“การทำงานของเขาเหมือนเปิดพิกเซลทีละแผ่น มันคือความรู้และวิธีการที่สอดคล้องกับภาษาของนักออกแบบเลยเอามาทำเป็นคีย์วิชวลที่นักอนุรักษ์เห็นแล้วรู้ทันทีว่ามันคืออะไร” เป้อธิบายเพิ่ม

ภาพป่าเขียวตัดกับเส้นขอบฟ้าที่ต้องเข้าไปในป่าลึกกว่า 30 กิโลเมตรจึงจะได้พบคือภาพประทับใจของทั้งสองที่ถูกเลือกเป็นฉากเปิดนิทรรศการ

“เราเริ่มเล่าว่าห้วยขาแข้งเป็นธนาคารพันธุกรรมของโลก พื้นที่ตรงนี้คิดเป็น 1 ใน 1,000 ของพื้นที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งหมด แต่เป็น 1 ใน 1,000 ที่บรรจุความหลากหลายทางพันธุกรรมถึง 70 เปอร์เซ็นต์ ประเด็นเหล่านี้ทำให้คนเห็นว่าทำไมเราต้องรู้เรื่องนี้” 

เป้ขยายความว่าพื้นที่ส่วนนี้สร้างความหลากหลายของสปีชีส์ได้เพราะเป็นจุดตัดของหลายภูมิประเทศ ทั้งยังเป็นต้นกำเนิดแม่น้ำ ข้อเท็จจริง (fact) เหล่านี้ถูกนำมาเล่าแบบใช้ข้อมูลเป็นหลัก (information-based) ก่อน

ในส่วนที่เกี่ยวกับการอนุรักษ์ นิทรรศการแบ่งออกเป็น 3 ส่วนหลัก 2 ส่วนเป็นเรื่องการอนุรักษ์จากฝั่งวิจัยสัตว์และจากหน่วยพิทักษ์ และอีกส่วนหนึ่งคือฝั่งชุมชนรอบๆ ป่า ที่ทาง UNDP ได้ชวนทำโมเดลพื้นที่กันชน ปรับพื้นที่รอบป่าให้เป็นพื้นที่การเรียนรู้นิเวศสัตว์ป่าโดยมีคนในชุมชนมาช่วยแบ่งปันความรู้เกี่ยวกับสัตว์ป่าแก่ผู้มาเยือน และได้ร่วมทดลองแนวคิดชุมชนที่เป็นมิตรกับสัตว์ป่าโดยมีหลักการใหญ่ๆ คือขยับพื้นที่เพาะปลูกให้ห่างป่าเพื่อลดความเสี่ยงที่สัตว์ป่าจะมาทำลายผลผลิตของชาวบ้าน และเปลี่ยนจากการปลูกพืชเชิงเดี่ยวเป็นเกษตรผสมผสานไร้สารเคมีที่ทำให้ได้ผลผลิตหลากหลาย ผู้ปลูกได้รายได้บ่อยขึ้น

“ภาพรวมทั้งหมดคือการอยู่ร่วมกัน เราทำให้เห็นว่าทุกคนทำหน้าที่ของตัวเองในการทำให้เกิด coexistence ที่สมบูรณ์ นักอนุรักษ์ นักวิจัยอยู่ในป่า และมีคนทำงานกับชุมชนรอบๆ ป่า หรืออย่างเราที่เป็นดีไซเนอร์เข้ามามีบทบาทช่วยสื่อสารให้ตรงนี้สมบูรณ์” พัดบอก

การทำงานของฝั่งอนุรักษ์ทั้งบทบาทและชีวิตในทุกยูนิตถูกบอกเล่าผ่านสารคดีความยาว 30 นาทีที่กำกับโดย เบล–นวลขนิษฐ์ พรหมจรรยา ผู้กำกับที่ STUDIO 150 ชักชวนมาร่วมเข้าป่า

ไม่ใช่แค่นี้ ยังมีเครื่องมือต่างๆ ที่แต่ละฝ่ายใช้ในการทำงานที่นักออกแบบทั้งสองคิดมาแล้วว่าไม่ได้แค่อยากแสดงให้เห็นว่ามีอะไรบ้าง 

“ของเหล่านั้นมันมีแก่นบางอย่างทำให้เห็นชีวิตที่ไม่ปรุงแต่ง อยู่ในป่า ทุกอย่างต้องใช้งานได้จริง ของที่เลือกใส่ในเป้ต้องคิดมาแล้วว่าจะได้ใช้

“ที่พวกเรานำข้อมูลตรงนี้มาเล่า เราหวังว่าอาจจะมีนักออกแบบผลิตภัณฑ์ หรือใครก็ตามที่มาเห็นอุปกรณ์ต่างๆ แล้วอาจจะจุดประกายเป็นพื้นที่ปลายเปิดว่าความเชี่ยวชาญของคุณจะมีส่วนร่วมกับงานอนุรักษ์ตรงนี้ได้อย่างไร” เป้ยกตัวอย่างปลอกคอเสือที่หากมีผู้ที่มีความถนัดทางด้านออกแบบผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยีมาช่วยผลิตได้ก็จะเป็นประโยชน์มาก

เข้าใจเสือ เข้าใจป่า เข้าใจงานแล้ว พัดกับเป้เลือกทิ้งคำถามไว้ผ่าน data visualisation ที่ชวนคนถอยกลับมามองภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นบนโลกในรอบทศวรรษที่ผ่านมา

“เรารู้ว่าความสมดุลของสิ่งแวดล้อมกำลังพัง ภัยธรรมชาติที่เคยเกิดมันรุนแรงขึ้น ถี่ขึ้น ก่อนนี้เราเคยมีพายุความแรงสุดที่ระดับ 5 แต่ปีที่แล้วมีพายุระดับ 5.5 ส่วนระดับคาร์บอนไดออกไซด์ที่ปัจจุบันอยู่ที่สี่ร้อยกว่า ppm ก็เหมือนเป็น the last u-turn แล้ว ถ้ามันเกิน 500 ppm เราจะทำอะไรไม่ได้แล้ว มันจะพังโดยสมบูรณ์ มันเป็นคำถามว่าคุณจะอยู่กับมันแบบพังๆ เหรอ หรือจริงๆ ยังมีโอกาสฟื้นฟูให้มันดีขึ้นมา” เป้ฝากคำถามไว้ในความเงียบ

นอกจากสร้างการตระหนักรู้และความเข้าใจเรื่องความสำคัญและความสัมพันธ์ของป่าและคน ทั้งสองยังมีอีกความตั้งใจในการทำนิทรรศการนี้ นั่นคือการทำให้คนที่มาดูอยากมีส่วนร่วมกับการอนุรักษ์

“เราทำให้ดูแล้วว่าการอนุรักษ์เป็นเรื่องของทุกคน เห็นมั้ยว่าดีไซเนอร์ก็มีส่วนร่วมได้ อีกอย่างคือเราเอาข้อมูลมากางให้ดูว่าการอนุรักษ์มีอะไรบ้างและคุณจะทำอะไรได้บ้าง ถ้าถนัดเรื่องไหนก็ทำเลย” พัดว่า

ในสายตาของนักวิจัยและคนทำงานในป่า งานนี้อาจไม่มีข้อมูลอะไรแปลกใหม่ แต่ในวันเปิดนิทรรศการ เสียงตอบรับจากหลายคนอาจช่วยพิสูจน์แล้วว่าเรื่อง ‘ธรรมดาๆ’ แบบนี้อาจมีคนเมืองไม่น้อยที่ไม่เคยรู้เรื่องเหล่านี้มาก่อน

หากอยากเข้าใจความสัมพันธ์ของคน-ป่า-เสือให้ชัดขึ้น

หรืออยากเห็นว่ามีอะไรส่วนไหนที่คุณจะเข้าไปเติมเพื่ออนุรักษ์ป่า อนุรักษ์เสือ และอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมที่คุณใช้มันอยู่ได้บ้าง 

เมืองเสือรอคุณอยู่

นิทรรศการ TIGER CITY จัดแสดงครั้งแรกในเทศกาล Bangkok Design Week วันที่ 1-9 กุมภาพันธ์ 2563 ต่อมาจัดแสดงที่ TCDC อาคารไปรษณีย์กลาง บางรักตั้งแต่วันที่ 3 มีนาคม – 24 พฤษภาคม 2563 และมีแผนจะนำไปจัดแสดงทั่วประเทศต่อไป

The post TIGER CITY นิทรรศการ data visualisation ที่บอกว่าแม้แต่คนเมืองก็อนุรักษ์ห้วยขาแข้งได้ appeared first on a day magazine.

เคยไหมที่ไม่รู้ว่าต้องขึ้นเรือลำไหนถึงจะพาคุณไปสู่จุดหมายปลายทางที่ต้องการ?

หรือเคยไหมพอจะเดินไปท่าเรือกลับไม่เข้าท่าเพราะซอยก็ลึก ทางก็เล็ก จนไปไม่ถูก?

หากคุณเป็นนักนั่งเรือขาจรคงคุ้นเคยกับประสบการณ์เหล่านี้บ้าง ส่วนนักนั่งเรือขาประจำอาจปฏิเสธเสียงแข็ง แต่เชื่อเถอะว่าต่อให้เป็นมือโปร หากคุณออกนอกเส้นทางที่คุ้นเคยเมื่อไหร่ละก็ ความหลงและความงงก็อาจเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงได้ยากเช่นกัน

หลายคนอาจรู้จัก MAYDAY! ในฐานะกลุ่มคนที่อยากทำให้ระบบขนส่งสาธารณะใช้งานง่ายขึ้น โดยได้ร่วมกับ กทม.พัฒนาป้ายรถเมล์บอกข้อมูลสายรถอย่างละเอียดและเข้าใจง่ายมาแล้ว

คราวนี้พวกเขาเห็นว่าเรือเป็นขนส่งมวลชนที่มีศักยภาพสูง เพราะขนส่งคนได้คราวละจำนวนมาก ทำเวลาได้ดี ไม่มีไฟแดง ทั้งยังมีราคาที่จับต้องได้ ส่วนเรือข้ามฟากก็ทำหน้าที่เชื่อมการเดินทางระหว่างสองฝั่งกรุงเทพฯ​ ให้ถึงกันได้อย่างรวดเร็วราวกับเป็นแผ่นดินเดียวกัน ดังนั้นหากพัฒนาเรือให้ใช้งานง่ายขึ้นและเชื่อมต่อกับระบบขนส่งอื่นๆ ได้สะดวกมากขึ้น คนก็อาจจะหันมาใช้เรือในการเดินทางมากขึ้น

ไอเดียนี้ทำให้ทีม MAYDAY! หันมาหยิบจับงานพัฒนาท่าเรือเป็นครั้งแรกในงาน Bangkok Design Week 2020 ระหว่างวันที่ 1-9 กุมภาพันธ์นี้ โดยทดลองพัฒนาท่าเรือข้ามฟากสี่พระยา-คลองสานเป็นที่แรก

ท่าเรือฉบับทดลองนี้จะเปลี่ยนโฉมไปจากท่าเรือออริจินอลแค่ไหน เบื้องหลังกระบวนการออกแบบเป็นยังไง และพวกเขาตั้งใจจะช่วยผู้ใช้เรือยังไงบ้าง เราไม่รอท่า มุ่งหน้าไปคุยกับ วิช–กรวิชญ์ ขวัญอารีย์, เนติ์–ณัฐชัย หนูเกื้อ และ โก้–สรชัช พนมชัยสว่าง สามตัวแทนจาก MAYDAY!​ เพื่อหาคำตอบ

สอบถามท่า

ในขั้นแรกชาว MAYDAY! เล่าว่าพวกเขาคุยกันถึงอุปสรรคในการใช้เรือด่วนที่ต่างคนเคยพบเจอและใช้มันเป็นจุดเริ่มต้นในการทำแบบฟอร์มสอบถามผู้ใช้เรือ โดยในแบบสอบถามจะมีทั้งคำถามที่เช็กความเข้าใจในการใช้เรือของแต่ละคน รวมถึงเปิดพื้นที่ให้ผู้ใช้สะท้อนปัญหาที่เคยเจอ

ความแตกต่างของธงเรือเจ้าพระยาแต่ละสี ทั้งเรื่องเส้นทาง ราคา และเวลาวิ่ง, ประสบการณ์ในการเดินจากท่าเรือไปสู่ถนน และตำแหน่งของท่าเรือแต่ละประเภท คือตัวอย่างประเด็นที่พวกเขาบรรจุไว้ในแบบสอบถามออนไลน์ และข้อมูลที่ได้นั้นทีมจะนำไปหาแนวทางในการพัฒนาท่าเรือต่อไป

“ยกตัวอย่างประเด็นในแบบสอบถามคือ เราแอบสงสัยว่าคนเข้า-ออกท่าเรือยังไง ซึ่งคนส่วนมากตอบว่าเดินตามๆ กันไป ซึ่งเราเห็นว่านี่เป็นปัญหา เช่น ถ้าเกิดเป็นวันที่ท่าเรือไม่มีคนแล้วเราจะเดินตามใคร” วิช ผู้ดูแลภาพรวมของงานชิ้นนี้ เล่าให้ฟัง

“อีกปัญหาที่เจอคือหลายๆ ท่าเรืออยู่ห่างจากถนนใหญ่มาก ถ้าลงเรือมาแล้วเจอซอยยาวๆ คนก็อาจจะไม่รู้ว่าต้องเดินต่อทางไหน หรือในแบบสอบถามเรามีคำถามว่าคุณทราบได้ยังไงว่าต้องขึ้นเรือฝั่งไหน คนส่วนมากจะตอบว่าใช้ความทรงจำ ซึ่งความทรงจำก็อาจจะใช้ไม่ได้กับคนที่ไม่ได้ใช้เรือเป็นประจำรึเปล่า”

ผลจากการทำแบบสอบถามทำให้พวกเขาตั้งสมมติฐานในใจว่า ‘ข้อมูล’ คือส่วนสำคัญที่ขาดหายไป

“เราตั้งสมมติฐานว่าถ้าคนเข้าถึงท่าเรือไม่ได้ก็จะเริ่มต้นใช้เรือไม่ได้ กลับกันถ้าเขาไปถึงท่าเรือได้ถูกท่าก็จะเดินทางได้ ดังนั้นถ้าเราผลักดันให้คนได้รับข้อมูลที่ชัดเจน เราคิดว่าคนก็น่าจะหันมาใช้เรือมากขึ้น จากนั้นค่อยพัฒนาระบบเรือให้สะดวกสบายรองรับผู้ใช้งานที่หลากหลาย” วิชเล่า

ออกแบบท่า

เมื่อได้ผลจากแบบสอบถามออนไลน์ ขั้นต่อไปพวกเขาจัดเวิร์กช็อป ‘สถานี (เรือ) ดำเนินสำดวก’ เพื่อชักชวนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับเรือและท่าเรือ หน่วยงานที่มีท่าเรือตั้งอยู่ เช่น กระทรวงพาณิชย์ และประชาชนทั้งที่เป็นนักขึ้นเรือขาประจำและขาจร มาสุมหัวเพื่อหาหนทางพัฒนาเรือให้เป็นขนส่งมวลชนที่ดีขึ้นไปอีก

ก่อนจัดงานโก้รับบทวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามให้เข้าใจง่ายและนำมาเสนอต่อผู้เข้าร่วมเวิร์กช็อป จากนั้นจึงแบ่งเป็นกลุ่มย่อย และให้แต่ละกลุ่มลองหาไอเดียพัฒนาเรือต่อยอดจากข้อมูลที่ได้จากแบบสอบถาม

“กลุ่มที่วิชดูแลมีทั้งเจ้าหน้าที่จากบริษัทที่เกี่ยวข้องและผู้ใช้งาน ผู้ใช้จะเป็นฝ่ายบอกว่าอยากได้อะไรบ้าง ส่วนเจ้าหน้าที่เป็นฝ่ายอธิบายว่าอะไรทำได้หรือไม่ได้ มันจึงเป็นการหาทางออกบนข้อจำกัดระดับหนึ่ง แต่สิ่งที่เราพยายามทำให้ไม่มีข้อจำกัดคือการพัฒนาพื้นที่หรือรูปแบบของท่า เพราะดั้งเดิมแต่ละท่าก็มีรูปแบบที่ต่างกันอยู่แล้ว เราจึงอยากได้ไอเดียสร้างสรรค์ที่หลากหลายที่สุด” วิชเล่า

ในเวิร์กช็อป พวกเขาพบว่าสมมติฐานของพวกเขาที่คิดว่าปัญหาของท่าเรือคือ ‘การให้ข้อมูล’ ตรงกับปัญหาที่หลายกลุ่มระบุ รวมถึงยังได้ประเด็นเพิ่มเติมอย่างเรื่องความปลอดภัยที่คนเห็นว่าเป็นหัวใจหลักของการสัญจรทางเรือ

เมื่อแต่ละกลุ่มได้ประเด็นที่ตนสนใจแก้ แต่ละกลุ่มจะได้รับโมเดลท่าเรือจำลองที่มี 2 โป๊ะ 1 อาคาร ให้แต่ละกลุ่มลองนำไปออกแบบดู

“เราอยากเห็นว่าทุกคนคิดว่าท่าเรือควรมีอะไรบ้าง เช่น บางกลุ่มเลือกทำสติกเกอร์นำทาง บางกลุ่มบอกว่าควรมีการแยกทางเข้า-ออก บางกลุ่มคิดระบบจ่ายเงินแค่ขาเข้า ส่วนขาออกเน้นออกให้เร็วที่สุดเพื่อไม่ให้ขวางทางสัญจร บางกลุ่มบอกว่าไม่ควรมีข้อมูลอยู่ในท่า แต่ควรอยู่ด้านหน้าที่เป็นพื้นที่โล่ง ไอเดียเหล่านี้เกิดจากการเวิร์กช็อปทั้งสิ้น”

นอกจากไอเดียเรื่องข้อมูล วิชเล่าต่อว่าหลายกลุ่มเลือกจะเน้นประเด็นเรื่องความปลอดภัย เช่น มีไอเดียทางลาดเชื่อมต่อระหว่างตัวเรือและตัวท่า ไปจนถึงไอเดียเรื่องการเตรียมพร้อมอุปกรณ์ปฐมพยาบาล เครื่องมือจัดการเหตุฉุกเฉินต่างๆ รวมถึงการไม่มีสิ่งกีดขวางทางสัญจรของผู้ใช้เรืออีกด้วย

สร้างท่า

หลังได้ไอเดียหลากหลายจากผู้คนหลายหลากแล้วก็เป็นหน้าที่ของ MAYDAY! ในการนำไอเดียเหล่านั้นมาสรุปองค์ประกอบที่ท่าเรือควรมี แล้วออกแบบท่าเรือ ติดตั้ง และทดลองใช้จริง

ด้วยข้อจำกัดด้านระยะเวลา ทีมจึงเลือกทำโปรเจกต์นี้ที่ท่าเรือเพียงแห่งเดียวก่อนนั่นคือ ท่าเรือข้ามฟากคลองสาน-สี่พระยา ที่มีคนใช้หนาแน่นและเหมาะพอดิบพอดีกับการเป็นท่าเรือที่คนมาเที่ยวงาน Bangkok Design Week ใช้เดินทางด้วย

ท่าเรือสี่พระยาก่อนติดตั้งผลงานของ MAYDAY!

ท่าเรือสี่พระยาพร้อมป้ายแบบใหม่

แม้จะเลือกติดตั้งงานที่เดียว แต่เพราะงานที่พวกเขาเคยทำล้วนแล้วแต่เกี่ยวข้องกับรถเมล์ที่คนในทีมรู้ข้อมูลเป็นอย่างดี เมื่อต้องมาพัฒนาเรือทีมก็ถึงกับออกปากว่าเป็นการทำงานที่ซับซ้อนและแปลกใหม่ ทำให้ต้องทำการบ้านมากเป็นพิเศษ แต่สุดท้ายก็เป็นไปได้ด้วยดี

สิ่งหนึ่งที่ทางทีมพัฒนาคือแผนที่ ซึ่งจำเป็นว่าจะต้องมีส่วนประกอบของเรือข้ามฟากและเรือด่วนอยู่ด้วยกัน เพื่อการนี้โก้รับหน้าที่หาข้อมูลในการทำแผนที่เส้นทางเรือทั้งหมด ซึ่งแม้จะดูเป็นเรื่องพื้นฐานมากๆ แต่การหาข้อมูลที่เป็นปัจจุบันกลับไม่ง่าย เมื่อข้อมูลเรือข้ามฟากหาไม่ง่ายเหมือนเรือด่วน 

“ข้อมูลท่าเรือข้ามฟากบางส่วนต้องดึงมาจาก open data จากหลายๆ ที่ เช่น เราต้องดูว่าท่าเรือนั้นๆ ยังให้บริการไหมจากสถิติของคนใช้เรือข้ามฟากแต่ละปี” โก้ยกตัวอย่าง

ส่วนเนติ์ลงพื้นที่เพื่อสำรวจเส้นทางเรือจริง ดูจำนวนทางเข้า-ออกของท่าเรือ และมองหาจุดติดตั้งป้ายบอกทางเข้าท่าที่เป็นไปได้

“เราลงไปเดินดูว่าจุดไหนคือจุดที่ผู้ใช้เรือต้องเจอบ้าง ถ้ามีจุดไหนที่คนเดินไปถึงแล้วจะงงมันก็ควรมีป้าย หรือทางไหนที่สามารถเดินไปยังท่าเรือได้แต่น่ากลัวเราก็ตัดออกหรือไม่แนะนำ” เนติ์เล่าให้ฟัง

แต่ใช่ว่าจะเน้นการติดป้ายรัวๆ ให้คนเห็นชัดเข้าใจง่ายเท่านั้น คิดละเอียดถึงขั้นว่าป้ายใหม่จะติดตั้งอยู่ตรงไหน โดยมีไอเดียว่าพวกเขาอยากปักป้ายใหม่ให้น้อยที่สุด

“เราพยายามมองดูว่าเสาแต่ละต้นสามารถติดสิ่งบอกทางได้ไหม ตู้ไหนสามารถแปะสติกเกอร์ได้บ้าง หรือป้ายไหนที่เราใช้ด้านหลังได้บ้าง เพราะการปักป้ายเพิ่มในกรุงเทพฯ ที่ทางเท้าแคบอยู่แล้วอาจจะไม่ใช่ทางออกที่ดี เราเลยดูจากสิ่งที่มีอยู่แล้วก่อน ยกเว้นว่าถ้าไม่มีจุดที่เหมาะสมจริงๆ ก็จำเป็นจะต้องหาทางปักหรือแขวนป้ายเพิ่ม”

วิชอธิบายต่อว่าเมื่อเลือกจุดติดตั้งป้ายและสัญลักษณ์ต่างๆ ได้แล้ว พวกเขาจึงหาทางติดต่อกับเจ้าของพื้นที่หรือเจ้าของสิ่งของเหล่านั้นเพื่อขออนุญาตใช้งาน ซึ่งก็มีทั้งหน่วยงานรัฐและภาคเอกชนโดยมีทาง Creative Economy Agency (CEA) หัวเรืองาน Bangkok Design Week ช่วยประสานบางส่วน

และนอกจากจะออกแบบอุปกรณ์ต่างๆ สำหรับท่าเรือข้ามฟากคลองสาน-สี่พระยาแล้ว พวกเขายังนำเอาข้อมูลจากเวิร์กช็อป ‘สถานี (เรือ) ดำเนินสะดวก’ มาถอดองค์ประกอบหลักที่ท่าเรือควรมีเก็บไว้ใช้ในอนาคตด้วย

“เราถอดระบบมาว่าในหนึ่งท่าเรือควรมีอะไรบ้าง เช่น ต้องมีป้ายตรงปากซอยเพราะผู้ใช้ต้องเดินเข้าไปในซอยลึก ต้องมีระบบป้ายตรงทางแยก ถ้าซอยลึกมากเมื่อเดินไปสักระยะหนึ่งต้องมีป้ายย้ำเพราะคนอาจเริ่มไม่มั่นใจแล้วว่ามาถูกทางไหม และต้องมีป้ายแผนที่ให้ข้อมูล เรากำหนดแพตเทิร์นเหล่านี้ออกมาเพื่อให้สามารถนำไปพัฒนากับท่าเรืออื่นๆ ต่อได้เลย แต่บริบทพื้นที่ รูปแบบ และการออกแบบ อาจแตกต่างกันไป” วิชขยายความ

ทดสอบให้เข้าท่า

ขณะนี้ท่าเรือข้ามฟากโฉมใหม่ติดตั้งเสร็จแล้ว ณ ท่าเรือคลองสานและท่าเรือสี่พระยา แต่ท่าเรือนี้ไม่มีทางเสร็จเรียบร้อยหาก MAYDAY! ไม่รู้ว่าสิ่งที่พวกเขาออกแบบจะได้ผลจริงแท้แค่ไหน 

“เราอยากให้ทุกคนลองไปใช้ท่าเรือและฟีดแบ็กว่ารู้สึกยังไง เพราะสิ่งที่สำคัญที่สุดในระบบการบอกทางคือประสบการณ์ของผู้ใช้งาน ถ้าผู้ใช้ไม่บอกเราจะไม่รู้เลยว่ามันดีหรือไม่

“ตอนนี้เราไม่ได้มั่นใจว่าสิ่งที่ติดตั้งมันดีร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่เราพยายามทำให้ดีที่สุดเท่าที่เราคิดออก ซึ่งฟีดแบ็กจากผู้ทดลองใช้จะทำให้มันดีขึ้นได้อีก” วิชบอก

“มันอาจเป็นข้อเรียกร้องของประชาชนต่อไปด้วยว่า เห็นตัวอย่างท่าเรือแบบนี้เกิดขึ้นแล้วทำไมไม่เกิดขึ้นที่อื่นๆ อีกบ้าง นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เรานำไปเสนอต่อได้ว่า จากการทดลองทำที่พื้นที่นี้กระแสตอบรับเป็นแบบนี้ แล้วมันอาจนำไปขยายผลต่อได้” เนติ์ทิ้งท้าย

The post ท่าเรือแบบไหนถึงจะเข้าท่า? หาคำตอบกับ MAYDAY! ใน Bangkok Design Week 2020 appeared first on a day magazine.

การเข้าถึงได้ที่ว่านี้คือเธอแบ่งหนึ่งวันในสัปดาห์ให้ใครก็ตามเข้ามาพูดคุยปรึกษาหรือต่อยอดไอเดียของตัวเองกับรัฐมนตรีผู้เปี่ยมประสบการณ์ด้านเทคโนโลยีและคอมพิวเตอร์แฮกเกอร์ตัวเป็นๆ ในประเด็นที่เกี่ยวกับนวัตกรรมทางสังคม (social innovation) ซึ่งคือการสร้างสรรค์หรือหยิบนำนวัตกรรมมาใช้เพื่อหาทางออกให้กับประเด็นทางสังคมต่างๆ

นี่ถือเป็นเรื่องใหญ่ เพราะออเดรย์มีส่วนสำคัญในการขยับ ขับเคลื่อน และจุดประกายนวัตกรรมทางสังคมมากมายที่ใช้อยู่ในไต้หวัน เช่น แพลตฟอร์ม vTaiwan ที่เธอเป็นที่ปรึกษานั้นเปิดให้ประชาชนร่วมเสนอกฎหมายและเป็นพื้นที่ถกเถียงต่อยอดระหว่างประชาชน ภาคประชาสังคม ผู้เชี่ยวชาญ ไปจนถึงผู้แทนที่ได้รับการเลือกตั้ง ในเรื่องเกี่ยวกับกฎหรือข้อบังคับที่หาข้อสรุปได้ยาก เป้าหมายของ vTaiwan คือเพื่อช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายออกกฎหมายได้ตรงตามสถานการณ์และความต้องการของสังคมจริงๆ โดยที่ผ่านมามันช่วยคลี่คลายปัญหาคลาสสิกแห่งยุคสมัยอย่างเรื่องกฎข้อบังคับของรถรับจ้างอย่างอูเบอร์และทำแท็กซี่ให้ยอมรับข้อตกลงร่วมกันจนสำเร็จมาแล้ว 

ในตอนที่ออเดรย์ขึ้นรับตำแหน่งรัฐมนตรี เธอประกาศชัดเจนว่าหน้าที่ของเธอไม่ใช่การเป็นรัฐมนตรีให้คนเพียงบางกลุ่ม เธอไม่ได้มาช่วยกระจายโฆษณาชวนเชื่อของรัฐ แต่เธอจะเป็นช่องทางในการผนวกสติปัญญากับความแข็งแกร่งเข้าด้วยกัน

เดือนก่อน เรามีโอกาสได้พบออเดรย์ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บนเวทีการประชุมเรื่อง Social Innovation and Civic Participation ที่พูดถึงนวัตกรรมทางสังคมและการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงกับสิ่งที่ออเดรย์ทำอยู่

ก่อนเริ่มเข้าสู่เนื้อหาบนเวที เธอรีบออกตัวว่าเธอไม่ได้มาเลกเชอร์พร้อมฉายคิวอาร์โค้ดที่พาให้ผู้เข้าร่วมสแกนเข้าไปใน Slido แพลตฟอร์มที่ให้โพสต์คำถามหรือโหวตสนับสนุนคำถามที่คนอื่นสงสัย เธออธิบายว่าสิ่งที่เธอจะนำเสนอบนเวทีส่วนใหญ่มาจากคำถามที่คนอยากรู้มากที่สุด และเมื่อถึงเวลาที่เธอให้สัมภาษณ์กับเรา เธอไม่ได้ปล่อยให้เราอัดเสียงเพียงลำพัง ปุ่ม record ของเธอทำงานไปพร้อมๆ กับเครื่องอัดของเรา สองสิ่งนี้สะท้อนเรื่องการมีส่วนร่วม และความโปร่งใส ซึ่งเป็นเรื่องที่เธอให้ความสำคัญเป็นอย่างดี

และต่อไปนี้คือแนวคิดในการทำงานของออเดรย์และการขับเคลื่อนนวัตกรรมทางสังคมของไต้หวันที่เราอยากชวนคุณมาเรียนรู้ไปพร้อมๆ กัน

จุดประกาย

ปีที่แล้ว ไต้หวันเริ่มจัด Presidential Hackathon หรืองานของภาครัฐที่ดึงดูดให้นักสร้างสรรค์ โปรแกรมเมอร์ และผู้ที่สนใจ ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ไปจนถึงคนทั่วไปทั้งที่สนใจและมีความถนัดเฉพาะทางมาเข้าร่วมสร้างนวัตกรรมที่แก้ปัญหาที่มีอยู่จริงในสังคม

ในขณะที่แฮ็กกาตอนส่วนใหญ่ใช้เวลา 2-3 วันในการแข่งขัน แต่แฮ็กกาตอนโดยภาครัฐครั้งนั้นกินระยะเวลายาวนานถึง 3 เดือน เพราะเป้าหมายของการจัดงานนี้คือเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริการสาธารณะและส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชนผ่านนวัตกรรมทางสังคมที่มีส่วนร่วมทั้งจากภาครัฐ ข้าราชการ และภาคประชาชน

“สิ่งที่ผู้ชนะจะได้รับไม่ใช่แค่เงิน แต่เป็นคำสัญญาจากประธานาธิบดีที่จะสนับสนุนให้ 5 ทีมผู้ชนะเปลี่ยนไอเดียที่พัฒนามาให้กลายเป็นจริงภายใน 12 เดือนให้ได้ ไม่ว่าด้วยเงินทุนสนับสนุนหรือการแก้ไขปรับเปลี่ยนข้อบังคับ” และการได้เห็นสิ่งที่คิดพัฒนาเป็นจริงได้นี่เองคือจุดแข็งของงานนี้ที่ดึงดูดให้คนมาเข้าร่วม

“ถ้าช่วงต้นปี 2014 คุณเป็นคนทั่วไปแล้วได้ยินว่ารัฐบาลจะจัดแฮ็กกาตอน ทุกคนคงพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า ไม่ มันไม่มีทางเกิดขึ้นในไต้หวัน” ออเดรย์เล่าย้อนถึงบรรยากาศในไต้หวันเมื่อห้าปีที่แล้วให้เราฟังซึ่งต่างกับความเป็นจริงในทุกวันนี้ที่รัฐและภาคประชาชนร่วมมือกันสร้างนวัตกรรมทางสังคมแก้ไขปัญหาหลายอย่าง เธอบอกว่าตัวกระตุ้นสำคัญให้คนหันมาสนใจเรื่องนี้คือ Sunflower Movement ในปี 2014

Sunflower Movement คือการเคลื่อนไหวของประชาชนไต้หวันที่ลุกฮือออกมาปิดล้อมรัฐสภาเพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลทบทวนแผนในการรับข้อตกลงการค้าระหว่างไต้หวันกับจีน​ (Cross-Strait Services Trade Agreement หรือ CSSTA) ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อเปิดการค้าเสรีระหว่างไต้หวันและจีน โดยฝั่งผู้สนับสนุนข้อตกลงมองว่ามันจะช่วยให้จีนและไต้หวันลงทุนในตลาดของแต่ละฝ่ายได้อย่างเสรีมากขึ้น ส่วนผู้คัดค้านที่ออกมาประท้วงมองว่าความตกลงนี้จะกระทบเศรษฐกิจไต้หวัน เพราะจะเปิดช่องให้จีนบีบเศรษฐกิจไต้หวันจนเกิดความเสียหายร้ายแรงได้

ออเดรย์เองก็เป็นหนึ่งในผู้สนับสนุนการเคลื่อนไหวของประชาชน เธอใช้สกิลด้านไอทีที่มีในการติดตั้งระบบถ่ายทอดสดเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นให้ผู้คนภายนอกได้รับรู้ ซึ่งเธอเคยอธิบายไว้ว่าการกระทำนั้นไม่ใช่การกระทำที่กระด้างกระเดื่องต่อรัฐ แต่เป็นการกระตุ้นให้ผู้คนพูดคุยแลกเปลี่ยนในเรื่องนี้มากขึ้นเท่านั้น

อีกหนึ่งตัวอย่างในการใช้เทคโนโลยีมาช่วยในเหตุการณ์นี้คือการทำเว็บไซต์เชิงข้อมูลให้บริษัทต่างๆ พิมพ์รหัสบริษัทของตัวเองเพื่อดูว่าหากข้อตกลง CSSTA ผ่าน บริษัทนั้นๆ จะได้รับผลกระทบทางไหนบ้าง

“เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้คนเห็นว่ามันเป็นไปได้ที่คนจำนวนมากบนถนนกับคนอีกมากมายบนโลกออนไลน์ และเอ็นจีโออีกกว่า 20 แห่งจะทำงานร่วมกัน มันแสดงให้เห็นว่าดิจิทัลทำให้ชีวิตดีขึ้นได้ยังไง”

เธอเน้นย้ำด้วยสายตามุ่งมั่น พร้อมเล่าต่อว่าการเลือกตั้งท้องถิ่นในช่วงปลายปีเดียวกันนั้น ผลปรากฏว่าผู้สมัครทุกคนที่สนับสนุนไอเดีย ‘รัฐเปิด’ (open government) หรือรัฐที่เปิดให้คนเข้าถึงข้อมูลได้นั้นได้รับความนิยมอย่างมากจนนำมาสู่ชัยชนะ ส่วนผู้สมัครที่ไม่เห็นด้วยกับการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนกลับได้รับความพ่ายแพ้ การให้ความสำคัญเรื่องการมีส่วนร่วม ความโปร่งใส และการเข้าถึงได้เริ่มเห็นชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ ในไต้หวัน

ห้องทดลองนวัตกรรมทางสังคม

อาจฟังดูแปลกประหลาด หากจะบอกว่าห้องทำงานของออเดรย์ตั้งอยู่ในตลาดดอกไม้ JianGuo แต่หากได้รู้ว่าห้องทำงานแห่งนี้มีอีกบทบาทเป็นห้องทดลองนวัตกรรมทางสังคมหรือ Social Innovation Lab ที่เปิดรับไอเดียใหม่ๆ จากคนทั่วไป และให้พื้นที่สำหรับการทดลองทำไอเดียเหล่านั้นให้เกิดขึ้นจริง การตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ทุกคนเข้าถึงได้อย่างตลาดดอกไม้ก็เป็นแนวคิดที่เข้าท่าไม่น้อย

เธอเล่าย้อนแนวคิดห้องทดลองนวัตกรรมทางสังคมว่าสัมพันธ์กับสิ่งที่ประธานาธิบดี Tsai Ing-wen เคยกล่าวตอนรับตำแหน่งเมื่อ 3 ปีที่แล้วว่า “ก่อนนี้ ประชาธิปไตยคือการปะทะกันระหว่างค่านิยมสองแบบ แต่ปัจจุบันประชาธิปไตยต้องกลายเป็นบทสนทนาระหว่างค่านิยมที่หลากหลาย”

ความหมายของประชาธิปไตยในรูปแบบปัจจุบันที่ประธานาธิบดีหมายถึงคือไอเดียของนวัตกรรมทางสังคมและการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนนี่เอง

ออเดรย์ยกตัวอย่างว่าเดิมที ผู้ที่ให้ความสำคัญกับประเด็นสิ่งแวดล้อมกับผู้ที่ให้ความสำคัญกับการเจริญเติบโตของเศรษฐกิจอาจยึดถือต่างคุณค่า โดยรัฐบาลก็ต้องยอมเลือกหรือแลกเปลี่ยนอะไรบางอย่าง แต่แนวคิดนวัตกรรมทางสังคมคือการนำเอาคุณค่าที่สองฝั่งมีร่วมกันมาหาทางออกอย่างสร้างสรรค์ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม (co-creation)

ทุกๆ วันพุธ เธอจะประจำอยู่ที่ห้องทดลองฯ ตั้งแต่สิบโมงเช้ายันสี่ทุ่ม เพื่อสแตนด์บายรอพูดคุยกับใครก็ตามที่มีเรื่องราวหรือข้อเสนอมาปรึกษา โดยมีข้อแลกเปลี่ยนเดียวคือพวกเขาต้องยินยอมให้โพสต์บทสนทนานั้นในช่องทางออนไลน์ของเธอ

“ทุกครั้งฉันจะถอดเทปบทสนทนาและโพสต์ลงในช่องทางออนไลน์ของตัวเอง พอทำแบบนี้ แทนที่บทสนทนาของเราจะจบลงแค่ส่วนตัว ใครๆ ก็สามารถเข้ามาอ่านและอ้างถึงคำตอบหรือบทสนทนาของฉันได้โดยไม่ต้องขออนุญาต และนำไปพูดคุย ต่อยอดได้เลย เช่นกันกับงานประชุมใดๆ ที่ฉันนั่งเป็นประธานฉันก็จะถอดเทปบทสนทนาและโพสต์ไว้ด้วย

“ฉันทำแบบนี้เพราะไอเดียของฉันคือความโปร่งใสอย่างที่สุด (radical transparency) นั่นหมายความว่ามันจะต้องโปร่งใสตั้งแต่รากฐาน ฉันจึงทำให้ความโปร่งใสเป็นค่าเริ่มต้น (default) แต่เพื่อป้องกันไม่ให้คนที่เกี่ยวข้องรู้สึกไม่สบายใจ เราก็ต้องอนุญาตให้เขาปรับประโยคใหม่หรือยอมให้เขาตัดข้อความบางส่วนที่อาจพาดพิงบุคคลอื่นออกไป โดยให้เขาร่วมแก้ไขและตรวจการถอดเทปนั้นก่อนที่จะโพสต์” เธออธิบาย

เข้าถีงได้

นอกจากความโปร่งใสอย่างที่สุดแล้ว อีกสิ่งที่ออเดรย์ให้ความสำคัญอย่างที่สุดคือการไม่กีดกันใครออกไปจากข้อมูลใดๆ ก็ตามที่เปิดกว้างสู่สาธารณชน เธอมองถึงขั้นที่ว่าหุ่นยนต์ก็ต้องเข้าถึงและอ่านข้อมูลเหล่านั้นได้

“ถ้าคุณโพสต์แค่ข้อมูล (information) แต่ไม่ได้โพสต์ข้อมูลที่มีโครงสร้างชัดเจน (structured data หรือข้อมูลที่เก็บในรูปแบบที่จัดการเรียบร้อยพร้อมนำไปใช้งานต่อ) ลงไปด้วย เท่ากับว่าคุณกำลังกีดกันคนที่รับข้อมูลในวิธีที่ต่างกันออกไป”

ในที่นี้ออเดรย์หมายถึงบางคนที่ต้องรับข้อมูลผ่านเครื่องแปล เครื่องอ่าน หรือคนที่รับข้อมูลผ่านภาพซึ่งต้องใช้เทคโนโลยีช่วยแปลงสาร โดยไต้หวันยึดถือแนวทางการออกแบบเว็บไซต์ตามมาตรฐานสากลที่เรียกว่า  Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติที่ทำให้แน่ใจว่าคนทุกกลุ่มจะเข้าถึงเนื้อหาบนโลกออนไลน์ได้ 

ไม่ใช่แค่เรื่องนี้ ออเดรย์เข้าใจดีว่าไทเปไม่ใช่ทั้งหมดของไต้หวัน เธอจึงหาเวลาเดินทางไปยังเมืองที่ห่างไกลอยู่เสมอโดยเรียกมันว่า “เป็นการนำเทคโนโลยีไปหาผู้คน”

ด้วยแนวคิดนี้ เธอจึงเดินทางไปพบเจอ ทำความรู้จัก และใช้เวลากับกลุ่มคนท้องถิ่น ทั้งกลุ่มสหกรณ์ ผู้ประกอบการ และคนทั่วไป โดยการไปเยือนแต่ละครั้งจะมีนัดประชุมทางไกลกับตัวแทนจากกระทรวงต่างๆ ที่ทำงานอยู่ที่ห้องทดลองนวัตกรรมทางสังคมในไทเป โดยมีคนในพื้นที่เป็นผู้ถาม ส่วนกระทรวงต่างๆ เป็นผู้ตอบ

ที่สำคัญ แม้จะทำงานในตำแหน่งรัฐมนตรี แต่เธอกลับไม่ได้ถือว่าตัวเองยืนอยู่ข้างใดข้างหนึ่ง แต่มองตัวเองว่าเป็นตัวกลางระหว่างรัฐบาลและกลุ่มคนเคลื่อนไหวมากกว่า

“หลักการของฉันคือคนในออฟฟิศฉันมารวมตัวกันด้วยความสมัครใจ เพราะฉะนั้นฉันจะไม่สั่งและจะไม่รับคำสั่งใคร คนที่ทำงานร่วมกับฉันแม้จะมาจากกระทรวงต่างๆ ก็มาแบบสมัครใจ เป็นคนที่อยากขับเคลื่อนเรื่องรัฐเปิด ส่วนฉันก็เห็นตัวเองเป็นตัวกลางระหว่างขบวนการเคลื่อนไหวและรัฐบาล

“สิ่งสำคัญก็คือในออฟฟิศของฉันต้องมีความสมดุลระหว่างสองฝั่ง ทั้งฝั่งตัวแทนรัฐบาลและภาคประชาชน อย่างในฝั่งรัฐบาลเองก็ต้องเป็นตัวแทนมาจากหลายกระทรวง ส่วนอำนาจที่ฉันมีก็คืออำนาจในการเชื่อมต่อกลุ่มคนต่างๆ เข้าด้วยกันนั่นเอง”

ประชาชน-รัฐบาล

แม้เทคโนโลยีจะสร้างการมีส่วนร่วมได้ดีและเป็นเครื่องมือในการสร้างรัฐประชาธิปไตยด้วย แต่ใครก็ตามก็อาจนำไปใช้ในทางตรงกันข้ามได้ เราจะหลีกเลี่ยงผลกระทบด้านลบได้ยังไง นี่คืออีกคำถามที่หลายคนอยากรู้จากออเดรย์

เธอตอบว่า “เทคโนโลยีเปรียบเสมือนตัวขยาย ถ้าเรานำไปใช้กับนวัตกรรมทางสังคมมันก็จะขยายนวัตกรรมนั้น แต่ถ้าเราใช้มันในการตรวจตราควบคุมมันก็จะทำให้การควบคุมเกิดขึ้นอย่างเข้มข้น ดังนั้นสิ่งสำคัญคือสังคมต้องเข้าใจข้อดีข้อเสียของมัน และยอมรับร่วมกันว่าจะใช้มันทำให้อะไรๆ ดีขึ้นได้ยังไง”

ออเดรย์ยกตัวอย่างนวัตกรรมวิทยาศาสตร์จากภาคประชาชนชื่อ AIR BOX ว่านวัตกรรมนี้เกิดจากกลุ่มคนที่ใส่ใจคุณภาพอากาศจึงซื้อเครื่องวัดคุณภาพอากาศมาติดตั้งในพื้นที่ของตัวเองและอัพโหลดข้อมูลเหล่านั้นลงบนบล็อกเชน (เครือข่ายการเก็บข้อมูลที่ทุกคนเข้าถึงและได้รับข้อมูลเดียวกัน เมื่อข้อมูลถูกบันทึกจะแก้ไขเปลี่ยนแปลงไม่ได้) เพื่อให้มั่นใจว่าข้อมูลได้รับการกำกับดูแลอย่างเป็นประชาธิปไตย ไม่มีใครทำอะไรกับเซนเซอร์หรือแก้ไขข้อมูลได้ ส่วนใครที่สนใจนำข้อมูลนี้ไปพัฒนาต่อก็สามารถนำไปใช้ได้ฟรี

เธอเล่าต่อว่ารัฐเข้ามามีส่วนร่วมกับโปรเจกต์นี้เมื่อแอร์บ็อกซ์จำนวนหนึ่งติดตั้งไปแล้วพบว่ามีพื้นที่บริเวณหนึ่งที่ขาดหายไปรัฐจึงช่วยติดตั้งกล่องให้ ซึ่งหนึ่งในพื้นที่ที่ไม่มีกล่องแอร์บ็อกซ์ติดตั้งอยู่เลยคือในเมืองไถจง เนื่องจากเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมของเอกชน แต่เนื่องจากโคมไฟในพื้นที่นั้นเป็นของรัฐ รัฐจึงติดตั้งเครื่องวัดคุณภาพอากาศบนโคมไฟแทน

เธอขยายความว่าแม้กล่องที่ติดในบริเวณนั้นจะเป็นกล่องที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐ แต่รัฐก็ไม่ได้ครอบครองการกำกับดูแล ทุกอย่างยังทำงานโดยภาคสังคมและสนับสนุนโดยภาควิชาการ โดยเธอเน้นย้ำก่อนจากกันว่านวัตกรรมทางสังคมจะเกิดขึ้นได้และทำงานได้ดีก็ต่อเมื่อมีภาคประชาชนที่เข้มแข็ง

“การให้สังคมเป็นผู้กำหนดก่อนว่าเรื่องไหนคือเรื่องสำคัญ จากนั้นรัฐค่อยมาเข้าร่วม คือปรัชญาของรัฐบาลไต้หวัน” เธอทิ้งท้าย

The post Audrey Tang รัฐมนตรีดิจิทัลไต้หวันที่ชวนรัฐและทุกคนมาแก้ปัญหาสังคมด้วยเทคโนโลยี appeared first on a day magazine.