สิ่งที่เราได้เห็นแล้วคือผลลัพธ์ในดีกรีแรก แต่ดีกรีแรกนั้นจะส่งผลต่อดีกรีต่อๆ มายังไงกลับเป็นสิ่งที่คาดคะเนถึงยากกว่า ไม่ใช่ยากกว่าเพียงสองเท่า แต่ยากกว่าแบบยกกำลัง

Daniel Zhang ผู้บริหาร Alibaba กล่าวถึงผลลัพธ์ของโรคระบาดใหญ่ครั้งที่แล้วอย่างซาร์สไว้ว่า

“17 ปีที่แล้วธุรกิจ e-commerce เติบโตอย่างสูงหลังโรคซาร์สระบาด เราเชื่อว่าภัยพาลสร้างการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้บริโภคและภาคธุรกิจเสมอ มันจะมาพร้อมโอกาสใหม่ๆ เราสังเกตว่าผู้บริโภคจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ สามารถจัดแจงธุระทั้งเรื่องส่วนตัวและการงานของตนทางดิจิทัล… ผู้บริโภคหลายคนเปลี่ยนวิถีชีวิต และพนักงานหลายบริษัทก็เปลี่ยนวิถีการทำงาน ตอนนี้หลายคนทำงานที่บ้าน ซื้ออาหาร ของสด ของชำ และสิ่งจำเป็นจากบ้าน ผมคิดว่านี่เป็นความท้าทายยิ่ง วิกฤตครั้งนี้สร้างความท้าทายใหญ่ต่อสังคม แต่มันก็ให้โอกาสพวกเราได้ลองวิถีชีวิตและวิถีการทำงานแบบใหม่ด้วยเช่นกัน

“ดังนั้นหลังสิ่งนี้ผ่านพ้น ผมคาดว่าจะเกิดแนวโน้มอันหลีกเลี่ยงไม่ได้ ธุรกิจและผู้บริโภคจำนวนมากจะมีชีวิตดิจิทัล หรือมีการทำงานแบบดิจิทัล ดังนั้นในระยะยาวนี่ถือเป็นเรื่องดีสำหรับความก้าวหน้าของดิจิทัลในสังคม”

ผลของโควิด-19 ทำให้หลายคนรวมถึงตัวผมเริ่มไม่ต้องเข้าออฟฟิศและทำงานที่บ้าน นี่เป็นการทดลองนโยบายใหญ่ยักษ์ที่สุดครั้งหนึ่งในระดับโลก เราได้ยินเรื่องการทำงานที่บ้านรวมถึงการเข้างานแบบยืดหยุ่นมานานหลายปี แต่มาได้สัมผัสจริงก็คราวนี้โดยมีโควิด-19 เป็นตัวเร่ง

อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ ผู้ร่วมก่อตั้ง Blognone, Brand Inside และ Siam Intelligence Unit (SIU) บันทึกไว้อย่างน่าสนใจว่า สิ่งที่เราต้องปรับตัวเพื่อให้ใช้ชีวิตได้บนความปกติใหม่ (New Normal) นั้นสะท้อนผ่านการเปลี่ยนแปลงของการเคลื่อนย้าย 3 สิ่ง คือข้อมูล คน และสิ่งของ ในโลกใหม่นี้การเคลื่อนย้ายข้อมูลไม่ได้รับผลกระทบใดๆ เพราะเราทำข้อมูลทุกประเภทให้เป็นดิจิทัลและสร้างเครือข่ายครอบคลุมไว้แล้ว (ผมขอหมายเหตุเพิ่มว่าครอบคลุมเฉพาะบางส่วนของโลก) การเคลื่อนย้ายผู้คนคือการเดินทางนั้นย่อมได้รับผลกระทบ ประชาชนร่นถอยจากการเชื่อมต่อระดับนานาชาติสู่ระดับที่เล็กลง นั่นคือชาติ ซึ่งจะทำให้เกิดนโยบายและอุดมการณ์ชาตินิยม อาจส่งผลให้การค้าระหว่างประเทศและการเดินทางไปต่างประเทศลดลง

สำหรับการเคลื่อนย้ายที่ 3 คือการเคลื่อนย้ายสิ่งของ อิสริยะแยกแยะว่าในสายพานการผลิตนั้น แต่ละส่วนจะได้รับผลกระทบแตกต่างกันไป ตั้งแต่ต้นน้ำอย่างการค้นคว้าจะได้รับผลกระทบน้อยกว่า ด้านการผลิตจะมีการใช้หุ่นยนต์มากขึ้นเพราะความกลัวเรื่องโรค การกระจายสิ่งของในระดับไมล์สุดท้าย (คือการส่งถึงบ้านหรือถึงที่) ยังต้องพึ่งพามนุษย์อยู่ ไปจนถึงการขายหน้าร้านที่น่าจะได้รับผลกระทบสูงสุดเพราะการเลือกสินค้า หรือกระทั่งการ ‘ค้นพบ’ สินค้าที่เหมาะกับตัวเองนั้นสามารถทำบนโลกออนไลน์ได้ (อย่างที่หลายคนก็ตระหนักดีในช่วงนี้เพราะเปิดเว็บซื้อของรัวๆ)

โดยสรุปแล้วอิสริยะเห็นว่าโลกหลังโควิด-19 พึ่งพาการใช้คนน้อยลงจากเดิม และงานจำนวนมากจะถูกโอนย้ายไปสู่ช่องทางดิจิทัลแทน

เมื่อมองโควิด-19 ในฐานะตัวเร่ง ผมคิดว่าหากในภาคอุตสาหกรรมโควิด-19 ไปเร่งการใช้หุ่นยนต์หรือเครื่องจักรเข้ามาช่วยในการผลิต (เท่าที่ทราบ หลายโรงงานพิจารณาลงทุนซื้อเครื่องจักรทดแทนแรงงานเพิ่มแล้ว) ในภาคเศรษฐกิจความรู้ โควิด-19 ก็จะเร่งการลดการพึ่งพาแรงงาน (สมอง) มนุษย์เช่นกัน การลดการพึ่งพานี้จะเกิดจาก 2 ปัจจัยสำคัญ คือระบบอัตโนมัติและธรรมชาติการกินรวบของระบบดิจิทัล

สำหรับระบบอัตโนมัตินั้น ตัวอย่างที่เป็นภาพแทนได้ชัดที่สุดก่อนโควิด-19 ด้วยซ้ำคือ ธุรกิจธนาคารที่มีการลดจำนวนสาขาให้บริการเพราะผู้คนสามารถใช้ตู้เอทีเอ็มเพื่อรับบริการอย่างเดียวกันได้ (แถมไม่ต้องโดนขายประกันตลอดเวลา) ต่อมาโลกก็เคลื่อนเข้าสู่ระบบธนาคารดิจิทัลซึ่งก็ยิ่งลดจำนวนคนลงไปอีก ผมคิดว่าสำหรับอุตสาหกรรมที่สามารถลดรูปเป็นข้อมูล (ธุรกรรมการเงินคือการเคลื่อนย้ายข้อมูล ไม่ใช่การเคลื่อนย้ายธนบัตร) และอุตสาหกรรมที่ ‘ความถูกต้องเรียบร้อย’ คือมาตรฐาน (เช่น การเงิน การบัญชี เทียบกับอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ที่ระบบอัตโนมัติเข้ามาแทนที่ได้น้อยกว่า) โควิด-19 จะส่งผลรุนแรงและเราจะได้เห็นการเคลื่อนย้ายแรงงานจำนวนมาก

ส่วนเรื่องธรรมชาติการกินรวบของระบบดิจิทัล ผมคิดว่าโควิด-19 มาพร้อมกับความยืด-หยุ่นในการทำงานด้านความรู้ความคิดที่มากขึ้นก็จริง แต่สิ่งที่ควรระลึกไว้คือความยืดหยุ่นนั้นถูกปรับใช้กับทุกคน ไม่ใช่เพียงเราคนเดียว บริษัทที่ใช้นโยบาย virtual office จะมีความยืดหยุ่นในการเลือกจ้างแรงงานโดยดูที่ความสามารถมากขึ้นและไม่ต้องพิจารณาปัจจัยอย่างระยะห่างของบ้านพนักงานกับที่ทำงาน คำถามอย่าง ‘บ้านอยู่ไกลไหม’ จะถูกตัดออกจากการสัมภาษณ์ของบริษัท virtual บริษัทสามารถจ้างงานข้ามจังหวัดหรือข้ามประเทศได้ บางบริษัทพูดถึงความยืดหยุ่นของการจ้างงานข้ามไทม์โซนว่า ‘เหมือนงานนั้นรันไปตลอด 24 ชั่วโมง’ ซึ่งเขาคิดว่าเป็นข้อได้เปรียบเมื่อเทียบกับบริษัทที่ต้องมีตัวตนและออฟฟิศจริง

เราไม่เพียงแข่งกับคนในย่านเดียวกันหรือจังหวัดเดียวกันแล้ว แต่เรากำลังแข่งกับคนทั้งประเทศหรือทั้งโลก–เราอาจเคยได้ยินคำพูดนี้มานาน แต่วันนี้มันก้าวเข้าสู่สถานะความจริง

เมื่อทุกคนมีความยืดหยุ่นในการทำงาน แรงงานที่มีประสิทธิภาพที่สุดจะหาวิธีขยายขนาดการรับงานของตัวเองเพื่อให้ได้ผลตอบรับตามที่พอใจ การผูกบริษัทกับพนักงานแบบหนึ่งต่อหนึ่งอาจใช้ไม่ได้อีกต่อไป (เดิมทีมันใช้ได้เพราะคนเราสามารถอยู่ในสถานที่ทางกายภาพได้เพียงที่เดียวเท่านั้น) คนคนหนึ่งอาจเป็นพนักงานของ 3-4 บริษัทโดยแบ่งเวลาให้แต่ละบริษัทตามสัดส่วนของงาน แนวคิดเรื่องการจ้างงานโดยดูจากสิ่งที่ทำไม่ใช่เวลาที่ทำจะแข็งแรงขึ้น เราไม่จำเป็นต้องนั่งทำงาน 6 ชั่วโมง 8 ชั่วโมงในออฟฟิศ และกลัวว่าเจ้านายจะโกรธหากกลับบ้านก่อนอีกแล้ว ถ้าทำงานเสร็จก็คือเสร็จ สามารถล็อกออฟไปได้เพื่อใช้เวลาที่เหลือตามหาโอกาสอื่นๆ นั่นยิ่งทำให้บริษัทต้องการแรงงาน ‘ระดับกลาง’ น้อยลง และตามหาแรงงาน ‘ที่มีประสิทธิภาพหรือเหมาะสมที่สุด’ ได้อย่างสะดวกขึ้น

บริษัทที่มีนโยบายการจ้างงานที่ยืดหยุ่น (เช่น ไม่ผูกมัดตัวพนักงาน จ่ายงานตามความสามารถ) ก็จะใช้ประโยชน์จากแรงงาน ‘พรีเมียม’ ได้ดีกว่าบริษัทที่แข็งขืนในธุรกิจประเภทเดียวกัน บางบริษัทในต่างประเทศเริ่มโครงการรับนักศึกษาฝึกงานแบบ virtual โครงการนี้ไม่ถูกผูกมัดด้วยสถานที่ (บ้านอยู่ไหนก็มาทำได้) และจำนวน (ไม่ต้องเตรียมเก้าอี้หรือพื้นที่ออฟฟิศให้ก็ทำได้) ทำให้ได้ผู้ผ่านการคัดเลือกที่มีคุณภาพมากขึ้น นี่เป็นพลวัตการจับคู่แบบใหม่ที่น่าจะเกิดขึ้น

เราจะได้เห็นอะไรอีกหากโลกก้าวเข้าสู่การทำงานที่บ้านอย่างแท้จริง ผมคิดว่าเรื่องหนึ่งที่เป็นไปได้คือความสัมพันธ์ของคนในที่ทำงานอาจไม่เหมือนเดิม เดิมทีเราผูกสัมพันธ์กันด้วยการพูดคุยเรื่องส่วนตัวหรือเรื่องไร้สาระตามโต๊ะหรือตอนกินข้าวกลางวัน แต่เมื่อเรายกออฟฟิศอันเป็นพื้นที่ออกจากสมการ เป็นไปได้ไหมว่าเพื่อนร่วมงานจะเป็นเพียง ‘เพื่อนร่วมงาน’ มากขึ้น และเป็น ‘เพื่อน’ กันน้อยลง การนัดวิดีโอคอลหรือทักแชตเพื่อคุยเรื่องไร้สาระไม่ใช่เรื่องยากเย็นเกินทำก็จริง แต่มันก็ยากพอที่จะทำให้บางเรื่องถูกเก็บไว้ไม่พูดเพราะไม่สะดวก แถมยังด้วยความที่มันมีหลักฐานเก็บไว้ด้วย ยิ่งทำให้บางคนต้องระวัง การสานสัมพันธ์อย่างไม่เป็นทางการจะเกิดขึ้นน้อยลง ซึ่งจะเปลี่ยนเครือข่ายความสัมพันธ์ในออฟฟิศไป (ลองคิดดูว่าเพื่อนที่ชอบเลียเจ้านายจะปรับตัวยังไง เขาจะทักเจ้านายไปเพื่อเมาท์คุณไหม–อาจไม่ ทั้งด้วยความที่ไม่มีอะไรให้เมาท์ เมาท์ไม่สะดวก หรือทั้งคู่)

หากเพื่อนร่วมงานเป็นเพียง ‘เพื่อนร่วมงาน’ ก็เป็นไปได้ว่าเราจะหวนกลับสู่เพื่อนในวงสังคมอื่น ซึ่งนั่นอาจเปลี่ยนวิธีการคิดเรื่องธุรกิจชุมชนไป อาจเกิดย่านและร้านรวงประเภทใหม่ๆ ให้เราได้รวมตัว

ความที่มนุษย์เป็นสัตว์สังคมที่ถูกแบ่งอยู่ในกล่องใครกล่องมันด้วยผลกระทบของโควิด-19 เราอาจทรีตความสัมพันธ์แบบหนึ่งต่อหนึ่งว่ามีค่ามากขึ้น อะไรก็ตามที่ไม่สามารถผลิตซ้ำหรือเผยแพร่เพื่อคนหมู่มากจะถือเป็นความรุ่มรวย เราต่างต้องการความสัมพันธ์แบบของใครของมัน แต่เมื่อเราต้องการความสัมพันธ์นี้พร้อมๆ กันหลายร้อยล้านคน ก็เป็นเรื่องน่าสนใจว่าจะทำให้เกิดงานใหม่ๆ อะไรขึ้นมา

หนึ่งในแนวคิดที่น่าสนใจเกี่ยวกับโควิด-19 คือการมองว่ามันสร้างโอกาสให้เราเห็นว่าสิ่งใดสำคัญแท้จริง สิ่งสำคัญที่โดดเด่นขึ้นมาในทุกวันนี้คืออาหาร ยารักษาโรค ที่อยู่อาศัย หรือความสัมพันธ์ ส่วนไอเทมแฟชั่นล่าสุดหรือของแบรนด์เนมอาจเป็นเพียงเสียงรบกวน ผมคิดว่าหลังจากนี้เราอาจได้เห็นการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการจับจ่ายของผู้คน โดยเฉพาะเมื่อคำนึงถึงภาวะเศรษฐกิจตกต่ำที่กำลังจะตามมา เราอาจกลับมาย้อนถามตัวเองอีกครั้ง แต่ครั้งนี้เป็นครั้งที่เสียงดังที่สุด ว่าเราทำงานไปทำไมและทำงานไปเพื่อซื้ออะไร มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ถูกตรึงไว้กับ 4 มิติ ซึ่ง 3 มิติคือตำแหน่งแห่งที่ และมิติที่ 4 คือเวลา โควิด-19 ยึด 3 มิติของเราไว้ มันสร้างอุปสรรคให้เราเคลื่อนกายไปไหนมาไหนได้ยาก สิ่งที่เรายังพอจัดการได้อยู่ในปัจจุบันคือเวลา การปันส่วนความคิดให้กับแต่ละช่วงเวลาอย่างมีประสิทธิภาพจะเป็นทรัพยากรสำคัญของคนในระบบเศรษฐกิจความรู้

ผมคิดว่าเราจะได้เห็นผู้ชนะที่ชนะอย่างล้นเหลือเกินจินตนาการมาพร้อมกับเหยื่อทางเศรษฐกิจจำนวนนับไม่ถ้วน

การทำงานเพียงเพื่อทำงานไม่พอแล้วในระนาบใหม่ แต่ต้องทำงานให้ดียิ่งเพียงเพื่อไม่ให้ตัวเองตกขบวน

คำถามคือประเทศของเราเตรียมทรัพยากรไว้เพียงพอสำหรับการพาประชาชนขึ้นขบวนความเปลี่ยนแปลงนี้หรือยัง

The post การงานหลังฝันร้าย ว่าด้วยการทำงานที่จะเปลี่ยนไปหลังยุคโควิด appeared first on a day magazine.

และหากการเป็นใครสักคนทำให้เราเลี้ยงชีพได้ก็ย่ิงดีเข้าไปใหญ่!

Shen Man เคยเป็นนางพยาบาล เธออายุ 21 ปี “จะ 22 ปีเร็วๆ นี้ มีเวลากอบโกยอย่างมากก็อีกสองปี” พ่อเธอบอก

เธอนั่งหน้าจอคอมพิวเตอร์ ไมค์จ่อตรงปาก เธอเคยเป็นนางพยาบาล, แต่ตอนนี้เธอไม่ใช่นางพยาบาลแล้ว เธอร้องเพลงหากิน ไม่ใช่การร้องเพลงตามผับ ตามคลับ ตามบาร์ ไม่ใช่การร้องเพลงบนเวที แต่เป็นการร้องเพลงเพื่อเอาอกเอาใจคนบนโซเชียลเน็ตเวิร์ก ไลฟ์สตรีมมิงแพลตฟอร์มชื่อ YY เธอร้องเพื่อหาเงินจริงๆ และเธอทำมันเต็มเวลาโดยไม่ทำงานอื่น รายได้ของเธอต่อเดือนหลายล้านบาท มาจากสปอนเซอร์ที่กดซื้อ ‘กิฟต์’ บนแพลตฟอร์มให้

ถ้าสปอนเซอร์มีเงินน้อย อาจซื้อให้ได้เพียงอมยิ้มไม่กี่อัน ตีเป็นเงินก็ไม่กี่หยวน แต่หากสปอนเซอร์เป็นมหาเศรษฐีเขาก็อาจเลือกกดซื้อเครื่องบินหรือรถยนต์ให้เธอ

มันไม่ได้เป็นอะไรมากไปกว่าธุรกรรมง่ายๆ ที่แสดงออกมาเป็นภาพเอฟเฟกต์บนจอเท่านั้น แต่สำหรับเธอและเขามันคือเงินจริงๆ มันคือการแข่งขัน มันคืออาชีพ มันคือการเล่นกับตัวเลข

บนโลกแห่งความเป็นจริง เชี่ยน เหมิน อาจเป็นชนชั้นที่ทั้งถูกเรียก และเรียกตัวเองว่า ‘เตี่ยวซือ’ (diaosi) แปลว่า ‘พวกขี้แพ้’ หรือ loser ในภาษาอังกฤษ แต่ไม่ใช่กับบนนี้–ไม่ใช่กับ YY–ณ ที่แห่งนี้ เธอเป็นนางฟ้า เป็นดาราตัวเอก และเธอก็ต้องยึดยื้อตำแหน่งนี้ไว้สุดชีวิต

จะด้วยการพูดคุยยั่วเย้า ด้วยการขอบคุณสปอนเซอร์รายใหญ่โดยเรียกนามแฝงของเขาออกสื่อ ด้วยการแต่งตัวโป๊เล็กๆ น้อยๆ พูดถึงหน้าอกของตัวเอง (“ถ้าใหญ่ขึ้นมาละก็นะ”) หรือด้วยการขอร้องและตะโกนให้สปอนเซอร์ทั้งใหญ่เล็กร่วมกันซื้อกิฟต์ก่อนที่เธอจะ ‘แพ้’ เธอก็ทำทั้งนั้น มันคืองาน

นี่ไม่ใช่ฉากจากซีรีส์ Black Mirror

จะว่าไป Black Mirror ซีรีส์เทคโนโลยีด้านมืดก็เคยเสนอเรื่องราวคล้ายกันนี้มาแล้วในตอน Fifteen Million Merits ในตอนนั้น ตัวละครเอกต้องปั่นจักรยานเพื่อสะสมคะแนน (เงิน) เมื่อสะสมคะแนนได้มากๆ เขาก็สามารถใช้คะแนนนั้นเพื่อสนับสนุนคนที่เขาชื่นชอบในการประกวดความสามารถออนไลน์ได้

ต่อมาเพียงสี่ปี เรื่องราวใน Black Mirror ที่ Charlie Brooker ผู้สร้าง จินตนาการไว้ก็เป็นจริงเต็มรูปแบบ

และมันไม่ได้น่ากลัวน้อยไปกว่ากัน

นี่คือฉากหนึ่งจากภาพยนตร์สารคดี People’s Republic of Desire จาก Hao Wu ผู้กำกับชาวจีน สารคดีเรื่องนี้สำรวจปรากฏการณ์ไลฟ์สตรีมมิงที่เกิดขึ้นในประเทศ โดยเน้นไปที่แพลตฟอร์ม YY เป็นหลัก อาจเป็นเพราะแพลตฟอร์มนี้เป็นแพลตฟอร์มที่ ‘กระตุ้นให้เกิดการแข่งขัน’ และ ‘ล่อลวงผู้ใช้ให้เสียเงิน’ ได้เก่งที่สุด

นอกจากสารคดีเรื่องนี้จะติดตามชีวิตของเชี่ยน เหมิน แล้ว มันยังติดตามนักแสดงตลกชายที่ใช้ชื่อในการแสดงว่า Big Li ด้วย ถ้าเชี่ยน เหมิน ดึงดูดใจผู้ชมให้เสียเงินด้วยเสน่ห์เรียบๆ ด้วยความธรรมดา และเสียงร้องที่ถึงจะไม่ได้แย่ แต่ก็ไม่ได้เพราะพริ้งขั้นเทพแล้ว บิ๊ก ลี ก็ดึงดูดใจพวกเขาด้วยความรู้สึก​​ ‘เข้าถึงได้’

“ผมชอบบิ๊ก ลี เพราะบิ๊ก ลี ทำให้ผมรู้สึกว่าคนขี้แพ้อย่างพวกเราก็มีโอกาสกับเขาเหมือนกัน” แฟนของบิ๊ก ลี ซึ่งเป็นกลุ่มชายใช้แรงงานให้สัมภาษณ์ พวกเขาบอกว่า การได้ดูไลฟ์สตรีมเมอร์เหล่านี้เป็นการหนีไปจากโลกแห่งความเป็นจริง เป็นปฏิสัมพันธ์ทางสังคมที่พวกเขารอคอยในแต่ละวัน และพวกเขาก็รู้ดีว่าการคอมเมนต์หรือการดูเฉยๆ นั้นไม่มีประโยชน์อะไร หากต้องการให้ตัวไลฟ์สตรีมเมอร์–คนที่พวกเขาดูอยู่ในจอ–สนใจ พวกเขาก็มีทางเลือกเดียว คือการซื้อกิฟต์ให้เท่านั้น

“ว้า! เธอไม่สนใจจะขอบคุณเราเลยด้วยซ้ำ” พวกเขาบ่นหลังจากซื้ออมยิ้มให้ไลฟ์สตรีมเมอร์คนหนึ่ง

ในจีน ไลฟ์สตรีมเป็นธุรกิจใหญ่ยักษ์ ประชากรมากกว่า 400 ล้านคนดูไลฟ์สตรีม และบนแพลตฟอร์มต่างๆ ก็มีช่องไลฟ์สตรีมรวมกันนับล้านช่อง บางช่องร้องเพลง บางช่องเล่นตลกหรือ prank แกล้งเพื่อน บางช่องไม่ได้ทำอะไร มากินข้าวให้ดูเฉยๆ บางช่องก็ถ่ายสัตว์เลี้ยงแช่ไว้ มีทุกรูปแบบ ทั้งมาเดี่ยว มาคู่ มากลุ่ม (เหมือนกับยูทูบบ้านเรานั่นเอง) นี่เป็นธุรกิจมูลค่ามหาศาล มีการประเมินว่ามูลค่าของมันมากถึง 4.4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เงินที่ไหลเวียนอยู่ในนี้ถูกแบ่งสรรปันส่วนกันระหว่างไลฟ์สตรีมเมอร์ เอเยนต์ที่ทำหน้าที่เป็นผู้จัดการไลฟ์สตรีมเมอร์ (กินส่วนแบ่งจากรายได้ของพวกเขา แต่ก็จะช่วยโปรโมตและซื้อโหวตให้ในกรณีที่จำเป็น) และแพลตฟอร์มอย่าง YY ซึ่งกินส่วนแบ่งมากถึง 40%

ที่น่าตกใจคือผู้ดูไลฟ์สตรีมบางคนมีรายได้เดือนละไม่ถึงพันดอลลาร์สหรัฐ แต่พวกเขาเตรียมงบไว้ ‘ซื้อกิฟต์’ ให้กับคนที่ตัวเองชื่นชอบมากกว่ารายได้ในแต่ละเดือนเสียอีก

เหตุผลที่ทำให้ห่าว วู สนใจถ่ายทำสารคดีประเด็นนี้คือเขาพบว่า บริการไลฟ์สตรีมอย่าง YY ดึงดูดคนในทุกชนชั้น ตั้งแต่ชนชั้นแรงงานล่างสุดที่ทำรายได้ไม่กี่ร้อยหยวน ชนชั้นกลางที่ดูเอาสนุก ไปจนถึงคนร่ำคนรวยที่มีเงินนับร้อยล้านบาทไว้เททิ้ง–ไม่สิ–เทไปกับความชื่นชอบของตนที่มีต่อใครคนหนึ่ง

และมันก็เป็นธุรกิจ

แพลตฟอร์มอย่าง YY นั้นฉลาด, ฉลาดจนน่าตกใจ, มันถูกออกแบบมาให้รีดเงินจากผู้ใช้ได้ดีทุกวิถีทาง

ตัวอย่างหน่ึงคือ ทุกๆ ปีมีหนึ่งสัปดาห์ YY จะจัดแข่งขันสตรีมเมอร์ยอดฮิต คุณจะได้โหวตให้สตรีมเมอร์ที่คุณชื่นชอบก็ต่อเมื่อ, ใช่, คุณจ่ายเงิน การแข่งขันทวีความรุนแรงขึ้นในทุกปี เงินถูกเทเข้าแพลตฟอร์มนับสิบล้านดอลลาร์สหรัฐภายในเวลาไม่กี่วัน คะแนนโหวตของสตรีมเมอร์สุดฮอตวัดกันที่หลักสิบล้าน

ด้วยไฟแห่งการแข่งขัน สตรีมเมอร์ที่เคยครองตำแหน่งอันดับหนึ่งอย่างเชี่ยน เหมิน มีทุกอย่างให้ต้องสูญเสีย เธอรู้ดีกว่าเมื่อไหร่ก็ตามที่เธออันดับตก เมื่อนั้นความรุ่งโรจน์ของเธอก็จะหายวับ เธอรู้ว่าการถูกลดอันดับคือสัญญาณของขาลง เมื่อเธอรู้อย่างนี้ เธอจึงเล่นหมดหน้าตัก–ทำทุกอย่างเท่าที่ทำได้–ขอร้องและออกคำสั่งให้กองทัพสปอนเซอร์ของเธอใช้จ่ายให้มากเท่าที่จะมากได้

เอเจนซีบางรายก็ต้องเทเงินลงไปในการแข่งขันด้วยซ้ำ หากพวกเขามองว่ามันเป็นการพนันที่ได้แต้มต่อ หากใช้เงินแล้วเด็กในสังกัดของตนชนะ นั่นก็ย่อมแปลว่าตนมีไพ่ในการหากินไปอีกปี หากประเมินแล้วเด็กไปไม่ไหวและใกล้แพ้ พวกเขาก็อาจตัดไฟแต่ต้นลม

เหตุการณ์เช่นนี้ทำให้บางครั้ง ตัวสตรีมเมอร์เองก็ต้องลงเงินเพื่อโหวตให้ตัวเองเป็นเม็ดเงินหลักล้าน พวกเขารู้–ว่านี่อาจเป็นการลงทุนที่มีแต่เสีย–คล้ายกับการแข่งขันสะสมอาวุธที่ไม่มีใครชนะ นอกจากตัวแพลตฟอร์ม แต่อันดับ คะแนนโหวต และความเสียหน้ามันค้ำคอ

กับผู้แพ้, นอกจากความนิยมที่ตกลงแล้ว, บางส่วนอาจถูกก่นด่าจากอดีตแฟนด้วยซ้ำว่าเป็น ‘พวกหลอกลวง’ หรือ ‘พวกดีแต่ปาก’ ที่ ‘มาทำให้เชื่อว่าจะชนะ แล้วกลับแพ้’–ใช่, ตรรกะมันไม่ถูกนักหรอก, ถ้าเลือกได้ใครอยากจะแพ้กันเล่า–แต่ก็เป็นกับดักทางอารมณ์ที่เข้าใจได้–ใครๆ ก็อยากอยู่ฝั่งชนะ

คุณคิดว่าเรื่องทั้งหมดนี้ชวนให้เศร้าไหม หรือมันเป็นเรื่องปกติของโลกที่ต้องดำเนินไปเช่นนี้อยู่แล้ว มันคือความงามหรือความน่ารังเกียจของตลาดเสรีกันแน่

แพลตฟอร์มอย่าง YY ต่างอะไรไปจากแพลตฟอร์มอย่าง Patreon ที่ให้คนทั่วไปสามารถมาเป็น ‘ผู้สนับสนุน’ (Patron) ของศิลปินได้ด้วยการจ่ายเงินเป็นจำนวนคงที่ต่อเดือน ด้วยความหวังที่ว่าเขาหรือเธอจะผลิตงานดีๆ ออกมาอีก

และจะว่าไป มันก็ไม่ต่างจากแพลตฟอร์มอย่าง Twitch (เล่นเกมเพื่อคนสนับสนุน) แพลตฟอร์มเกิร์ลกรุ๊ปที่ต้องให้แฟนๆ ซื้ออัลบั้มเพื่อ ‘โหวต’ น้องๆ ที่ตัวเองชื่นชอบ แพลตฟอร์มอย่างยูทูบและเฟซบุ๊กเลย เทียบกันแล้ว YY อาจ ‘ไปข้างหน้า’ มากกว่าเท่านั้น

นักวิจารณ์นิยาม YY โดยให้ “ลองจินตนาการถึงวงการสื่อบันเทิงอเมริกันในอีก 40-50 ปี” นี่คือเศรษฐกิจแห่งความโด่งดัง ระบบที่จะบันดาลให้บางคนเป็นผู้ชนะด้วยสมการใหม่ ที่ไม่ขึ้นกับหน้าตาหรือความสามารถเท่านั้น คุณเป็นอะไรก็ได้ คุณธรรมดาที่สุดก็ได้ คุณแค่โชคดีก็ได้ เหมือนการสุ่มลอตเตอรี่โชคชะตาใหม่ และหากใครดวงดีก็จะประสบความสำเร็จ

คุณรู้ไหม ถึงคุณจะเกลียดระบบที่ว่านี้อย่างไร แต่หากคุณได้เห็นชีวิตของเหล่าไลฟ์สตรีมเมอร์ เห็นความพ่ายแพ้หรือชัยชนะของพวกเขา เห็นรอยยิ้มและหยาดน้ำตา คุณก็อดที่จะเอาใจช่วยเล็กๆ ไม่ได้

เพราะเราต่างปรารถนาจะเป็นใครสักคน

The post ‘โลกหมุนด้วยไลก์’ ว่าด้วยทุนนิยม โซเชียลเน็ตเวิร์ก และการแข่งขันแบบจีน appeared first on a day magazine.

– คอสมอส, คาร์ล เซแกน

ก่อนอื่นต้องบอกไว้ก่อนว่าผมชอบหนังสือ อยู่กับมันมาตั้งแต่ยังเด็ก ตั้งแต่หนังสือการ์ตูนอย่าง โดราเอมอน หนังสือนิยายสืบสวนสอบสวนของอกาธา คริสตี้ หนังสือที่พาให้เราเข้าไปอยู่ในโลกแห่งเวทมนตร์อย่าง แฮร์รี่ พอตเตอร์ จนถึงหนังสือที่มอบความรู้ให้กับเราในแขนงต่างๆ ตั้งแต่จิตวิทยา เศรษฐศาสตร์ ประวัติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ ฯลฯ หากไม่ได้อ่านหนังสือพวกนั้น วันนี้ผมคงไม่มีโอกาสได้ทำงานอย่างที่ได้ทำหรือเขียนอย่างที่อยากเขียน

แต่นั่นเอง ถึงจะรักหนังสือแค่ไหน ผมก็รู้ว่ามันมีข้อจำกัดอยู่หลายอย่าง โดยเฉพาะหนังสือน็อนฟิกชั่น (หรือหนังสือที่ไม่ใช่เรื่องแต่ง–ไม่ได้อ่านเพื่อความเพลิดเพลินเท่านั้น) ทั้งหลาย

ข้อจำกัดอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือ ‘พออ่านจบแล้ว บางทีก็จำสิ่งที่ผู้เขียนเขียนได้เพียง 10-20 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น’ นั่นคือในวินาทีที่อ่านจบนะครับ หากปล่อยทิ้งไว้เนิ่นนาน เมื่อถูกถามเราก็อาจจำได้ว่าเคยอ่านหนังสือที่ว่ามาแน่ๆ และพอจับใจความหลักออกมาได้สักหนึ่งหรือสองประโยค แต่ถ้าให้อธิบายโดยละเอียดก็อาจทำไม่ได้–จำไม่ได้เสียแล้ว

น่าเสียดายที่เวลาเกือบสิบชั่วโมงถูกใช้ไปกับหนังสือเล่มใดเล่มหนึ่ง แต่สิ่งที่เราในฐานะผู้อ่านได้รับกลับเป็นเพียงความรางเลือน

ลองถามตัวเอง คุณเป็นเหมือนกันไหม? คุณหยิบหนังสือมาสักเล่ม ด้วยความตั้งใจว่าจะซึมซับข้อเขียนที่ถูกเรียบเรียงมาอย่างดี คุณพลิกอ่านมันวันแล้ววันเล่า จบวันหนึ่งคุณก็ปิด วางหนังสือเล่มนั้นลง เพียงเพื่อพบว่าแท้จริงสิ่งที่คุณจดจำนั้นสาธยายออกมาได้ไม่เกินหนึ่งหรือสองย่อหน้า​?

ทำไมหนังสือจึงเป็นสื่อที่ ‘ไร้ประสิทธิภาพ’ และมีวิธีใดไหมที่จะทำให้หนังสือเป็นสื่อที่ดีกว่านี้คือคำถามใจกลางของข้อเขียนของ Andy Matuschak นักออกแบบ วิจัย และพัฒนาซอฟต์แวร์ ชื่อ Why Books Don’t Work

Matuschak เทียบหนังสือกับการฟังเลกเชอร์ เขาคิดว่าเลกเชอร์ส่วนมากก็ไร้ประสิทธิภาพเช่นกัน ด้วยความที่มันตั้งอยู่บนความเข้าใจผิดๆ เรื่องการเรียนรู้ของมนุษย์ที่ว่า ‘ผู้บรรยายบรรยายความคิดหนึ่ง นักเรียนได้ยินคำบรรยายเหล่านั้นแล้วนักเรียนก็จะเข้าใจ’ นี่คือแนวความคิดเรื่องความเข้าใจที่เรียกว่า transmissionism–Matuschak ตั้งข้อสังเกตว่าเมื่อใดก็ตามที่การเลกเชอร์ได้ผล นั่นก็เป็นเพราะผู้สอนไม่เพียงพึ่งพาการเลกเชอร์เท่านั้น แต่ยังใช้สื่อหรือวิธีการอื่นๆ เข้ามาร่วมด้วย อย่างเช่นการให้ทำโครงงานหรือการชวนแก้ไขปัญหา

หนังสือก็ใช้โมเดลความเข้าใจแบบ transmissionism เช่นกัน Matuschak บอกว่าหนังสือนั้นถูกสร้างขึ้นมาด้วยความคิดเดียวที่ว่า ‘ผู้คนจะซึมซับปัญญาจากการอ่านประโยค’ เมื่อผู้เขียนเขียนหนังสือ พวกเขาไม่คาดหวังให้ผู้อ่านอ่านเพียงประโยคบนหน้ากระดาษเท่านั้น พวกเขาคาดหวังให้ผู้อ่านค่อยๆ ไตร่ตรองถึงสิ่งที่อ่านอย่างถี่ถ้วน ตั้งคำถามกลับ หรือพกพาสิ่งที่สงสัยไปเป็นบทสนทนากับคนอื่นๆ ผู้อ่านที่อ่านหนังสือได้อย่างมีประสิทธิภาพมักสะท้อนสิ่งที่ได้อ่านในสมองด้วยประโยคอย่าง ‘ประโยคนี้ทำให้ฉันนึกถึง…’ ‘ประเด็นนี้ขัดแย้งกับ…’ ‘ฉันไม่เข้าใจที่….’ หรือจดสรุปสิ่งที่ได้อ่านด้วยภาษาของตนเอง ไม่เพียงลอกเลียนสิ่งที่เพิ่งได้อ่านมาเท่านั้น

แต่ Matuschak ก็บอกว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดกับผู้อ่านทุกคนและการคาดหวังให้ผู้อ่านเป็นผู้แบกรับภาระทั้งหมดก็อาจไม่ใช่วิธีการที่ดีนัก คำถามต่อมาที่เขาตั้งจึงเป็น ‘จะมีวิธีใดไหมที่หนังสือจะช่วยให้ผู้อ่านทำสิ่งเหล่านี้ได้โดยไม่ต้องใช้ความพยายามหนักหน่วง’

เขายกตัวอย่างบางความพยายามที่เกิดกับหนังสืออย่างตำราหรือเทกซ์บุ๊กขึ้นมา ตำราส่วนมากมักสอดแทรกคำถามให้ผู้อ่านตอบหรือระลึกก่อนเดินหน้าไปยังไอเดียใหม่ๆ ซึ่งก็ดูสอดคล้องดีกับวิธีการเรียนรู้ที่ถูกต้อง แต่ Matuschak คิดว่านั่นอาจไม่เพียงพอ เพราะผู้คนจำนวนมากยังคงพึ่งพาการสมัครเข้าคอร์สรายวิชาเพื่อเรียนรู้มากกว่าที่จะอ่านตำราด้วยตนเองอยู่ เพราะเมื่อเราลงเรียนรายวิชาใดรายวิชาหนึ่ง ภาระในการตัดสินใจว่าเราควรตั้งคำถามอะไรและตอนไหนนั้นจะไม่ขึ้นอยู่กับเรา แต่ขึ้นอยู่กับผู้สอนมากกว่า และหากนักเรียนติดขัดช่วงใด ผู้สอนก็สามารถประเมินและลงรายละเอียดเพิ่มขึ้นได้ มีวิธีใดไหมที่จะทำให้หนังสือแบกรับภาระพวกนี้ไว้

Matuschak เสนอคำถามที่ไกลไปกว่านั้น เขาเสนอว่า ‘แทนที่เราจะคิดว่าทำอย่างไรให้หนังสือมีประสิทธิภาพ ทำไมเราไม่ประดิษฐ์สื่อรูปแบบใหม่ขึ้นมาเสียเลย นี่ไม่ได้หมายความว่าเราจะละทิ้งวิธีการเล่าแบบหนังสือหรือทิ้งกระดาษไป แต่เป็นการขอให้เราละทิ้งความคิดดั้งเดิมที่ว่าหนังสือควรเป็นอย่างไรไปเท่านั้น’ เขาพยายามออกแบบ ‘สื่อ’ ชนิดใหม่ขึ้นมา โดยทดลองผ่าน ‘หนังสือ’ ชื่อ Quantum Country ที่อธิบายเรื่องการประมวลผลเชิงควอนตัม โดยใน ‘หนังสือ’ เล่มนี้จะมีแบบทดสอบอินเตอร์แอ็กทีฟสอดแทรกเป็นช่วงๆ ในบทเรียนและยังมีการส่งแบบทดสอบมาเพื่อย้ำให้ผู้เรียนจดจำภายหลังอ่านจบแล้วด้วย (ตามหลักเส้นโค้งการลืม (Forgetting Curve) ที่บอกว่าเราควรทบทวนด้วยความถี่ที่มากในช่วงแรกและลดลงในช่วงหลังเพื่อประสิทธิภาพในการจำหรือการเรียนรู้สูงสุด)

Matuschak ยอมรับว่า Quantum Country นั้นเป็นเพียงชิ้นส่วนเล็กๆ ของการพัฒนาสื่อใหม่ เป็นเพียงก้าวแรกเริ่มของวิวัฒนาการ ‘หนังสือ’ แต่เขาก็หวังว่ามันจะทำให้เราพอเห็นความแตกต่างระหว่าง ‘การอ่าน’ กับ ‘การเข้าใจ’ และจะเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงการถ่ายทอดความรู้ของมนุษยชาติในอนาคต

อ้างอิง

Matuschak, Andy. 2019. “Why Books Don’t Work.” San Francisco. Retrieve from: andymatuschak.org/books.

The post ทำยังไงเมื่ออ่านหนังสือแล้วไม่จำ หรือหนังสือจะไม่ใช่สื่อที่มี ‘ประสิทธิภาพ’ appeared first on a day magazine.

เป็นไปได้ไหม คำที่คุณนึกถึงหลังจากอาหารจีน–กำแพงเมืองจีนหรือคนจีน อาจเป็นคำว่า ‘ของก๊อป’

นั่นอาจเป็นมุมมองที่คุณเคยมีกับมือถือสัญชาติจีน คุณอาจเคยคิดว่ามือถือสัญชาติจีนนั้นตามมือถือสัญชาติอเมริกาและเกาหลีอยู่หลายขุม, ในอดีต พวกเขาดูเป็นผู้ตามที่ไม่คิดค้นอะไรใหม่ แต่ก็มีความรวดเร็วมากพอที่จะผลิตซ้ำสิ่งที่ผู้อื่นบุกเบิก ไม่เคยอยู่แถวหน้า แต่ก็ไม่ล้าหลังเกินไปนัก

มุมมองต่อสินค้าจีนว่าเป็น ‘ของก๊อป’ กำลังเปลี่ยนแปรไปทีละน้อย โดยเฉพาะในช่วงสองสามปีหลังที่ต้องยอมรับว่าโทรศัพท์มือถือบางรุ่นนั้นมีดีไซน์และฟังก์ชั่นที่ล้ำหน้าและดูตอบโจทย์มากกว่ามือถือสัญชาติอเมริกาเสียอีก

จีนมีทรัพยากรมากพอ, มีความมุ่งมั่นมากพอ และมีแนวทางเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันมากพอ เมื่อพวกเขาตั้งใจทำอะไรแล้ว พวกเขาก็จะมานะบากบั่น มองเป้าหมายไม่วางตาจนกว่าจะสำเร็จลุล่วง

เดือนกรกฎาคมปี 2017 รัฐบาลจีนเผยแพร่เอกสารนโยบายสำคัญฉบับหนึ่ง ซึ่งในเอกสารฉบับนี้ พวกเขาระบุความมุ่งมั่นตั้งใจ วางเป้าหมายไว้ว่าภายในปี 2030 จีนจะต้องก้าวมาเป็นผู้นำด้านปัญญาประดิษฐ์ของโลกให้ได้ นั่นหมายความว่าพวกเขาตั้งใจจะแซงทั้งญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา และทุกประเทศในยุโรป และก้าวมาอยู่แถวหน้าสุดของวงการที่ล้ำหน้าที่สุดของโลก

ไม่ต้องรอนาน–เวลาผ่านไปเพียงสองปี ก็ดูเหมือนว่าพวกเขาจะบรรลุเป้าหมาย อย่างน้อยก็ในบางระดับแล้ว

งานวิจัยล่าสุดแสดงให้เห็นชัดเจนว่าอีกไม่นาน งานวิจัยสำคัญด้านปัญญาประดิษฐ์ของจีนจะมีจำนวนมากกว่างานวิจัยที่มาจากสหรัฐอเมริกา ด้วยการสนับสนุนด้านการลงทุนจากรัฐบาล ในส่วนของทางการศึกษาและอุตสาหกรรม

ที่ต้องเน้นว่าเป็น ‘งานวิจัยสำคัญ’ ก็เพราะว่าหากนับกันเฉพาะจำนวนลุ่นๆ งานวิจัยปัญญาประดิษฐ์ของจีนนั้นมีจำนวนมากกว่าสหรัฐฯ​ ตั้งแต่ปี 2006 แล้วนะครับ แต่อย่างที่เรารู้ จำนวนไม่ได้สื่อถึงคุณภาพเสมอไป–สถาบันปัญญาประดิษฐ์อัลเลนจากซีแอตเทิล (Allen Institute for Artificial Intelligence – AI2) จึงพยายามแยกแยะงานวิจัยชั้นดีออกจากงานวิจัยก๊อปแปะหรืองานวิจัยดาดๆ ด้วยการคัดกรองงานวิจัยที่ ‘มีผู้อ้างถึง (cited) มาก’ ออกมา–ด้วยตรรกะที่ว่ายิ่งมีผู้อ้างถึงงานวิจัยชิ้นใดมาก นั่นย่อมแปลว่างานวิจัยนั้นต้อง ‘มีความสำคัญ’ ไม่ว่าทางใดก็ทางหนึ่ง

หลังวิเคราะห์งานวิจัยด้านปัญญาประดิษฐ์จำนวนสองล้านชิ้นจนสิ้นปี 2018 สถาบันวิจัยอัลเลนก็สรุปด้วยความมั่นใจว่า “หากวัดกันที่งานวิจัย 50 เปอร์เซ็นต์ที่ถูกอ้างถึงสูงสุด จีนจะแซงสหรัฐฯ ในปีนี้ หากวัดงานวิจัยที่มีผู้อ้างถึงสูงสุด 10 เปอร์เซ็นต์ จีนจะแซงสหรัฐฯ ในปีหน้า และหากวัดที่ 1 เปอร์เซ็นต์สูงสุด จีนจะแซงสหรัฐฯ ในปี 2025” Oren Etzioni นักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ของสถาบันให้สัมภาษณ์กับ The Verge ว่า “คุณภาพของงานวิจัยปัญญาประดิษฐ์จีนนั้นสูงขึ้นเรื่อยๆ อย่างเห็นได้ชัด”

ทั้งหมดนี้นับว่าเร็วกว่าที่รัฐบาลจีนคาดการณ์ไว้นานทีเดียว

ทำไมจีนจึงพัฒนาได้เร็วนัก? หนังสือ AI Superpowers ของไค-ฟู ลี อดีตประธานกูเกิลประเทศจีนอธิบายว่า การพัฒนาปัญญาประดิษฐ์นั้นต้องอาศัยปัจจัย 4 ประการคือ หนึ่ง–พลังการประมวลผล สอง–ข้อมูล สาม–ความเชี่ยวชาญด้านวิทยาศาสตร์ข้อมูล และสี่–นโยบาย (ที่เอื้อให้เกิดการพัฒนา) ซึ่งในตอนนี้ประเทศจีนมีปัจจัยทุกประการครบถ้วน และในบางปัจจัยก็มีมากกว่าสหรัฐฯ เสียอีก

ด้วยจำนวนประชากรและมุมมองด้านข้อมูลส่วนบุคคลที่ต่างออกไปในจีน ทำให้บริษัทปัญญาประดิษฐ์สัญชาติจีนสามารถเข้าถึงข้อมูลก้อนมหึมาได้ ต่างจากสหรัฐฯ และประเทศในยุโรปที่มีการควบคุมเข้มงวดกว่า ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดของเรื่องนี้คือ บริษัทอย่าง Baidu นั้นสามารถร่วมมือกับรัฐบาลท้องถิ่นเพื่อใช้ประชากรจำนวน 2 ล้านคนเป็น ‘กลุ่มทดสอบ’ เพื่อพัฒนาระบบจราจรอัตโนมัติ เรื่องแบบเดียวกันนี้เกิดขึ้นได้ยากเย็นในที่อื่น

มุมมองและนโยบายเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาของจีนที่แตกต่างออกไปก็มีส่วนช่วยเช่นกัน สำหรับคนจีน การ ‘ก๊อบปี้’ นั้นไม่ถือเป็นเรื่องเสียเกียรติ แต่เป็นสิ่งที่ต้องทำและปรับตัวเพื่อให้อยู่รอดได้ในตลาด บริษัทสัญชาติจีนไม่คิดค้นอะไรเพียงเพื่อ ‘ขับเคลื่อนนวัตกรรม’ แต่พวกเขายอมที่จะ ‘ลอกเลียน’ โมเดลจากที่อื่น ปรับให้เข้ากับตลาด และแข่งขันด้วยรากฐานทางธุรกิจบนโลกแห่งความเป็นจริง ในหนังสือ AI Superpowers ไค-ฟู ลี บอกว่าถ้าคุณคิดว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในซิลิคอนวัลเลย์เป็นความโหดเหี้ยมทางธุรกิจแล้ว นั่นแสดงว่าคุณยังไม่เคยสัมผัสกับประสบการณ์สตาร์ทอัพแบบจีน ที่แต่ละบริษัทพร้อมใช้ทุกวิถีทาง ทั้งบนดินและใต้ดินเพื่อห้ำหั่นคู่แข่งให้วอดวายไป จีนเป็นสนามรบอย่างแท้จริง ผู้ชนะจากสนามรบอันโหดเหี้ยมเช่นนี้ย่อมไม่กลัวเกรงที่จะบุกออกไปยังพรมแดนใหม่ๆ ในโลกกว้าง

ประโยคหนึ่งที่อาจปลุกให้เราตื่นได้ มาจากไค-ฟู ลี เขาให้สัมภาษณ์กับโรงเรียนธุรกิจวอร์ตันว่า “ชาวซิลิคอนวัลเลย์ส่วนใหญ่ยังมองว่าจีนเป็นประเทศขี้ก๊อป (copycat) อยู่ ผมอยากบอกว่านั่นเป็นข้อผิดพลาดร้ายแรงทีเดียว”

ปัจจุบันจีนสิ้นสุด “กระบวนการคัดลอกจากตะวันตก” แล้ว

ขั้นต่อไปพวกเขาจะวิวัฒนาการเร็ว–อาจเร็วจนไม่มีใครตามทัน

The post ถึงเวลาจีน : เมื่อจีนกำลังก้าวมาเป็นผู้นำด้านปัญญาประดิษฐ์ appeared first on a day magazine.

นี่คือคำถาม ณ ใจกลางของหนังสือ Digital Minimalism : Choosing a Focused Life in a Noisy World ของ Cal Newport

ในเล่มก่อนหน้านี้อย่าง Deep Work นิวพอร์ตสำรวจการทำงาน ‘โดยไร้สิ่งกวนใจ’ ให้เราสามารถดำดิ่งลงไปในเนื้องานได้ด้วยการ ‘บล็อก’ เวลาเป็นท่อนๆ ในแต่ละวัน หลังจากหนังสือเล่มนั้นวางแผง (และกลายเป็นหนังสือเบสต์เซลเลอร์) ได้ไม่นาน นิวพอร์ตก็พบว่าคนส่วนมากไม่เพียงไม่สามารถตั้งสมาธิกับการงานได้อย่างเต็มที่เท่านั้น แต่พวกเขายังไม่สามารถจดจ่อกับการใช้ชีวิตได้ด้วย

ผมหยิบหนังสือเล่มนี้ขึ้นมาอ่านด้วยความตะขิดตะขวงใจ นี่จะเป็นหนังสืออีกเล่มใช่ไหมที่บอกให้เราไป ‘ดิจิทัลดีทอกซ์’ ชวนให้เราเลิกเล่นเน็ตสักเจ็ดวันสิบห้าวัน ราวกับนิวพอร์ตอ่านใจผมออก เขาปฏิเสธตั้งแต่บทแรกว่านี่ไม่ใช่หนังสือที่ชวนให้เราตัดขาดจากโลกอินเทอร์เน็ตไปเลย หรือชวนให้เราดีทอกซ์ระยะสั้นอย่างนั้น เป้าหมายของหนังสือเล่มนี้ของเขาคือการชักชวนให้กลับมาทบทวนความสัมพันธ์ของเรากับเครื่องมือดิจิทัลเสียใหม่ วางเราและเครื่องมือไว้ในระยะที่เหมาะสม

ตั้งแต่โซเชียลเน็ตเวิร์ก อีเมล การส่งข้อความ การดูวิดีโอสตรีมมิง และการเล่นเกมนั่นแหละ

นิวพอร์ตชวนให้เราวางกลยุทธ์การใช้เครื่องมือดิจิทัลทั้งหลายเพื่อให้พวกมันสร้างประโยชน์สูงสุด เขาไม่ปฏิเสธเทคโนโลยีและความเป็นไปได้ที่มาพร้อมกัน แต่เขาก็ชวนให้เราตั้งคำถามด้วยว่า ณ​ จุดปัจจุบันที่มนุษยชาติยืนอยู่ พวกเราใช้เทคโนโลยีอย่างที่เทคโนโลยีถูกสร้างมาจริงหรือ เขาพาย้อนกลับไปถึงการกำเนิดไอโฟนเครื่องแรกในปี 2007 ตอนนั้น สตีฟ จ็อบส์แนะนำไอโฟนว่าเปรียบเสมือนไอพอดที่สามารถโทรศัพท์ได้ ฟังก์ชั่นด้านโซเชียลมีเดียและการท่องเว็บเป็นเรื่องสำคัญรองลงมาด้วยซ้ำ จ็อบส์ไม่คาดคิดว่าไอโฟนจะพัฒนามาถึงจุดที่ฟังก์ชั่นด้านโทรศัพท์จะเป็นเรื่องรอง ในขณะที่ฟังก์ชั่นแอพฯ และโซเชียลมีเดียจะกลายเป็นจุดสนใจอันดับหนึ่งอย่างทุกวันนี้

หากคุณกำลังพบว่าตนจ้องหน้าจออย่างเหนื่อยหน่าย ไม่มีจุดประสงค์เป็นพิเศษ แต่ก็ดึงตัวเองออกมาจากมันไม่ได้ วิธีของนิวพอร์ตอาจเหมาะสำหรับคุณ เขาแนะนำให้

ขั้นตอนแรก กำหนดกฎเทคโนโลยีของคุณเสียใหม่ อย่างที่บอกไปแล้ว นิวพอร์ตไม่ได้บอกให้เราตัดขาดจากเทคโนโลยีไปเสียหมด กลับกัน เขาชักชวนให้เราแยกแยะว่าเทคโนโลยีไหนที่เรา ‘จำเป็นต้องใช้’ และตัวไหนที่ ‘ละได้’ (optional) (เขาเตือนว่า อย่าสับสน ‘ความสะดวกสบาย’ กับ ‘ความจำเป็น’ เช่น อาจเป็นเรื่องสะดวกที่เราสามารถเข้ากรุ๊ปเฟซบุ๊กเพื่อตามข่าวสารมหาวิทยาลัย แต่หากไม่ใช้ นั่นก็ไม่ได้แปลว่าวงสังคมของเราจะล่มสลาย) เมื่อแยกแยะได้แล้ว ก็มาถึงขั้นตอนถัดไป

ขั้นตอนที่สอง พักเทคโนโลยีที่ว่าสามสิบวัน แน่นอน ช่วงแรกเริ่มคุณจะพบว่าการหักดิบเช่นนี้ยากลำบาก อาจมีบางช่วงขณะที่คุณเผลอเอื้อมไปหยิบมือถือแบบไม่ได้คิดอะไร ไม่เป็นไร เมื่อสติกลับมาประทับร่าง คุณก็ควรจะเริ่มความพยายามเสียใหม่ สามสิบวันนี้เป็นสามสิบวันที่จะพิสูจน์ว่า เทคโนโลยีที่คุณบอกว่า ‘ละได้’ นั้นมัน ‘ละได้’ จริงไหม หรือแท้จริงแล้วมันสอดประสานเข้ามาในชีวิตคุณมากกว่าที่คิด ไม่แน่ คุณอาจพบว่าบางอย่างที่คุณเคยคิดว่าแสนสำคัญนั้น แท้จริงแล้วคุณละได้โดยไม่คิดถึงมันมากมายเมื่อสามสิบวันผันผ่าน

ขั้นตอนที่สาม นี่คือขั้นตอนสำคัญ หลังจบสามสิบวัน (อันแสนทรมาน?) ไปแล้ว นิวพอร์ตอยากให้เรากลับมาทบทวนเสียใหม่ว่าเราจะนำเทคโนโลยีตัวใดเข้ามาในชีวิต เขาบอกว่า จำเป็นมากที่เราจะต้องค่อยๆ เริ่มสอดแทรกเทคโนโลยีเข้ามาทีละตัวๆ ไม่ใช่พอจบสามสิบวันปุ๊บ ก็กระโดดตู้มเดียวเข้าไปในไลน์ทุกกรุ๊ป เฟซบุ๊กทุกเพจ 9GAG BuzzFeed เล่นเกมรัวๆ สิบห้าชั่วโมงติด แบบนั้นก็จะไม่เกิดประโยชน์อะไร ที่ต้องเป็น ‘ทีละตัว’ ก็เพราะเราจะได้ประเมินได้อย่างถูกต้องว่าเทคโนโลยีนั้น ‘จำเป็น’ จริงๆ ไหม (บางคนที่เข้าร่วมโครงการนี้ของนิวพอร์ตคิดว่าตัวเองจะโหยเฟซบุ๊กมาก พอสามสิบวันที่ร้างลาเฟซบุ๊กจบลง เธอก็รีบกระโดดเข้าไปหาอ้อมอกของมาร์ก ซักเกอร์เบิร์กทันที เพียงเพื่อพบว่าจริงๆ แล้วเฟซบุ๊กน่าเบื่อเป็นบ้า)

เขาให้กฎเกณฑ์ประเมินง่ายๆ ว่าเทคโนโลยีไหนเหมาะสมและควรค่าแก่การอยู่ในชีวิตของเราไว้ดังนี้

• จะต้องเป็นเทคโนโลยีที่ให้ค่ากับสิ่งที่คุณยึดถือเป็นสรณะ (deeply valued) ‘แค่มีประโยชน์บ้าง’ นั้นไม่พอ
• คุณต้องหาวิธีใช้เทคโนโลยีนี้ให้ดีที่สุดเพื่อสกัดคุณค่าที่ว่าออกมา (ถ้าวิธีที่คุณใช้ ไม่ได้เป็นวิธีที่ดีที่สุด ให้หาวิธีอื่น) ตัวอย่างเช่น หากคุณรักทวิตเตอร์เพราะคุณตามแอ็กเคานต์ความรู้ดีๆ ไว้มากมายเพื่อประดับสมอง แต่เวลาคุณใช้ทวิตเตอร์จริง คุณกลับใช้มันเพื่อพิมพ์เถียงกับเกรียนอินเทอร์เน็ต แบบนี้ก็อาจต้องหาวิธีใช้ทวิตเตอร์แบบใหม่ เช่น อันฟอลโลว์บางคนไป หรือไปที่หน้าแอ็กเคานต์ที่มอบความรู้เหล่านั้นโดยตรง โดยไม่อ่านฟีด
• คุณควรกำหนดขั้นตอนการใช้เครื่องมือเทคโนโลยีนั้นๆ ที่ระบุลงไปเลยว่า คุณจะใช้มันเมื่อไรและอย่างไร (เช่น จะเช็กอีเมลทุกห้าโมงเย็นของแต่ละวันเท่านั้น และจะใช้เวลาไม่เกิน 30 นาทีในการเช็ก)

หนังสือเล่มนี้มอบคำแนะนำบางข้อที่ชวนให้สะพรึงอยู่บ้าง เช่น นิวพอร์ตบอกว่าเราไม่ควรกดปุ่มไลก์ใดๆ เลยสักครั้งเดียว และไม่ควรคอมเมนต์อะไรบนโลกออนไลน์เลย เพราะเทียบกับการพูดคุยต่อหน้าแล้ว การกดไลก์และคอมเมนต์ออนไลน์นั้นให้ค่าเพียงกระจิริด หรือเขายกตัวอย่างกลุ่มคนที่เลือกใช้ชีวิตหลังถึงจุด ‘อิสรภาพทางการเงิน’ ด้วยการย้ายไปอยู่ในที่ห่างไกลไร้อินเทอร์เน็ต

ผมประเมินจากชีวิตของตัวเองแล้วคิดว่าคำแนะนำเหล่านี้ไม่อาจทำได้จริง (อย่างน้อยก็ในระยะเวลาอันใกล้, 5-10 ปี) เพราะจะพาให้ตกงานและเป็นบ้าไปเสียก่อน แต่ถึงอย่างนั้น แนวคิด Digital Minimalism ของนิวพอร์ตก็เปรียบเสมือนคัมภีร์เตือนใจ เหมือนหลักเกณฑ์มาตรฐาน ที่ถึงแม้เราจะทำตามไม่ได้ทั้งหมด แต่ก็มีไว้เพื่อให้ฉุกคิด และนำหลักปฏิบัติบางข้อที่เหมาะสมไปปรับใช้ในชีวิตจริง

Digital Minimalism ขึ้นต้นด้วยความเรียงของแอนดรูว์ ซัลลิแวนที่มีชื่อเรื่องว่า ‘ผมเคยเป็นมนุษย์’ (ก่อนที่เทคโนโลยีจะทำให้ผมสูญเสียความเป็นมนุษย์นั้นไป) แต่มันก็เลือกจบอย่างมองโลกในแง่ดี ด้วยประโยคสุดท้ายที่ว่า ‘เพราะเทคโนโลยีทำให้ผมเป็นมนุษย์ที่ดีกว่าที่เคยเป็น’

The post ใช้เน็ตให้น้อย ใช้ชีวิตให้มาก : แนวคิด Digital Minimalism ลดการเชื่อมต่อเพื่อชีวิตที่ดีขึ้น appeared first on a day magazine.

ตั้งแต่เมื่อไหร่ที่คำว่าฮิปสเตอร์กลายมาเป็นคำปรามาส? (เรื่องนี้น่าสืบเสาะพอๆ กับกรณีของคำว่า ‘คนดี’) เราอาจเดาได้ว่าฮิปสเตอร์เริ่มเปลี่ยนสถานะจากคำที่ใช้เรียกคนทันสมัย คนหัวขบถที่แหกธรรมเนียมสังคมมาเป็นคำด่าก็ตอนที่เรามี ‘ภาพจำ’ เกี่ยวกับฮิปสเตอร์ว่าพวกเขา, ถ้าเป็นผู้ชายจะต้องมีหนวดเฟิ้มๆ, หรือไม่ก็มัดกระจุกผมไว้เป็นแมนบัน, ใส่แว่น ใส่หมวก เป็นไปได้ว่าจะใส่เสื้อเชิ้ตลายตารางแดง-ดำ ชอบฟังเพลงที่ไม่ค่อยมีคนรู้จัก ดื่มกาแฟคราฟต์ อ่านหนังสือปรัชญายากๆ ต้องไปสักการะพอร์ตแลนด์-โอเรกอน (เอาเข้าจริงซีรีส์อย่าง Portlandia ของ Fred Armisen ก็กัดเรื่องนี้เสียจนเยินเลยแหละครับ)

แล้วภาพจำแบบนั้นมันมาตั้งแต่ตอนไหน?

เอาเข้าจริงแล้วการที่ฮิปสเตอร์มีภาพจำนั้นเป็นสิ่งที่ย้อนแย้งอย่างยิ่ง ฮิปสเตอร์ควรเป็นคนที่หลุดออกไปจากธรรมเนียมใดๆ และกระโดดหนีกระแสต่างๆ เมื่อมันเริ่ม ‘เมนสตรีม’ แล้วสิ การที่ฮิปสเตอร์จะมี ‘ขนบหลัก’ มีภาพจำว่าต้องเป็นอย่างนั้นอย่างนี้จึงเป็นเรื่องที่ขัดกันไปขัดกันมาในตัวเองพอดู (ให้ตายสิ – ตอนที่ผมค้นข้อมูลเรื่องนี้ มีฮาวทูใน wikihow ที่บอกวิธีการเป็นฮิปสเตอร์เกิร์ลแล้วด้วยซ้ำ – ไม่ฮิปเลย!)

แต่อาจด้วยความพยายามหลุดขนบนี่แหละที่ทำให้ฮิปสเตอร์ดูเหมือนๆ กันไปหมด

อย่างน้อยนี่ก็เป็นคำตอบจากงานวิจัยชื่อ ‘The Hipster Effect: When Anti-Conformist All Look the Same’ ของคุณ Jonathan Touboul จากมหาวิทยาลัยแบรนเดส์ในแมสซาชูเซตส์ ที่สนุกคือคุณโจนาธานคนนี้ไม่ได้หาคำตอบด้วยวิธีทางสังคมวิทยานะครับ แต่เขาหาคำตอบจากคณิตศาสตร์!

โจนาธานออกแบบโมเดลโดยจินตนาการโลกที่มีคนแค่สองประเภท คนประเภทแรกสมมติว่าเป็นพังก์ คนประเภทที่สองเป็นพวกนอร์มคอร์ (normcore) ซึ่งแทนคนบนโลกจริง มีคนแบบที่ตามกระแสกับคนที่สวนกระแส แต่การที่จะตามหรือสวนกระแสได้นั้น เราต้องรู้กระแสเสียก่อน เราอาจจับกระแสได้จากคนรอบๆ ตัว หากคนส่วนใหญ่รอบตัวเราทำแบบหนึ่ง (เช่น ไว้หนวด) และเราเป็นพวกตามกระแส เราก็อาจไว้หนวดตาม แต่หากเราเป็นพวกสวนกระแสเราก็อาจโกนหนวดและเลิกไว้

โจนาธานบอกว่าเมื่อรันแบบจำลองผู้คนในสังคมแบบนี้แล้ว เขาก็พบว่าดีเลย์ระหว่างกระแสกับการรู้กระแส (ด้วยการสังเกตคนรอบตัว) นั้นทำให้บางครั้งเกิดลูปขึ้นมาและทำให้ฮิปสเตอร์ดูเหมือนๆ กันไปหมด (ด้วยความอยากเป็นส่วนน้อย) ยิ่งดีเลย์ตรงนี้มากเท่าไร ก็ยิ่งทำให้การ ‘สวนกระแส’ สวนไปในทางเดียวกันมากเท่านั้น โจนาธานยอมรับว่าโมเดลที่จำลองโลกมาให้เหลือเพียงคนสองแบบนั้นอาจง่ายเกินไป มีหลากหลายวิธีที่เราจะสวนกระแสได้ หากเราไม่อยาก ‘ธรรมดา’ เราอาจเป็นฮิปสเตอร์ เป็นพังก์​ เป็นกอธ หรือเป็นอะไรก็แล้วแต่ แต่สิ่งที่โจนาธานพยายามตั้งสมมติฐานขึ้นมาก็คือ เขาคิดว่าในหมู่ผู้สวนกระแส  นั้นมีการ ‘ซิงโครไนซ์’ กันอยู่ และการซิงโครไนซ์นี้เองที่ทำให้พวกเขาดูเหมือนๆ กัน

แปลกดี – ซีรีส์จิกกัดฮิปสเตอร์อย่าง ​Portlandia ที่ผมพูดถึงตอนต้นก็มีตอนหนึ่งที่เข้ากันได้กับสมมติฐานของโจนาธานเป๊ะ ตัวละครฮิปสเตอร์ตัวหนึ่งพบว่าเพื่อนดื่มกาแฟร้านยอดฮิต (สมมติเป็นสตาร์บักส์ละกันนะครับ) เขากระหยิ่มว่าตัวเองรู้จักเลือก ดื่มร้านกาแฟที่ไม่ค่อยมีคนรู้จัก แต่เมื่อเวลาผ่านไป ร้านกาแฟโปรดของเขามีคนรู้จักมากขึ้นๆ และกลายเป็นกระแสหลักในที่สุด ในขณะที่คนดื่มสตาร์บักส์กลายเป็นคนส่วนน้อย ฮิปสเตอร์คนนี้ด้วยความที่ต้องหนีกระแสจึงต้องหนีไปกินสตาร์บักส์แทนเพื่อคงความฮิปของตัวเอง

ผมไม่คิดว่าโมเดลของโจนาธานพิสูจน์อะไรได้ทั้งหมด และก็อย่างที่เขายอมรับ – มันอาจง่ายกว่าความเป็นจริงบนโลกไปหลายขุม – แต่สิ่งหนึ่งที่เราอาจเรียนรู้ได้จากสมมติฐานของเขาก็คือการแหกขนบโดยไม่มีแนวคิดที่มั่นคงภายใน เป็นการ ‘แหกเพื่อให้ตัวเองเป็นส่วนน้อย’ ‘ขอให้ได้คิดต่างก็พอใจแล้ว’ โดยที่ไม่รู้ว่าคิดต่างไปทำไมนั้นอาจทำให้เราไม่ต่างอะไรไปจากแบบทำลองคนในโมเดลทดลองง่ายๆ ของโจนาธานเลย!

The post ทำไมฮิปสเตอร์จึงดูเหมือนกันไปหมด? มีคำตอบจากมุมมองทางคณิตศาสตร์ appeared first on a day magazine.

เฟซบุ๊กทำข้อมูลคุณรั่วไหล และอาจมีส่วนช่วยให้ทรัมป์ชนะการเลือกตั้ง มันยังแบ่งพวกเราออกเป็นฝักฝ่ายให้ห้ำหั่นกันหนักข้อ แอมะซอนเป็นอวตารของระบอบทุนนิยม ที่ถึงแม้จะทำให้ทุกการบริโภคง่ายดายแต่ก็ทำให้มันไร้ความหมายมากยิ่งขึ้น กูเกิลมีส่วนร่วมกับกองกำลังสหรัฐฯ และรู้ทุกย่างก้าวว่าคุณไปไหนอย่างไรบ้าง ส่วนแอปเปิลนั้น…แพง

พาดหัวข่าวเหล่านี้สร้างความหวาดหวั่น จริงบ้างไม่จริงบ้าง มีมูลบ้างและเต้าข่าวเอาเองบ้าง แต่ทั้งหมดก็ประกอบกันเป็นกระแสต่อต้านเทคโนโลยีที่เรียกกันว่า techlash มันเป็นอารมณ์ร่วมของยุคสมัย หากเมื่อก่อนเรากลัวการผูกขาดทางการค้า สมัยนี้เราก็ต้องรวมการผูกขาดทางข้อมูลเข้าไปด้วย

บริษัทใดบริษัทหนึ่งมีอำนาจเกินไปก็ไม่ดีทั้งนั้น ยิ่งเป็นบริษัทที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของเราในทุกระดับ ตั้งแต่งาน การเดินทาง การพักผ่อน ไปจนถึงครอบครัว บางขณะคุณอาจนึกอยากทดลองดูว่า แล้วจะเป็นไปได้ไหม หากเราจะไม่ใช้ผลิตภัณฑ์ของสี่ห้าบริษัทใหญ่ยักษ์นี้เลย

แน่นอน ไม่ได้หมายความว่าคุณจะตัดขาดจากอินเทอร์เน็ตหรอก คุณรู้ว่าบนอินเทอร์เน็ตมีทรัพยากรที่มีค่ามากกว่านั้น คุณแค่อยากตัดขาดจากบริษัทใหญ่ๆ ที่กุมอำนาจไว้อยู่หมัดเท่านั้นเอง แทนที่จะใช้กูเกิล คุณอาจลองเปลี่ยนไปใช้ผลิตภัณฑ์ของบริษัทหรือองค์กรที่ดู ‘เป็นมิตร’ กว่า และแทนที่จะใช้เฟซบุ๊ก คุณก็อาจลองเปลี่ยนไปใช้โซเชียลเน็ตเวิร์กเล็กๆ แทน

เพียงเท่านี้จะเป็นไปได้ไหม

ไม่ต้องทดลองเอง มีคนทดลองให้ ในสกู๊ปของเว็บไซต์​ Gizmodo ชื่อ Goodbye Big Five ลาก่อนยักษ์ใหญ่ทั้งห้า (อันหมายถึงแอมะซอน เฟซบุ๊ก กูเกิล ไมโครซอฟต์ และแอปเปิล)

แคชเมียร์ ฮิลล์ นักข่าวสาวเดินออกจากบริการทั้งหลายของห้าบริษัทนี้ เพื่อศึกษาดูว่าชีวิตที่ไร้ยักษ์จะเป็นอย่างไร

สัปดาห์แรกเธอทดลองตัดแอมะซอนออกจากชีวิต สำหรับคนไทย แอมะซอนอาจเป็นบริการที่เราไม่นึกถึงนัก (อย่างตัวผมเอง ผมก็ใช้แอมะซอนคินเดิลเพื่อซื้อหนังสืออีบุ๊กและสั่งหนังสือออนไลน์บ้าง แต่โดยมากแล้วก็แทบไม่ได้สั่งอะไร) แต่สำหรับแคชเมียร์ การตัดแอมะซอนเป็นเรื่องยากลำบาก เธอเป็นลูกค้าของแอมะซอนเหนียวแน่น มีลำโพงอัจฉริยะอย่างเอคโค่ มีคินเดิล และเป็นสมาชิกแอมะซอนไพรม์

แคชเมียร์พยายามตัดสิ่งเหล่านี้ออกจากชีวิตทั้งหมด เธอทำได้ในที่สุด แต่ก็พบว่ารากของแอมะซอนนั้นหยั่งลึกลงในอินเทอร์เน็ตมากกว่าที่เธอคิด แอมะซอนมีบริการ Amazon Web Services (AWS) ซึ่งเป็นโครงข่ายเซิร์ฟเวอร์ ทำหน้าที่คล้ายกระดูกสันหลังของอินเทอร์เน็ต มีเว็บไซต์และบริการมากมายอยู่บนนั้น (โดยที่ผู้ใช้อาจไม่รู้ตัว) ตั้งแต่เว็บสตรีมเกมอย่าง Twitch เว็บไซต์ของ Whole Foods, Netflix และ HBO Go กระทั่งเว็บของทางการสหรัฐฯ จำนวนมากก็อยู่บนนั้น เมื่อเธอขอให้เพื่อนโปรแกรมเมอร์ช่วยเหลือ บล็อกไอพีทั้งหมดของแอมะซอนออกไป เธอก็พบว่าเธอใช้เว็บเหล่านี้แทบไม่ได้เลย หรือใช้ได้ด้วยความจำกัดจำเขี่ย

ในสัปดาห์ที่สอง ถึงคราวของเฟซบุ๊ก คราวนี้แคชเมียร์ยอมรับว่าการตัดเฟซบุ๊กไม่ยากเท่ากับแอมะซอน เพราะเฟซบุ๊กไม่ได้เป็นเจ้าของ ‘โครงสร้าง’ ของอินเทอร์เน็ตเทียบเท่า การตัดเฟซบุ๊กคือการตัดตัวเว็บเฟซบุ๊กเอง รวมถึงอินสตาแกรม WhatsApp และ Messenger เท่านั้น แต่ในเชิงอารมณ์แล้วเธอพบว่า เธอคิดถึงบริการเหล่านี้มากกว่าที่คิด

เธอพยายามสมัครโซเชียลเน็ตเวิร์กทางเลือกอย่าง Mastodon แต่ก็พบว่า ถ้าในโซเชียลเน็ตเวิร์กใดไม่มีเพื่อน–โซเชียลเน็ตเวิร์กนั้นก็ไม่มีค่าอะไร คล้ายกับการมีโทรศัพท์ที่คุณไม่สามารถโทรหาใครได้จริง เมื่อเป็นเช่นนั้น โทรศัพท์ก็ไม่มีความหมาย

ยิ่งตอนที่แคชเมียร์บล็อกเฟซบุ๊กเป็นช่วงเทศกาลฮัลโลวีน เธออยากโพสต์รูปลูกแต่งตัวแฟนซีให้เพื่อนๆ ดู ก็ทำไม่ได้ หรือตอนเข้าสู่เทศกาลเลือกตั้ง สามีของเธอเตรียมโหวตให้เลิกนโยบาย Daylight Saving ในแคลิฟอร์เนียแล้วบอกให้เธอไปอ่านเหตุผลสนับสนุนในเฟซบุ๊ก เธอก็ทำไม่ได้อีก

แคชเมียร์จึงระลึกว่า ถึงแม้เฟซบุ๊กจะมีปัญหาทั้งหมดทั้งปวงอย่างที่เราได้อ่านในข่าวมาโดยตลอด แต่สิ่งที่เราอาจไม่ค่อยรู้สึกก็คือ มันก็ทำหน้าที่เป็นทรัพยากรความคิดเห็นที่ช่วยให้เราตัดสินใจทางใดทางหนึ่งได้อย่างมั่นใจมากขึ้นด้วยเช่นกัน

ผมรู้จักเพื่อนมากมายที่พยายามหักดิบโซเชียลเน็ตเวิร์กด้วยเหตุผลที่ว่ามันเต็มไปด้วยขยะและพิษ แต่สำหรับตัวผมแล้ว การหักดิบอาจไม่ใช่ทางออกที่ดีนัก เราอาจแค่ต้องลองวางระยะระหว่างเรากับโซเชียลเน็ตเวิร์กใหม่ สำหรับผม ระยะที่ดีคือระยะที่เราจะใช้เมื่อมีเหตุให้ต้องใช้ สำหรับบางคนอาจเป็นการใช้แทนหนังสือพิมพ์ตอนเช้า สำหรับบางคนอาจเป็นการใช้เพื่ออัพเดตข่าวคราวและเชื่อมต่อกับเพื่อนๆ และไม่ใช้แบบเอานิ้วไถไปเรื่อยๆ ด้วยความเผลอเรอ ซึ่งระยะของแต่ละคนก็คงแตกต่างกันออกไป

สำหรับแคชเมียร์ เธอยังเหลือยักษ์อีกสามตัวให้ฟันฝ่า คุณที่สนใจว่าเธอจะก้าวข้ามยักษ์ตัวไหนไปได้บ้าง เผื่อจะเป็นแรงบันดาลใจให้ตัวเอง ลองไปติดตามได้ที่ gizmodo.com/tag/blocking-the-tech-giants

The post ชีวิตที่ไร้ยักษ์ : เราอยู่โดยไร้เฟซบุ๊ก แอมะซอน กูเกิล แอปเปิล และไมโครซอฟต์ได้ไหม appeared first on a day magazine.

มีความแตกต่างเล็กน้อยระหว่างสองทางเลือก คุณรัก ‘ตัวเขา’ หรือคุณรักใน ‘perception’ ของคุณที่มีต่อเขา แทบเป็นไปไม่ได้เลยที่คุณจะตอบทางเลือกแรกอย่างสนิทใจ คุณไม่เคยรู้จักตัวเขาจริงๆ รู้จักเพียงสิ่งที่เขาแสดงออกมาเท่านั้น คุณรักในเสียงทุ้มๆ ของเขา คุณรักเวลาที่ปลายผมของเขาต้องกับแสงอาทิตย์ คุณรักเวลาเขาย่อตัวลงเพื่อคุยกับหมาอย่างสนิทสนม คุณรักเวลาเขาปรับแอร์ในรถให้ไม่เป่าใส่คุณตรงๆ คุณรักในท่าที กิริยา การแสดงออกว่าใส่ใจของเขา

ความรักเป็นเรื่องจริงแค่ไหน

ครั้งหนึ่งมีคนเคยตั้งคำถามบาดใจไว้ว่าถ้าปัญญาประดิษฐ์บอกว่ามันรักคุณ คุณจะเชื่อได้ไหม และถ้าวันใดคุณตกหลุมรักปัญญาประดิษฐ์อย่างแชตบอตเข้าแล้ว คุณควรเชื่อในความรู้สึกของตัวเองแค่ไหน

Gao Yixin ชายชาวจีนตกหลุมรัก Xiaoice เขาบอกว่าเธอฉลาด เธอมีอารมณ์ขันแบบพิลึก เธอพร้อมรับฟังทุกปัญหาของเขา แสดงความใส่ใจ ไม่แปลกที่เขาตกหลุมรักเธอ แต่อาจแปลกที่เธอไม่ใช่มนุษย์ เธอเป็นแชตบอตของไมโครซอฟต์ ชายชาวจีนอีกคนจากเซี่ยเหมินไม่ตกหลุมรัก Xiaoice แต่เขาก็รู้สึกดีเมื่อได้คุยกับเธอ เขาบอกว่าการได้คุยกับเธอทำให้อารมณ์ดีขึ้น และหวังว่าวันหนึ่ง Xiaoice จะมีตัวตนจริงๆ

ไมโครซอฟต์อธิบายว่า Xiaoice เป็นบอตนักสนทนาที่มีบุคลิกภาพเฉพาะตัว เธอสามารถพูดคุยเรื่องราวสัพเพเหระอย่างเรื่องดารา กีฬา หรือการเงินได้ พร้อมกันนั้นเธอก็ยังมีอารมณ์ขันและความเห็นอกเห็นใจด้วย หากเธอวิเคราะห์ว่าคู่สนทนากำลังรู้สึกแย่ผ่านคำพูดของเขา เธอก็จะพยายามพูดคุยร่าเริงให้รู้สึกดีขึ้น เธอสามารถเล่าเรื่องตลก ท่องบทกวี เล่าเรื่องผี ต่อเพลง ด้วยความพร้อมที่จะเป็นคู่สนทนาเสมอ ด้วยการแสดงออกที่ดูเหมือนรักใคร่ จึงไม่แปลกที่ผู้คนจะรู้สึกว่าพวกเขาเชื่อมโยงกับ Xiaoice ได้ดีกว่ากับคนจริงๆ

บางครั้งการแสดงออกว่า ‘เป็นมนุษย์’ ก็ไม่จำเป็นด้วยซ้ำ

แอพพลิเคชั่นอย่าง Mystic Messenger ของเกาหลี เป็นเกมจีบหนุ่มยุคใหม่ที่ The Guardian อธิบายว่า มันไม่เหมือนเกมจีบยุคเดิมๆ ที่เป็นการจีบสาวและเน้นเรื่องอย่างว่า เกมจีบหนุ่มคลื่นลูกใหม่นั้นเน้นหนักในเรื่องการสานความสัมพันธ์และบทพูดระหว่างผู้เล่นกับคาแร็กเตอร์ เกมจีบหนุ่มยุคใหม่ไม่ได้อาศัยเพียงทางเลือกที่มีการกำหนดไว้แล้วเท่านั้น (‘ฉันชอบเธอนะ’ ‘ฉันเกลียดเธอแล้ว’) แต่มันอาศัยปัญญาประดิษฐ์เพื่อวิเคราะห์ประโยคที่ผู้ใช้พิมพ์เข้ามา ทำให้การสนทนาดูมีมิติและความสมจริงมากยิ่งขึ้น

ผู้เล่นคนหนึ่งของ Mystic Messenger บอกว่าการตกหลุมรักตัวละครในเกมสนทนาประเภทนี้ ก็เหมือนกับการตกหลุมรักในพระเจ้านั่นแหละ พวกเราไม่อาจเห็นพระเจ้าได้ ไม่เคยเจอพระเจ้ากับตัว แต่เราก็วางความศรัทธาและความรักในพระหัตถ์ของพระองค์ ทำไมคนอื่นถึงไม่เข้าใจว่าการที่ฉันรัก Saeran (ชื่อตัวละคร) เป็นเรื่องปกติกันนะ

คุณอาจเคยได้ยินเรื่องการทดสอบของทัวริง (Turing) ที่เป็นการทดสอบโดยให้คุณแชตกับคู่สนทนาที่คุณไม่รู้ว่าเป็นใคร – หากคุณจับได้ว่าที่คุณคุยอยู่นั้นเป็นปัญญาประดิษฐ์ ถือว่าปัญญาประดิษฐ์นั้นไม่ผ่านการทดสอบ แต่กลับกัน หากคุณจับไม่ได้ไล่ไม่ทันว่าอีกฝ่ายเป็นปัญญาประดิษฐ์หรือมนุษย์กันแน่ ก็ให้ถือว่าปัญญาประดิษฐ์นั้นได้ก้าวข้ามหลักไมล์สำคัญของการพัฒนาเทคโนโลยีแล้ว – มันผ่านการทดสอบทัวริง

ในทุกๆ ปี จะมีการแข่งขันการทดสอบทัวริงเพื่อชิงรางวัลลอบเนอร์ (Loebner Prize) ปัญญาประดิษฐ์ที่ได้รับรางวัลเหรียญทอง คือปัญญาประดิษฐ์ที่สามารถหลอกคณะกรรมการผ่านบทสนทนาห้านาทีได้มากที่สุด รวมถึงคณะกรรมการให้คะแนนความมั่นใจสูงสุด กลับกันกับรางวัลลอบเนอร์ที่ทำหน้าที่ค้นหา ‘ปัญญาประดิษฐ์ที่เป็นมนุษย์ที่สุด’ พร้อมกันนั้นในแต่ละปีจะยังมีการมอบรางวัล ‘มนุษย์ที่เป็นมนุษย์ที่สุด’ (The Most Human Human) ด้วย โดยจะมอบให้กับมนุษย์ที่ทำให้กรรมการจำนวนมากที่สุดเชื่อว่าเขาเป็นมนุษย์จริงๆ ไม่ใช่บอต

ก่อนหน้านี้ ผมคิดว่าการทดสอบทัวริงเป็นเรื่องน่าตื่นตาตื่นใจ จักรกลที่ผ่านการทดสอบทัวริงได้จะต้องมีความเฉลียวฉลาดจนเราทึ่ง แต่หลังๆ มานี้ ผมกลับคิดว่า การหลอกว่าเป็นมนุษย์อาจไม่ใช่เรื่องจำเป็นสำหรับจักรกลอีกแล้ว

พวกมันไม่ต้องหลอกเรา พวกเราก็พร้อมที่จะตกหลุมรักและปฏิบัติกับพวกมันราวกับมีชีวิต

บางครั้งความเป็นมนุษย์อาจไม่จำเป็นสำหรับปัญญาประดิษฐ์หรือหุ่นยนต์ เมื่อพวกเรารักมันหมดทั้งหัวใจและมอบความเป็นมนุษย์ให้ผ่านมุมมองของตัวเอง

The post “เธอฉลาด มีอารมณ์ขัน และพร้อมรับฟังทุกปัญหา” เมื่อคนตกหลุมรักปัญญาประดิษฐ์ appeared first on a day magazine.

ก็ตอนนั้นผมไม่เคยมีประสบการณ์เรื่องนี้มาก่อนนี่ครับ แค่คิดว่าต้องทำให้ใครสักคนประทับใจและฉายแววว่าเราทำงานได้ดีแน่ๆ ภายในเวลาห้านาทีสิบนาทีก็ชวนให้เครียดแล้ว ไหนยังไม่นับว่าบางที่ดันมีกระบวนการจำลองการทำงานแบบแบ่งคนเป็นกลุ่มๆ แล้วมีคนมาคอยยืนสังเกตการณ์อีกว่าใคร ‘แสดง’ บทบาทแบบไหน ใครเป็นผู้นำ ใครเป็นผู้ตามอีก 

การสัมภาษณ์งานจึงเป็นความท้าทายทั้งกับผู้ถูกสัมภาษณ์และผู้สัมภาษณ์

ที่บอกว่าเป็นความท้าทายกับผู้สัมภาษณ์ด้วยนั้น ก็เพราะฝั่งผู้สัมภาษณ์เอง การที่จะต้องมานั่งตัดสินใครด้วยเวลาห้านาทีสิบนาทีก็ไม่ใช่เรื่องง่ายเหมือนกัน ลองจินตนาการถึงวันนัดสัมภาษณ์ที่เราต้องสัมภาษณ์ผู้สมัครจำนวนนับสิบคนสิครับ – พอสัมภาษณ์ไป คำตอบของคนหนึ่งก็อาจไปปนกับอีกคน และการประเมินผู้สมัครบางคนก็อาจไม่ได้มีความเที่ยงตรงนัก ทุกอย่างจึงไปขึ้นอยู่กับสภาพอารมณ์และ ‘เซนส์’ ที่อธิบายไม่ได้มากกว่า ผู้สัมภาษณ์จำนวนมากใช้ความรู้สึกตัดสินใจว่าผู้สมัครคนนี้ ‘ดูจะ’ ทำงานที่นี่ได้ หรือผู้สมัครอีกคน ‘น่าหมั่นไส้ ไม่อยากจ้าง’ และก็นำปัจจัยตรงนั้นมาให้น้ำหนักในการตัดสิน

พอเป็นเช่นนี้ ผู้สมัครที่มีความสามารถในการพูดหรือการพรีเซนต์ตัวเอง มีความเฉลียวฉลาดทางอารมณ์ อ่านสีหน้าท่าทางคนอื่นออกมากกว่า พูด small talk ได้เก่งกว่า ก็เลยมีโอกาสได้งานมากกว่าเป็นธรรมดา 

กระบวนการการสัมภาษณ์ด้วยมนุษย์จึงไม่ได้มีความตรงไปตรงมานักด้วยตัวของมันเอง ไม่มีอะไรรับประกันได้เลยว่าบริษัทจะได้คนที่เหมาะที่สุดเข้ามาทำงาน และไม่มีอะไรรับประกันได้ว่าผู้สมัครจะได้งานที่เหมาะกับตัวเองที่สุด (ผมยอมรับว่า – จะไปรู้จริงๆ ว่าคนคนนั้นเหมาะหรือไม่ ก็ตอนช่วงทดลองงานหรือ probation นั่นเองครับ – เป็นช่วงเวลาสามสี่เดือนนี้เองที่เราจะได้ตรวจคำตอบจริงๆ ว่าเซนส์ที่เห็นในตอนแรก กับการได้ปฏิบัติงานจริงๆ นั้นเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร)

เทียบกับยุคก่อนที่ผมต้องหาหนังสือ ‘สัมภาษณ์อย่างไรให้ได้งาน’ มาอ่าน ตอนนี้เด็กจบใหม่จำนวนมากกลับต้องเผชิญความท้าทายอีกแบบที่ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน เทียบกันแล้ว เมื่อก่อนผมพยายามทำอย่างไรก็ได้ให้ ‘คนสัมภาษณ์’ ประทับใจ แต่เด็กสมัยนี้กลับต้องพยายามทำอย่างไรก็ได้ให้ ‘หุ่นยนต์’ เลือก

ใช่ครับ หุ่นยนต์

กระบวนการการจ้างงานในปัจจุบันเปลี่ยนไปใช้หุ่นยนต์ตั้งแต่ขั้นตอนการอ่านใบสมัครเลยทีเดียว เครื่องมืออย่าง Robot Vera สามารถอ่านเรซูเม่ของผู้สมัครนับพันคนแล้วคัดกรองผู้สมัครที่ดีที่สุดออกมาเพื่อสัมภาษณ์ต่อได้ Vera โฆษณาว่าบริการของตน “สามารถหาผู้สมัครที่ดีที่สุดได้เร็วกว่ามนุษย์ถึง 10 เท่า” นอกจากกรองใบสมัครแล้ว Vera ยังใช้ AI เพื่อโทรศัพท์สัมภาษณ์ผู้สมัคร และรวมไปถึงสัมภาษณ์ผู้สมัครผ่านทางวิดีโอได้ด้วย

เช่นเดียวกับบริษัทอย่าง HireVue ที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์เข้ามาวิเคราะห์วิดีโอสัมภาษณ์ของผู้สมัคร ผู้สมัครคนหนึ่งบอกว่าการถูกสัมภาษณ์ด้วยหุ่นยนต์นั้นก็ “แปลกๆ นะ เหมือนพูดกับสิ่งที่ไม่มีตัวตนเลย” ในการสัมภาษณ์ผ่าน Skype ครั้งนี้ บริษัทต้นทางบอกให้เธอเตรียมตัวด้วยการ “เตรียมฉากสีสว่างๆ แต่งตัวให้เหมาะสม” แต่ไม่ได้บอกว่าเธอจะต้องถูกสัมภาษณ์ด้วยหุ่นยนต์ เธอบอกว่า “ปกติแล้วถ้าสัมภาษณ์กับมนุษย์คุณก็อาจมีเวลาพูดชิตแชตนิดๆ หน่อยๆ แต่ตอนสัมภาษณ์กับหุ่นยนต์ของ HireVue ฉันถูกถามคำถามเกี่ยวกับงานตรงๆ แต่แรกเลย ก็เลยรู้สึกว่ายังไม่พร้อมนัก” ปัญญาประดิษฐ์ของ HIreVue จะวิเคราะห์ทุกอย่างในวิดีโอ ตั้งแต่การแสดงออกทางอารมณ์บนใบหน้า โทนเสียงที่ผู้สมัครใช้ ไปจนถึงคำตอบจริงๆ ของพวกเขา 

งานสำรวจปี 2017 ของ Deloitte พบว่าในจำนวนบริษัทที่ตอบแบบสอบถาม มีมากถึงหนึ่งในสามแล้วที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์เข้ามาช่วยคัดกรองผู้สมัครในขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง บริษัทปัญญาประดิษฐ์เหล่านี้โฆษณาว่าบริการของตนเหนือกว่ากระบวนการใช้มนุษย์สัมภาษณ์ตรงที่ “มันจะไม่มีอคติ มันสามารถสัมภาษณ์จากที่ไหนก็ได้บนโลก สัมภาษณ์ตอนไหนก็ได้ โดยไม่รู้จักเหน็ดจักเหนื่อย” ข่าวธุรกิจล่าสุดของ HireVue ในเดือนธันวาคมปี 2018 ยืนยันความไม่รู้จักเหน็ดจักเหนื่อยนี้ด้วยการพาดหัวว่า “HireVue สัมภาษณ์คนผ่านวิดีโอไปแล้ว 8 ล้านครั้งใน 180 ประเทศและ 32 ภาษา” นี่เป็นตัวเลขที่ทีมมนุษย์ปกติๆ คงต้องใช้เวลานับสิบปีกว่าที่จะไปถึง

“หุ่นยนต์กำลังอ่านเรซูเม่ของคุณแล้วตอนนี้ นี่คือ 5 วิธีที่จะทำให้มันประทับใจ” คือพาดหัวสกู๊ปข่าวหนึ่งในเว็บไซต์ CNBC คำแนะนำ 5 วิธีนั้นก็เช่นให้พูดตรงไปตรงมาไม่อ้อมค้อม, สะกดคำให้ถูก, เขียนในฟอร์แมตที่ถูกต้อง (เช่น อย่าใส่ข้อมูลไว้ในรูป), เขียนผลลัพธ์ของงานที่เคยทำมา หรือให้เตรียมเรซูเม่เวอร์ชั่นดูในโทรศัพท์มือถือด้วย – ดูไปแล้วก็ไม่ต่างจากการเขียนให้มนุษย์อ่านนัก แต่ก็อีกนั่นเอง, นี่ยังเป็นเพียงช่วงเริ่มต้นของการใช้ปัญญาประดิษฐ์เข้ามาจ้างงานมนุษย์เท่านั้น

ที่น่าขันคือปัจจุบันก็มีบริการปัญญาประดิษฐ์เพื่อเขียนเรซูเม่และหว่านใบสมัครไปยังบริษัทต่างๆ ให้มนุษย์แล้วเช่นกัน ปัญญาประดิษฐ์พวกนี้จะสร้างเรซูเม่ที่ดูดีที่สุด, ดูตรงไปตรงมาที่สุด, ดูมีความสามารถที่สุด โดยสะกดแต่ละคำไม่ผิดเพี้ยน และจะหว่านใบสมัครไปยังตำแหน่งทั้งหลายที่คำนวณมาแล้วว่าจะให้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุดกับผู้สมัคร

เรียกได้ว่าต่างฝ่ายก็ต่างใช้ปัญญาประดิษฐ์เข้ามาต่อกรกันอย่างแข็งขันในสมรภูมิการหางานและการจ้างงาน

พอเป็นเช่นนี้คุณก็อาจเกิดคำถามตามมาอีกนั่นแหละ ว่า 

แล้วมนุษย์อยู่ตรงไหน!?

The post เมื่อเจ้านายไม่ใช่มนุษย์ appeared first on a day magazine.