เราอาจอิจฉาคุณภาพชีวิตของพวกเขา และปลอบตัวเองว่าเราไม่ได้โชคดีแบบนั้น แต่สิ่งที่หลายคนอาจไม่รู้ก็คือกว่าจะมีวันนี้ พวกเขาเคยผ่านจุดที่ต้องเลือกทางเดินให้กับเมืองของตนเองมาก่อน โชคดีที่พวกเขาเลือกมันอย่างชาญฉลาด

นั่นคือ เลือกที่จะมีความสุข

โชคดีที่จน

ไม่ต่างจากเมืองริมทะเลส่วนใหญ่ โคเปนเฮเกนเริ่มต้นจากการเป็นหมู่บ้านชาวประมงเล็กๆ ราวพันปีก่อน เติบโตในฐานะเมืองท่าสำหรับการค้า ร่ำรวยและทรงพลังในยุคที่มีผู้ปกครองแข็งแกร่ง และผ่านร้อนผ่านหนาวมาด้วยกันกับประวัติศาสตร์ยุโรป

ในเชิงโครงสร้างของเมือง โคเปนเฮเกนก็เหมือนกับเมืองยุโรปส่วนใหญ่ แม้เหตุการณ์ไฟไหม้ครั้งใหญ่ในศตวรรษที่ 18 จะทำลายอาคารบ้านเรือนไปแทบสิ้น แต่ร่องรอยจากยุคกลางยังปรากฏชัดในรูปแบบของถนน ขณะที่การสร้างเมืองขึ้นใหม่ด้วยสถาปัตยกรรมสไตล์นีโอคลาสสิกกลายเป็นพื้นหลังสำคัญของเมืองในปัจจุบัน

จุดหักเหที่ทำให้โคเปนเฮเกนต่างจากเมืองส่วนใหญ่ในยุโรป เริ่มต้นราวทศวรรษ 1960

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ชัยชนะของอเมริกาตามมาด้วยการเติบโตของอุตสาหกรรมรถยนต์ ระบบถนน และการขยายตัวของชานเมือง อิทธิพลของอเมริกาที่แผ่ขยายไปทั่วโลกทำให้วัฒนธรรมดังกล่าวแพร่หลายไปในประเทศต่างๆ ด้วยเช่นกัน 

สิ่งที่ผู้คนในปัจจุบันอาจนึกภาพตามได้ยากคือ ในวันที่วัฒนธรรมรถยนต์เบ่งบานนั้น ความคิดพื้นฐานในการพัฒนาเมืองแทบไม่ต่างจากการทำให้รถยนต์มีความสุข นั่นคือการโฟกัสที่ความคล่องตัวของการสัญจรด้วยรถยนต์ ไม่ว่าจะในประเทศไทย หรืออีกหลายเมืองในยุโรปซึ่งลดพื้นที่ทางเท้าที่เคยกว้างให้แคบเข้าเพื่อเพิ่มพื้นที่ถนน รวมถึงการเชื่อมต่อทางหลวงในเมืองด้วยการสร้างถนนไขว้กันแบบเส้นสปาเกตตี

โคเปนเฮเกนก็เกือบจะเป็นอย่างนั้น เมื่อรถยนต์เข้ามาอยู่ในชีวิตประจำวัน และเมืองมีแผนสร้างถนนวงแหวนขนาด 12 เลน ซึ่งจะพาดอยู่เหนือทะเลสาบที่โอบล้อมตัวเมืองชั้นในเอาไว้ร่วมกับคลองที่เชื่อมต่อจากทะเลในอีกฟาก โชคดีที่พวกเขายากไร้เกินกว่าจะทำอย่างนั้นในช่วงหลังสงคราม

ขณะที่บทเรียนจากเพื่อนบ้านในยุโรปซึ่งมีกำลังทรัพย์มากกว่าและพัฒนาระบบถนนไปก่อน ทำให้ชาวโคเปนเฮเกนตระหนักได้ว่าสิ่งที่พวกเขาต้องการไม่ใช่ถนนใหญ่ๆ ที่ตัดขาดบ้านเรือนและชีวิตผู้คนออกจากกันแบบนั้น และโชคดีอีกอย่างก็คือพวกเขารู้จักมองหาทางเลือก

visitcopenhagen.com

เสียงของประชาชนสร้างให้เกิดแรงขับเคลื่อนทางสังคม เป็นเวลาเดียวกันกับที่ Jan Gehl อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยโคเปนเฮเกน กับเหล่าเพื่อนร่วมงานของเขาต่างเห็นตรงกันว่า ความสุขที่แท้จริงควรจะเป็นของ ‘ผู้คน’ ไม่ใช่รถยนต์ พวกเขาเริ่มทำการศึกษาว่าผู้คนควรจะใช้เมืองอย่างไร โดยใช้โคเปนเฮเกนนั่นเองเป็นห้องทดลอง โชคดีอีกอย่างคือเมืองเปิดโอกาสให้พวกเขาทำอย่างนั้น

การทดลองเริ่มขึ้นในปี 1962 เมื่อถนนการค้าสายหลักอย่าง Strøget หรือ Stroll ในภาษาอังกฤษ ซึ่งในตอนนั้นเป็นถนนที่เต็มไปด้วยรถยนต์ ได้รับการทดลองเปลี่ยนให้เป็นถนนปลอดรถยนต์ ไม่ต้องสงสัยเลยว่ามันสร้างให้เกิดเสียงก่นด่ามากเพียงใด ไม่นับว่านายกเทศมนตรีถึงกับถูกขู่ฆ่าและต้องได้รับการอารักขาจากเจ้าหน้าที่อย่างเข้มข้นในวันเปิดใช้ถนนคนเดินสายนี้

“ไม่มีรถยนต์ก็คือไม่มีลูกค้า ไม่มีลูกค้าก็ไม่มีธุรกิจ“

“เราคือชาวเดนมาร์ก ไม่ใช่ชาวอิตาเลียน” 

“การใช้ชีวิตในที่สาธารณะนอกบ้านไม่ใช่วัฒนธรรมในสแกนดิเนเวีย“

เสียงเหล่านี้บอกกับเราสองอย่าง หนึ่งคือชาวโคเปนเฮเกนไม่มีแนวคิดเรื่องพื้นที่สาธารณะในวันนั้น และสอง มันบอกเราว่านโยบายที่ดีเปลี่ยนเมืองได้จริง ลองดูก็แล้วกันว่าโคเปนเฮเกนเปลี่ยนแปลงมากเพียงใดจากวันนั้น

เพราะในที่สุด ความสำเร็จของถนนคนเดินสายแรกของโคเปนเฮเกนที่แสดงออกผ่านความนิยมของผู้ใช้และตัวเลขทางธุรกิจก็กลบเสียงก่นด่าทั้งหมดไป โดยสิ่งที่ตามมาแทนคือบทสนทนาสาธารณะเรื่องถนนและจัตุรัส ถนนคนเดินค่อยๆ พัฒนาเป็นเครือข่าย เมื่อถึงจุดหนึ่งโคเปนเฮเกนก็กลายเป็นเมืองที่เอื้อต่อการเดินเท้า ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นวิธีหลักสำหรับการสัญจรในเขตเมืองชั้นใน

พร้อมกับการเปลี่ยนถนนรถยนต์เป็นถนนคนเดิน คือการจัดสรรพื้นที่จอดรถยนต์เสียใหม่ นั่นรวมถึงการยกเลิกที่จอดรถยนต์ในจัตุรัส 18 แห่งเพื่อคืนชีวิตชีวาให้กับเมือง

การขยายเครือข่ายถนนคนเดินอย่างค่อยเป็นค่อยไป ให้เวลากับชาวเมืองในการค่อยๆ ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตและค้นพบโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ขณะที่ผู้ใช้รถยนต์เริ่มรู้สึกทีละน้อยว่า การใช้รถไม่สะดวกเท่ากับการขี่จักรยานหรือการใช้ระบบขนส่งสาธารณะ

ผ่านมา 5 ทศวรรษ โคเปนเฮเกนกลายเมืองที่ยังคงเต็มไปด้วยอาคารบ้านเรือนทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ พร้อมกับถนนคนเดินและวัฒนธรรมจักรยานอันแข็งแรง พื้นที่ริมทะเลสาบยังคงเป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจ  ขณะที่เมืองกลายเป็นต้นแบบการพัฒนาให้กับเมืองทั่วโลกในปัจจุบัน จนกระทั่งมีการบัญญัติศัพท์ใหม่ว่า Copenhagenisation เลยทีเดียว

เกห์ลกลายเป็นสถาปนิกนักพัฒนาเมืองผู้ทรงอิทธิพล บริษัท Gehl Architects ที่เขาก่อตั้งร่วมกับลูกศิษย์ มีบทบาทในการศึกษาและผลักดันเมืองทั่วโลกให้กลับมาเป็น ‘เมืองของผู้คน’ ไม่ว่าจะเป็นเซาเปาลู เม็กซิโกซิตี อัมมาน ไบรท์ตัน นิวยอร์ก หรือมอสโก

ขอคืนพื้นที่ชีวิต

สิ่งที่น่าสนใจก็คือ เมืองส่วนใหญ่ในโลกมีการเก็บข้อมูลการใช้รถยนต์อย่างเป็นระบบ แต่เราไม่ค่อยเห็นสิ่งเดียวกันนี้กับการเดินเท้าและการใช้พื้นที่สาธารณะของผู้คน

และนี่เองคือยุทธศาสตร์ที่สร้างความได้เปรียบให้กับโคเปนเฮเกน ที่มีการทำการศึกษาอย่างครอบคลุมและต่อเนื่องนับตั้งแต่ทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา ตัวเลขกิจกรรมสันทนาการที่เพิ่มขึ้นคือเครื่องพิสูจน์ชั้นดีถึงการใช้ชีวิตในพื้นที่สาธารณะนอกบ้านของชาวโคเปนเฮเกน 

“การเดินทัวร์ในเขตใจกลางเมืองโคเปนเฮเกนในหน้าร้อนทำให้เห็นกิจกรรมอันหลากหลายที่ไม่มีใครคิดถึงมันเมื่อ 30-40 ปีก่อน วัฒนธรรมเมืองใหม่นี้เติบโตจากการมีพื้นที่สาธารณะใหม่ๆ และหักล้างเสียงที่เคยบอกว่าชาวเดนมาร์กไม่มีวันใช้พื้นที่สาธารณะ” นั่นคือสิ่งที่รายงาน Public Spaces in Copenhagen ซึ่งจัดทำโดย Gehl Architects บอกไว้ โดยมีตัวอย่างของการฟื้นคืนพื้นที่สาธารณะ เช่น

Gammeltorv & Nytorv

จัตุรัสสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ซึ่งเกิดจากการรวมจัตุรัส 2 แห่งเข้าเป็นผืนเดียวกัน นั่นคือ Gammeltorv และ Nytorv ทั้งสองจัตุรัสเคยเป็นที่ตั้งของศาลาว่าการเมือง (Gammeltorv ถือเป็นจัตุรัสเก่าแก่ที่สุดของเมืองด้วย) ในช่วงหลังสงครามโลกพื้นที่นี้ถูกใช้เป็นที่จอดรถ ได้รับการปรับปรุงบางส่วนพร้อมกับถนน Strøget ที่พาดผ่าน ก่อนมีการปรับปรุงพื้นที่ใหม่ทั้งหมดในปี 1993 ปัจจุบันใช้เป็นที่จัดกิจกรรมต่างๆ โดยเฉพาะคอนเสิร์ต รวมถึงเทศกาลดนตรีแจ๊สประจำปี

Gråbrødretorv

เช่นเดียวกับอีกหลายจัตุรัส Gråbrødretorv ก็เคยใช้เป็นพื้นที่จอดรถ แต่ได้รับการปรับเปลี่ยนให้เป็นจัตุรัสที่โดดเด่นด้วยต้นเพลนที่ยืนต้นเด่นเป็นสง่า และน้ำพุจากฝีมือประติมากรชาวเดนมาร์ก จนกลายเป็นพื้นที่สาธารณะที่มีความหรูหราและเป็นที่นิยมของชาวเมือง โดยเฉพาะบรรดานักศึกษามหาวิทยาลัยโคเปนเฮเกนที่อยู่ใกล้ๆ โดยช่วงที่ได้รับความนิยมสูงสุดอย่างในทศวรรษ 1980 จัตรัสแห่งนี้มักจะแน่นขนัดในฤดูร้อน ปัจจุบันลดความนิยมลงไปบ้างและกลายเป็นจัตุรัสที่ถือว่าค่อนข้างสงบและมีบรรยากาศผ่อนคลาย

Strædet 

Strædet มีความหมายว่าตรอก มันคือถนนแคบๆ ที่เคยใช้เป็นทางสัญจรของรถยนต์ แต่ได้รับการทดลองปรับการใช้งานเป็นถนนคนเดินในปี 1989 เมื่อประสบความสำเร็จจึงมีการปูพื้นใหม่และเอาฟุตพาทออก ปัจจุบันถือเป็นถนนที่มีการใช้งานแบบผสม ทั้งการเดินเท้า จักรยาน และรถยนต์ ถนนสายเล็กแห่งนี้ขนานกับถนน Strøget แต่มีบุคลิกต่างกันมาก ในขณะที่ Strøget เป็นถนนคนเดินสายหลักที่เต็มไปด้วยร้านค้าที่พบเห็นได้ตามเมืองทั่วไป (และในปัจจุบันอาจถือได้ว่าน่าเบื่อ) ร้านรวงส่วนใหญ่ในตรอกนี้จะเป็นร้านทางเลือกเล็กๆ ที่ขายของเก่าและงานฝีมือ รวมถึงแกลเลอรีศิลปะ  อีกทั้งยังเป็นที่รู้จักในฐานะฐานที่มั่นของวัฒนธรรม LGBT ในโคเปนเฮเกน

Søren Kierkegaards Plads 

พื้นที่สาธารณะริมอ่าวข้างๆ อาคาร Black Diamond อันเป็นส่วนขยายของหอสมุดหลวง (Royal Library) หรือหอสมุดแห่งชาติของเดนมาร์ก ถือเป็นหอสมุดขนาดใหญ่ที่สุดในโลกแห่งหนึ่ง การก่อสร้างหอสมุดส่วนต่อขยายนี้ใหม่หมายถึงการปรับเปลี่ยนพื้นที่ด้านข้างด้วยเช่นกัน ปัจจุบันถือเป็นทำเลหนึ่งที่ชาวเมืองใช้นั่งรับลมริมน้ำ

Superkilen

สวนสาธารณะใหม่ในย่าน Nørrebro ที่เพิ่งเปิดใช้บริการในปี 2012 เป็นงานออกแบบร่วมกันของกลุ่มศิลปิน SUPERFLEX กับ BIG (Bjarke Ingels Group) บริษัทออกแบบชื่อดังของโคเปนเฮเกน และ Topotek 1 บริษัทภูมิสถาปนิกเยอรมัน สวนสาธารณะแห่งนี้นับเป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาย่านที่ได้รับความสนใจอย่างมากจากผู้คนทั่วโลก เนื่องจากออกแบบจากความต้องการของคนท้องถิ่นที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดยมีผลลัพธ์เป็นพื้นที่ 3 ส่วนที่แปลกไปจากสวนสาธารณะที่เราคุ้นชิน ได้แก่ Red Square, Black Market และ Green Park

เกห์ลเคยกล่าวไว้ว่า วัฒนธรรมและสภาพดินฟ้าอากาศนั้นแตกต่างกันทั่วโลก แต่ผู้คนนั้นไม่ต่าง พวกเขาจะรวมตัวกันในที่สาธารณะหากคุณมีพื้นที่ที่ดีให้กับพวกเขา

ส่วนสิ่งที่เราเรียนรู้จากเกห์ลและโคเปนเฮเกนของเขาก็คือ วัฒนธรรมที่ทำให้ชีวิตดีกว่านั้นสร้างได้ ความคิดที่คิดว่าหยั่งรากลึกก็เปลี่ยนได้ ขึ้นอยู่กับว่าเรากล้าที่จะเผชิญหน้าและตัดสินใจแม่นยำพอหรือไม่

อ้างอิง

รายงาน Public Spaces in Copenhagen โดย Gehl Architects

dezeen.com

kbhmuseer.dk

visitcopenhagen.com

The post Public Life in Copenhagen เมืองมากจัตุรัส สวรรค์แห่งพื้นที่สาธารณะ appeared first on a day magazine.

Jacques Viénot นักออกแบบอุตสาหกรรมชาวฝรั่งเศสเคยกล่าวประโยคดังกล่าวไว้เมื่อนานมาแล้ว เมื่อมาถึงวันนี้ที่เราอยู่กับ ‘เมือง’ มากขึ้น จึงเป็นเรื่องที่น่าหยิบยกมาใคร่ครวญมากขึ้นเช่นกันว่า เราจะใช้การออกแบบเปลี่ยนเมืองรวมถึงตอบความต้องการของผู้คนได้อย่างไร

ในปี 2017 Lille Métropole มหานครทางตอนเหนือของฝรั่งเศสซึ่งติดกับเบลเยียม ได้รับการคัดเลือกจากองค์กรการออกแบบโลกให้เป็น ‘เมืองหลวงแห่งการออกแบบโลก’ หรือ World Design Capital 2020 โดยเอาชนะเมืองคู่แข่งอย่างซิดนีย์ไปด้วยคอนเซปต์ Eldorado: The Greatest Design Experiment

Eldorado หรือ El Dorado ก็คือคำในภาษาสเปนที่ใช้อ้างถึงนครทองคำในตำนาน และใช้เรียกเมืองที่เต็มไปด้วยโอกาสในการสร้างความมั่งคั่ง

หลายคนคุ้นเคยกับตำนานว่าด้วยเมืองที่เต็มไปด้วยทองคำนี้อยู่บ้าง มันคือเมืองสักแห่งในบริเวณเทือกเขาแอนดีสด้านตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ การพบทองคำจำนวนมากในอเมริกาใต้ทำให้ชาวสเปนเชื่อว่าเมืองนี้มีอยู่จริงและทุ่มเทพละกำลังค้นหามันตลอดศตวรรษที่ 16 จนถึงปัจจุบันเราก็ยังไม่รู้ว่าเรื่องนี้เป็นเพียงจินตนาการหรือความจริง

แต่สำหรับลีล การไล่ล่าความฝันใฝ่ในเอลโดราโดก็คือการทดลองอันยิ่งใหญ่ ที่พวกเขานำมาใช้เป็นแนวคิดในการสร้างเมืองของตนเองขึ้นใหม่อีกครั้ง

สัญชาติฝรั่งเศส เชื้อชาติเฟลมิช ความคิดสเปน

ก่อนที่พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 จะพิชิตดินแดนทางตอนใต้ของฟลานเดอร์ (เฟลมิช) และทำให้ลีลกลายเป็นส่วนหนึ่งของฝรั่งเศส ลีลเคยอยู่ภายใต้การปกครองของดัชชีเบอร์กันดี ไปจนถึงฮับสบูร์กแห่งสเปนมาก่อน

น่าสนใจว่าช่วงเวลาที่ชาวสเปนตามหาเอลโดราโดก็ตรงกันกับช่วงเวลาที่เมืองแห่งนี้อยู่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์ฮับสบูร์กแห่งสเปน อันถือเป็นยุคทองในประวัติศาสตร์ของลีลเช่นกัน

อาจไม่ใช่ความจงใจ แต่ก็ประจวบเหมาะว่าทำไมเมืองซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของฝรั่งเศสจึงเลือกใช้ประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับสเปนมาเป็นแนวคิดในการเสนอตัวเป็นเมืองหลวงแห่งการออกแบบโลก

ย้อนกลับไปในศตวรรษที่ 19 ลีลคือศูนย์กลางอุตสาหกรรมสิ่งทอของฝรั่งเศส ไม่ต่างจากอีกหลายเมืองในยุโรปยุคนั้นที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากการปฏิวัติอุตสาหกรรม ลีลเผชิญปัญหาคุณภาพชีวิตของชาวเมือง และมันย่ำแย่เสียจนกลายเป็นหนึ่งในแรงบันดาลใจสำหรับวิกตอร์ ฮูโก ในการรังสรรค์วรรณกรรมสะท้อนความเจ็บปวดของชนชั้นแรงงาน

ไม่ต่างจากอีกหลายเมือง เมื่ออุตสาหกรรมสิ่งทอซบเซาลง เมืองก็เข้าสู่สภาพถดถอย ต้องรอจนทศวรรษ 1990 ที่ลีลมีการฟื้นตัวครั้งสำคัญ เมื่อรถไฟความเร็วสูงอย่าง TGV และ Eurostar มาถึง มันไม่เพียงเปลี่ยนลีลให้เป็นศูนย์กลางการเชื่อมต่อของยุโรปเหนือ โดยเฉพาะการเชื่อมลอนดอนและปารีส สู่บรัสเซลส์ แอนต์เวิร์ป อัมสเตอร์ดัม ไปจนถึงโคโลญ แต่ยังตามมาด้วยการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีรถไฟและโครงการฟื้นฟูเมืองครั้งใหญ่

ในปี 2005 ลีลได้รับเลือกจากนิตยสาร Financial Times ให้เป็น ‘เมืองแห่งอนาคตของยุโรป’ (European City of the Future) หลังจากได้รับการจัดให้เป็นเมืองหลวงทางวัฒนธรรมของยุโรป (European Capital of Culture) ในปี 2004

มหานครแห่งความสดใหม่

แม้เราจะพูดถึงลีลในฐานะเมือง แต่ในความเป็นจริงพื้นที่ที่ได้รับเลือกให้เป็นเมืองหลวงแห่งการออกแบบโลกก็คือ Lille Métropole ซึ่งประกอบด้วยเทศบาล 90 แห่ง 

Métropole หรือ Metropolis อาจแปลได้ว่ามหานคร แต่มหานครในลักษณะนี้ของฝรั่งเศสแท้จริงแล้วเป็นของใหม่ที่เกิดขึ้นจากความพยายามอันยาวนานในการกระจายอำนาจของฝรั่งเศส (ประเทศที่ทุกอย่างกระจุกตัวอยู่ในเมืองหลวงคล้ายๆ ไทย) โดยออกแบบให้เป็นการรวมกลุ่มของเมืองหลายเมืองที่แบ่งปันระบบบริหารจัดการร่วมกัน มีอำนาจในการจัดเก็บและใช้จ่ายภาษีท้องถิ่น ระบบดังกล่าวเพิ่งเริ่มใช้ในปี 2014 ส่วนมหานครลีลได้รับการก่อตั้งเมื่อต้นปี 2015

มหานครใหม่นี้ช่วยเพิ่มความสามารถทางการแข่งขันให้กับท้องถิ่นอย่างไม่ต้องสงสัย แต่เรื่องน่าสนใจมากกว่านั้นคือ มหานครลีลประกอบด้วยประชากรอายุต่ำกว่า 25 ปี ถึง 35 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งรวมถึงประชากรวัยเรียนกว่าหนึ่งแสนคน ไม่แปลกที่ลีลจะได้รับการขนานนามว่ามหานครที่อ่อนเยาว์ที่สุดของฝรั่งเศส

นอกจากจะมีความสดใหม่ มหานครแห่งนี้ยังมีห้องทดลองของเอกชนอยู่มากกว่า 80 แห่ง และมีธุรกิจด้านการออกแบบกว่า 600 ราย ไม่แปลกเช่นกันที่พวกเขาจะเสนอตัวเข้าชิงเป็นเมืองหลวงแห่งการออกแบบโลกด้วยคอนเซปต์ ‘การทดลองออกแบบที่ยิ่งใหญ่ที่สุด’

แม้จะเป็นเมืองหลวงแห่งการออกแบบโลก 2020 แต่ในความเป็นจริง การดำเนินงานนั้นเริ่มขึ้นตั้งแต่ปี 2017 ด้วยการเปิดพื้นที่ให้สาธารณชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาเมืองและใช้เวลาในช่วงปี 2017-2019 พัฒนาโครงการที่ได้รับการคัดเลือก นั่นหมายความว่าสิ่งที่โลกจะได้เห็นจากมหานครลีลในปี 2020 คือความคิดจากใครสักคนที่ดาวน์โหลดแบบฟอร์ม กรอกข้อมูล และส่งความคิดของตนไปยังทีมทำงาน

เมื่อโลกปัจจุบันมีเครื่องมือใหม่ในการรวบรวมทรัพยากรสำหรับการพัฒนาเมือง ทำไมจะไม่ลองทำการทดลองที่ยิ่งใหญ่ที่สุดดูสักครั้ง และถ้านโยบายกระจายอำนาจจากส่วนกลางเพิ่มโอกาสให้กับลีล แล้วทำไมลีลจะไม่กระจายอำนาจลงไปสู่ผู้คนของมหานครแห่งนี้อีกที เพื่อเปิดโอกาสให้ทุกคนได้ลองตอบความต้องการของตนเอง

พรมแดนทางวัฒนธรรม

ลีลไม่เพียงเป็นมหานครใหม่ แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของพรมแดนใหม่ในยุโรปที่เรียกว่า Eurometropolis ซึ่งเกิดขึ้นจากความคิดในการสร้างความร่วมมือและการบูรณาการข้ามประเทศของสหภาพยุโรป โดยลีลอยู่ในพื้นที่ที่เรียกว่า Eurometropolis Lille–Kortrijk–Tournai (LKT) อันเป็นเขตมหานครที่ผนวกมหานครลีลของฝรั่งเศส เข้ากับเขตเวสต์ฟลานเดอร์และวัลลูนของเบลเยียม เมื่อรวมทั้งหมดเข้าด้วยกันจะครอบคลุมเทศบาล 147 แห่ง นับเป็น Eurometropolis แห่งแรกและแห่งใหญ่ที่สุดของสหภาพยุโรป ที่สำคัญคือมีตัวตนทางกฎหมาย ไม่ได้เป็นเพียงความร่วมมือที่อาจไม่มีการบังคับใช้

แม้จะเป็นต่างประเทศ และในปัจจุบันอาจถือว่าต่างวัฒนธรรม แต่ก็มีรากฐานร่วมกันมายาวนาน ย้อนกลับมามองตัวเราดูบ้าง หากลองลบเส้นแบ่งพรมแดนออกก็คงไม่ต้องนั่งทะเลาะกับเพื่อนบ้านว่าโขนเป็นมรดกของใคร เพราะวัฒนธรรมไม่สามารถจำแนกได้ด้วย ‘ของใหม่’ อย่างพรมแดนประเทศเท่านั้น

อ้างอิง

Eurometropolis

Lille Metropole World Design Capital 2020

Office de Tourisme et des Congres de Lille

The post Lille Métropole มหานครแห่งการออกแบบ การกระจายอำนาจ และการก้าวข้ามเส้นแบ่งพรมแดนประเทศ appeared first on a day magazine.

ไม่เพียงเพราะข้าวสวยร้อนๆ ได้รับการบรรจุในกล่องข้าวหน้าตามีระดับเท่านั้น แต่เพราะมันยังเป็นกล่องที่ทำจากไม้ซีดาร์ ซึ่งนอกจากจะมีคุณสมบัติควบคุมความชื้นได้ดี ยังช่วยให้ข้าวนั้นหอมกว่าบรรจุในกล่องประเภทไหนๆ

กลิ่นหอมลึกสไตล์ไม้สนซีดาร์นั้นคือหนื่งในกลิ่นที่เราพบบ่อยครั้งในน้ำมันหอมระเหย ทั้งยังมักใช้เป็น ‘เบสโน้ต’ หรือกลิ่นพื้นฐานของน้ำหอมส่วนใหญ่ ไม่ใช่กลิ่น ‘ท็อปโน้ต’ หรือกลิ่นแรกที่อาจหอมแรงเตะจมูกจนกลบความหอมของข้าว แต่เป็นกลิ่นละเอียดอ่อนที่ช่วยให้รู้สึกสงบและผ่อนคลาย พูดง่ายๆ ว่าเป็นแบ็กอัพที่ดีนั่นเอง

กล่องข้าวที่ว่านี้เรียกว่า “มะเงะวัปปะ” ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นขึ้นชื่อระดับประเทศของเมืองโอดะเตะ ในจังหวัดอากิตะ ทางภูมิภาคโทโฮกุของญี่ปุ่น

global.rakuten.com

Cedar Story

คงกล่าวไม่ผิดหากจะบอกว่า มะเงะวัปปะของโอดะเตะคือสิ่งที่สะท้อนหัตถศิลป์ญี่ปุ่นร้อยเปอร์เซ็นต์

มันทั้งเรียบหรูและเรียบง่าย โดยเป็นการอาศัยทักษะช่างฝีมือเพื่อเปลี่ยนวัสดุในท้องถิ่น โดยท้องถิ่น และเพื่อท้องถิ่น ให้เป็นข้าวของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันที่มีคุณสมบัติพิเศษ ไม่ต่างจากการส่งต่อมรดกทางธรรมชาติ วัฒนธรรม ไปจนถึงเรื่องราวจากรุ่นสู่รุ่น

ไม่ต้องสงสัยว่ามันทั้งมีค่าและมีราคา เมื่อเป็นของมีราคาก็ไม่ต้องไปแข่งกับกล่องข้าวพลาสติก ไม่เพียงเศรษฐกิจท้องถิ่นอยู่ได้แต่ธรรมชาติก็อยู่ได้ไปพร้อมๆ กัน ขอเพียงเคารพกติกาการใช้ธรรมชาติเท่านั้น

ในความเป็นจริงมะเงะวัปปะไม่ได้ใช้เรียกแค่กล่องข้าว แต่ยังเป็นชื่อเรียกผลิตภัณฑ์ที่ทำด้วยเทคนิคดัดไม้ให้โค้งเป็นวงอื่นๆ ด้วย โดยไม้ที่ใช้ก็คือไม้ซีดาร์อากิตะ แน่นอน ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่าเป็นพันธุ์ไม้ท้องถิ่น

เรื่องราวของโอดะเตะกับมะเงะวัปปะเริ่มต้นราว 400 ปีก่อน หลังจากสงครามกลางเมืองอันยาวนานนำความอดอยากแร้นแค้นมาสู่ผู้คนในวงกว้าง ขุนนางผู้ดูแลเมืองในเวลานั้นเห็นว่าคนงานตัดและเลื่อยไม้ต่างนำแผ่นไม้ซีดาร์มาทำกล่องข้าว จึงมองเห็นไอเดียที่จะกระตุ้นเศรษฐกิจด้วยการส่งเสริมให้ซามูไรชั้นล่างๆ นำเอาซีดาร์อากิตะซึ่งเป็นไม้ในพื้นที่มาสร้างสรรค์เป็นผลิตภัณฑ์เพื่อหารายได้เสริม ถือเป็นจุดเริ่มต้นของหัตถอุตสาหกรรมที่สร้างทั้งเศรษฐกิจและอัตลักษณ์ท้องถิ่นนับแต่นั้น

และอันที่จริงแล้วข้าวของเครื่องใช้ที่ทำขึ้นด้วยการไสไม้เป็นแผ่นบาง นำไปแช่ในน้ำเดือด และดัดให้โค้งงอในขณะที่ยังเปียกนั้น ถือเป็นภูมิปัญญาที่พบได้ทั่วไปในญี่ปุ่น แต่สิ่งที่ทำให้มะเงะวัปปะของโอดะเตะพิเศษกว่าชาวบ้านก็คือ ไม้ซีดาร์อากิตะนั้นไม่เพียงมีคุณสมบัติชั้นดีในการเก็บรักษาความชื้นของอาหาร (ทั้งดูดซับความชื้นที่มากเกินไปและคายความชื้นเมื่ออาหารแห้งเกินไป) หรือให้กลิ่นที่ช่วยส่งรสชาติของอาหาร หรือฆ่าเชื้อแบคทีเรียซึ่งทำให้อาหารยังคงความสดและเก็บได้นานขึ้นเท่านั้น แต่ที่สำคัญคือไม้สนที่ขึ้นในพื้นที่หนาวเย็นอย่างในจังหวัดอากิตะนี้จะเติบโตอย่างช้าๆ และมีวงปีที่มีความหนาแน่น ทำให้เนื้อไม้แข็งแรง มีลายไม้งดงาม รวมถึงมีความยืดหยุ่นสูงจนเหมาะต่อการนำมาดัดนั่นเอง

สรุปว่าเปี่ยมทั้งประสิทธิภาพและสุนทรียภาพ สวยทั้งรูปจูบก็หอม

แน่นอนว่าของดีนั้นมีราคา ใช่ว่าซีดาร์อากิตะทุกต้นจะนำมาทำกล่องข้าวได้หมด เงื่อนไขพื้นฐานก็คือซีดาร์ที่จะนำมาดัดโค้งได้นี้ต้องเป็นต้นที่มีอายุหลักร้อย

ผ่านเวลาเป็นร้อยปีมาได้ก็หมายความว่าผ่านสภาพอากาศทรหดหลากหลายมาได้ด้วยนั่นเอง

สมมติว่าปลูกไว้หลายร้อยต้น อาจมีเพียงไม่กี่สิบต้นที่นำมาใช้ได้ ต้นที่ตะปุ่มตะป่ำนั้นใช้ไม่ได้ ต้นที่มีสีแปลกไปก็ใช้ไม่ได้เช่นกัน

นั่นหมายความว่าตลอด 400 ปีที่ผ่านมา นอกจากจะนำไม้ซีดาร์มาทำกล่องข้าวแล้ว คนในพื้นที่จะต้องปลูกและดูแลรักษาต้นซีดาร์ไว้สำหรับลูกหลานของพวกเขาตลอดมา โดยกฎหมายของญี่ปุ่นในปัจจุบันไม่อนุญาตให้ตัดต้นซีดาร์ที่ขึ้นเองตามธรรมชาติ ไม้ซีดาร์ที่นำมาใช้ทำกล่องข้าวในวันนี้จึงมาจากต้นไม้ที่ตัดไว้ก่อนที่กฎหมายจะเริ่มบังคับใช้ ซึ่งส่วนใหญ่มีอายุกว่าสองร้อยปี

tourism.tanpofes.com

Good Story

สำหรับคนทั่วไป โอดะเตะอาจเป็นเมืองที่รู้จักกันในฐานะบ้านเกิดของ ‘ฮาจิโกะ’ สุนัขอากิตะยอดกตัญญูที่มีรูปปั้นอยู่ใจกลางความวุ่นวายของโตเกียวอย่างย่านชิบูยะ

แต่สำหรับผู้ที่สนใจงานหัตถศิลป์ โอดะเตะเป็นเมืองแห่งมะเงะวัปปะที่ควรค่าแก่การเยี่ยมเยือนเมื่อเหยียบย่างไปยังภูมิภาคอีสานของญี่ปุ่นอย่างโทโฮกุ

อย่าแปลกใจหากเดินเข้าร้านขายสินค้ามะเงะวัปปะในโอดะเตะแล้วเห็นป้ายสัญลักษณ์ตัว ‘G’ อยู่เต็มไปหมด ตัว G ที่ว่าก็คือโลโก้ Good Design Award สัญลักษณ์ที่บอกว่ามันคืองานที่ได้รับการคัดเลือกให้เป็นงานออกแบบชั้นเลิศของญี่ปุ่น

อาจเพราะเป็นงานออกแบบที่มีพื้นฐานแข็งแกร่ง นั่นคือการทำจากวัสดุทรงคุณค่า กระบวนการที่บ่งบอกถึงภูมิปัญญา จนได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติเหนือกว่าผลิตภัณฑ์ทั่วไป ดังนั้นเพียงแค่ออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ให้สะท้อนสุนทรียภาพญี่ปุ่นและใช้งานได้อย่างไม่มีที่ติมันก็พร้อมจะเป็นงานออกแบบที่ได้รับการยอมรับ

ที่สำคัญคือเรื่องราวที่ช่วยขับเน้นทุกอย่างให้โดดเด่น จนไม่รู้ว่าเป็นเพราะคนญี่ปุ่นมีทักษะในการใช้ชีวิตเป็นหนึ่งเดียวกับสิ่งแวดล้อม หรือเชี่ยวชาญในการสานต่อมรดกบรรพบุรุษ หรือว่าพวกเขาเป็นนักเล่าเรื่องชั้นเซียนกันแน่

เพราะเหตุนี้ญี่ปุ่นจึงไม่ค่อยมีเมืองธรรมดาที่ควรค่าแก่การปล่อยผ่าน แต่ทุกเมืองต่างมีเรื่องเล่า เรื่องราว ที่พัฒนาเป็นสัมผัสแห่งถิ่น หลายครั้งมันก็เป็นเรื่องธรรมดาที่ผ่านกาลเวลาจนกลายเป็นความไม่ธรรมดา หลายครั้งของสูงค่าก็เริ่มต้นจากอุบัติการณ์เรียบง่าย ไม่ต่างจากกล่องข้าวจากไม้ซีดาร์ท้องถิ่นนี้

ที่แน่ๆ มันทำให้ผู้มาเยือนจำนวนไม่น้อยรีบจับจองเวลาในโรงเวิร์กช็อป ที่เปิดโอกาสให้พวกเขาได้ทดลองทำกล่องข้าวจากไม้ซีดาร์อากิตะนี้เพื่อเป็นที่ระลึกกลับบ้าน

ไม่ว่าใครก็คงตกหลุมรักกล่องข้าวของตนเอง ถึงตอนนี้โปรดเชื่อเถิดว่าข้าวกล่องนี้อร่อยที่สุด

อ้างอิง

Japan Brand

magewappa.co.jp

The post Ōdate Magewappa : กล่องข้าวจากไม้ซีดาร์อายุร้อยปี ร้อยร้อยปี ข้าวกล่องนี้แหละอร่อยที่สุด! appeared first on a day magazine.

แม้ในเวลาต่อมา เมื่อมีข้อมูลเพิ่มเติมออกมาว่าหนังสือที่วางอยู่บนชั้นสูงๆ ที่เห็นในรูปนั้น ไม่ใช่หนังสือที่แท้จริงแต่กลับเป็นเพียงของประดับงานออกแบบจาก MVRDV บริษัทออกแบบชื่อดังสัญชาติดัตช์ จะทำให้ความหลงใหลในห้องสมุดเทียนจิน ปินไห่แห่งนี้ลดลงไปบ้างก็ตาม

แต่นั่นก็ทำให้เราต้องหันกลับมามองเทียนจิน เมืองเก่าที่รัฐบาลจีนกำลังนำมาเล่าใหม่ โดยวางตัวให้เป็นนักแสดงนำในฐานะเมืองยุทธศาสตร์ที่จะพาจีนก้าวสู่อนาคต

พื้นที่ใหม่ ความฝันครั้งใหม่

แท้จริงแล้ว ห้องสมุดเทียนจิน ปินไห่ ไม่ได้อยู่ในตัวเมืองเทียนจินเสียทีเดียว

แต่มันตั้งอยู่ในเขต ‘พื้นที่ใหม่ปินไห่’ อันเป็นโครงการระดับประเทศริมทะเลปั๋วไห่ ครอบคลุมพื้นที่ส่วนที่เป็นท่าเรือซึ่งมีกิจกรรมทางเศรษฐกิจใหญ่ติดอันดับโลก และแบ่งพื้นที่เป็นโซนตามประเภทอุตสาหกรรมก้าวหน้าต่างๆ (คล้ายกับโครงการ EEC)

เราอาจมองพื้นที่ใหม่นี้เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษอีกแห่งก็ได้ แต่รัฐบาลจีนมองไกลกว่านั้น เพราะตั้งใจใช้พื้นที่ใหม่นี้ไม่ต่างจากพื้นที่ต้นแบบสำหรับของใหม่ทุกอย่างที่จีนจะนำมาใช้ในอนาคต นั่นรวมถึงโครงการ Tianjin Eco-city แผนพัฒนาเมืองสีเขียวเต็มรูปแบบอันเป็นความร่วมมือระหว่างรัฐบาลจีนกับรัฐบาลสิงคโปร์

นอกจาก Eco-city เทียนจิน ปินไห่ยังมีพื้นที่พัฒนาเพื่อเป็นศูนย์กลางการเงินที่เรียกว่าหยูเจียผู่ ที่รัฐบาลหมายมั่นปั้นมือว่าจะเป็นแมนแฮตตันของจีน แต่ในปัจจุบันลงเอยด้วยสภาพไม่ต่างจากอนุสาวรีย์แห่งความชะงักงันทางเศรษฐกิจ

แม้วิสัยทัศน์จะพาเมืองไปยังฝั่งฝัน แต่การพัฒนาซึ่งขาดแผนบนความเป็นจริงก็อาจเปลี่ยนมันเป็นฝันสลาย และเทียนจินกำลังสุ่มเสี่ยงต่อการเผชิญชะตากรรมที่ว่านั้น

มี 2-3 เรื่องที่ต้องรู้เกี่ยวกับเทียนจิน หนึ่งคือเมืองแห่งนี้เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชิ้นสำคัญที่สุดว่าด้วยการแบ่งเค้กอย่างเป็นระบบของประเทศตะวันตกในช่วงสงครามฝิ่น

สองคือเทียนจินถือเป็นเมืองระดับเทศบาลนครของจีน ซึ่งมีทั้งหมด 4 เมือง ได้แก่ ปักกิ่ง เซี่ยงไฮ้ ฉงชิ่ง และเทียนจิน ความหมายของการเป็นเทศบาลนครคือเป็นเมืองขนาดใหญ่ที่มีระดับเทียบเท่ามณฑล และการบริหารขึ้นตรงต่อส่วนกลาง

และสาม เทียนจินถือเป็นเมืองมาทีหลังสำหรับการพัฒนาเศรษฐกิจของจีน เพราะรัฐบาลเพิ่งหันมาใช้เทียนจินเป็นยุทธศาสตร์การพัฒนาเศรษฐกิจเมื่อไม่นานมานี้ และนี่อาจเป็นเหตุผลสำคัญว่าทำไมเทียนจินอาจเป็นเมืองตกรถไฟว่าด้วยการเติบโตของจีน

หน้าตาใหม่

ย้อนกลับไปในสมัยราชวงศ์ชิง เทียนจินหรือเทียนสินก็คือเมืองเช่าของตะวันตกที่ได้รับการพัฒนาให้เป็นเมืองท่า พร้อมกับเปิดเสรีทางการค้า จนกลายเป็นศูนย์กลางการค้าและการเงินของประเทศจีนตอนเหนือ

ในความหมายของการเป็นเมืองเช่าตะวันตก เทียนจินอาจเป็นตัวอย่างที่ทำให้เราเข้าใจภาพการแบ่งปันผลประโยชน์ระหว่าง ‘8 ชาติพันธมิตร’ (ญี่ปุ่น รัสเซีย สหราชอาณาจักร ฝรั่งเศส อเมริกา เยอรมนี อิตาลี และออสเตรีย-ฮังการี) ซึ่งเข้ามามีอิทธิพลเหนือจักรวรรดิจีนในสมัยการปกครองของซูสีไทเฮาได้เป็นอย่างดี แต่สำหรับเทียนจินออกจะพิเศษสักหน่อย เพราะมีอีกหนึ่งชาติคือเบลเยียมร่วมด้วย

และเพราะพื้นที่เมืองเทียนจินถูกแบ่งออกเป็นส่วนๆ เพื่อเป็นสิทธิสภาพนอกอาณาเขตของชาติตะวันตกที่กล่าวมา ในปัจจุบันเทียนจินจึงเป็นเมืองที่มีสถาปัตยกรรมสไตล์ตะวันตกรูปแบบต่างๆ กระจายอยู่ทั่วเมือง ใครไปเทียนจินอาจเห็นป้ายที่เขียนว่า Historical and Stylistic Architecture of Tianjin อยู่ในแทบทุกเส้นทางที่ผ่านตาในเขตเมืองเก่า (ซึ่งไม่ใช่พื้นที่เล็กๆ) พร้อมหมายเลขกำกับอาคารเหล่านั้น

นอกจากมีสถาปัตยกรรมยุคเมืองเช่ากระจายไปทั่ว ปัจจุบันเทียนจินยังมีตึกสูงกระจายไปทั่วเช่นกัน ไม่รู้เป็นความจงใจในแง่ผังเมืองหรือเปล่าที่จะปล่อยเสรีตึกสูง แต่ภาพปัจจุบันของเทียนจินก็คือส่วนผสมของสถาปัตยกรรมตะวันตกอายุร้อยปีบวกลบสลับกับตึกสูงที่เป็นสัญลักษณ์การพัฒนาเศรษฐกิจของจีนสมัยใหม่

นับเป็นสุดยอดของความมิกซ์แต่ไม่แมตช์ ที่ในขณะเดียวกันก็สะท้อนความเป็นเมืองแห่งนี้อย่างบอกไม่ถูก

อย่างไรก็ดี ไม่ว่าจะย้อนกลับไปสมัยราชวงศ์ชิงหรือในวันนี้ เทียนจินก็คือเมืองที่มีพิกัดเป็นข้อได้เปรียบแบบหาได้ยาก

นั่นเป็นเพราะมันเป็นเมืองชายฝั่งทะเลที่อยู่ใกล้เมืองหลวงอย่างปักกิ่งที่สุด เพราะเหตุนี้เมืองท่าเทียนจิน (เดิมเรียกว่าเมืองท่าตังกู ห่างจากตัวเมืองเทียนจินอีกประมาณ 60 กิโลเมตร) จึงถือเป็นท่าเรือที่ใหญ่สุดทางตอนเหนือของประเทศจีน และเป็นจุดเชื่อมต่อกับแม่น้ำไห่เหอที่เชื่อมต่อไปยังปักกิ่ง โดยตลอดความยาว 32 กิโลเมตรริมชายฝั่งมีท่าเรืออยู่มากกว่า 150 แห่ง

ปัญหามีอยู่ว่า เดิมทีเขตอุตสาหกรรมปักกิ่ง-เทียนจินนี้เป็นเขตอุตสาหกรรมหนักเสียมาก ท่าเรือในเมืองท่าแห่งนี้จำนวนไม่น้อยจึงเป็นท่าเรือขนส่งเคมีภัณฑ์อันตราย เหตุการณ์วัตถุอันตรายระเบิดครั้งใหญ่ในปี 2015 ซึ่งหลายคนเปรียบเหตุการณ์นี้กับระเบิดปรมาณูยังคงเป็นภาพจำเมื่อพูดถึงเมืองเทียนจิน

แต่นั่นยิ่งทำให้โครงการพัฒนาพื้นที่ใหม่ของรัฐบาลน่าสนใจมากขึ้นไปอีก สำหรับนโยบายลดกำลังการผลิตในอุตสาหกรรมหนักและมุ่งหน้าเข้าสู่อุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง เช่นเดียวกับที่สถาบันการศึกษาหลักของจีนไม่ว่าจะเป็นมหาวิทยาลัยปักกิ่ง ซิงหัว หนานไค เทียนจิน ฯลฯ ต่างมาตั้งสถาบันวิจัยและห้องแล็บในพื้นที่ใหม่นี้ด้วยเช่นกัน

หนี้ก้อนใหม่

ในฐานะนักท่องเที่ยว เทียนจินมักเริ่มต้นที่จัตุรัสวัฒนธรรมไห่เหอ (Haihe Cultural Square) ซึ่งหากอธิบายง่ายๆ ก็คือบริเวณหน้าสถานีรถไฟเทียนจินสร้างเป็นลานริมน้ำกว้างใหญ่ พร้อมที่นั่งแบบขั้นบันได เอาไว้ให้นั่งชมความงดงามของกลุ่มสถาปัตยกรรมตะวันตกเก่าแก่ที่อยู่ฝั่งตรงข้ามพอดิบพอดี

ในยามค่ำคืน ที่เทียนจินโดยเฉพาะบริเวณจัตุรัสวัฒนธรรมแห่งนี้ เปลี่ยนตัวเองเป็นเวทีแสดงแสงสีเสียง เมื่ออาคารเก่าแก่และอาคารใหม่สูงเสียดฟ้าพร้อมใจกันเปิดไฟเล่นจังหวะกันอย่างครึกครื้น

นอกจากนี้ยังมีทางเดินเลียบแม่น้ำไห่เหอความยาวหลายกิโลเมตรที่ปรับปรุงใหม่ในทศวรรษก่อน และทำให้เราได้สังเกตชีวิตระหว่างวันอันน่าอิจฉาของผู้คนชาวเทียนจินที่มาออกกำลังกาย เดินเล่น นั่งตกปลา หรือทำกิจกรรมสารพัดอย่างที่พื้นที่สาธารณะลมโชยนี้จะเอื้อ

คุณภาพชีวิตของเมืองเทียนจินพัฒนาอย่างเห็นได้ชัดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เช่นเดียวกับอัตราเติบโตทางเศรษฐกิจที่พุ่งทะยานมากกว่าเมืองอื่นๆ เหตุผลสำคัญคือเพราะเทียนจินพัฒนาทีหลัง จึงมีที่ทางให้เติบโตมากกว่า

แต่น่าเสียดาย การเติบโตที่ว่านั้นกำลังสะดุดจากผลพวงของเศรษฐกิจชะลอตัว และที่สำคัญคือหนี้มหาศาลที่ธนาคารของรัฐปล่อยกู้อย่างไม่ยั้งให้กับธุรกิจ เพื่อเนรมิตทุกอย่างให้เกิดขึ้นได้ในเวลารวดเร็ว ไม่ต่างจากการใช้เงินเพื่อสร้างเงิน

สำหรับคนที่สงสัยว่าจีนเติบโตร้อนแรงมากว่า 3 ทศวรรษได้อย่างไร รูปแบบหนึ่งในการพัฒนาเศรษฐกิจจีนก็คือการที่รัฐขายที่ดินขนาดใหญ่ให้เอกชน และกู้เงินมาสนับสนุนค่าก่อสร้าง โดยถือเป็นการสร้างงานพร้อมกับสร้างเมืองในเวลาเดียวกัน นั่นคือเบื้องหลังของตึกสูงที่ผุดขึ้นเป็นดอกเห็ด ไปจนถึงโครงการเมกะโปรเจกต์อย่างทางรถไฟความเร็วสูง โดยมีการบริโภคเป็นตัวขับเคลื่อนสำคัญให้ทุกอย่างเคลื่อนไปข้างหน้า

เมื่อเศรษฐกิจหยุดชะงัก เทียนจินจึงกลายเป็นเมืองใหญ่ที่เห็นการหดตัวมากที่สุดในปี 2017 ตามมาด้วยการที่ผู้คนย้ายออกและตลาดอสังหาริมทรัพย์ว่างเปล่า สิ่งที่ทับๆ เอาไว้จึงเริ่มผุดให้เห็น โดยเฉพาะการสร้างหนี้เกินระดับความสามารถในการทำกำไร ซึ่งมาจากปัญหาด้านประสิทธิภาพของธุรกิจที่มีรัฐเป็นเจ้าของ

นอกจากเศรษฐกิจจะหดตัวมากที่สุด รายงานจากมูดีส์ยังบอกว่า เทียนจินคือเมืองที่มีระดับหนี้สูงสุดในแผ่นดินใหญ่ โดยเงินกู้ที่ปล่อยให้กับธุรกิจท้องถิ่นที่มีรัฐเป็นเจ้าของนั้นสูงถึง 7 เท่าของงบประมาณรายปี

ในความเป็นจริง แผนการพัฒนาเทียนจินนั้นทั้งน่าสนใจและน่าจะส่งผลให้เมืองแห่งนี้เปลี่ยนผ่านสู่การเป็นเมืองแห่งอนาคตที่ขับเคลื่อนด้วยอุตสาหกรรมขั้นสูงได้ไม่ยาก จะเป็นอะไรหากไม่ใช่เทียนจินมาช้าไป และผู้บริหารเมืองมั่นใจเกินไป

บทความจาก The New York Times อธิบายภาพให้เห็นว่า ในปัจจุบันพื้นที่เช่าในแมนแฮตตันจีนหรือย่านการเงินหยูเจียผู่นั้นว่างเปล่าราวสี่ในห้า ในขณะที่แผ่นฟ้าประดับประดาด้วยตึกที่หยุดก่อสร้างราวกับเป็นผืนผ้าใบให้โครงกระดูก ศูนย์การค้าร้างคน ร้านขายสัตว์เลี้ยงปราศจากสัตว์เลี้ยงใดๆ อยู่ในนั้น

ขณะที่เมืองยังคงกู้เงินมากขึ้นมาประคองไม่ให้ทุกอย่างล้มครืน ด้วยความหวังของทุกฝ่ายว่าสถานการณ์จะดีขึ้นในไม่ช้า

ก็ได้แต่หวังว่า เทียนจินจะเป็นอีกหนึ่งกรณีที่จีนเอาอยู่ได้ในท้ายที่สุด

อ้างอิง

China Daily
The New York Times

The post Tianjin : เมืองที่บอกกับเราว่าจีนก็พลาดเป็น appeared first on a day magazine.

นั่นคือสาเหตุที่ทำให้เมืองขนาดไม่ใหญ่ไม่โต แต่มีทั้งปราสาทที่ยังคงความสมบูรณ์ แม่น้ำไหลผ่ากลางเมือง และบ้านเรือนในเขตเมืองเก่าที่สร้างจากหินทรายสีแดง ซึ่งเมื่อมองลงจากปราสาทแล้วเป็นภูมิทัศน์งดงามคุมโทนเดียวกันกับตัวปราสาท ต้องต้อนรับนักท่องเที่ยวหลายล้านคนในแต่ละปี

นอกจากจะขึ้นชื่อในความโรแมนติก เมืองแห่งนี้ยังเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยเก่าแก่ที่สุดของเยอรมนีและหนึ่งในมหาวิทยาลัยเก่าแก่ของยุโรปอย่างมหาวิทยาลัยไฮเดลแบร์กอีกด้วย มหาวิทยาลัยแห่งนี้ไม่เพียงผลิตนายกรัฐมนตรีเยอรมนีมาแล้วหลายคน แต่ยังผลิตเจ้าของรางวัลโนเบลมาแล้วหลายสิบคน

แม้จะทำเงินได้ไม่น้อยจากการท่องเที่ยว แต่ตัวตนของไฮเดลแบร์กก็คือการเป็น ‘เมืองมหาวิทยาลัย’ อันหมายถึงเมืองที่มีเศรษฐกิจหลักเป็นการศึกษาโดยเฉพาะการศึกษาระดับสูง ผู้คนส่วนใหญ่ที่อาศัยอยู่ในเมืองเป็นนักศึกษาหรือผู้คนที่เกี่ยวข้องกับการศึกษา ที่สำคัญคือผู้อยู่อาศัยราวร้อยละ 40 มีอายุต่ำกว่าสามสิบปี

ในความเป็นเมืองมหาวิทยาลัย หมายถึงการมีสาธารณูปโภคที่เกี่ยวข้องกับความรู้และรองรับวิถีชีวิตของนักศึกษา นั่นรวมถึงร้านหนังสือ สำนักพิมพ์ ไปจนถึงห้องสมุดที่มีให้เห็นอยู่ทั่วไปโดยเฉพาะห้องสมุดมหาวิทยาลัยไฮเดลแบร์กที่ถือเป็นแลนด์มาร์กสำคัญในเขตเมืองเก่า

เมื่อรวมความรู้เข้ากับความโรแมนติก ไม่น่าแปลกใจว่าทำไมเมืองแห่งนี้ถึงได้รับเลือกจากยูเนสโกให้เป็นเมืองวรรณกรรม (City of Literature) ในปี 2014

“ในไฮเดลแบร์ก วรรณกรรมนั้นอยู่ทุกหนแห่ง…ไม่มีวันใดที่ปราศจากกิจกรรมด้านวรรณกรรม ไม่มีฤดูร้อนใดที่ปราศจากเทศกาลวรรณกรรม ไม่มีปีใดที่ปราศจากผู้ชนะรางวัลด้านวรรณกรรม” แม้จะเป็นคำกล่าวอ้างของเมืองเอง แต่ก็คงยากที่จะปฏิเสธได้ว่ามันไม่จริง

ทางสายปรัชญา

ไม่ต่างจากเมืองเกียวโตที่มีบรรยากาศงดงาม มีสถานศึกษาขึ้นชื่อ และมีถนนสายปรัชญา ไฮเดลแบร์กก็มี Philosophenweg (Philosopher’s way) ถนนสายเล็กๆ ที่เหมาะแก่การเดินใช้ความคิดเช่นกัน

เมื่อเป็นเมืองที่เต็มไปด้วยบรรยากาศแห่งความรู้ และห้อมล้อมด้วยภูมิทัศน์โรแมนติกไม่เป็นสองรองเมืองใด ไม่แปลกที่ไฮเดลแบร์กจะเป็นเมืองที่นักคิด-นักเขียนชื่อดังตกหลุมรัก ไม่ว่าจะเป็นเกอเธ่, แมกซ์ เวเบอร์ หรือมาร์ก ทเวน ที่ต่างเคยมาอาศัยอยู่ในเมืองแห่งนี้

โดยเฉพาะมาร์ก ทเวน นั้นดูจะผูกพันกับเมืองนี้ไม่น้อย เขาถึงกับจารึกความทรงจำต่อไฮเดลแบร์กไว้ในหนังสือ A Tramp Abroad หลายบท และนิยามเมืองแห่งนี้ไว้ว่ามันคือ “ปลายทางความเป็นไปได้ของความงาม” (The last possibility of the beautiful)

อาจเพราะเหตุนี้ ผู้มาเยือนหลายคนจึงมีกิจกรรมโปรดเป็นการตามรอยนักคิดที่ชื่อดัง ไม่ว่าจะเป็นการเยี่ยมชมโรงแรมที่ทเวนเคยพักอาศัยอย่างโรงแรม Schloss และโรงแรม Schrieder ซึ่งปัจจุบันเปลี่ยนเป็น Crowne Plaza รวมถึงสถานที่ที่เขาชอบไปอย่างสถานที่กักขังนักศึกษาในอดีตหรือการไปนั่งสังเกตการณ์ชั่วโมงเรียนในมหาวิทยาลัย นอกจากนี้ยังมีสวนในปราสาทที่เกอเธ่ชอบไปวาดรูป และบ้านของเวเบอร์ซึ่งในปัจจุบันใช้เป็นที่เรียนภาษาและวัฒนธรรมเยอรมันสำหรับนักศึกษาต่างชาติ

ทางสายวิทยาศาสตร์

เรื่องมีอยู่ว่าเมืองมหาวิทยาลัยแห่งนี้ไม่ได้โดดเด่นเฉพาะในด้านวรรณกรรม แต่แท้จริงแล้ว นี่คือเมืองมหาวิทยาลัยที่โดดเด่นในการเป็นศูนย์กลางความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นด้านการแพทย์หรือด้านอื่น คำว่าศูนย์กลางความรู้หมายถึงการมีสาธารณูปโภคที่รองรับการพัฒนาความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ โดยเฉพาะสถาบันวิจัย และความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคเอกชน

ดังนั้นหากจะบอกว่าไฮเดลแบร์กคือเมืองโรแมนติก ก็อาจต้องเติมไปด้วยว่าเป็นโรแมนติกหัวก้าวหน้า โดยเฉพาะการเป็นเมืองแรกของเยอรมนีที่เริ่มใช้แนวคิดการปกป้องสภาพอากาศมาตั้งแต่ปี 1992 และสานต่อเรื่องนี้ด้วยการเก็บรางวัลอย่างต่อเนื่อง ไม่ต้องบอกก็รู้ว่ารางวัลคือเครื่องมือชั้นดีในการสร้างความมั่นใจให้กับผู้คน เพื่อแลกกลับมาเป็นความร่วมไม้ร่วมมือ

ไล่ตั้งแต่การชนะรางวัล ‘เมืองยั่งยืนยุโรป’ ในปี 1997 (และอีกครั้งในปี 2003) จนถึงรางวัล ‘เมืองสีเขียวโลก’ จากที่ประชุมสหประชาชาติในปี 2015

ในปัจจุบัน เมืองแห่งนี้ยังเป็นที่ตั้งของ Bahnstadt โครงการอาคารประหยัดพลังงานและลดมลพิษ (Passive House) ในลักษณะคอมเพลกซ์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก สร้างบนที่ดินซึ่งเคยเป็นพื้นที่ขนถ่ายตู้รถไฟเก่า ด้านหลังสถานีรถไฟกลางของเมือง โดยใช้เงินลงทุนราวสองล้านยูโร และมีกำหนดเสร็จสมบูรณ์ในปี 2022

โครงการดังกล่าวได้รับรางวัล Passive House Award ของสหภาพยุโรปในปี 2014 และพื้นที่ทั้งหมดนับเป็นพื้นที่เขตใหม่ของเมือง

คิดแล้วก็อดอิจฉาชาวเมืองไฮเดลแบร์กไม่ได้ แต่มันก็ควรจะเป็นอย่างนี้มิใช่หรือ เมืองที่มีสินค้าสำคัญคือการศึกษา ควรผลิตความรู้ที่สามารถเปลี่ยนเป็นผลลัพธ์ได้อย่างเป็นรูปธรรม

นี่เป็นอีกหนึ่งเมืองที่ย้ำกับเราว่า แม้จะห้อมล้อมด้วยประวัติศาสตร์และบรรยากาศที่เอื้อต่อการรังสรรค์บทกวี แต่ก็เดินไปข้างหน้าอย่างมีจุดหมายได้ด้วยเช่นกัน

อ้างอิง

The Local, Heidelberg,Vaillant,Compelo, Culture Trip

The post Cities Heidelberg : วรรณกรรมและวิทยาศาสตร์ ในบรรยากาศเมืองมหาวิทยาลัย appeared first on a day magazine.

มันไม่ใช่ภาพเพื่อนสาวสุดชิคนั่งพูดคุยกันอย่างออกรสท่ามกลางผู้คนที่เดินผ่านไปมากลางยูเนียนสแควร์ แต่น่าจะเป็นภาพผู้คนนั่งดื่มชาคลอความร่มรื่นของหมู่ไผ่พลิ้วไหว ห้อมล้อมด้วยสถาปัตยกรรมแบบจีนที่ได้รับการปรับแต่งให้เป็นร้านชา ข้างอารามเหวินชูอันเก่าแก่และเป็นที่ศรัทธาใจกลางนครเฉิงตู เมืองเอกของมณฑลเสฉวนแห่งนี้

แม้ฉากหลังจะต่าง แต่สิ่งที่เหมือนกันคือมันดำเนินไปเรื่อยราวกับไม่มีจุดสิ้นสุด วงสนทนาของสาวๆ Sex and the City ไม่อับจนบทสนทนาฉันใด ถ้วยชาใบเล็กก็จะถูกเติมนับครั้งไม่ถ้วนฉันนั้น (ถ้วยชาเล็กก็จริง แต่กระติกน้ำร้อนที่ไว้สำหรับชงชานั้นใหญ่ รินกันไปคุยกันไป โดยมีกับแกล้มยอดนิยมเป็นเมล็ดทานตะวัน)

เวลาเป็นของมีค่า มันจึงควรใช้สำหรับบทสนทนาอันรื่นรมย์

ดื่ม

เมื่อพูดถึงเฉิงตู สิ่งแรกที่เรานึกถึงอาจเป็นแพนด้า แต่ไกด์บุ๊กส่วนมากจะเริ่มต้นจากวัฒนธรรมชาที่มีบทบาทอย่างมากในชีวิตประจำวัน

แม้จีนจะเป็นประเทศแห่งชา แต่การดื่มชาของเฉิงตูนั้นก็ยังเป็นสิ่งที่อธิบายความเป็นเฉิงตูได้อย่างเห็นภาพ มันคือสิ่งที่หลายคนนิยามด้วยคำว่า ‘ชีวิตเนิบช้า’ แต่ ‘สุนทรียภาพ’ อาจเป็นคำที่เหมาะสมกว่า

มีคนบอกไว้ว่า เฉิงตูนั้นมีร้านชามากกว่าเซี่ยงไฮ้เสียอีก นั่นก็น่าจะจริง เมื่อร้านชาในเฉิงตูนั้นพบเห็นได้อยู่ทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นร้านแบบปิด ร้านเปิด หรือร้านชาในสวนสาธารณะ ที่ทุกโต๊ะจะเติมเต็มด้วยบทสนทนาหรือไม่ก็วงไพ่นกกระจอก

นอกจากมีร้านชามากกว่าเซี่ยงไฮ้ ยังมีคำกล่าวด้วยว่าเฉิงตูนั้นมีร้านชามากกว่าวันที่แดดออก เพราะในทางภูมิศาสตร์แล้ว เมืองแห่งนี้ตั้งอยู่บนที่ราบเฉิงตูซึ่งเต็มไปด้วยความชื้น และล้อมรอบด้วยภูเขาสูง ความชื้นสูงทำให้หมอกฟอร์มตัวง่าย แต่สลายไปยากเพราะภูเขาบังลม เฉิงตูจึงไม่ต่างจากเมืองในหมอก

หมายเหตุว่าสภาพภูมิศาสตร์ดังกล่าวบวกกับโครงการก่อสร้างจำนวนมากเพื่อขยายเมือง ทำให้ในปัจจุบันเฉิงตูเป็นเมืองที่มีปัญหา PM2.5 มากกว่าปักกิ่งที่สถานการณ์เริ่มคลี่คลาย

เมื่อหมอกจางลงในช่วงสาย ชีวิตก็ดำเนินต่อไป การอยู่กับความชื้นอาจทำให้การดื่มชาได้รับความนิยมมากกว่าที่อื่น แต่ความเป็นมาของวัฒนธรรมชาของเฉิงตูมีมากกว่าการใช้อาหารเพื่อแก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน เพราะประวัติศาสตร์ก็มีส่วนสำคัญไม่แพ้กัน

เรื่องราวเริ่มต้นจากโครงการชลประทานที่รู้จักกันในชื่อ ‘ตูเจียงเยี่ยน’ สุดยอดงานด้านวิศวกรรมอายุกว่าสองพันปีที่สร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซาก ระบบชลประทานนี้ได้รับการคัดเลือกให้เป็นมรดกโลกร่วมกับ ‘เขาชิงเฉิง’ อันเป็นศูนย์กลางสำคัญของลัทธิเต๋า (และเป็นฉากหลังภาพยนตร์ กังฟูแพนด้าภาค 3)

นับตั้งแต่มีระบบชลประทาน เสฉวนก็ได้รับฉายาว่าแผ่นดินแห่งความอุดมสมบูรณ์ เมื่อบวกกับการเป็นดินแดนที่ค่อนข้างสงบสุข แม้จะเป็นศูนย์บัญชาการของเล่าปี่ในยุคสามก๊ก วัฒนธรรมการดื่มชาจึงเริ่มเป็นที่นิยมในหมู่ชนชั้นสูง ที่จะนัดกันมาสังสรรค์ อวดนกหายาก ชิมชาราคาแพง และแลกเปลี่ยนบทสนทนา ก่อนที่วัฒนธรรมดังกล่าวจะแพร่หลายไปยังวงกว้าง

ในสมัยราชวงศ์ถังที่ขึ้นชื่อในความรุ่งเรืองทางวัฒนธรรม ว่ากันว่าเมืองเฉิงตูก็มีร้านชาอยู่กว่า 400 ร้าน ทั้งยังเป็นลูกค้ารายใหญ่ของชาที่ปลูกในมณฑลอื่นอย่างมณฑลยูนนาน ซึ่งค้าขายกันบนเส้นทางสายไหมทางตอนใต้ หรือที่รู้จักกันว่าถนนชา-ม้าโบราณ (Ancient Tea Horse Road) เส้นทางสายนี้เป็นเส้นทางการค้าเก่าแก่เสียยิ่งกว่าเส้นทางสายไหมที่โลกรู้จัก

สิ่งที่เฉิงตูขายแลกกันกับชาก็คือ ผ้าไหมปักดิ้นอันลือชื่อของแคว้นสู่ (ชื่อเรียกมณฑลเสฉวนโบราณ) ซึ่งถือเป็นหนึ่งในสี่สุดยอดไหมปักดิ้นของจีน ร่วมกับไหมปักดิ้นเมฆาของหนานจิง ไหมปักดิ้นแห่งราชวงศ์ซ่งของซูโจว และไหมปักดิ้นของชาวจ้วงแห่งกว่างสี ไหมปักดิ้นก็คืออาภรณ์ที่เราเห็นจักรพรรดิจีนในอดีตสวมใส่นั่นเอง

กิน

คนจีนนั้นขึ้นชื่อเรื่องการใช้อาหารเป็นยา อาหารเสฉวนรสเผ็ดร้อนอย่างหม้อไฟที่มีส่วนประกอบสำคัญคือพริกและพริกไทยเสฉวน (ที่ทำให้ลิ้นชาเวลารับประทานหม่าล่า) จึงช่วยในการขับพิษและทำให้ร่างกายอบอุ่นได้เป็นอย่างดี

เช่นเดียวกับไหมปักดิ้น อาหารเสฉวนก็ถือเป็นหนึ่งในตำรับอาหารสำคัญของจีน

ในปี 2010 เฉิงตูถือเป็นเมืองแรกในเอเชียที่ได้รับคัดเลือกจากยูเนสโกให้เป็นเมืองแห่งอาหาร (City of Gastronomy) โดยเป็นเมืองที่สองต่อจากโปปายันของประเทศโคลอมเบีย

อาหารเสฉวนที่แต่เดิมก็แพร่หลายอยู่แล้ว จึงได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น และเป็นแม่เหล็กชั้นดีในการดึงดูดนักท่องเที่ยว

ข้อมูลจากยูเนสโกในปี 2017 บอกว่าเฉิงตูมีเชฟอาชีพอยู่กว่า 70,000 คน และมีการจ้างกว่า 600,000 ตำแหน่งในอุตสาหกรรมอาหาร โดยมีเชฟระดับชาติอยู่ร่วม 300 คน ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา อัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปีของอุตสาหกรรมดังกล่าวนั้นอยู่ที่เลขสองหลัก

การได้รับคัดเลือกเป็นเมืองแห่งอาหารจึงไม่น่าสนใจเท่ากับว่าเฉิงตูใช้ประโยชน์จากสถานภาพนี้อย่างไรในระยะยาวในการสร้างเมืองให้ ‘เป็นที่นิยมมากขึ้นทุกวัน’ และเป็นเมืองของประเทศจีนที่ถือว่าประสบความสำเร็จอันดับต้นๆ ในการพัฒนาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

ย้อนกลับไปก่อนหน้านั้นในปี 2008 หลายคนยังจำได้ถึงเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในมณฑลเสฉวน ขณะที่เฉิงตูได้รับความเสียหายอย่างหนัก วิกฤตที่เปลี่ยนเป็นโอกาสก็คือการมีนักข่าวต่างชาติเข้าไปทำข่าวจำนวนมาก และกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการสร้างแบรนด์ของเมืองขึ้นใหม่ในสายตาโลกภายนอก ว่ามันยังเป็นเมืองที่ปลอดภัยและน่าเที่ยว รวมถึงน่าลงทุนอีกด้วย

ตามมาด้วยการเป็นเมืองแห่งอาหารของยูเนสโก และความพยายามในการสร้างแบรนด์เฉิงตูให้สะท้อนภาพ ‘จีนที่แท้จริง’ ซึ่งหมายถึงการเป็นอารยธรรมเก่าแก่แต่ในขณะเดียวกันก็กำลังเดินหน้าสู่ความทันสมัย เช่นเดียวกับการโปรโมตเมืองในฐานะบ้านของแพนด้า ที่ไม่เพียงเป็นสัตว์คุ้มครองสำคัญ รวมถึงเป็นสัญลักษณ์ของ WWF แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของมิตรภาพระหว่างจีนกับนานาประเทศ

วัฒนธรรม

เฉิงตูไม่เพียงมีแพนด้า ผ้าไหมปักดิ้น อาหารเสฉวน วัฒนธรรมชา พวกเขายังมี ‘งิ้วเสฉวน’ อันโด่งดังโดยเฉพาะการเปลี่ยนหน้ากาก ที่ในแต่ละปีทำรายได้จากการท่องเที่ยวมหาศาล

แต่ความน่าสนใจอยู่ตรงที่ว่า เมืองแห่งนี้ไม่ได้รีบร้อนที่จะต้อนรับนักท่องเที่ยวอย่างไม่จำกัด ดูเหมือนว่าพวกเขาเลือกขายของให้ได้ราคามากกว่า

ถึงตอนนี้ เราจะไปเยี่ยมชมสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญอีกแห่งของเฉิงตู ที่เรียกกันว่า ตรอกกว้างและแคบ (Wide and Narrow Alley) หรือเรียกในภาษาจีนว่าตรอกกวนจ้าย

อันที่จริงพื้นที่ตรอกกวนจ้ายนั้นประกอบด้วยตรอก 3 ตรอก เรียงรายด้วยหมู่ตึกโบราณกว่า 40 แห่งที่สร้างแบบมีลานโล่งตรงกลาง โดยกวนจ้ายนี้นับเป็นหนึ่งในสามพื้นที่อนุรักษ์ในเมืองเฉิงตูแม้ว่าพื้นที่หลายส่วนจะได้รับการสร้างขึ้นใหม่ก็ตาม

ในปัจจุบัน หมู่ตึกเหล่านี้บ้างได้รับการดัดแปลงเป็นโรงแรมซึ่งรวมถึงดีไซน์โฮเทล บ้างเป็นร้านชา ร้านอาหาร ร้านขนมปัง ร้านขายเสื้อผ้าไหม ร้านขายหนังสือ ร้านขายของเก่า ร้านขายของที่ระลึก ฟังดูแล้วอาจเหมือนสถานที่ท่องเที่ยวอีกหลายแห่งทั่วโลก ที่พื้นที่ประวัติศาสตร์ได้รับการปรับโฉมให้รองรับการท่องเที่ยว

กวนจ้ายก็เป็นอย่างนั้น ต่างกันก็คือบรรยากาศ และอาจจะเป็น ‘ราคา’

หากเดินเข้าไปในหมู่ตึกที่จัดไว้เป็นร้านขายของเก่า นั่นอาจหมายถึงสิ้นค้าอย่างโต๊ะไม้เก่าแก่ราคาหลักล้านบาท เดินเข้าไปร้านขายหวี ลองหยิบขึ้นมาดูอาจเป็นหวีราคาหลักหมื่นบาท ส่วนร้านผ้าไหมนั้นก็ไม่ใช่ผ้าไหมที่พบเห็นได้ดาษดื่นตามเมืองท่องเที่ยวของจีน แต่เป็นงานหัตถศิลป์ที่สามารถส่งมอบเป็นมรดกรุ่นสู่รุ่น แม้ของแพงจะไม่ได้หมายถึงของดีเสมอไป แต่ตรอกกวนจ้ายบอกกับเราว่าเฉิงตูเลือกที่จะนำเสนอของสูงค่าและการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ ร้านขายของเก่าไม่เพียงขายของ มันทำหน้าที่เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ใครก็เข้าชมได้ แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้เฉิงตูมีราคา

ออกจากร้านขายของเก่า เราอาจเลือกเดินเข้าไปในพิพิธภัณฑ์งิ้วแล้วแต่งชุดงิ้วถ่ายรูปเหมือนสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป แต่จะทำอย่างนั้นได้ต้องมีเวลามากพอด้วย เพราะช่างจะบรรจงแต่งหน้าให้เหมือนเราเป็นนักแสดงงิ้วจริงๆ เช่นเดียวกับเครื่องแต่งกายที่ไม่ได้ตัดเย็บลวกๆ แต่สะท้อนความสูงค่าของศิลปะแขนงนี้ และทำให้ผู้มาเยือนรู้สึกไม่เสียทีที่ครั้งหนึ่งได้มีประสบการณ์ร่วมกับอุปรากรจีน

กระนั้น เราก็ยังสามารถซื้ออาหารข้างทางรับประทานได้ในตรอกกวนจ้ายนี้ โดยเฉพาะอาหารทานเล่นอย่างมันทอดหรือหม่าล่าที่พบเห็นได้ทั่วไปในเฉิงตู โดยที่ไม่ได้ดูขัดกับร้านรวงต่างๆ แต่อย่างใด เช่นเดียวกับการเดินชมภาพวาดทั้งที่เป็นศิลปะดั้งเดิมและร่วมสมัยที่มาตั้งโชว์กันบนถนนในตรอกดังกล่าว

เราจะอธิบายถึงบุคลิกของตรอกกวนจ้าย ไปจนถึงเมืองเฉิงตูนี้อย่างไรดี? สมมติว่าเป็นคน คนคนนี้ก็น่าจะอยู่ในบ้านที่เต็มไปด้วยสมบัติล้ำค่า แต่ไม่ได้จัดวางให้ผู้มาเยือนรู้สึกตัวหดลีบเล็ก แต่กลับโล่ง สบาย ผ่อนคลาย และที่สำคัญคือเป็นมิตร

การพัฒนาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวของเฉิงตูจึงสะท้อนให้เห็นวิถีในการดำเนินชีวิตที่แม้แต่ชาวจีนด้วยกันยังอิจฉา เพราะแม้จะเป็นเมืองที่ขยายตัวรวดเร็วที่สุดเมืองหนึ่งของจีนในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เมืองแห่งนี้ก็ไม่ได้มีภาพลักษณ์รีบเร่งแต่ประการใด

เราอาจบอกว่าเฉิงตูได้เปรียบเพราะเต็มไปด้วยสินทรัพย์ทางวัฒนธรรม แต่ไม่ใช่ทุกเมืองในโลกที่รู้จักวิธีปฏิบัติกับสินทรัพย์ที่จับต้องไม่ได้นี้และเปลี่ยนมันให้เป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ โดยไม่ลดทอนคุณค่าของสิ่งที่ตนเองมีอยู่

ลองว่ามีเวลานั่งดื่มชา ก็คงหาสมดุลให้กับทุกอย่างได้ไม่ยาก ไม่ว่าจะเป็นชีวิตหรือเมือง

อ้างอิง

ศิลปวัฒนธรรม

Branding Chinese Mega-Cities: Policies, Practices and Positioning 

Lonely Planet

The post A day in Chengdu : ดื่มกินวัฒนธรรมในเมืองที่ขายของได้ราคา และมีร้านชามากกว่าวันที่แดดออก appeared first on a day magazine.

แต่เยลโลว์สโตนไม่ใช่เมือง มันคืออุทยานแห่งชาติขนาดใหญ่ที่ตั้งอยู่นอกเมือง ดังนั้นหากว่ากันด้วยเรื่องเมืองๆ ต้องยกให้เบปปุเป็นสุดยอดของเมืองน้ำพุร้อน

ไม่แปลกที่ออนเซ็นจะเป็นทั้งวิถีชีวิตและเศรษฐกิจของเบปปุ ซึ่งตั้งอยู่ในจังหวัดโออิตะบนเกาะคิวชูแห่งนี้

ญี่ปุ่นเป็นประเทศแห่งออนเซ็น ลำพังแค่การทำเรื่องท่องเที่ยวให้ยั่งยืนและรองรับผู้มาเยือนได้ไม่เป็นสองรองใคร ก็ทำให้เบปปุขึ้นหน้าขึ้นตาสำหรับญี่ปุ่นแล้ว แต่เรื่องน่ารักกว่านั้น (หรือจะว่าไปก็น่าอิจฉาอยู่เหมือนกัน) คือเบปปุยังเป็นเมืองที่มีงานช่างฝีมือโดดเด่นอีกต่างหาก กล่าวได้ว่ามีคนรุ่นก่อนเป็นปรมาจารย์งานฝีมือ และมีคนรุ่นใหม่ที่ให้ค่ากับศิลปะและงานฝีมือ โดยเฉพาะการสืบสานงานไม้ไผ่ ซึ่งก็เป็นเรื่องขึ้นหน้าขึ้นตาของญี่ปุ่นอีกเหมือนกัน

ไม่แปลกที่งานไม้ไผ่จะเป็นทั้งวิถีชีวิตและเศรษฐกิจของที่นี่ด้วย

จะบอกว่าเป็นโชคสองชั้นก็คงจะได้ ที่เมืองแห่งนี้เป็นทั้งแหล่งน้ำพุร้อนที่ดีที่สุด และขณะเดียวกันก็เป็นแหล่งสร้างสรรค์งานไม้ไผ่ที่ขึ้นชื่อที่สุดของญี่ปุ่น แต่ประวัติศาสตร์บอกกับเราว่า โลกนี้ไม่มีเรื่องราวใดแยกออกจากกันได้อย่างแท้จริงสักเท่าไหร่

สินทรัพย์ทางวัฒนธรรมที่มีลมหายใจ

เมื่อพูดถึงน้ำพุร้อน เบปปุซึ่งมีแหล่งน้ำพุร้อนกว่าสองพันแห่ง (ราวร้อยละ 10 ของญี่ปุ่น) สามารถแบ่งออกได้เป็น 8 โซนที่เรียกว่า เบปปุฮัตโต หากไล่เรียงจากเหนือลงใต้ขนานกับชายฝั่งก็จะประกอบด้วยคาเมงาวะออนเซ็น, เบปปุออนเซ็น และฮามาวากิออนเซ็น หากไล่จากด้านข้างภูเขาจากเหนือลงใต้เช่นกัน ก็คือชิบาเซกิออนเซ็น เมียวบังออนเซ็น คันนาวะออนเซ็น โฮริตะออนเซ็น และคันไคจิออนเซ็น สาเหตุที่ต้องไล่เรียงให้ดูว่าโซนไหนใกล้ภูเขา โซนไหนใกล้ทะเล เพราะนั่นคือวิวที่แขกของโรงแรมซึ่งส่วนใหญ่เป็นเรียวกัง จะได้เห็นทั้งวี่ทั้งวันหากได้ห้องที่หันหน้าไปยังทิศที่ถูกที่ควร

โดยแหล่งน้ำพุร้อนแต่ละโซนจะพัฒนาเป็นพื้นที่รีสอร์ตของตนเอง (รีสอร์ตที่เก่าแก่ที่สุดย้อนกลับไปได้ถึงช่วงต้นศตวรรษที่ 8) และมีจุดออนเซ็นแยกย่อยอีกมากมาย ซึ่งน้ำพุร้อนก็จะมีคุณสมบัติต่างกันออกไปตามปริมาณ คุณภาพ และที่สำคัญคือชนิดของน้ำพุร้อนที่หาไม่ได้จากที่อื่นในญี่ปุ่น คือจุดแข็งสำคัญของการท่องเที่ยวเบปปุที่ธรรมชาติมอบให้ ของแถมก็คือนอกจากใต้พิภพร้อนระอุจะปลดปล่อยออกมาเป็นน้ำพุร้อนแล้ว ความที่เป็นเมืองชายหาด เบปปุจึงมีทรายร้อนเป็นโบนัสที่เสริมการท่องเที่ยวเบปปุได้เป็นอย่างดี

คราวนี้มาพูดถึงไม้ไผ่กันบ้าง ในบรรดาไผ่กว่าพันชนิดที่มีอยู่ในโลกนี้ ราวครึ่งหนึ่งพบได้ในญี่ปุ่น ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นมหาอำนาจทางไม้ไผ่ตัวจริง ในบรรดาไผ่ของญี่ปุ่น จังหวัดโออิตะถือเป็นเลิศในการปลูกไผ่ป่าที่เรียกว่ามาดาเกะ วัสดุสำคัญในการสร้างสรรค์งานไม้ไผ่ของเบปปุ ซึ่งรัฐบาลญี่ปุ่นกำหนดให้เป็นงานหัตถศิลป์ดั้งเดิมประจำจังหวัดโออิตะ

และหากพูดถึงงานไม้ไผ่ดั้งเดิมของเบปปุ ชื่อแรกที่ทุกคนจะนึกถึงก็คือ Shōno Shōunsai (1904-1974) ปรมาจารย์งานไม้ไผ่ผู้ได้รับเลือกให้เป็นทรัพย์สมบัติมีชีวิตของญี่ปุ่น (Living National Treasure) ที่รัฐบาลมอบให้กับบุคคลหรือกลุ่มคนผู้ฝึกฝนงานศิลปะหรือช่างฝีมือจนมีทักษะเชี่ยวชาญในระดับมาสเตอร์ ถือเป็นผู้รักษาและส่งต่อสินทรัพย์ทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของญี่ปุ่นสู่คนรุ่นต่อไป

โดยโชโนะผู้ถือกำเนิดในเมืองเบปปุนี้ นับเป็นปรมาจารย์ชาวญี่ปุ่นคนแรกที่ได้รับการประกาศเกียรติยศนี้ในสาขางานไม้ ในปี 1967

มีดีมานด์ มีซัพพลาย มีองค์ความรู้

พงศาวดารญี่ปุ่นบันทึกไว้ว่า เครื่องครัวทำจากไม่ไผ่ของญี่ปุ่นนั้นมีมาแต่ครั้งหัวหน้าพ่อครัวของพระจักรพรรดิเคโคะ (ค.ศ. 71–130)  เดินทางมาเยือนเบปปุและได้พบไผ่ลำต้นเรียวที่เหมาะแก่การสานเป็นตะกร้า เมื่อถึงยุคเอโดะซึ่งเบปปุกลายเป็นสถานออนเซ็นขึ้นชื่อของญี่ปุ่น ตะกร้าไม้ไผ่สำหรับชาวญี่ปุ่นใช้ใส่ข้าวสาร รวมถึงอุปกรณ์ทำครัวจากไม้ไผ่จึงกลายเป็นของที่ระลึกยอดนิยมสำหรับนักท่องเที่ยว นำมาสู่การพัฒนางานไม้ไผ่เป็นหัตถอุตสาหกรรมสำคัญของท้องถิ่น

ในปลายศตวรรษที่ 19 ญี่ปุ่นเริ่มพัฒนารถไฟอย่างจริงจัง เมื่อทางรถไฟบนเกาะคิวชูเปิดวิ่งและเชื่อมต่อกับเส้นทางการค้าจากโอซาก้าที่เฟื่องฟู ชาวญี่ปุ่นก็ยิ่งเดินทางมาอาบน้ำร้อนในเบปปุกันเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะหลังจากสถานีเบปปุเปิดให้บริการในต้นศตวรรษที่ 20 การท่องเที่ยวที่เติบโตหมายถึงอุปสงค์ต่อโรงแรม โดยเฉพาะในแบบเรียวกังซึ่งสร้างไม่ทัน โรงเรียนเทคนิคจึงได้รับการก่อตั้งขึ้นเพื่อผลิตช่างฝีมือ โดยเฉพาะช่างฝีมือที่ฝีกทักษะในการทำงานไม้ไผ่ อันเป็นองค์ประกอบสำคัญของเรียวกัง

เมื่อมีทั้งความต้องการและความรู้ที่จะมอบให้ เบปปุจึงดึงดูดช่างฝีมืองานไม้ไผ่จากทั่วญี่ปุ่นให้เดินทางมารับการฝึกฝน ณ สถานศึกษาที่ภายหลังพัฒนาเป็นโรงเรียนเทคนิคโออิตะแห่งนี้ นับเป็นที่วางรากฐานเชิงเทคโนโลยีการผลิตสำหรับงานไม้ไผ่ของญี่ปุ่น โดยจังหวัดโออิตะยังคงเป็นสถานฝึกฝนช่างฝีมืองานไม้ไผ่มาจนถึงปัจจุบัน

ไม้ไผ่ไม่เพียงใช้สำหรับงานตกแต่งภายในเรียวกัง แต่นักท่องเที่ยวผู้มาใช้บริการเรียวกังจะพบผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่เป็นส่วนประกอบสำคัญในการพักผ่อนของพวกเขา ไม่ว่าจะเป็นแจกันดอกไม้ที่วางไว้ในส่วนที่เรียกว่าโทโคโนมะ (บริเวณที่จัดไว้เป็นส่วนตกแต่ง ห้ามวางของ) หรือตะกร้าสำหรับใส่ข้าวของต่างๆ เมื่อรวมทุกอย่างเข้าด้วยกัน มันคือบรรยากาศของการต้อนรับในแบบเรียวกังนั่นเอง

งานไม้ไผ่ในโลกพลาสติก

ไม่ต้องบอกก็รู้ว่าความนิยมของงานไม้ไผ่ในวงกว้างจะสะดุดลงเมื่อพลาสติกซึ่งมีราคาถูกกว่ามากเข้ามาแทนที่ แต่ในเรื่องแย่มีมุมดีๆ เสมอ สำหรับเบปปุ มันคือโฟกัสที่ชัดเจนขึ้นในการยกระดับงานไม้ไผ่จากสินค้าในชีวิตประจำวันสู่งานศิลปะขั้นสูง

ซึ่งหมายความว่าฝีมือและทักษะ รวมถึงสุนทรียภาพ จะยกระดับขึ้นไปเรื่อยๆ ช่างไม้ไผ่จำนวนไม่น้อยของเบปปุจึงมีชื่อเสียงในระดับชาติ แน่นอนว่ารวมถึงโชโนะด้วย

การโฟกัสในศิลปะขั้นสูงหมายถึงเรี่ยวแรงและเวลาในการฝึกฝนและสร้างสรรค์ผลงาน นั่นยิ่งทำให้คุณค่าของการทุ่มเททั้งชีวิตให้กับงานของคนญี่ปุ่นยังคงเหลืออยู่ให้เห็นในงานหัตถศิลป์สูงค่านี้เอง

ในปัจจุบัน เราจะเห็นงานไม้ไผ่จากเบปปุเดินทางไปจัดแสดงตามสถานที่ต่างๆ ทั่วโลก เช่นเดียวกับที่มันกลับมาเป็นเสน่ห์พิเศษสำหรับคนญี่ปุ่น

ตัวอย่างที่น่าสนใจคือเมื่อแบรนด์แฟชั่น-ไลฟ์สไตล์อย่าง BEAMS จับมือกับ Beppu Project องค์กรไม่แสวงหากำไรของเบปปุที่เน้นการใช้ศิลปะสร้างเมือง ร่วมกันทำงานในชื่อ BEAMS EYE on BEPPU มาตั้งแต่ปี 2016 ด้วยการจัดสรรเวลาหนึ่งเดือน ตกแต่งพื้นที่ร้าน BEAMS JAPAN ชั้นหนึ่งด้วยธีมเบปปุ พร้อมกับสินค้าจากโครงการ SELECT อันเป็นผลิตภัณฑ์คัดสรรของจังหวัดโออิตะมาวางขายในร้าน ในบรรยากาศอุ่นไอออนเซ็น

อธิบายเพิ่มเติมสักนิด BEAMS JAPAN คือสาขาของร้าน BEAMS ในชินจูกุที่อุทิศให้กับงานที่มีการออกแบบเนื้อหา (Curated store) โดยมีคีย์เวิร์ดสำคัญคือคำว่าญี่ปุ่น มีด้วยกัน 6 ชั้น แต่ละชั้นจัดเป็นพื้นที่สำหรับแต่ละเรื่อง เช่น ชั้นใต้ดินเป็นอาหารตะวันตกแบบญี่ปุ่นกับคราฟต์เบียร์ ชั้นหนึ่งเป็นสินค้าพิเศษจากทั่วญี่ปุ่นกับกาแฟเจแปนเบลนด์ลิมิเต็ดอิดิชั่น ชั้นสองเป็นเสื้อผ้าเมดอินเจแปนและแบรนด์แฟชั่น ชั้นสามเป็นงานความร่วมมือระหว่าง BEAMS กับแบรนด์ต่างๆ ชั้นสี่ว่าด้วยป๊อปคัลเจอร์ ส่วนชั้นห้าเป็นศิลปะและงานฝีมือ การที่ BEAMS เลือกทำธีมเบปปุสะท้อนได้เป็นอย่างดีถึงการมีอัตลักษณ์ที่โดดเด่นของเมือง

หากให้สรุปก็น่าจะเป็นส่วนผสมระหว่างสินทรัพย์ที่ธรรมชาติมอบให้ ทักษะที่คนรุ่นก่อนสั่งสมไว้ รวมกับทรรศนะของคนรุ่นใหม่ที่อยากเห็นท้องถิ่นของตนเองไปต่อได้อย่างมีที่มาที่ไป จึงทำให้เบปปุในวันนี้ยังเป็นแหล่งออนเซ็นชั้นยอด ที่มีงานไม้ไผ่เป็นหัตถศิลป์ล้ำค่าและขายได้ราคาอย่างที่เป็น

กลายเป็นตัวอย่างของเมืองที่ประสบความสำเร็จในการสร้างเศรษฐกิจท้องถิ่นจากสินทรัพย์ของท้องถิ่นเอง

อ้างอิง

Beppu Project, Beppu City Traditional Bamboo Crafts Center, Government of Japan, BEAMS

The post Eye on Beppu : เมืองมีคน คนมีดี ฟ้ามีไอ ใต้ดินมีน้ำพุร้อน เบื่อค่อยนอนฟังเสียงทะเล appeared first on a day magazine.

เซินเจิ้นที่มีป้ายแปะเป็นคำว่า generic city ซึ่งอธิบายเร็วๆ ได้ว่าเมืองที่ปราศจากอัตลักษณ์โดดเด่นนั่นแหละ

เมื่อพูดถึงประวัติของเซินเจิ้น ประโยคท่องจำก็คือการเป็นเพียงหมู่บ้านชาวประมงที่มีประชากรราวสามหมื่นคนเท่านั้นในวันที่ก่อร่างสร้างเมือง (ประชากรสองกลุ่มหลักคือชาวกวางตุ้งและจีนแคะ) โดยเมืองแห่งนี้มีอายุ 40 ปีเท่ากันพอดีกับการปฏิรูปเศรษฐกิจจีน

ไม่ต้องเสียเวลาโหยหาอดีตหรือถามหามรดกทางวัฒนธรรมอะไรในเซินเจิ้น แต่อย่าเพิ่งคิดว่า Rem Koolhaas สถาปนิกชื่อก้องโลกชาวดัตช์ผู้ใช้เซินเจิ้นเป็นตัวอย่างของ generic city จะมองว่ามันเป็นเรื่องเลวร้าย (เรมแนะนำคำนี้ให้โลกรู้จักผ่านหนังสือ S,M,L,XL ของเขาที่ตีพิมพ์ในปี 1994)

เพราะสำหรับเรม อัตลักษณ์นั้นมีลักษณะตายตัวและกะเกณฑ์เกินไป ขณะที่ generic city คือภาพสะท้อนของความต้องการและความสามารถ ณ ปัจจุบัน ‘มันคือเมืองที่ไม่มีประวัติศาสตร์’

ใช่ว่ามีอัตลักษณ์เข้มข้นจะไม่มีข้อเสียเปรียบ แต่ก็ใช่ว่าเป็นกระดาษเปล่าจะไม่มีข้อได้เปรียบ

Economic Capital

หลังจากสร้างชื่อเสียงจากอาคาร CCTV ในเมืองปักกิ่ง ผลงานในประเทศจีนลำดับถัดมาของบริษัทสถาปนิก OMA ที่มีเรมเป็นหุ้นส่วนหลัก ก็คืออาคารที่ทำการตลาดหลักทรัพย์เซินเจิ้นที่สร้างเสร็จในปี 2013

เรมพูดถึงงานนี้ไว้ว่าน่าตื่นเต้นที่มันจะได้เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างภูมิทัศน์เมืองแห่งนี้ในศตวรรษที่ 21 เราอาจกล่าวต่อได้ว่าหากเซินเจิ้นเป็นกระดาษเปล่า มันก็กำลังได้รับการแต่งแต้มด้วยสถาปัตยกรรมที่รังสรรค์โดยสถาปนิกหัวแถวแห่งศตวรรษที่ 21 จากทั่วโลก

นั่นรวมถึง Vertical Campus อาคารสำนักงานใหญ่แห่งใหม่ของ Tencent ที่ออกแบบโดย NBBJ และสร้างความกระฉับกระเฉงให้กับภูมิทัศน์ของเซินเจิ้นอย่างไม่น้อยหน้าใคร

กลับมาที่ตลาดหลักทรัพย์เซินเจิ้น ในปัจจุบันนับเป็นตลาดที่มีมูลค่าใหญ่เป็นอันดับ 8 ของโลก และอันดับ 4 ของเอเชีย รองจากโตเกียว เซี่ยงไฮ้ และฮ่องกง แต่สิ่งที่เซินเจิ้นไม่เหมือนอย่างโตเกียว เซี่ยงไฮ้ หรือฮ่องกง คือประวัติความเป็นมาไม่ยาวนาน โดยเฉพาะในการเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจ ตลาดหลักทรัพย์เซินเจิ้นนั้นเริ่มเปิดดำเนินงานในปี 1991 นับถึงตอนนี้ก็ยังไม่ครบสามทศวรรษด้วยซ้ำ

แต่ในช่วงเวลาเกือบสามทศวรรษนี้ ตลาดหลักทรัพย์เซินเจิ้นเติบโตอย่างก้าวกระโดดไม่ต่างจากเศรษฐกิจจีน ในปี 2017 ตลาดแห่งนี้มีการออก IPO คิดเป็นมูลค่ามากกว่าตลาดหลักทรัพย์ฮ่องกง ซึ่งเคยเป็นฐานที่มั่นในการระดมทุนสำหรับธุรกิจในแผ่นดินใหญ่ ในเวลาเดียวกับที่เซินเจิ้นมีฐานะเป็นฐานการผลิตให้กับธุรกิจในฮ่องกง

ไม่เพียงตลาดทุน แต่ทุกอย่างในเซินเจิ้นเติบโตก้าวกระโดดไปหมด ไม่ว่าจะเป็นขนาดเศรษฐกิจ พื้นที่ จำนวนผู้อยู่อาศัย ไปจนถึงวิถีชีวิตที่อาจไม่มีใครนึกออกแล้วว่าเมื่อ 40 ปีก่อนมันเป็นอย่างไร (ดูข้อมูลเปรียบเทียบในมิติต่างๆ ระหว่างเซินเจิ้นและฮ่องกงช่วง 40 ปีที่ผ่านมาจากรายงานเชิงกราฟิกของ South China Morning Post ที่ทำไว้อย่างน่าตื่นตาตื่นใจ)

Creative Capital

มันคงเป็นแค่ความบังเอิญที่เซินเจิ้นมีชัยภูมิเหมาะสมที่สุด เพราะเป็นเมืองชายฝั่งทะเลจีนใต้ และอยู่ติดกันกับฮ่องกงที่เป็นเครื่องจักรทางเศรษฐกิจ ในวันที่เติ้ง เสี่ยวผิง ตัดสินใจเปิดประเทศและเลือกเอาบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไข่มุก (Pearl River Delta) เป็นพื้นที่เป้าหมายในการพัฒนาเศรษฐกิจจีน

และบังเอิญว่าฮ่องกงจะกลับคืนสู่อาณัติของจีนแผ่นดินใหญ่หลังจากนั้นไม่นาน จึงไม่แปลกที่รัฐบาลจีนจะวางเซินเจิ้นให้เป็นเมืองต้นแบบสำหรับทดลองระบบทุนนิยมซึ่งงอกเงยเต็มที่ในฮ่องกง ด้วยการเปิดให้เป็นเขตเศรษฐกิจพิเศษแห่งแรก

ความหมายของเขตเศรษฐกิจพิเศษก็คือ การเปิดรับทุนจากต่างชาติ ให้สิทธิพิเศษทางภาษี และใช้กลไกตลาด ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเงินทุนจากต่างชาติจำนวนมากไหลผ่านมาทางฮ่องกง และไม่แปลกที่ร้านแมคโดนัลด์สาขาแรกในประเทศจีนก็เปิดขึ้นในเซินเจิ้นด้วย

เรื่องน่าสนใจอยู่ตรงที่ว่า เซินเจิ้นไม่ได้จดจ่ออยู่กับการเป็นฐานการผลิตเท่านั้น แต่เลือกที่จะผลักดันตนเองด้วยอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยีและการออกแบบ ระหว่างที่ใครๆ มองว่าเซินเจิ้นคือของก๊อปหลากเกรด เมืองแห่งนี้แท้จริงแล้วไม่ต่างจากซิลิคอนวัลลีย์ของฮาร์ดแวร์ สโลแกน From ‘Made in China’ to ‘Created in China’ ที่ใช้มาตั้งแต่ปี 2004 บอกให้รู้ถึงความปรารถนาอันแรงกล้าของเมืองที่จะยกระดับตัวเอง และนั่นรวมถึงงบประมาณหลายล้านหยวนที่ใช้สนับสนุนสตาร์ตอัพด้วยเช่นกัน

ในปี 2008 เซินเจิ้นได้รับการคัดเลือกจากยูเนสโกให้เป็นเมืองแห่งการออกแบบ (City of Design) จากความแข็งแกร่งโดยเฉพาะในอุตสาหกรรมงานออกแบบกราฟิก ที่พัฒนาจากการเป็นฐานการผลิตบรรจุภัณฑ์ แต่นี่ก็อาจเป็นเรื่องเก่าไปแล้ว

การยกระดับของเซินเจิ้นจากการเป็นฐานการผลิตสู่เมืองเศรษฐกิจก้าวหน้า แสดงให้เห็นเป็นอย่างดีจากการเป็นที่ตั้งสำนักงานใหญ่ของธุรกิจเทคโนโลยีระดับโลกอย่าง Huawei, Tencent ไปจนถึง BYD ธุรกิจรถยนต์ไฟฟ้ารายใหญ่ของจีน

ลองนึกภาพเมืองที่มีท่าเรือคึกคักติดอันดับโลกและเป็นที่ตั้งของธุรกิจที่ขายของให้คนทั้งโลกอยู่ในเมืองเดียวกัน ไม่แปลกหรอกที่เซินเจิ้นจะก้าวกระโดดไปไกลที่สุดในบรรดาเมืองในประเทศจีนด้วยกัน

สำคัญที่สุดก็คือความจริงที่ว่า ความก้าวหน้าของเซินเจิ้นทำให้ฮ่องกงซึ่งเคยมองเซินเจิ้นเป็นแรงงานของตน ต้องหันมาใคร่ครวญอย่างจริงจัง เมื่อในวันนี้พวกเขาทั้งคู่ดูจะเป็นเพื่อนบ้านที่ทัดเทียมกัน และถ้าจะยอมรับความจริง ฮ่องกงก็ดูเป็นรองเพื่อนบ้านไปแล้วในหลายมิติ โดยเฉพาะความสามารถในการผลิตและกำลังซื้อของผู้บริโภคที่เติบโตขึ้นทุกวัน

เป็นไปได้ว่า ฮ่องกงจะถนัดเรื่องการค้าซึ่งเป็นอัตลักษณ์ของพวกเขามากกว่าความคิดสร้างสรรค์ และนั่นอาจเป็นเหตุผลให้เซินเจิ้นที่เคยมีสถานะไม่ต่างจากคนชายขอบ ก้าวข้ามฮ่องกงได้ในที่สุด

ขณะเดียวกัน อาจเป็นเพราะเซินเจิ้นคือกระดาษเปล่าที่เริ่มจากการเป็นฐานการผลิตไร้ตัวตน เซินเจิ้นจึงมีความได้เปรียบตรงที่ว่าพวกเขาจะผลิตอะไรขึ้นมาก็ได้ ในวันหนึ่งที่มีความรู้และทักษะมากพอ

ไม่ต้องบอกก็รู้ว่าวันนั้นได้มาถึงแล้ว

อ้างอิง

South China Morning Post (1)

South China Morning Post (2)

South China Morning Post (3)

OMA

Wallpaper

A Quantum City

The post ได้เปรียบเพราะว่างเปล่า : ในวันที่เมืองไม่มีประวัติศาสตร์อย่าง ‘เซินเจิ้น’ เติบโต appeared first on a day magazine.

แต่จะว่าไป มันก็คงไม่ใช่เรื่องเหลือบ่ากว่าแรงมากนัก เมื่อชาวเมืองของพวกเขาเป็นนักสิ่งแวดล้อมในตัวเองอยู่แล้ว ผู้คนจำนวนไม่น้อยเลือกมาอยู่ที่นี่เพื่อใช้ชีวิตประจำวันกลางแจ้งในเมืองที่โอบล้อมด้วยทะเลและภูเขามากกว่าใช้ชีวิตคนเมืองในอาคารสำนักงานอย่างที่เราคุ้นชิน ในขณะที่หลังคาบ้านเรือนจำนวนมากได้รับการเปลี่ยนเป็นหลังคาเขียว (green roof)

ไม่นับสวนสาธารณะอย่าง Stanley Park ที่มีขนาดใหญ่กว่า Central Park ในนิวยอร์ก

ที่สำคัญ นี่คือเมืองที่ ‘คน’ แข็งแรง ไม่ว่าจะในด้านสุขภาพหรือในฐานะชาวเมือง ซึ่งในหลายครั้งมันหมายถึงการไม่ยอมจำนนกับอะไรง่ายๆ

People Power

ในเดือนกุมภาพันธ์ 2018 สภาเมืองแวนคูเวอร์อนุมัติแผนพัฒนาเมืองซึ่งรวมถึงการทุบทางยกระดับสองสาย อันได้แก่ทางยกระดับ Georgia และทางยกระดับ Dunsmuir เพื่อเปลี่ยนมันเป็นพื้นที่สีเขียวและพื้นที่สำหรับอยู่อาศัย

ไม่ใช่เรื่องง่ายที่อยู่ดีๆ เมืองจะตัดสินใจยุบเส้นทางคมนาคมอย่างทางยกระดับ

แต่สำหรับแวนคูเวอร์ นี่ก็ไม่ใช่ครั้งแรกที่พวกเขาปฏิเสธมัน เพราะแท้จริงประวัติศาสตร์การต่อสู้กับทางยกระดับก็คือปัจจัยสำคัญในการพัฒนาเมืองของพวกเขาให้เป็นอย่างที่เห็นในปัจจุบัน

ย้อนกลับไปทศวรรษ 1960 ในยุคที่การก่อสร้างทางหลวงเพื่อขยายเมืองออกไปรอบนอกและเชื่อมระหว่างเมืองต่างๆ ถือเป็นทิศทางการพัฒนาหลักในหลายประเทศ โดยมีผู้นำคืออเมริกา หลังประธานาธิบดี Dwight D. Eisenhower ลงนามกฎหมายทางหลวง (National Interstate and Defense Highways Act) ในปี 1956 

แน่นอนว่าเมืองในแคนาดาก็ไม่ต่างกันหากมองจากมุมของเมืองในการพัฒนานโยบาย แต่สิ่งที่ต่างก็คือคนของพวกเขามองเห็นว่าการเติบโตของเมืองในลักษณะนี้มีต้นทุนทางสังคมที่สูงเกินกว่าจะยอมรับได้และไม่ยอมอยู่เฉย

นั่นเพราะการตัดทางหลวงเข้าสู่ใจกลางเมือง (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการตัดในลักษณะทางยกระดับ) จะตัดขาดความเชื่อมโยงของพื้นที่และชุมชนออกจากกันด้วย โชคดีที่พวกเขาเห็นตัวอย่างจากเมืองในอเมริกาที่พัฒนาไปในทิศทางนี้ก่อนแล้ว โดยเฉพาะเมืองชายฝั่งแปซิฟิกด้วยกันอย่างซีแอตเทิลและลอสแอนเจลิส (ซีแอตเทิลก็กำลังยกเลิกทางยกระดับริมน้ำเช่นกันเพื่อปรับปรุงทัศนียภาพของเมือง)

กลับมาที่แวนคูเวอร์ จุดแตกหักก็คือการประกาศแผนการสร้างเครือข่ายถนนเพื่อฟื้นฟูเมืองชั้นในในปี 1967 ซึ่งหากเกิดขึ้น แวนคูเวอร์จะเปลี่ยนภาพจากย่านต่างๆ อย่างที่เห็นในทุกวันนี้ เป็นเครือข่ายทางยกระดับกระจายกันอยู่ทั่วเมือง

ไม่ต่างจากเมืองใหญ่อื่นๆ แวนคูเวอร์เติบโตอย่างรวดเร็วหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ไม่นานหลังจากนั้นจำนวนประชากรก็พุ่งเลยหลักล้าน เมื่อวัฒนธรรมรถยนต์เฟื่องฟู ธุรกิจและผู้คนก็ย้ายออกจากใจกลางเมือง ย่านที่เคยรุ่งเรืองกลายเป็นที่อยู่อาศัยของคนจน

แม้ถนนจะทำให้คนย้ายออกจากเมือง แต่สำหรับนักพัฒนาเมือง เครือข่ายถนนที่สมบูรณ์ก็คือสิ่งที่จะช่วยเชื่อมโยงทุกอย่างเข้าด้วยกันอีกครั้ง โดยเฉพาะการเชื่อมเมืองชั้นในเข้ากับเมืองชั้นนอก และที่สำคัญคือเข้ากับเครือข่ายทางหลวงของประเทศที่เรียกว่า Trans-Canada Highway ซึ่งอยู่ระหว่างการพัฒนาในขณะนั้น ทางยกระดับ Georgia และ Dunsmuir ที่ทางสภาเมืองตัดสินใจทุบทิ้งในปี 2018 ก็คือถนนสองสายแรกในการเชื่อมเมืองชั้นในเข้ากับเครือข่ายทางหลวงแคนาดานั่นเอง

ยิ่งไปกว่านั้น ด้วยความที่แวนคูเวอร์นั้นมีการค้าเชื่อมโยงกับฮ่องกง เครือข่ายทางหลวงแคนาดาจึงหมายถึงโอกาสในการเชื่อมต่อจากแปซิฟิกสู่แอตแลนติก หรือพูดง่ายๆ ก็คือ จากเอเชียตะวันออกสู่ยุโรป

แต่การปรับปรุงเมืองในสเกลใหญ่ซึ่งหมายถึงโครงการก่อสร้างถนนจำนวนมาก ย่อมทำให้ชุมชนและย่านที่อยู่กันมาแต่เดิมจะถูกทำลาย สำหรับแวนคูเวอร์ มันรวมถึงพื้นที่ส่วนใหญ่ของย่านไชน่าทาวน์

Chinese Power

ย้อนกลับไปในปี 1885 ย่านไชน่าทาวน์ของแวนคูเวอร์ถือกำเนิดขึ้น หนึ่งปีก่อนที่เมืองแวนคูเวอร์จะได้รับการก่อตั้งอย่างเป็นทางการ

ประวัติศาสตร์เมืองแวนคูเวอร์เริ่มขึ้นจากปรากฏการณ์ตื่นทอง (Gold Rush) ในทวีปอเมริกาเหนือ ก่อนหน้านั้นพื้นที่ตรงที่เป็นเมืองแวนคูเวอร์ปัจจุบันก็คือป่าสมบูรณ์

แวนคูเวอร์จึงถือเป็นเมืองที่ใหม่มากเมื่อเทียบกับเมืองใหญ่เมืองอื่นของโลก หรือหากเทียบกันเองในเขตบริติชโคลัมเบียทางตะวันตกของแคนาดาก็ยังจัดว่าอยู่ในกลุ่มเมืองที่มีอายุน้อยที่สุด

ไม่ต่างจากเมืองอย่างแซนแฟรนซิสโก ปรากฏการณ์ตื่นทองคือเครื่องดึงดูดนักแสวงโชคจากทั่วโลกให้เข้ามาตั้งรกรากในพื้นที่ใกล้เคียง โดยเฉพาะชาวยุโรปมากหน้าหลายตา และชาวจีนที่ส่วนใหญ่เข้ามาเป็นแรงงานชั้นดีสำหรับงานอันตราย จนมีคำกล่าวว่าทุกหนึ่งไมล์ของทางรถไฟในแถบนั้นมีต้นทุนเป็นชาวจีนหนึ่งชีวิต

จึงไม่แปลกที่ชาวจีนจะเป็นหนึ่งในกลุ่มคนผู้สร้างบ้านแปงเมืองแวนคูเวอร์ขึ้นมา ไชน่าทาวน์ในแวนคูเวอร์จึงไม่ใช่ย่านเพียงหนึ่งย่าน แต่มันอัดแน่นด้วยประวัติศาสตร์ของเมืองแห่งนี้

เมื่อพื้นที่กำลังจะถูกทำลายเพื่อเปลี่ยนเป็นถนน ชาวจีนซึ่งเป็นลมหายใจสำคัญของเมืองจึงลุกขึ้นมาปกป้องทุกอย่างของพวกเขา

ทันทีหลังเมืองประกาศแผนการใหญ่ ชาวจีนหลายร้อยคนจึงถือป้ายข้อความต่อต้านทางหลวง ร้องเพลง และเดินขบวนประท้วงทั่วย่านไชน่าทาวน์ ทุกวันนี้เราสามารถดูภาพการต่อต้านทางหลวงนี้ได้ทางยูทูบ

การประท้วงดำเนินอย่างต่อเนื่อง ชาวจีนที่กระจายกันอยู่ทั่วเมืองจากหลายสาขาอาชีพก็มาเดินขบวนด้วยกัน ในเวลานั้นแวนคูเวอร์มีทั้งชาวจีนที่เป็นนักวิชาการ นักวิชาชีพ นักธุรกิจ ไปจนถึงนักเรียนเต็มไปหมด

หลังการต่อสู้อยู่หลายเดือน ในที่สุดพวกเขาก็ทำสำเร็จ แต่มันไม่ได้เป็นเพียงความสำเร็จในการปกป้องชุมชนของพวกเขาด้วยการหยุดโครงการก่อสร้างในเมืองชั้นใน แต่ยังหมายถึงการออกแบบเมืองในแบบที่ชาวเมืองอยากให้เป็น

ประวัติศาสตร์บันทึกไว้ว่า การปล่อยให้แผนการสร้างทางหลวงพังทลายคือจุดเปลี่ยนสำคัญที่สร้างให้แวนคูเวอร์เป็นอย่างทุกวันนี้

พร้อมกับการขับไล่หน่วยงานที่รับผิดชอบผังเมืองเก่า แวนคูเวอร์เริ่มต้นใหม่ด้วยการสร้างความมีส่วนร่วมระหว่างเมืองกับผู้คน นับแต่ปลายทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา แผนพัฒนาเมืองจะมีตัวแทนจากชุมชนร่วมพิจารณาด้วย

นั่นรวมถึงการตัดสินใจกันพื้นที่สีเขียวหลายส่วนเพื่อเป็นพื้นที่สงวนไว้สำหรับต้านทานการพัฒนาที่มากเกินไป พื้นที่หลายแห่งที่เป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญในวันนี้ก็เป็นผลมาจากชัยชนะในวันนั้น

ในปัจจุบัน แวนคูเวอร์จึงเป็นเมืองที่ไม่ขาดพื้นที่สาธารณะ ทั้งยังเป็นมิตรต่อการเดินเท้าและจักรยาน แน่นอนว่าพวกเขาเป็นเมืองใหญ่เพียงเมืองเดียวในอเมริกาเหนือที่ไม่มีทางหลวงในเมืองชั้นใน 

กระนั้นแวนคูเวอร์ก็ยังมีเรื่องให้ต้องทำอีกมาก โดยเฉพาะในฐานะเมืองที่มีปัญหาราคาที่อยู่อาศัยอันเป็นปัญหาสำคัญของหลายเมืองในแคนาดา ส่วนทางยกระดับสองสายที่จะถูกทุบทิ้งนั้นยังไม่แน่ว่าจะมีหน้าตาอย่างไรในอนาคต เมื่อมีเสียงกังวลว่ามันจะกลายเป็นคอนโดสูงบดบังวิวภูเขา

แต่ตราบใดที่ชาวเมืองแข็งแรงเหมือนอย่างที่คนรุ่นก่อนเป็น พวกเขาก็คงไม่ปล่อยให้มันออกมาย่ำแย่เกินเยียวยา

อ้างอิง

How did Vancouver get so green?, Grist.org

Story of cities #38: Vancouver dumps its freeway plan for a more beautiful future, The Guardian

The Green City Index, Economist Intelligence Unit

The post People of Vancouver : เมื่อแวนคูเวอร์ แคนาดา ยุบทางยกระดับเพื่อยกระดับชีวิตคนเมือง appeared first on a day magazine.