ทำไมต้องเฮอร์คิวลิส? ดิสนีย์มีไอเดียแบบไหนจึงนำตำนานกรีกมาเล่าใหม่ผ่านแผ่นฟิล์ม 

หลังประสบความสำเร็จกับแอนิเมชั่นแนวผจญภัยอย่างอะลาดิน (1992) ดิสนีย์มีแนวคิดจะปั้นอนิเมชั่นที่มีแนวการดำเนินเรื่องใกล้เคียงกัน ไม่ใช่ตำนานเรื่องเล่าของเจ้าหญิงจากเทพนิยาย แต่เป็นเนื้อเรื่องชวนตื่นเต้นที่เต็มไปด้วยภาระกิจและมุกตลก ในปี 1992 ทีมงานดิสนีย์เสนอไอเดียหลายเรื่อง สองในนั้นต่อมากลายเป็นแอนิเมชั่นดังอย่างโพคาฮอนทัส (1995) และ ซินแบด (2003) โดยซินแบดถูกนำไปผลิตโดย DreamWorks Animation 

ส่วนไอเดียเกี่ยวกับเฮอร์คิวลิส ถูกนำเสนอโดยโจ ไฮดาร์ (Joe Haidar) แอนิเมเตอร์คนดังของดิสนีย์ซึ่งต่อมาจะมีส่วนร่วมในผลงานชิ้นใหญ่ ไม่ว่าจะเป็น Atlantis: The Lost Empire (2001) หรือ Enchanted (2007) ตัวเขากล่าวว่าเรื่องราวของเฮอร์คิวลิสในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ จะนำเสนอฮีโร่ที่มีความเป็นมนุษย์ มีมุมอ่อนแอ รู้จักถ่อมตน แนวเรื่องเป็นการมองหาความหมายที่แท้จริงของความกล้าหาญและการลุกขึ้นช่วยเหลือผู้อื่น ไอเดียของไฮดาร์เป็นที่สนใจ จอห์น มัสเคอร์ (John Musker) และรอน เคลเมนท์ (Ron Clements) สองผู้กำกับซื้อไอเดียในทันที มัสเคอร์กล่าวว่า ตัวเขาเป็นแฟนคลับฮีโร่ในโลกคอมมิคอยู่แล้ว งานนี้ถือเป็นโอกาสที่ดิสนีย์จะได้ทำ ‘superhero movie’ ของตัวเองบ้าง 

เป็นเวลานานก่อนหนังแนวซูเปอร์ฮีโร่จะทำรายได้ถล่มทลาย เฮอร์คิวลิสเป็นโปรเจ็กต์ตั้งต้นที่ผู้เขียนบทต้องการนำเสนอแง่มุมต่างๆ ของบุคคลที่ได้ชื่อว่าเป็น ‘ฮีโร่’ ต่างจากอะลาดินที่เก่งกาจ มีความเป็นตัวของตัวเองมาตั้งแต่ต้น เฮอร์คิวลิสพาเราไปรู้จักการเติบโตและการเปลี่ยนแปลงของบุคคลที่มีความรับผิดชอบยิ่งใหญ่ ตั้งแต่การฝึกฝน พิสูจน์ตนเอง การจัดการกับชื่อเสียง ไปจนถึงการตกผลึกเพื่อเข้าใจว่าอะไรคือความสำคัญอันดับหนึ่งของชีวิต เฮอร์คิวลิสต้องตัดสินใจว่า ระหว่างการได้รับการนับถือเป็นเทพเจ้า กับการได้รับความรักจากปุถุชนทั่วไป สิ่งไหนที่สำคัญมากกว่า ซึ่งนั้นทำให้ผู้ชมแอนิเมชั่นได้รับแง่คิดไปพร้อมๆ กันกับตัวละคร

ดิสนีย์วางภาพเฮอร์คิวลิสเข้ากับบุคคลจริงที่ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมากในยุคนั้น นั่นคือไมเคิล จอร์แดน นักบาสระดับตำนานของทีม Chicago Bulls ผู้กลายเป็นขวัญใจของคนทั้งชาติ ในแอนิเมชั่นของดิสนีย์ ความนิยมในตัวเฮอร์คิวลิสพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว มีของเล่น เมนูอาหารที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจากเขา กระทั่งรองเท้าแตะ ก็ยังเขียนคำว่า ‘Air Hercules’ ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงกับไมเคิล จอร์แดน ชายผู้มีสถานะเปรียบเสมือนเทพเจ้าของชาวอเมริกัน 

เรื่องราวของเฮอร์คิวลิสถูกเล่าขานโดยเทพธิดาผู้เป็นแรงบันดาลใจให้แก่ศาสตร์แขนงต่างๆ หรือที่เรียกกันว่า ‘มิวส์’ (Muses) ตามตำนาน มิวส์ทั้ง 9 ขับขานบทเพลงแสนไพเราะห์ที่แม้แต่เทพเจ้ายังต้องหยุดฟัง บทบาทการขับรองของกลุ่มเทพีมิวส์ ถูกนำเสนอโดยนักร้องสาวชาวแอฟริกัน-อเมริกัน 5 คน ซึ่งล้วนแต่ประสบความสำเร็จในเวทีบรอดเวย์มาก่อน บุคลิกของมิวส์ทั้ง 5 ได้รับแรงบันดาลใจมาจากนักร้องตัวจริง โดยในระหว่างที่ทั้ง 5 ร้องเพลงประกอบแอนิเมชั่น ได้มีการบันทึกวีดีโอเพื่อนำไปสร้างบุคลิกของตัวละคร 

จอห์น มัสเคอร์ และรอน เคลเมนท์ สองผู้กำกับ ตั้งใจให้เรื่องราวของเฮอร์คิวลิสถูกบอกเล่าในสไตล์เพลงแบบกอสเปล (Gospel) ซึ่งเป็นแนวเพลงที่เน้นการประสานเสียงร้อง ส่วนมากเป็นการร้องเพื่อเฉลิมฉลอง บอกเรื่องราวทางศาสนา เชื่อกันว่ากอสเปลพัฒนามาจากโบสถ์ของชาวแอฟริกัน-อเมริกัน และเป็นภาพสะท้อนสังคมร่วมสมัยได้เป็นอย่างดี 

ตำนานต้นฉบับกับเฮอร์คิวลิสฉบับแอนิเมชั่น

ปัญหาสำคัญที่สุดของการหยิบเอาตำนานกรีกมาดัดแปลงใหม่น่าจะเป็นเรื่องเนื้อหาที่มีความรุนแรงเกินไป ไม่เหมาะจะพาลูกหลานไปชมในโรงภาพยนต์ เฮอร์คิวลิสในฉบับของดิสนีย์แทบจะยกเครื่องต้นฉบับแทบทั้งหมด จุดต่างของฉบับแอนิเมชั่นกับตำนาน ยกตัวอย่างเช่น 

1. เฮอร์คิวลิสไม่ใช่ลูกของซูสกับภรรยา แต่เป็นลูกชู้ที่มาจากการถูกล่อลวงของฝ่ายหญิง 

ตามตำนาน เฮอร์คิวลิสมีสถานะเป็นลูกครึ่งเทพเจ้า เนื่องจากพ่อของเขาคือเทพเจ้าซุส – เทพเจ้าสูงสุดแห่งเทือกเขาโอลิมปัส ส่วนแม่เป็นมนุษย์ธรรมดาคือนางอัลคมีน ซูสถูกใจความงามของนางอัลคมีนจึงปลอมตัวเป็นสามีเพื่อเข้าไปร่วมรัก ต่อมานางอัลคมีนตั้งท้องและคลอดลูกชายคือเฮอร์คิวลิส 

ตามตำนานต้นฉบับเฮอร์คิวลิสมีน้องชายคนละพ่อซึ่งเกิดจากสามีที่ถูกต้องของนางอัลคมีน แต่ในภาคแอนิเมชั่น น้องชายฝาแฝดถูกตัดออกไป ส่วนนางอัลคมีนกับสามี ถูกเปลี่ยนให้เป็นพ่อแม่บุญธรรมผู้เก็บเฮอร์คิวลิสมาเลี้ยงดูตั้งแต่เล็กๆ 

2. ตัวร้ายของเรื่องไม่ใช่เฮดีส แต่เป็นเฮรา ภรรยาของซูส 

นางอิจฉาที่ตามจองร้างจองผลาญเฮอร์คิวลิสคือเทพีเฮรา ภรรยาหลวงของซูสที่ขึ้นชื่อเรื่องความหึงหวง ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ เฮราถูกวางตัวเป็นเทพีที่งดงามและอบอุ่น แต่ในเวอร์ชั่นต้นฉบับ เฮรากลั่นแกล้งเฮอร์คิวลิสต่างๆ นานา ตั้งแต่ทำให้เฮอร์คิวลิสคุ้มคลั่งจนพลั้งมือฆ่านางเมการา – ภรรยาของเฮอร์คิวลิส พร้อมลูกเล็ก แถมยังวางแผนให้เฮอร์คิวลิสต้องเข้าไปทำภารกิจอันตราย 12 ประการเพื่อลบล้างความผิด ภารกิจเหล่านี้อันตรายมาก เฮราหวังว่าเฮอร์คิวลิสจะพลั้งพลาด เสียชีวิตจากการทำภารกิจ ซึ่งภารกิจเหล่านี้ปรากฏอยู่บ้างในภาคแอนิเมชั่น เช่นการปราบไฮดร้า การจับหมูป่าเอราแมนเทียน หรือการสังหารสิงโตเนเมียน ฯลฯ 

3. ไม่มีม้าเพกาซัสในตำนาน

ในภาคแอนิเมชั่น เพกาซัสถูกสร้างขึ้นจากก้อนเมฆเพื่อเป็นของขวัญจากซูสให้ลูกชาย แต่เพกาซัสไม่ปรากฏในเรื่องราวตามต้นฉบับของเฮอร์คิวลิส เจ้าม้ามีปีกสีขาวมีบทบาทในเรื่องราวของเพอร์ซีอุส ลูกครึ่งเทพเจ้าอีกคนที่ทำภารกิจสำคัญคือบั่นคอนางเมดูซ่า ตามตำนานของเพอร์ซิอุส เพกาซัสเกิดมาจากเลือดที่พุ่งออกมาจากศีรษะของเมดูซ่า วีรบุรุษผู้กล้าอีกคนที่ได้ขี่ม้าเพกาซัส คือ เบลเลโรฟอน ผู้ปราบปีศาจคิเมร่า การเพิ่มเพกาซัสเข้าไปในแอนิเมชั่นเฮอร์คิวลิส น่าจะเป็นเพราะม้าบินแบบนี้มีความนิยมในวัฒนธรรมยุโรป แถมน่าจะถูกใจเด็กๆ ที่ชอบม้าอยู่แล้วเป็นทุนเดิม

4. มิวส์ เทพธิดาผู้ขับขานตำนานเฮอร์คิวลิส มีทั้งหมด 9 นาง

ตามตำนานกรีก มิวส์ทั้ง 9 ประกอบไปด้วยเทพีผู้เป็นตัวแทนศาสตร์แขนงต่างๆ ได้แก่

1. ไคลโอ (Clio) – ประวัติศาสตร์ 

2. ยูเรนิอา (Urenia) – ดาราศาสตร์ 

3. เมลพอมินี (Melpomene) – โศกนาฏกรรม 

4. ธาไลอา (Thalia) – สุขนาฏกรรม 

5. ทิร์ปซิคอเร (Terpsichore) – นาฏศิลป์ 

6. แคลลีโอพี (Calliope) – กวีนิพนธ์มหากาพย์

7. เอราโต (Erato) – กวีนิพนธ์รัก 

8. โพลิฮิมเนีย (Polyhymnia) – เพลงสดุดีปวงเทพ 

9. ยูเทอร์พี (Euterpe) – ดนตรี

ในแอนิเมชั่นของดิสนีย์กลุ่มมิวส์ทั้ง 9 ถูกตัดทอนเหลือแค่ 5 ได้แก่ ไคลโอ เมลพอมินี ธาไลอา ทิร์ปซิคอเร และ แคลลีโอพี โดยมีการกล่าวว่ามิวส์พระองค์ไหนคือเทพีอะไรโดยใส่ฉากให้เทพีแต่ละนางถือสิ่งของพระจำตัว สัญลักษณ์ของไคลโอคือม้วนกระดาษ เมลพอมินีคือหน้ากากโศกนาฏกรรม ธาไลอาคือหน้ากากสุขนาฏกรรม ทิร์ปซิคอเรคือพิณ ส่วนแคลลีโอพีคือกระดานชนวน การตัดทอนกลุ่มเทพีมิวส์ให้เหลือเพียง 5 น่าจะเป็นประโยชน์เรื่องการควบคุมตัวละครในเรื่องไม่ให้อยู่ในจำนวนที่มากและน่าสับสนจนเกินไป 

5. เมการา นางเอกของเรื่องไม่ได้ลงเอยอย่างมีความสุขกับเฮอร์คิวลิส 

ตามตำนาน เมการาเป็นธิดากษัตริย์เมืองธีบส์ บทบาทของเธอตามต้นฉบับปรากฏอยู่น้อยมาก เมการาตายตั้งแต่ต้นเรื่องเพราะถูกเฮอร์คิวลิสที่โดนสาปลงมือสังหารพร้อมลูกน้อย

ในเวอร์ชั่นดิสนีย์ เมการา หรือ เม็ก เป็นตัวละครหญิงที่มีคาแร็กเตอร์น่าสนใจ ความสัมพันธ์ของเธอกับเฮอร์คิวลิสไม่ได้ขับเคลื่อนด้วยความรักเป็นที่ตั้ง (ต่างจากตัวละครหญิงส่วนใหญ่ของดิสนีย์) ความจริงที่เม็กเป็นคนของเฮดีสซึ่งถูกส่งมาเพื่อหาจุดอ่อนของเฮอร์คิวลิส ทำให้บุคลิกของเธอเฉียบขาด แข็งแกร่ง มีความเป็นผู้นำ และดูจะเป็นผู้ใหญ่เสียยิ่งกว่าฝ่ายชาย

เม็กได้รับบทเรียนจากความรักเนื่องจากเธอมอบวิญญาณของตัวเองให้เฮดีสเพื่อช่วยแฟนหนุ่ม แต่แฟนหนุ่มของเธอกลับทิ้งเม็กไปหาผู้หญิงอื่น บทเรียนราคาแพงทำให้เม็กเป็นผู้หญิงที่ไม่เชื่อเรื่องความรัก ตรงกับเพลง “I Won’t Say (I’m In Love)” บทเพลงประจำตัวของเธอที่กล่าวว่าตัวเธอจะไม่ขอยอมรับหรอกว่ากำลังมีความรักเพราะบทเรียนที่ผ่านมามันทำให้เจ็บช้ำเหลือเกิน 

เม็กเห็นด้านไม่สวยงามของความรัก เธอเคยใจสลาย ต้องต่อสู้กับความสับสนมากมายเพื่อเปิดใจให้รักครั้งใหม่ เม็กเข้าใจว่าการรักใครสักคนมีผลตามมาอย่างไร เธอตัดสินใจสละตัวเองให้เฮอร์คิวลิสทั้งที่รู้ดีว่าจุดจบของเธออาจไม่สวยงามนัก ซึ่งนั่นทำให้คาแรกเตอร์ของเม็กน่าสนใจและมีมิติมากกว่าตัวละครหญิงที่ผ่านมาของดิสนีย์ 

เฮอร์คิวลิสไม่ประสบความสำเร็จจริงหรือไม่? ทำไมถึงเป็นแบบนั้น

แม้จะมีข้อดีและสีสันมากมาย แต่ในสายตาของดิสนีย์ แอนิเมชั่นเรื่องนี้ทำผลงานน่าผิดหวัง กวาดรายได้ไปเพียง 252 ล้านดอลลาร์จากทุนสร้าง 85 ล้าน (ในขณะที่อะลาดินกวาดรายได้ไปถึง 504 ล้าน จากทุนสร้างเพียง 28 ล้าน) 

หนังสือพิมพ์ The New York Times กล่าวว่าเฮอร์คิวลิสเปิดตัวน่าผิดหวัง ทำรายได้เพียง 58 ล้านดอลลาร์ในสองอาทิตย์แรก ต่างจากโพคาฮอนทัสที่ทำรายได้มากถึง 80 ล้านดอลลาร์ หรือ The Lion King ที่ทำรายได้ไปถึง 119 ล้านดอลลาร์ในสองสัปดาห์แรก ส่วนเหตุผลที่ผลประกอบการของเฮอร์คิวลิสไม่เป็นที่น่าพอใจ The New York Times ได้อ้างถึงบทสัมภาษณ์ผู้บริหารท่านหนึ่งที่ไม่ประสงค์ออกนามของดิสนีย์ ซึ่งกล่าวถึงปัญหาขอแอนิเมชั่นเรื่องนี้ที่ ‘ไม่สามารถดึงดูดคนทั้งครอบครัวได้’

“ถ้าครอบครัวหนึ่งมีลูกสามคน เป็นลูกชายวัย 12 และ 10 ปี ส่วนลูกสาวคนเล็กอายุ 8 ขวบ คุณแม่อยากพาลูกคนเล็กไปดูเฮอร์คิวลิส แต่ลูกชายอาจอยากดู Men in Black มากกว่า กลับกันถ้าลูกวัย 10 ขวบเป็นลูกสาว เธอก็อาจอยากดู My Best Friend’s Wedding มากกว่าเฮอร์คิวลิส”

Washington Post กล่าววิจารณ์งานภาพของเฮอร์คิวลิสว่าทำขึ้นอย่างลวกๆ และมีการใช้คอมพิวเตอร์แอนิเมชั่นเพื่อประหยัดเวลา ตัวละครเฮดีสถูกทำไปเปรียบเทียบกับจินนี่ในเรื่องอะลาดินซึ่งทำไว้ดีกว่า ส่วนเพลงก็ไม่น่าจดจำเท่าอะลาดินหรือลิตเติลเมอร์เมท 

อีกหนึ่งเหตุผลที่เฮอร์คิวลิสไม่ถูกใจเด็กเล็ก และไม่สามารถครองแชมป์หนังครอบครัวยอดนิยม อาจมาจากการสอดแทรกมุกตลกสำหรับผู้ใหญ่ ซึ่งเด็กดูแล้วไม่เข้าใจและคงไม่ขำ ยกตัวอย่างเช่น บทพูดของเฮดีสที่กล่าวว่านรกให้บริการลูกค้าหลายพันคน ตั้งใจล้อคำโฆษณาของแม็กโดนัลด์ การเรียกเมืองธีปส์เป็น ‘มะกอกผลใหญ่’ (the Big Olive) มาจากชื่อเล่นของมหานครนิวยอร์กที่ถูกเปรียบว่าเป็น “the Big Apple” หรือการที่ครูฝึกของเฮอร์คิวลิสบอกว่า ถ้าเขาประสบความสำเร็จที่เมืองธีปส์ ก็ถือว่าประสบความสำเร็จในทุกที่ มาจากเนื้อเพลง New York, New York ของ แฟรงค์ ซินาตร้า (Frank Sinatra) “If you can make it there, you can make it anywhere” 

แม้คำวิจารณ์จากสื่อจะไม่ดีนัก แต่โพลสำรวจความพึงพอใจจากผู้ชม กลับพบว่ามีการให้คะแนนเฮอร์คิวลิสสูงกว่าโพคาฮอนทัสซึ่งอาจแสดงให้เห็นว่า แม้แอนิเมชั่นจะไม่ทำเงิน แต่ก็ไม่ได้ล้มเหลวมากมายในสายตาผู้ชมทั่วไป 

ปัญหาใหญ่ที่ทำให้เฮอร์คิวลิสไม่ประสบความสำเร็จ นอกจากเป็นเพราะจังหวะของแอนิเมชั่นไม่ดี มีคู่แข่งมาก ยังเป็นเพราะแอนิเมชั่นเรื่องนี้มาในช่วงปลายยุคเรนาซองซ์ของดิสนีย์ ซึ่งผู้ชมเริ่มอิ่มตัวกับการนำเสนอเนื้อหาในรูปแบบเดิม โดยหากเฮอร์คิวลิสมาก่อนอะลาดิน ก็อาจจะประสบความสำเร็จได้ไม่น้อยไปกว่ากัน 

เฮอร์คิวลิสน่าผิดหวังจริงหรือไม่? คำถามนี้อาจได้รับคำตอบต่างไปหากมองในแต่ละมุม ดิสนีย์ที่หวังรายได้จากแอนิเมชั่นอาจตอบว่า ใช่ หนังไม่ทำกำไรเท่าที่คาดหวัง แต่สำหรับเด็กหลายคนที่เติบโตมากับเฮอร์คิวลิส แอนิเมชั่นเรื่องนี้ถือเป็นความทรงจำของช่วงเวลา เป็นอีกหนึ่งโปรเจ็กต์ที่แฟนคลับตั้งตาให้กลับมาในรูปแบบไลฟ์แอคชั่น

References:

The Original Hercules and Disney’s http://www.maicar.com/GML/DisneyHercules.html 

Disney’s Hercules: 10 Things That Would Be Different If The Movie Was Mythologically Accurate https://screenrant.com/disney-hercules-differences-if-mythologically-accurate/ 

27 hidden references and clever jokes in ‘Hercules’ you probably missed as a kid https://www.insider.com/hercules-clever-interesting-details-that-went-over-your-head 

Disney’s Myth Conception https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/review97/herculeshowe.htm 

5 Reasons A Disney Hercules Remake Is A Great Idea https://www.cinemablend.com/news/2495681/5-reasons-a-disney-hercules-remake-is-a-great-idea 

Hercules: 6 Reasons Why The Disney Animated Movie Is Still Underrated https://www.cinemablend.com/movies/hercules-reasons-why-the-disney-animated-movie-is-still-underrated 

7 Reasons Why Hercules Is The Best Disney Movie https://www.theodysseyonline.com/hercules-best-disney-movie 

Hercules Is Too Weak to Lift Disney Stock https://www.nytimes.com/1997/07/10/business/hercules-is-too-weak-to-lift-disney-stock.html 

Time Has Been Kind To Disney’s ‘Hercules’, A Flawed But Fascinating Attempt To Recapture The Magic Of ‘Aladdin’ https://www.slashfilm.com/568984/hercules-revisited/ 

Megara’s FULL Story | Her Mythology & Sarcasm Explained: Discovering Disney Hercules https://www.youtube.com/watch?v=h3Ueer86n50 

WHY ‘HERCULES’ HAS THE BEST DISNEY SOUNDTRACK OF ALL TIME https://www.nylon.com/articles/hercules-movie-soundtrack-anniversary

The post เฮอร์คิวลิส การ์ตูนฮีโร่ที่ไม่ประสบความสำเร็จของดิสนีย์ แต่กลับเป็นที่จดจำของแฟนคลับ appeared first on a day magazine.

อิริก โกลด์เบิร์ก (Eric Goldberg) แอนิเมเตอร์ผู้ดูแลตัวละครของดิสนีย์ กล่าวว่า โรบิน วิลเลียมส์ ได้ลองสวมบทบาทที่แตกต่างกันมากถึง 60 บทบาทเพื่อให้ทีมงานได้เลือกคาแรกเตอร์ของยักษ์ในตะเกียงที่เหมาะสม การแสดงของเขา มีส่วนสำคัญต่อเรื่องราว ทำให้การเล่าเรื่องมีสีสันและรสชาติที่แตกต่างจากผลงานชิ้นก่อนๆ

อะลาดินซึ่งเป็นตัวละครหลัก ถูกพัฒนาคาแรกเตอร์มาจากบทบาทของทอม ครูซ ในเรื่อง Top Gun “ตัวละครของเขามีทั้งความมั่นใจและความอวดดี” เกล็น คีน (Glen Keane) อีกหนึ่งแอนิเมเตอร์ผู้ดูแลตัวละครของดิสนีย์ ให้ความคิดเห็น “อะลาดินเป็นตัวละครที่ต้องใช้เวลาสร้างสรรค์มาก เนื่องจากเขาซับซ้อนและมีหลายอารมณ์ความรู้สึก ในขณะที่เจ้าชายอสูรมีแอนิเมเตอร์ 6 คน อะลาดินกลับต้องใช้ทีมงานประมาณ 12-20 คน”

ผลปรากฏว่างานรูปแบบใหม่ของดิสนีย์ได้รับเสียงตอบรับดียิ่งกว่าเก่า จากที่ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร เคยสร้างเสียงตื่นเต้น กวาดรายได้ไปมากถึง 145.8 ล้านดอลลาร์ อะลาดิน ทุบสถิติ เป็นแอนิเมชั่นเรื่องแรกของโลกที่ทำรายได้มากกว่า 200 ล้านดอลลาร์ในสหรัฐอเมริกาและแคนาดา รายได้ที่ว่าหากเทียบกับค่าตั๋วในช่วงเวลาเดียวกัน แปลว่าชาวอเมริกันถึง 1 ใน 5 ยินดีจ่ายค่าตั๋วเพื่อเข้าชมผลงานเรื่องนี้ในโรงหนัง บทเพลงสำคัญอย่าง A Whole New World ยังได้รับรางวัลเพลงประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Original Song) ควบรางวัลดนตรีประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Original Score) ในปีเดียวกัน

ความสำเร็จของ อะลาดิน เป็นที่น่าจับตา น่าสนใจว่าเรื่องราวแอนิเมชั่นได้รับการดัดแปลงจากต้นฉบับเป็นอย่างมากและถ้ากล่าวในสายตานักประวัติศาสตร์ หลายท่านกลับบอกว่าเรื่องนี้เป็นที่สุดของความ ‘จับแพะชนแกะ’ จนแทบไม่เหลือเค้าเดิมของบทประพันธ์ เรื่องราวต้นฉบับของ อะลาดิน เป็นอย่างไร แล้วส่วนไหนบ้างที่เป็นการเสริมแต่งของดิสนีย์ บทความนี้จะพาไปหาคำตอบ

อะลาดินแบบต้นฉบับ เรื่องราวที่มักถูกเข้าใจผิดว่ามาจากนิทานพันหนึ่งราตรี

พันหนึ่งราตรี หรือ The Arabian Nights เป็นเรื่องเล่าเก่าแก่ที่ถูกรวบรวมขึ้นเป็นภาษาอาหรับ เก็บรวมนิทานพื้นบ้านของทั้งเอเชียตะวันออกกลาง เอเชียใต้ และแอฟริกาตอนเหนือ หลักฐานเก่าแก่ที่สุดของ พันหนึ่งราตรี พบว่า มีบันทึกไว้ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 9 แต่เรื่องราวเกี่ยวกับอะลาดินกับตะเกียงวิเศษไม่ได้ถูกบรรจุอยู่ในนั้น

นิทาน อะลาดินกับตะเกียงวิเศษ เพิ่งพบถูกบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรก ในผลงานฉบับแปลของนายอันโตน กัลแลนด์ (Antoine Galland) นักวิชาการและนักการทูตชาวฝรั่งเศสที่เคยทำหน้าที่เป็นเลขาให้กับราชทูตฝรั่งเศสประจำนครคอนสแตนติโนเปิล

อันโตน กัลแลนด์ เป็นชาวตะวันตกคนแรกที่นำนิทาน พันหนึ่งราตรี มาแปลเป็นภาษาฝรั่งเศส ทำให้งานเขียนเรื่องนี้เป็นที่นิยมในสังคมตะวันตก มูห์ซิน เจ. อัล-มูซาวี (Muhsin J. al-Musawi) ศาสตราจารย์ด้านภาษาอาหรับและการศึกษาเปรียบเทียบจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบีย (Columbia University) กล่าวว่า พันหนึ่งราตรี ฉบับแปลของนายกัลแลนด์ นำเรื่องราวมาจากต้นฉบับที่ไม่สมบูรณ์ในภาษาอาหรับซึ่งถูกเขียนขึ้นในศตวรรษที่ 14

ระหว่างปี 1704-1706 กัลแลนด์ตีพิมพ์นิยายแปลของเขาจำนวน 7 เล่ม ครอบคลุมเรื่องราวประมาณ 40 เรื่อง ซึ่งปรากฏว่าได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก แต่ในราวปี 1709 กัลแลนด์หมดเรื่องราวที่จะนำมาแปลต่อ เขาจึงเดินทางไปพบเพื่อนและคู่แข่งคนสำคัญคือนายพอล ลูคัส นักล่าสมบัติที่เดินทางไปมาระหว่างปารีสกับตะวันออกกลาง เพื่อสรรหาของมีค่ามาถวายกษัตริย์หลุยส์ที่ 14 ผู้มีความสนใจในอัญมณีหายาก

ที่อพาร์ตเมนต์ของลูคัส กัลแลนด์ได้พบกับชายหนุ่มชาวซีเรียจากอเลปโป ชื่อแฮนนา ดิยับ (Hanna Diyab) เด็กหนุ่มคนนี้เป็นผู้เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับอะลาดินกับตะเกียงวิเศษ เรื่องราวที่ว่าถูกนำมาเรียบเรียงเพื่อตีพิมพ์ใหม่ในปี 1717

ทุกวันนี้นักวิชาการต่างพากันสงสัยว่านายดิยับนำเรื่องราวของอะลาดินมาจากไหน เขาคิดเรื่องทั้งหมดขึ้นมาเอง หรือนำส่วนต่างๆ จากนิทานที่จำได้มาปะติดปะต่อเข้าด้วยกัน เขาอาจจะได้ฟังเรื่องนี้ในระหว่างการเดินทาง หรือได้อ่านต้นฉบับเรื่องนี้ ที่ปรากฏว่าสูญหายไปแล้วในปัจจุบัน

อะลาดินเป็นชาวอาหรับจริงหรือไม่?

เรื่องเล่าต้นฉบับของอะลาดิน กล่าวว่าเหตุการณ์ทั้งหมดเกิดขึ้นในประเทศจีน อะลาดินไม่ใช่หัวขโมยกำพร้า แต่อาศัยอยู่กับแม่ เขาเป็นเด็กขี้เกียจ ไม่เอาการเอางาน อยู่บ้านเกาะแม่กินไปวันๆ กระทั่งวันหนึ่งอะลาดินได้พบกับชายแปลกหน้า อ้างตัวว่าเป็นลุงที่สูญหายไปนาน

วันหนึ่งลุงตัวปลอมเสกคาถาเปิดทางไปยังถ้ำซ่อนสมบัติปริศนา โดยกล่าวว่ามีแค่อะลาดินเท่านั้นที่จะสามารถนำตะเกียงวิเศษออกจากถ้ำ เขามอบแหวนให้หนึ่งวง บอกว่าถ้าเด็กหนุ่มเจอปัญหาให้ใช้แหวนวงนี้ อะลาดินนำตะเกียงวิเศษออกมาได้อย่างปลอดภัย ลุงตัวปลอมสั่งให้อะลาดินส่งตะเกียงให้เขา เด็กหนุ่มปฏิเสธบอกว่าลุงต้องช่วยพาเขาออกไปก่อน ทั้งสองถกเถียงกัน จบลงที่ลุงตัวปลอมปิดตายถ้ำ ขังอะลาดินกับตะเกียงไว้โดยไม่มีทางออก

อะลาดินหมดหวัง เขาเริ่มสวดอ้อนวอนแต่บังเอิญว่ามือไปถูกับแหวนเข้า ทำให้มียักษ์วิเศษปรากฏตัวออกมา อะลาดินขอให้ยักษ์ช่วยพาเขากลับบ้าน และได้นำตะเกียงพร้อมด้วยของมีค่าบางส่วนกลับมาด้วย

เมื่อกลับมาถึงบ้าน อะลาดินและแม่ตัดสินใจนำตะเกียงไปขาย ในขณะที่แม่นำผ้ามาเช็ดตะเกียงเพื่อทำความสะอาด ยักษ์ตัวใหญ่ก็ปรากฏออกมาพร้อมถามว่าเจ้านายต้องการจะขอพรอะไร อะลาดินที่เคยพบยักษ์ในแหวนมาก่อน กล่าวว่าเขาต้องการอาหาร ยักษ์จึงเสกข้าวปลามากมายในถาดเงิน อะลาดินและแม่กินอาหารอย่างมีความสุขและได้นำถาดเงินไปขายเพื่อใช้จ่ายในเวลาต่อมา

วันหนึ่งสุลต่านเจ้าเมืองประกาศว่าลูกสาวของเขาจะเดินทางเข้าเมืองเพื่อไปโรงอาบน้ำ อะลาดินอยากเห็นว่าเจ้าหญิงมีหน้าตาเป็นอย่างไรจึงเข้าไปแอบดูและตกหลุมรักตั้งแต่แรกเห็น

อะลาดินขอให้แม่นำเพชรพลอยที่ตนนำกลับมาจากถ้ำไปสู่ขอเจ้าหญิงจากสุลต่าน ปรากฏว่าเพชรพลอยมีมูลค่ามากจนสุลต่านพอใจ กล่าวว่าจะยอมยกลูกสาวให้ในเวลาสามเดือนข้างหน้า

อย่างไรก็ดี ที่ปรึกษาของสุลต่านแอบมาคุยลับหลัง กล่าวว่าเขาสามารถหาสมบัติมูลค่าสูงกว่านี้ได้ภายในสองเดือน ดังนั้นสุลต่านจึงกลับคำสัญญา มอบลูกสาวให้แต่งงานกับลูกชายที่ปรึกษาแทน

อะลาดินเมื่อทราบเรื่องนี้ก็ไม่พอใจเป็นอย่างมาก ในวันแต่งงานของเจ้าหญิง เขาขอพรกับยักษ์ในตะเกียงให้พาตัวเจ้าหญิงมาที่บ้าน และขังเจ้าบ่าวเอาไว้ อะลาดินอธิบายเรื่องราวทั้งหมดให้เธอฟัง กล่าวว่าเขาแค่ต้องการทวงสัญญาแต่จะไม่ทำร้ายเจ้าหญิง เช้าวันต่อมาเจ้าหญิงถูกส่งตัวกลับวัง และเมื่อเธอเล่าเรื่องนี้ให้ฟัง กลับได้รับคำตอบว่าพระองค์น่าจะแค่ฝันร้าย

คืนต่อมาเรื่องราวแบบเดียวกันเกิดขึ้นอีกกับเธอและสามี จนสามีทนไม่ไหวขอแยกทาง เวลาผ่านไปถึงเดือนที่สามตามสัญญา อะลาดินให้แม่เดินทางไปพบสุลต่านเพื่อจัดการเรื่องสมรส สุลต่านคิดจะเล่นแง่จึงเรียกข้อแลกเปลี่ยนที่ดูจะเป็นไปไม่ได้ ขอให้อะลาดินนำ ‘ตะกร้าที่เต็มไปด้วยทองคำจำนวน 40 ถัง ถือโดยทาสผิวดำ 40 คน นำขบวนด้วยทาสผิวขาวอีก 40 คน ทั้งหมดต้องแต่งตัวสวยงาม’ มามอบให้พระองค์

คำขอนี้ไม่ใช่เรื่องยากสำหรับอะลาดินเพราะยักษ์ในตะเกียงสามารถจัดหาให้ได้ในทันที อะลาดินกับเจ้าหญิงได้แต่งงานกัน ทั้งสองสร้างวังใหม่และอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข

อะลาดินเป็นคนจิตใจดีจึงได้รับความนิยมจากประชาชน ชื่อเสียงของเขาโด่งดังจนไปเข้าหูลุงตัวปลอมซึ่งเดินทางกลับไปแอฟริกา ลุงเจ้าคาถากลับมาเพื่อหวังชิงตะเกียงจากอะลาดิน รอจนวันที่เขาไม่อยู่บ้าน ปลอมตัวเข้าไปในวังเสนอแลกตะเกียงเก่ากับของใหม่

เจ้าหญิงไม่เข้าใจความสำคัญของตะเกียงจึงนำตะเกียงวิเศษมามอบให้อย่างว่าง่าย เมื่อได้รับอำนาจจากตะเกียง ลุงตัวปลอมขอให้ยักษ์ย้ายวังและเจ้าหญิงไปอยู่ที่แอฟริกา อะลาดินกลับมาไม่พบทั้งวังทั้งภรรยา จึงเรียกให้ยักษ์วิเศษในแหวนออกมาช่วย ยักษ์ผู้เป็นทาสแห่งแหวนกล่าวว่าตัวเขาไม่มีอำนาจมากพอจะต่อกรกับยักษ์แห่งตะเกียง แต่สามารถพาอะลาดินไปหาเจ้าหญิงได้

อะลาดินและเจ้าหญิงวางแผนสังหารลุงตัวปลอมด้วยกัน ใช้วิธีใส่ยาพิษลงในอาหาร เมื่อลุงตัวปลอมตายจากไป อะลาดินก็ขอให้ยักษ์ในตะเกียงย้ายวังของเขากลับมาอยู่ที่เดิม แต่เรื่องราวยังไม่จบแค่นั้น พี่ชายของผู้วิเศษที่เคยปลอมตัวเป็นลุงของอะลาดินทราบข่าวและตั้งใจจะแก้แค้น

เขาเดินทางมาถึงเมืองและได้ทราบว่าเจ้าหญิงมักเชิญตัวหญิงนักบวชชรานามว่าฟาติมาเข้าไปในวัง จึงทำการฆ่าฟาติมาและปลอมตัวเป็นเธอ ใช้ผ้าคลุมหน้าปกปิดตัวตนเพื่อเข้าไปในวัง ฟาติมาตัวปลอมกล่าวว่าวังของเจ้าหญิงสวยมาก ขาดไปอย่างเดียวคือไข่ของนกร็อก (Roc) ซึ่งเป็นสัตว์ในตำนานมีลักษณะคล้ายพญาอินทรีขนาดใหญ่สามารถล้มช้างได้ทั้งตัว

เจ้าหญิงขอไข่ของนกจากอะลาดิน ผู้ซึ่งนำคำขอไปบอกยักษ์ในตะเกียงอีกที ปรากฏว่ารอบนี้ยักษ์วิเศษไม่ได้มอบพรตามคำขอ แต่กลับโกรธมากเพราะร็อกเป็นนกที่มีอำนาจสูงมาก ถือเป็นนายของเหล่ายักษ์ในตะเกียงอีกที การขอไข่ของนกวิเศษถือเป็นการลบหลู่อย่างรุนแรงดังนั้นยักษ์จึงปฏิเสธที่จะมอบพรใดๆ ให้อะลาดินอีก

แต่ก่อนที่ยักษ์จะจากไป เขาได้กล่าวว่าฟาติมาผู้นี้เป็นตัวปลอมและกำลังหวังร้าย อะลาดินทราบจึงลงมือฆ่าฟาติมาเสีย เรื่องราวจบลงตรงนี้ อะลาดินและเจ้าหญิงใช้ชีวิตต่อมาอย่างมีความสุขและได้ขึ้นปกครองหลังสุลต่านจากไป ทั้งสองมีลูกหลานด้วยกันมากมาย ล้วนได้ขึ้นครองราชย์ในเวลาต่อมา

นิทานเรื่อง อะลาดิน กล่าวว่าเรื่องราวทั้งหมดเกิดขึ้นที่ประเทศจีน แต่องค์ประกอบของเรื่องไม่ว่าจะเป็นสุลต่าน นกร็อก หรือแม้แต่ตำนานยักษ์ในตะเกียงล้วนเป็นวัฒนธรรมและความเชื่อแบบตะวันออกกลาง อะราฟัต เอ. ราซซัค (Arafat A. Razzaque) นักวิจัยจากศูนย์อิสลามศึกษา มหาวิทยาลัยแคมบริดจ์ (University of Cambridge) กล่าวว่า เรื่องเล่าโบราณในวัฒนธรรมอาหรับมักกล่าวถึงสถานที่ห่างไกลโดยใช้ชื่อสถานที่นั้นว่าประเทศจีน (China) ดังนั้นจีนในที่นี้ ไม่ได้หมายความว่าอะลาดินเป็นชาวจีนอย่างที่เข้าใจ แต่เป็นการเปรียบเปรยว่าสถานที่นี้อยู่ไกลโพ้นและมีความแตกต่างจากตะวันออกกลาง

อย่างไรก็ดี เมื่อเรื่องเล่าของอะลาดินเป็นที่โด่งดังในยุโรป ภาพประกอบที่ถูกทำขึ้นในยุควิกตอเรียนจึงมักวาดภาพอะลาดินให้เป็นชาวจีนแบบแมนจู เพราะในระหว่างนั้นชาวอังกฤษคุ้นชินกับวัฒนธรรมจีนมากกว่าอันมีเหตุมาจากการทำสงครามฝิ่น

สำหรับแอนิเมชั่นเรื่อง อะลาดิน ของดิสนีย์ จอห์น มัสเคอร์ (John Musker) หนึ่งในผู้กำกับ ได้กล่าวว่าอะลาดินนั้นตั้งใจจะใช้ฉากหลังเป็นเมืองแบกแดดของประเทศอิรัก แต่ภายหลังเกิดสงครามอ่าวขึ้นเสียก่อนระหว่างอิรักและคูเวต ทำให้มีการเปลี่ยนสถานที่เป็นเมืองอัลคาบาร์ซึ่งเป็นนครในจินตนาการ ไม่ได้มีอยู่จริง

ส่วนเหตุที่ฉากหลังเก่าเป็นเมืองแบกแดด อาจเป็นเพราะบทบาทของอะลาดินซึ่งถูกเปลี่ยนจากผู้ชายเกาะแม่กินไม่เอาถ่าน เป็นหัวขโมยที่มีลูกเล่นแพรวพราวได้รับแรงบันดาลใจมาจากภาพยนตร์ดังในปี 1940 เรื่อง The Thief of Bagdad

แต่อะลาดินตัวจริงเป็นใคร?

นักประวัติศาสตร์ในปัจจุบันให้ความสนใจไปยังชายชาวซีเรียซึ่งเป็นผู้บอกเล่าเรื่องราวทั้งหมด ว่าตัวเขานั่นแหละคืออะลาดิน โดยได้แต่งเติมนิทานเรื่องนี้จากประสบการณ์ส่วนตัวที่ได้ประสบพบเจอในบ้านเกิด จนเดินทางมาถึงประเทศฝรั่งเศส

กัลแลนด์ไม่เคยให้เครดิตแฮนนา ดิยับ ในฐานะผู้เล่านิทาน แต่ในปี 1993 มีการพบบันทึกของดิยับในห้องสมุดของวาติกัน ที่ซึ่งตัวเขาได้จดบันทึกเกี่ยวกับชีวิตและการเดินทาง คำอธิบายของเขาที่ได้กล่าวถึงความฟุ่มเฟือยหรูหราของพระราชวังแวร์ซาย มีความคล้ายกันกับคำอธิบายของพระราชวังสุลต่านในเรื่องราวของอะลาดิน

เปาโล เลมอส ฮอร์ตา (Paulo Lemos Horta) เจ้าของหนังสือ Marvellous Thieves: Secret Authors of the Arabian Nights กล่าวว่า เรื่องราวของอะลาดินถูกเขียนขึ้นจากสายตาที่สดใหม่และความเห็นใจต่อความอยุติธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่น่าจะเกิดขึ้นกับชนชั้นสูงอายุ 60 กว่าอย่างกัลแลนด์

หากเราเชื่อว่าดิยับเป็นเจ้าของเรื่องราวทั้งหมด อะลาดินตัวจริง ก็อาจเป็นชายหนุ่มจากซีเรียที่เดินทางเผชิญโลกกว้างและได้เห็นความหรูหรามากมายที่เป็นดั่งพรวิเศษใช้ได้ไม่จำกัดของราชสำนักในช่วงก่อนการปฏิวัติฝรั่งเศส

อะลาดินกับจัสมิน คู่รักที่เป็นดังตัวแทนหนุ่มสาวอเมริกัน ทศวรรษที่ 1990s

หากเทียบกันกับ สโนไวท์ (1937), ซินเดอเรลล่า (1950), ออโรร่า เจ้าหญิงนิทรา (1959), เอเรียล เงือกน้อยพจญภัย (1989), และเบลล์จาก โฉมงามกับเจ้าชายอสูร (1991) จัสมินดูจะเป็นเจ้าหญิงที่มีความเฟมินิสต์มากที่สุด

ซินเดอเรลล่าเป็นเรื่องของการสมรสเพื่อเปลี่ยนชนชั้นทางสังคม ในขณะที่ออโรร่าพ้นจากคำสาปเพราะความช่วยเหลือจากฝ่ายชาย แอเรียลเป็นเจ้าหญิงที่มีความใกล้เคียงกับจัสมิน ทั้งสองเป็นลูกสาวผู้ปกครอง ใช้ชีวิตสุขสบาย แต่ตัดสินใจละทิ้งสถานะเพื่อตามหาสิ่งที่ต้องการ แอเรียลเปลี่ยนตัวเองเป็นมนุษย์เพื่อตามหาความรัก แต่จัสมินปลอมตัวหลบหนีจากวังเพราะต้องการอิสระ

จัสมินโหยหาอิสรภาพและไขว่คว้าหาความสุข เธอต้องการใช้ชีวิตของตัวเองซึ่งเป็นชีวิตในอุดมคติของชาวอเมริกัน อลัน เมนเคน (Alan Menken) ผู้ประพันธ์เพลงประกอบในแอนิเมชั่น อะลาดิน กล่าวว่า มิสชั่นหลักของเขาคือการหาจุดลงตัวระหว่างป๊อปคัลเจอร์อเมริกัน กับวัฒนธรรมอาหรับโบราณ “มันเป็นเรื่องธรรมดาที่ดิสนีย์ต้องการใส่ความเป็นอเมริกันเข้าไป เพื่อให้ผู้ชมสามารถเข้าใจและรู้สึกมีส่วนร่วมกับตัวละคร”

จัสมินดูจะเป็นตัวละครแรกที่ใช้พลังความเป็นหญิงของเธอเพื่อยั่วยวนจาฟา เป้าหมายเพื่อช่วยอะลาดินให้สามารถทำภารกิจให้สำเร็จ เธอเป็นตัวของตัวเอง กล้าเผชิญหน้ากับผู้มีอำนาจ และเชื่อว่าจะสามารถเปลี่ยนชีวิตของตัวเองได้ ทั้งหมดนี้เป็นค่านิยมของวัยรุ่นอเมริกัน แม้แต่ชุดที่จัสมินสวมใส่ก็ยังถอดแบบมาจากเสื้อเอวลอย กับกางเกงขายาวทรงใหญ่ในยุคนั้น รวมไปถึงแฟชั่นแบบซีทรูซึ่งได้รับความนิยมในสังคมอเมริกา

เรื่องน่าสนใจอีกอย่างเกี่ยวกับเสื้อผ้าของจัสมิน คือดิสนีย์เคยตั้งใจจะให้เธอสวมชุดสีชมพู เพราะของเล่นสีชมพูทำกำไรและเป็นที่ต้องการมากกว่า แต่เปลี่ยนกลับมาเป็นสีเขียวในภายหลัง การตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับการตลาด เคยเกิดขึ้นเหมือนกันในเคสของแอเรียล เมื่อดิสนีย์คิดจะเปลี่ยนสีผมของเงือกน้อยให้เป็นสีทอง เพราะตุ๊กตาผมแดงไม่เป็นที่นิยมในท้องตลาด

ทุกวันนี้ อะลาดิน เป็นหนึ่งในผลงานขึ้นหิ้งของดิสนีย์ แต่สิ่งที่ทำให้ อะลาดิน ได้รับการพูดถึงเป็นอย่างมากในวงการประวัติศาสตร์และมีความแตกต่างจากงานของดิสนีย์เรื่องอื่นๆ คือการผสมผสานทางวัฒนธรรมที่ชวนให้เรามองเห็นการพบปะสังสรรค์ของผู้คนจากหลายที่มา เรื่องเล่าแบบอาหรับโบราณ เล่าโดยจินตนาการของนักเดินทางชาวซีเรีย เขียนผ่านปลายปากกาของนักเขียนฝรั่งเศสผู้เป็นตัวแทนสังคมชั้นสูงก่อนการปฏิวัติ ก่อนถูกหยิบขึ้นมาตีความใหม่จนโด่งดังในบริบทของความเป็นอเมริกัน ที่ผสานไปด้วยคุณค่าของความรักและเสรีภาพ

References:

Was Aladdin Based on a Real Person? Here’s Why Scholars Are Starting to Think Sohttps://time.com/5592303/aladdin-true-history/

The History of the original Aladdin Tale https://www.pookpress.co.uk/project/history-original-aladdin-story/

The Messed Up Origins of Aladdin | Disney Explained – Jon Solo https://www.youtube.com/watch?v=I1sozWpmx_A

Aladdin’ Becomes a $200-Million Genie for Disney : Movies: Studio’s all-time top-grosser is the first animated feature to reach the box office milestone. And in its 23rd week of release, there still is no end in sight https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-04-21-ca-25327-story.html

‘Aladdin’: 25 Things You Didn’t Know About the 1992 Animated Classic! https://www.etonline.com/aladdin-25-things-you-didnt-know-about-1992-animated-classic-91537

What You Probably Never Knew About Disney’s Aladdin https://www.looper.com/867756/what-you-never-knew-about-disneys-aladdin/

“พันหนึ่งราตรี” นิทานอาหรับ ต้นฉบับจากอินเดีย? https://www.silpa-mag.com/culture/article_62564

THE MOST FEMINIST DISNEY PRINCESS: JASMINE https://rosybvm.com/2020/03/21/the-most-feminist-disney-princess-jasmine/

Rating Disney Princess Dresses on Historical Accuracy (Part One) https://www.youtube.com/watch?v=UeRa9bEhgXg&t=1107s

The post อาหรับ จีน ฝรั่งเศส หรือ อเมริกัน ว่าด้วยอะลาดิน แอนิเมชั่นที่รวมทุกอย่างไว้ด้วยกันจนประสบความสำเร็จอย่างงดงาม appeared first on a day magazine.

Beauty and the Beast เป็นแอนิเมชั่นเรื่องแรกที่ได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสก้าสาขาภาพยนตร์ยอดเยี่ยม (Best Picture) ซึ่งแม้จะไม่สามารถพิชิตรางวัล แต่เพลงหลักของเรื่องที่ใช้ชื่อเดียวกันกับแอนิเมชั่นอย่างเพลง Beauty and the Beast ก็คว้ารางวัลออสการ์สาขาเพลงประกอบภาพยนตร์ยอดเยี่ยมได้สำเร็จ กลายเป็นหมุดหมายสำคัญที่ผู้สร้างแอนิเมชั่นได้รับการยอมรับในเวทีประกาศรางวัลทัดเทียมกับหนังที่ใช้บุคคลจริงเป็นผู้แสดง 

แม้ Beauty and the Beast จะสร้างปรากฏการณ์มากมาย แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเรื่องราวเกี่ยวกับสาวงาม และบุรุษผู้มีรูปลักษณ์เป็นดั่งสัตว์ร้ายไม่ใช่เรื่องใหม่ ในประเทศนอร์เวย์ มีเรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับสาวงามที่ต้องเป็นภรรยาของหมีขั้วโลก ในแอฟริกาใต้ มีตำนานเกี่ยวกับสาวงามที่ต้องแต่งงานกับพญางู 5 เศียร ส่วนประเทศจีน ก็มีเรื่องเล่าคล้ายกันเกี่ยวกับชายชราผู้เผลอลุกล้ำเข้าไปในเขตของพญางูและจำต้องสัญญาว่าจะยกลูกสาวหนึ่งในสามของตนให้พญางูแลกกับอิสรภาพ ตำนานท้องถิ่นเหล่านี้ นำเสนอสาวงามในฐานะสตรีผู้เสียสละความสุขส่วนตนเพื่อคนรอบข้าง และความดีงามของเธอได้เปลี่ยนให้อสูรร้ายกลับกลายเป็นชายรูปงาม โดยมีคติสอนใจคล้ายกันคือ ความงามไม่ได้อยู่เพียงแค่รูปลักษณ์ภายนอก ความรักสามารถเอาชนะความตาย หรือ อย่าเชื่อคำเขาจนกว่าจะได้สัมผัสด้วยตัวเอง 

ทุกวันนี้คำว่า ‘โฉมงาม’ (beauty) กับ ‘อสูร’ (beast) เป็นคำเปรียบเปรยถึงสองบุคคลที่รูปลักษณ์แตกต่างกันเป็นอย่างมาก วลีนี้ถูกหยิบมาใช้อย่างติดปาก ไม่น้อยไปกว่าสำนวนอื่นๆ อย่าง mice and men (สื่อถึงวรรณกรรมเรื่อง Of Mice and Men ของจอห์น สไตน์เบ็ก กล่าวถึงมิตรภาพของชายหนุ่มสองคนที่มีความแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง), sticks and stones (แปลว่าไม้และหิน มีความหมายถึงสิ่งลมๆ แล้งๆ หรือการพูดไปเรื่อย), หรือ vim and vigor (มาจากภาษาละตินแปลว่าความเข้มแข็งและพลัง) ในภาพยนตร์ดังอย่าง King Kong (1933) ก็ได้มีการยกวลีที่ว่ามาใช้บรรยายถึงจุดจบของสัตว์ร้าย โดยกล่าวว่า “ไม่ใช่เพราะเครื่องบิน แต่เป็นเพราะโฉมงามต่างหาก ที่สามารถปราบอสูร” (It wasn’t the airplanes. It was beauty killed the beast)

จากตำนานสู่เรื่องจริง ว่าด้วย Beauty and the Beast กับบุคคลจริงในประวัติศาสตร์ 

แม้ตำนานสาวงามกับสัตว์ร้ายจะผูกโยงกับคำสาป แต่ทราบหรือไม่ว่าในโลกใบนี้มีเรื่องราวของสาวงามที่ต้องแต่งงานกับบุรุษผู้มีรูปลักษณ์ต่างจากปกติ ต่างกันที่ตอนจบของเรื่องนี้ไม่มีเวทมนตร์วิเศษและความสุขชั่วนิรันดร เจ้าชายอสูรในชีวิตจริง มีชื่อว่าเปตรุส กอนซาลวัส ส่วนโฉมงามของเรื่อง คือสตรีนามว่าแคทเธอรีน

เปตรุส กอนซาลวัส เกิดในปี 1537 ที่หมู่เกาะคะแนรีซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรสเปน เขาเกิดมาด้วยความผิดปกติทางพันธุกรรมเรียกกันว่าโรคมนุษย์หมาป่า (Hypertrichosis) ทำให้มีขนยาวขึ้นบนใบหน้าและส่วนต่างๆ ของร่างกาย ความผิดปกตินี้เกิดได้ทั้งกับเพศชายและเพศหญิง แต่ถือเป็นกลุ่มอาการผิดปกติที่หาพบได้ยากมาก เปตรุสเกิดมาด้วยลักษณะเฉพาะตัวดังกล่าว ทำให้เขาถูกปฏิบัติอย่างเลวร้ายประหนึ่งสัตว์ ถูกจับขังกรงและให้ทานอาหารที่ไม่ผ่านความร้อน 

ในปี 1547 เปตรุสที่มีอายุเพียง 10 ขวบ ถูกส่งมอบเป็นของขวัญให้พระเจ้าอองรีที่ 2 ผู้ครองบัลลังก์ต่อจากบิดาเป็นกษัตริย์แห่งฝรั่งเศส การสะสมมนุษย์ประหลาด หรือที่เรียกกันว่า ‘ผู้คนแห่งความสุข’ เป็นสิ่งที่กษัตริย์ยุโรปให้ความสนใจมาตั้งแต่ยุคกลางและเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวางทั้งในสเปน โปรตุเกส ฝรั่งเศส ฯลฯ กลุ่มคนประหลาดที่ถูกรวบรวมไว้ในราชสำนัก สามารถแบ่งออกเป็นสามกลุ่มด้วยกัน คือ 1. บุคคลที่มีรูปร่างภายนอกผิดปกติ ยกตัวอย่างเช่น ผู้มีอวัยวะผิดรูป ตัวสูงหรือเตี้ยเกินไป (รวมไปถึงผู้ที่มีสีผิวผิดแปลกไปจากชาวยุโรป) 2. บุคคลผู้มีจิตใจผิดปกติ เช่นผู้มีจิตวิปลาส 3. ผู้มีความสามารถในการเล่นตลก แสดงความคิดเห็นที่ดูแปลกประหลาด สร้างความขบขันให้ราชสำนัก 

การเก็บสะสมมนุษย์ที่มีรูปลักษณ์ต่างไปจากความคาดหวังของสังคม ไม่ใช่การกระทำที่แสดงถึงความชื่นชม แต่เป็นการบอกว่าสิ่งเหล่านี้คือผลลัพธ์ที่บิดเบี้ยวของมนุษย์ ตรงกันข้ามกับภาพลักษณ์สมบูรณ์แบบของราชสำนัก อองรีที่ 2 เมื่อได้รับเปตรุสเป็นของขวัญ ก็มีความสนใจในความประหลาดของเด็กชายเป็นอย่างมากถึงขนาดตัดสินใจว่าจะลองให้การศึกษาแก่เด็กชาย เพื่อคอยดูว่าเปตรุสคนนี้จะมีความสามารถทางสติปัญญาเหมือนมนุษย์ปกติหรือไม่ 

ปรากฏว่าเปตรุสไม่เพียงอ่านออกเขียนได้ แต่ยังมีความเชี่ยวชาญถึงสามภาษารวมไปถึงภาษาละติน ทำให้กษัตริย์อองรีมีความพอใจเป็นอย่างมาก อนุญาตให้เปตรุสสวมเสื้อผ้าหรูหราเหมือนขุนนาง ทานอาหารอย่างดี มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น แต่ถึงอย่างนั้นตัวเขาก็มีสถานะเป็นเพียงของสะสมเพื่อความสนุกสนาน ขาดอิสระและไม่ได้รับการเคารพเทียบเท่าข้าราชบริพารคนอื่นๆ 

หลังกษัตริย์อองรีที่ 2 สวรรคต ราชินีม่ายของพระองค์ – พระนางแคทเธอรีน เดอ เมดิชี ขึ้นมาเป็นผู้สำเร็จราชการ ครองอำนาจในนามของลูกชาย ควีนแคทเธอรีนมีความสนใจที่จะรู้ว่า หากอสูรหน้าตาอัปลักษณ์ได้แต่งงานกับสาวงาม ลูกๆ ของเขาจะออกมามีหน้าตาเป็นอย่างไร? เมื่อคิดได้ดังนั้น ราชินีจึงมองหาสาวงามในวัง และได้เลือกเอาหนึ่งในสาวใช้ที่มีใบหน้าสวยงามนามว่าแคทเธอรีน มาเป็นเจ้าสาวของเปตรุส

เจ้าสาวคนงามรู้สึกอย่างไรกับเจ้าบ่าวที่มีใบหน้าอัปลักษณ์? เราไม่มีบันทึกถึงเรื่องนี้ แต่เชื่อว่าแคทเธอรีนน่าจะมีความเห็นใจและคงรักใคร่เปตรุสอยู่บ้าง เนื่องจากทั้งสองใช้ชีวิตร่วมกันนานกว่า 40 ปี และมีลูกด้วยกันมากถึง 7 คน 4 ใน 7 สืบทอดลักษณะทางพันธุกรรมของบิดา 

ควีนแคทเธอรีนมีความพอใจเป็นอย่างมากเมื่อได้เห็นผลลัพธ์ ทรงได้มีรับสั่งให้ส่งครอบครัวตัวประหลาดไปทัวร์ราชสำนักต่างๆ ทั่วยุโรปเพื่อสร้างความสนุกสนาน ลูกๆ ของเปตรุสกับแคทเธอรีนได้สวมใส่เสื้อผ้าหรูหราเหมือนราชนิกูล นักวิทยาศาสตร์สนใจเด็กตัวน้อยที่เกิดมารูปลักษณ์แปลกประหลาดและได้ทำการศึกษาพวกเขาประหนึ่งเป็นสัตว์ไม่ใช่มนุษย์ 

ครอบครัวของเปตรุสและแคทเธอรีนย้ายมาอาศัยในราชสำนักปาร์มาที่อิตาลี ที่ซึ่งดยุกแห่งปาร์มารู้สึกยินดีเป็นอย่างมากที่ได้ครอบครองครอบครัวสุดประหลาดกระทั่งพรากลูกๆ ทั้ง 4 ที่มีรูปลักษณ์เหมือนบิดาออกจากพ่อแม่ เพื่อส่งตัวพวกเขาไปเป็นของบรรณาการให้ราชสำนักอื่น ส่วนลูกอีก 3 คนที่เกิดมามีสภาพร่างกายปกติ ไม่มีบันทึกหรือภาพวาดของพวกเขาเหลือให้ศึกษาต่อในปัจจุบัน 

โรเบอร์โต ซัพเพรี (Roberto Zapperi) นักประวัติศาสตร์ชาวอิตาลีที่ศึกษาเรื่องราวของเปตรุสกล่าวถึงชีวิตที่เหมือนจะสุขสบาย แต่ไม่สามารถเลือกเส้นทางชีวิตตัวเองได้ของครอบครัวนี้ว่า “ไม่เชิงถูกกักขัง แต่ก็ไม่เคยมีอิสระ” แคทเธอรีนกับเปตรุสใช้ชีวิตบั้นปลายในหมู่บ้านเล็กๆ ที่อิตาลี แคทเธอรีนจากไปในปี 1623 ส่วนเปตรุส ไม่มีบันทึกเกี่ยวกับการตายของเขา เป็นไปได้ว่าเปตรุสไม่ได้รับพิธีกรรมสุดท้าย ‘Last Rites’ ซึ่งเป็นศีลระลึกที่ชาวคาทอลิกได้รับเมื่อสิ้นสุดชีวิต ดังนั้นจึงไม่มีบันทึกการตายของเขาถูกเก็บไว้ในฐานข้อมูลของตัวเมือง 

เรื่องราวของแคทเธอรีนกับเปตรุสไม่มีทั้งแม่มดใจร้าย ไม่มีคำสาป และไม่มีอสูรกาย แต่เส้นทางชีวิตของทั้งสองกลับเลวร้ายยิ่งกว่าตำนานเรื่องไหนที่ได้กล่าวมา เรื่องนี้อาจสอนให้รู้ว่า ชีวิตจริงของบุคคลในประวัติศาสตร์ เลวร้ายไม่น้อยไปกว่าเรื่องราวต่างๆ ในเทพนิยาย 

จากประวัติศาสตร์สู่ดิสนีย์ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร จากนิทานพื้นบ้านสู่แอนิเมชั่นระดับโลก

แม้ว่า โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ในเวอร์ชั่นดิสนีย์ จะออกฉายในปี 1991 หรือเมื่อประมาณสามสิบกว่าปีที่แล้ว แต่เส้นทางของนิทานเรื่องนี้ใต้ปีกของทีมงานดิสนีย์สามารถย้อนกลับไปตั้งแต่ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อนายวอลเตอร์ อีเลียส ดิสนีย์ ได้เดินทางไปยุโรป และได้ขนเอาหนังสือนิทานมากถึง 335 เล่มกลับมาสหรัฐอเมริกา กล่าวกันว่านิทานที่ถูกขนไปในคราวนั้น เป็นรากฐานสำคัญให้ดิสนีย์เลือกหยิบมาใช้ในการสร้างสรรค์ผลงานที่จะปรากฏตามมา 

หนังสือนิทานเรื่อง Beauty and the Beast เป็นหนึ่งในนิทานที่ถูกเลือกติดมือมาด้วยในตอนนั้น โดยเค้าโครงของเรื่องนี้ ได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกในภาษาฝรั่งเศสเมื่อปี 1740 เป็นผลงานของ Gabrielle-Suzanne Barbot de Gallon de Villeneuve รวมเล่มอยู่ในหนังสือเล่มใหญ่เรื่อง The Young American and Tales of the Sea ต่อมาเรื่อง Beauty and the Beast  ได้ถูกแยกออกมาตีพิมพ์ใหม่ในอีก 16 ปีต่อมา โดยมีการตัดทอนเนื้อหาและเรียบเรียงใหม่โดยนักเขียนอีกท่านคือ Jeanne-Marie Leprince de Beaumont 

เวอร์ชั่นของ Beaumont กลายเป็นมาตรฐานของเรื่องราวโฉมงามกับเจ้าชายอสูร และกลายเป็นผลงานที่ได้รับความนิยมทั้งในยุโรปและสหรัฐอเมริกา นิทานเรื่องนี้สอดแทรกคุณธรรมแบบศาสนาคริสต์ ยกตัวอย่างเช่น ความเย่อหยิ่งจองหองจะนำไปสู่การลงโทษ คุณธรรม ความอดทน และความขยันหมั่นเพียรย่อมได้รับการตอบแทน และการแต่งงานจะนำไปสู่ความสุข 

ดิสนีย์นั้น แรกเริ่มเดิมทีอยากผลิตแอนิเมชั่นเรื่องนี้มานาน แต่ไม่รู้ว่าจะทำให้เรื่องราวสนุกสนานได้อย่างไร กระทั่งดิสนีย์เปลี่ยนการนำเสนอแอนิเมชั่นโดยการนำเพลงเข้ามาประกอบ จึงมีการคิดให้วัตถุต่างๆ ในปราสาทของเจ้าชายอสูรมีชีวิตและร้องเพลงได้ กลายเป็นสีสันที่ทำให้แอนิเมชั่นเรื่องนี้ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะเพลง Be Our Guest ซึ่งแรกเริ่มเดิมทีถูกแต่งเพื่อต้อนรับพ่อของเบลล์ (นางเอกของเรื่อง) แต่ถูกย้ายมาใช้เพื่อต้อนรับเบลล์ในภายหลัง กลายเป็นจุดสำคัญที่ทำให้เบลล์ได้ทำความรู้จักและสานมิตรภาพกับบรรดาข้าวของเครื่องใช้ในวังของอสูร 

การเปลี่ยนให้วัตถุในบ้านมีชีวิตและสามารถนึกคิดได้ไม่ใช่เรื่องใหม่ ดิสนีย์เคยนำเสนอธีมนี้ในแอนิเมชั่นมิกกี้ เมาส์ ตอนที่มิกกี้ต้องต่อกรกับบรรดาเฟอร์นิเจอร์ที่ลุกขึ้นมาต่อต้านเจ้าของบ้าน ซึ่งแนวคิด มานุษยรูปนิยม (Anthropomorphism) หรือการหยิบเอาอารมณ์ ความรู้สึกของมนุษย์ ไปมอบให้สิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์เป็นแนวคิดที่เกิดขึ้นมานาน และคงไม่ใช่เรื่องน่าตกใจหากจะกล่าวว่าแนวคิดที่ว่านี้ นำไปสู่เทคโนโลยี Smart Home ในปัจจุบัน

อีกหนึ่งการนำเสนอที่ทำให้ Beauty and the Beast กลายเป็นผลงานที่ตระการตา เป็นเพราะแอนิเมชั่นเรื่องนี้ใช้การผสมผสานทั้งการวาดด้วยมือและเทคนิคพิเศษจากคอมพิวเตอร์ ยกตัวอย่างเช่นการสร้างฉากในห้องเต้นรำ ระหว่างที่เบลล์กับเจ้าชายอสูรอยู่ในอ้อมแขนของกันและกัน โดยมีมิสซิสพอตต์เป็นผู้ขับร้องบทเพลง การเคลื่อนไหวที่สวยงามภายห้องถือเป็นฉากที่ทรงพลัง และคงไม่สามารถทำได้หากใช้เทคนิคการวาดภาพด้วยมือเพียงอย่างเดียว 

บริบททางประวัติศาสตร์ ว่าแฟชั่นฝรั่งเศสผ่านการนำเสนอของดิสนีย์

นักประวัติศาสตร์เห็นตรงกันว่ากรอบเวลาของ Beauty and the Beast คือช่วงศตวรรษที่ 18 ก่อนเกิดเหตุการณ์ปฏิวัติฝรั่งเศส โดยหากอ้างอิงผลงานตีพิมพ์ครั้งแรกของ Villeneuve เรื่องราวของโฉมงามกับเจ้าชายอสูรก็ควรจะเกิดในราวปี 1740s ซึ่งเป็นช่วงที่หนังสือถูกตีพิมพ์ แต่หากอ้างอิงฉบับปรับปรุงใหม่ของ Beaumont  ซึ่งเป็นที่นิยมมากกว่า เรื่องของเจ้าชายอสูรก็อาจเกิดในอีกราว 20 ปีต่อมา คือในกรอบเวลาทศวรรษที่ 1760s 

ทั้งสองช่วงเวลาที่กล่าวมา ล้วนอยู่ในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่แฟชั่นแบบฝรั่งเศสได้รับความนิยมไปทั่วทั้งยุโรป เนื่องจาก Beauty and the Beast กล่าวว่าอสูรมีสถานะเป็น ‘เจ้าชาย’ เราจึงพออนุมานได้ว่าชุดตัวเก่งที่เบลล์จะสวมใส่ในฉากการเต้นรำ ควรจะเป็นแฟชั่นฝรั่งเศสแบบราชสำนักเรียกกันว่า Robe à la Française โดยแฟชั่นแบบนี้มีจุดเด่นที่ลำตัวรูปตัว V (เรียกว่า Stomacher) กระโปรงที่บานออกด้านข้าง และด้านหลังของชุดที่มีลักษณะเป็นแถบผ้ายาวต่อจากคอลงมาจนถึงกระโปรง 

ฝรั่งเศสในยุคนั้นเน้นความหรูหราฟู่ฟ่า ยิ่งกระโปรงบานมากเท่าไหร่ ยิ่งสื่อว่าสถานะของผู้สวมใส่มีความสูงส่งมากเท่านั้น โดยหากเจ้าชายอสูรมีคำนำหน้าเป็นถึงเจ้าชาย กระโปรงที่เบลล์สวมใส่ก็ควรจะมีขนาดใหญ่มาก ไม่ได้บานออกเป็นทรงระฆังเหมือนที่เราเห็นกันในแอนิเมชั่น

ทรงผมที่นิยมกันในยุคนั้นต้องมีการลงแป้ง โดยสตรีในราชสำนักของหลุยส์ที่ 15 ไม่ได้สวมวิกทั้งศีรษะ (การสวมวิกทั้งศีรษะนิยมมากกว่าในหมู่บุรุษ) โดยอาจมีการติดปอยผมเพื่อเพิ่มวอลุ่ม จากนั้นจึงลงแป้งและประดับด้วยเครื่องประดับอื่นๆ เช่นริบบิ้น ไข่มุก หรืออัญมณี การทำผมขนาดใหญ่ของสตรี (แบบที่มักคุ้นชินกันในภาพวาดของมารี อ็องตัวเน็ต) เพิ่งเริ่มเป็นที่นิยมในช่วงปลายทศวรรษที่ 1770s ซึ่งเป็นช่วงหลังจากที่ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ถูกตีพิมพ์มาแล้วเป็นเวลาร่วมสิบปี

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ ราชสำนักฝรั่งเศสในยุคสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 ไม่นิยมการสวมถุงมือ แต่สิ่งที่ควรมีติดไว้เพื่อเสริมสถานะคือพัดซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องประดับที่สามารถสื่อสารความต้องการผ่านการพัดโบกไปมา 

ทั้งหมดนี้เมื่อนำมาเทียบกับชุดสีเหลืองทองตัวเก่งของเบลล์ เราอาจสรุปได้ว่าแฟชั่นของนางเอกในแอนิเมชั่นของดิสนีย์ไม่ได้อ้างอิงบริบททางประวัติศาสตร์ และยิ่งเป็นเรื่องน่าสนใจหากเรามองไปยัง concept art ของแอนิเมชั่นเรื่องนี้ ก็จะพบว่าดิสนีย์เคยออกแบบเครื่องแต่งกายของเบลล์ในสไตล์ Rococo ซึ่งตรงกับยุคสมัยมากกว่า แต่เป็นที่น่าเสียดายว่าไม่ได้ถูกนำมาใช้ในเวอร์ชั่นจริง

ไม่ว่าดิสนีย์จะเลือกนำเสนอ Beauty and the Beast ในรูปแบบใด ปฏิเสธไม่ได้ว่าแอนิเมชั่นเรื่องนี้เป็นขวัญใจของผู้คนจำนวนมาก การตีความที่หลากหลายของ โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ได้ช่วยต่อลมหายใจแก่บทประพันธ์ที่ถูกเขียนขึ้นเป็นเวลานานหลายศตสรรษ และที่สำคัญ ความสำเร็จของแอนิเมชั่นเรื่องนี้ทำให้ดิสนีย์เดินหน้าผลิตแอนิเมชั่นเรื่องใหม่ๆ ออกมา ไม่ว่าจะเป็น  Aladdin, The Lion King, Pocahontas, Mulan, Hercules ฯลฯ ซึ่งเราจะหยิบขึ้นมาพูดคุยกันในบทความครั้งต่อไป 

References:

Fashion Expert Fact Checks Belle from Beauty and the Beast’s Costumes | Glamour https://www.youtube.com/watch?v=zbLEaTjYQtk&t=228s 

Rating Disney Princess Dresses on Historical Accuracy (Part One) https://www.youtube.com/watch?v=UeRa9bEhgXg&t=870s 

The Real-Life Couple That Inspired Beauty and the Beast https://www.youtube.com/watch?v=inM7P7oYM5Q&t=17s 

Beauty and the Beast: the Real Story https://www.storytimemagazine.com/news/inside-stories/beauty-and-the-beast-the-real-story/ 

BEAUTY AND THE BEAST (2017) https://www.historyvshollywood.com/reelfaces/beauty-and-the-beast/ 

The Storied, International Folk History of Beauty and The Beast https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/storied-international-folk-history-beauty-and-beast-180962502/ 

Disney History: Beauty and the Beast https://www.wdw-magazine.com/beauty-and-the-beast/ 

The Untold Truth Of Disney’s Beauty And The Beast  https://www.looper.com/848690/the-untold-truth-of-disneys-beauty-and-the-beast-1991/?utm_campaign=clip 

Oscars 1992: How ‘Beauty and the Beast’ changed animation https://ew.com/article/2012/02/22/oscars-1992-beauty-and-the-beast/ 

How 18th-century art influenced Walt Disney’s Beauty and the Beast https://www.houseandgarden.co.uk/article/inspiring-walt-disney-exhibition 

Beauty and the Beast, Still a Cautionary Tale About the Smart Home https://www.wired.com/2017/03/beauty-and-the-beast-smart-home/ 

WOMEN’S HAIRSTYLES & COSMETICS OF THE 18TH CENTURY: FRANCE & ENGLAND, 1750-1790 http://demodecouture.com/hairstyles-cosmetics-18th-century/

The post โฉมงามกับเจ้าชายอสูร ว่าด้วยโฉมงามผู้ปราบสัตว์ร้ายและเรื่องราวคล้ายกันในประวัติศาสตร์ที่ปราศจากความสุขชั่วนิรันดร appeared first on a day magazine.

ดิสนีย์ประสบปัญหาไร้ทิศทางและผลงานที่ผลิตออกมาหลังจากนั้น ไม่ว่าจะเป็น The Aristocats (1970), Robin Hood (1973) และ Pete’s Dragon (1977) ไม่สามารถสร้างกำไรจนทำให้บริษัทอยู่ในภาวะล่อแหลม มีการจ้างผู้บริหารคนใหม่และตั้งใจปรับเปลี่ยนทิศทางบริษัท จากการผลิตแอนิเมชั่นที่ต้องใช้ทุนและเวลามาก ไปสู่หนังคนแสดงที่สามารถควบคุมต้นทุนและเวลาได้มากกว่า

ทีมแอนิเมชั่นดิสนีย์รู้ดีว่าผลงานชิ้นต่อไปอาจเป็นโปรเจกต์ต่อลมหายใจครั้งสุดท้ายจึงได้หันไปใช้การนำเสนอเรื่องราวแบบใหม่ในลักษณะของละคร Broadway โดยหากเปรียบเทียบกับแอนิเมชั่นเรื่องก่อนอย่าง สโนไวท์หรือซินเดอเรลล่า บทเพลงที่ถูกแต่งขึ้นมาเป็นเพียงองค์ประกอบรอง หากตัดออกไปผู้ชมก็ยังสามารถเข้าใจเนื้อหาได้แทบทั้งหมด แต่ใน The Little Mermaid นั้น มีการใช้เพลงเพื่อเล่าเรื่องและแนะนำตัวละคร หากดูแอนิเมชั่นเรื่องนี้แบบตัดเพลงออกจะส่งผลกระทบใหญ่ต่อเนื้อหา 

ไม่ต้องบอกก็รู้ว่า The Little Mermaid ประสบความสำเร็จอย่างงดงามและทีมงานแอนิเมชั่นได้รับไฟเขียวให้ผลิตผลงานชิ้นต่อมาอย่าง โฉมงามกับเจ้าชายอสูรและ อะลาดิน แต่สิ่งที่ทำให้ The Little Mermaid ครองใจผู้ชมร่วมสมัย นอกจากการดำเนินเนื้อเรื่องแบบใหม่ ยังเป็นเพราะผลงานเรื่องนี้ฉีกกรอบความคิดของเจ้าหญิงในยุคก่อนที่เน้นเรื่องความรักโรแมนติกของหนุ่มสาว ไปสู่การพูดถึงประเด็นสำคัญในสังคมเช่นความสัมพันธ์ภายในครอบครัว การตามหาตัวตนของวัยรุ่น ไปจนถึงประเด็นเรื่องเพศทางเลือกซึ่งกำลังคุกรุ่นอยู่ในสังคมอเมริกันยุค 80s 

The Little Mermaid ในเชิงสัญลักษณ์ ว่าด้วยข้อความระหว่างบรรทัดจากผู้ประพันธ์สู่ผู้อ่าน 

The Little Mermaid ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์นำโครงเรื่องมาจากบทประพันธ์ของนักเขียนชาวเดนมาร์กนามว่า ฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน ในบทประพันธ์ต้นฉบับ กล่าวถึงอาณาจักรใต้ท้องทะเลซึ่งพ่อของเงือกน้อยเป็นผู้ปกครอง เงือกน้อยเป็นลูกคนเล็กของบ้าน เธอมีพี่สาว 5 คน แต่ละคนอายุห่างกัน 1 ปี อาณาจักรแห่งนี้มีกฎว่า เงือกที่มีอายุครบ 15 จึงจะสามารถว่ายไปบนผิวน้ำเพื่อมองเห็นโลกของมนุษย์ เงือกน้อยที่เป็นน้องคนสุดท้อง คอยฟังเรื่องราวของพี่ๆ และมีความฝันอยากเห็นโลกที่แสนสวยงามสักครั้งด้วยสายตา 

เมื่อเงือกน้อยมีอายุครบ 15 ปี เธอว่ายขึ้นไปบนผิวน้ำและได้เห็นงานเลี้ยงของเจ้าชายที่เต็มไปด้วยสิ่งของแสนตระการตา เงือกน้อยตกหลุมรักเจ้าชายแต่แรกพบ และเมื่อพายุพัดเข้าทำลายเรือของพระองค์จนสิ้นซาก เงือกน้อยก็ได้เข้าช่วยชีวิตเจ้าชาย พาพระองค์ขึ้นฝั่งอย่างปลอดภัยและได้แต่แอบดูอยู่ห่างๆ กระทั่งหญิงสาวคนหนึ่งผ่านมาพบพระองค์เข้า เจ้าชายเข้าใจผิดคิดว่าหญิงคนนี้คือผู้มีพระคุณทำให้เงือกน้อยรู้สึกเสียใจเป็นอย่างมาก 

เหตุการณ์ในครั้งนี้ทำให้เงือกน้อยตั้งคำถามถึงการมีชีวิตและได้ถามเงือกชราว่ามนุษย์นั้นสามารถมีชีวิตอยู่ได้นานแค่ไหน เงือกชรากล่าวว่าเงือกอย่างเรามีชีวิตที่ยืนยาวกว่ามนุษย์ แต่เมื่อมนุษย์ตายลง วิญญาณของพวกเขาจะคงอยู่ตลอดไป ในขณะที่เงือกอย่างเราไม่มีวิญญาณ ตายไปก็กลายเป็นแค่เพียงฟองคลื่น เงือกน้อยได้ยินดังนั้นจึงมีความตั้งใจอย่างแรงกล้าที่จะกลายมาเป็นมนุษย์ เธอไปพบแม่มดแห่งท้องทะเลเพื่อขอเปลี่ยนหางเป็นขา แม่มดเตือนว่าเธอจะเจ็บปวดเป็นอย่างมากเมื่อต้องเดินบนขาแบบมนุษย์ และหากฝ่ายชายไม่ได้มอบความรักตามที่คาดหวัง หัวใจของเงือกน้อยจะแตกสลายและเธอจะกลายเป็นฟองคลื่น

เงือกน้อยไม่กลัวความเจ็บปวดและยังยืนยันในความตั้งใจเดิม แม่มดตกลงจะเปลี่ยนเธอให้เป็นมนุษย์ใต้เงื่อนไขว่าเงือกน้อยจะต้องแลกเสียงของตนกับขา เงือกน้อยได้พบกับเจ้าชายอีกครั้งโดยเขาพาเธอมาอยู่ด้วยกันที่ปราสาท แต่กลับไม่ได้มอบความรักให้ฝ่ายหญิงดังที่คาดหวัง เจ้าชายดูแลเธอเหมือนเป็นเด็กเล็กๆ มอบเสื้อผ้าสวยงาม อนุญาตให้เงือกน้อยนอนอยู่หน้าประตูห้องนอน บนเบาะกำมะหยี่ เงือกน้อยติดตามเจ้าชายไปทุกที่ ทุกก้าวที่เธอเหยียบย่าง นำมาซึ่งความเจ็บปวดแสนทรมานดังที่แม่มดได้กล่าวไว้ เงือกน้อยฝืนยิ้มอยู่เสมอ เธอรักเจ้าชายมากขึ้นทุกวัน แต่ฝ่ายชายนั้นคิดกับเธอแค่น้องสาว

วันเวลาผ่านไปเมื่อเจ้าชายจำเป็นต้องเข้าพิธีแต่งงาน พระราชาคาดหวังให้ลูกชายสมรสกับเจ้าหญิงในอาณาจักรข้างเคียง เมื่อเจ้าหญิงปรากฏตัวขึ้น เจ้าชายจำได้ในทันทีว่าหญิงสาวคนนี้คือผู้มีพระคุณที่ได้ช่วยตนไว้ทรงมอบความรักให้หญิงผู้นั้นและตัดสินใจแต่งงานกับเธอในวันต่อมา เงือกน้อยรู้ดีว่าเมื่อเจ้าชายตัดสินใจเข้าสู่พิธีวิวาห์ หัวใจของเธอจะแตกสลายและตายในทันที บรรดาพี่สาวของเงือกน้อยต้องการช่วยน้องจึงไปพบแม่มดอีกครั้ง ยอมแลกเส้นผมของพวกเธอกับมีดวิเศษ ซึ่งหากเงือกน้อยปลิดชีพของเจ้าชายด้วยมีดอันนี้ และนำเลือดของพระองค์มาอาบขา เธอจะได้กลับไปเป็นเงือกและอยู่ร่วมกับครอบครัวอีกครั้ง 

เงือกน้อยไม่อาจตัดใจสังหารชายผู้เป็นที่รัก เธอรอให้แสงอาทิตย์ของวันใหม่สาดส่อง แตกสลายกลายเป็นฟองคลื่นในทะเล แต่ด้วยหัวใจที่บริสุทธิ์ของเธอ เงือกน้อยจึงได้รับวิญญาณอมตะดังเช่นมนุษย์ 

บทประพันธ์ต้นฉบับของฮันส์ คริสเตียน แอนเดอร์เซน เต็มไปด้วยการเปรียบเปรยเชิงสัญลักษณ์และตอนจบที่ไม่สมหวัง (ซึ่งถูกนำมาดัดแปลงในเวอร์ชั่นของดิสนีย์) โดยเหตุที่นิทานเรื่องนี้มีตอนจบที่แสนเศร้า มาจากความจริงที่ผู้ประพันธ์ผลงาน ได้แต่งนิทานเรื่องนี้ขึ้นมาในช่วงปี 1836 หลังเพื่อนรักของเขา – เอ็ดเวิร์ด คอลินส์ ตัดสินใจเข้าพิธีแต่งงานกับหญิงสาวตามความคาดหวังของครอบครัว 

แอนเดอร์เซนมีความรักให้เพื่อนหนุ่มมาอย่างยาวนาน เขาเขียนจดหมายบรรยายความในใจหลายฉบับ กล่าวว่าคอลินส์ทำให้เขารู้สึกเหมือนได้เป็นผู้หญิง จดหมายเหล่านี้ส่วนใหญ่ไม่ได้ส่งไปถึงผู้รับ คอลินส์ปฏิเสธความรักของเพื่อนหนุ่ม ตัดสินใจเดินตามเส้นทางซึ่งเป็นที่ยอมรับมากกว่า แอนเดอร์เซนใจสลาย และบทประพันธ์ของเขาได้กล่าวถึงเรื่องนี้ไว้อย่างแยบคาย 

เงือกสาวที่กำลังตามหาตัวตนและต้องการเข้าไปอยู่ในโลกเดียวกับกับฝ่ายชาย นำเสนอความสับสนของแอนเดอร์เซนที่รู้สึกไม่เป็นส่วนหนึ่งกับโลกในยุคร่วมสมัย ที่ซึ่งบุคคลรักร่วมเพศไม่ได้รับการยอมรับ เมื่อเงือกน้อยเสียสละหางเพื่อแลกกับขา เธอถูกพรากเสียงไป เปรียบเสมือนตัวผู้ประพันธ์ที่ต้องฝืนใจใช้ชีวิตตามความคาดหวังของสังคม ทุกก้าวที่เหยียบย่างเต็มไปด้วยความเจ็บปวด เขาสูญเสียเสียงของตัวเองไปจึงไม่สามารถบอกความในใจให้ใครได้ฟัง

แอนเดอร์เซนกล่าวถึงประเด็นทางศาสนาด้วยเช่นกัน เขาถูกเลี้ยงดูมาในบ้านที่เคร่งศาสนาและถูกพร่ำบอกว่าบุคคลรักร่วมเพศไม่เป็นที่ต้อนรับในอาณาจักรของพระเจ้า พวกเขาไม่มีวิญญาณ ดังเช่นเงือกทั้งหลายที่กลายเป็นเพียงฟองคลื่นหลังจบชีวิตไป เงือกน้อยพยายามอย่างหนักที่จะเป็นส่วนหนึ่งของโลกที่เธอรัก เธอโหยหาความรักและการยอมรับจากเจ้าชาย ไม่ต่างจากความรู้สึกของผู้ประพันธ์ที่มีต่อสังคมในยุคเดียวกัน

ดิสนีย์กับเงือกน้อย การเปลี่ยนนิทานใจสลายเพื่อสร้างหมุดหมายทางสังคม

The Little Mermaid ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ ได้มีการขยายตัวตนของเงือกน้อยให้กว้างขวางขึ้น ไม่เพียงแต่กลุ่ม LGBTQ เท่านั้น แต่รวมไปถึงวัยรุ่นในช่วงอายุ 15-16 ซึ่งกำลังประสบปัญหาเรื่องตัวตน การไม่เป็นที่ยอมรับ และการถูกบังคับทำตามความคาดหวังของครอบครัว เมื่อเงือกน้อย (ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ใช้ชื่อว่าแอเรียล) บอกเพื่อนฝูงและครอบครัวเกี่ยวกับความฝันของเธอซึ่งต่างจากค่านิยมในสังคม พวกเขามีท่าทีต่อต้าน บิดาของแอเรียลถึงขั้นใช้วิธีรุนแรง ทำลายของสะสมของลูกสาวจนทำให้แอเรียลหันไปพึ่งเออร์ซูล่าเพื่อเป็นการต่อต้านครอบครัว

เออร์ซูล่าเป็นตัวละครที่มีความน่าสนใจเป็นอย่างมากเนื่องจากทีมงานดิสนีย์ได้รับแรงบันดาลใจมาจากบุคคลที่มีตัวตนอยู่จริงอย่าง Divine นักแสดงชายชาวอเมริกันที่โด่งดังจากการแสดงแบบแต่งกายข้ามเพศ (cross-dressing performance) ลอร่า เซลส์ นักวิชาการท่านหนึ่งได้เคยเขียนบทความวิเคราะห์และเสนอว่าเพลง Poor Unfortunate Souls ซึ่งเป็นเพลงของเออร์ซูล่าขณะพยายามสอนแอเรียลให้พิชิตใจชายโดยไม่จำเป็นต้องใช้วาจา (แต่ใช้หน้าตาและภาษากาย) ว่าได้รับแรงบันดาลใจมาจากแดร็กโชว์ 

เออร์ซูล่าแสดงท่าทางการแต่งหน้า โยกย้ายส่ายสะโพก โดยกล่าวว่าการเป็นผู้หญิงในโลกของผู้ชายนั้นไม่จำเป็นต้องเปล่งวาจา เพียงแต่แสดงท่าทางให้เป็นที่พอใจก็เพียงพอ และเมื่อฝ่ายหญิงสามารถแสดงได้อย่างเหมาะสมก็จะสามารถควบคุมผู้ชายให้เป็นได้ดั่งที่เธอต้องการ ‘บทบาทของเออร์ซูล่าคือการสอนให้เเอเรียลรู้เข้าใจความเป็นเพศหญิง ซึ่งไม่ใช่หมวดหมู่ตามธรรมชาติ แต่เป็นการแสดงออก’ เซลส์กล่าว เออร์ซูล่า – ในมุมมองของเซลล์ คือตัวแทนของสตรีนิยม ความลื่นไหลของเพศ และอำนาจต่อรองของสตรี อย่างไรก็ดี ตัวละครอย่างเออร์ซูล่าถูกนำเสนอในฐานะสุภาพสตรีชั่วร้ายและถูกทำลายโดยอำนาจของบุรุษ (พ่อของแอเรียล) 

มองในมุมหนึ่ง The Little Mermaid ซึ่งถูกนำออกฉายในปี 1989 ได้ฝากเสียงสะท้อนหลายอย่างซึ่งเป็นตัวแทนค่านิยมในยุคนั้น วัยรุ่นผู้สับสนกับการตามหาตัวตน ความรักและเข้าใจของครอบครัวซึ่งเป็นพลังสำคัญ ถึงอย่างนั้นทางเลือกที่ทำให้แอเรียลได้พบตอนจบที่ happy ending ก็ยังผูกกับค่านิยมของสตรีที่ต้องกลับไปคืนดีกับครอบครัว แต่งงานกับผู้ชายที่รัก รับบทบาทเป็นภรรยา น่าสนใจว่า The Little Mermaid ในรูปแบบ Live-Action ของดิสนีย์ จะมีการตีความตัวละครเออร์ซูล่าออกมาในรูปแบบไหน 

The Little Mermaid ในบริบททางประวัติศาสตร์ เรื่องเล่าที่ว่าน่าจะอยู่ในยุคสมัยไหนในความเป็นจริง

ต่างจากแอนิเมชั่นเจ้าหญิงยุคก่อนหน้า The Little Mermaid ไม่ได้อ้างอิงยุคสมัยในประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนนัก เนื่องจากเจ้าของบทประพันธ์เป็นชาวเดนมาร์ก คนส่วนใหญ่จึงมองว่าท้องเรื่องของแอนิเมชั่นเรื่องนี้ ก็ควรจะอ้างวัฒนธรรมของเดนมาร์กเป็นสำคัญ อย่างไรก็ดีทีมงานของดิสนีย์ได้เคยกล่าวเอาไว้ว่า พวกเขาเลือกนำเสนอฉากต่างๆ ใน The Little Mermaid อ้างอิงจากภูมิประเทศในแถบเมดิเตอเรเนียนซึ่งมีความเหมาะสมมากกว่า 

เนื่องจากบทประพันธ์ต้นฉบับเขียนขึ้นในปี 1836 ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่าชุดของเเอเรียลในแอนิเมชั่นอาจอ้างอิงแฟชั่นยุโรปในยุคนั้นด้วยเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่น ในทศวรรษที่ 1830s นิยมชุดที่มีแขนพองขนาดใหญ่ ส่วนกระโปรงนั้นก็บานออกเป็นอย่างมาก ซึ่งค่อนข้างตรงกับชุดสีชมพูที่เเอเรียลสวมใส่ในแอนิเมชั่น อย่างไรก็ดีความถูกต้องตามประวัติศาสตร์อาจเป็นแค่เรื่องบังเอิญเท่านั้นเพราะเครื่องแต่งกายอื่นๆ ในเรื่อง – ไม่ว่าจะเป็นชุดของเจ้าชายเอริก หรือชุดของแอเรียลในตอนท้ายเมื่อเธอเดินขึ้นมาจากน้ำในชุดวิบวับสีเงิน ก็ไม่ได้เป็นไปตามแฟชั่นของยุคสมัยเดียวกัน

เป็นไปได้เหมือนกันที่แขนเสื้อแบบพอง อ้างอิงมาจากแฟชั่นยุค 80s ซึ่งแขนเสื้อแบบนี้กลับมาเป็นที่นิยมในช่วงที่แอนิเมชั่นถูกสร้าง ดังนั้นหากกล่าวโดยสรุป The Little Mermaid ของดิสนีย์ถูกสร้างขึ้นมาโดยไม่ได้ตั้งใจเกาะเกี่ยวกับคอนเทกซ์ทางประวัติศาสตร์ แต่เน้นไปที่การนำเสนอเนื้อหาแบบร่วมสมัย ซึ่งเป็นสิ่งที่แตกต่างจาก สโนไวท์ ซินเดอเรลล่า และ เจ้าหญิงนิทรา

การเปลี่ยนแปลงทางความคิดและการกล้าที่จะคิดนอกกรอบสร้างความสำเร็จครั้งใหญ่ให้กับดิสนีย์ ผลกำไรจาก The Little Mermaid ทำให้บริษัทกลับมาตั้งมั่นอย่างมั่นคงและสามารถขยายธุรกิจในแทบทุกด้าน ศาสตราจารย์ลี อาร์ทซ์ อาจารย์ประจำภาควิชาสื่อสาร Purdue University Northwest ถึงขั้นกล่าวว่า ดิสนีย์ในยุคต่อจากนี้กลายมาเป็นผู้นำอันดับหนึ่งในการผลิตและเผยแพร่วัฒนธรรมตามสมัยนิยม ‘ไม่มีใครท้าทายดิสนีย์ แอนิเมชั่นของพวกเขาไม่เพียงสร้างความคึกคักในทางเศรษฐกิจแต่ยังมีอิทธิพลอย่างมากในเชิงวัฒนธรรม’ 

References:

‘The Little Mermaid’ Was Way More Subversive Than You Realized https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/little-mermaid-was-way-more-subversive-you-realized-180973464/ 

QUEERNESS, HANS CHRISTIAN ANDERSEN, AND THE LITTLE MERMAID https://bookriot.com/queerness-little-mermaid/ 

The Little Mermaid: Origin & Story Summary https://study.com/academy/lesson/the-little-mermaid-origin-story-summary.html 

The Little Mermaid by Hans Christian Andersen (1836) http://hca.gilead.org.il/li_merma.html 

Rating Disney Princess Dresses on Historical Accuracy (Part One)https://www.youtube.com/watch?v=UeRa9bEhgXg&t=735s 
The True History of The Little Mermaid | Fairy Tales with Jen https://www.youtube.com/watch?v=PuSqIpqJ-Xc

The post ในวันที่เงือกน้อยเปล่งเสียง ประวัติศาสตร์ที่ถูกขับขานผ่านกลุ่มบุคคลผู้แตกต่างจากสังคม appeared first on a day magazine.

เจ้าหญิงนิทราในเวอร์ชั่นดิสนีย์เป็นผลงานต่อจากซินเดอเรลล่า แต่กลับทิ้งช่วงห่างกันถึง 9 ปี โดยซินเดอเรลล่านั้นออกฉายปี 1950 ส่วนเจ้าหญิงนิทรา กว่าจะได้ฤกษ์ออกฉายก็ปาเข้าไปปี 1959

เหตุผลที่เจ้าหญิงนิทรากินเวลานานมากในช่วงการผลิต ส่วนแรกเป็นเพราะดิสนีย์ทุ่มเททุนและเวลาไปกับการก่อสร้าง Disneyland Park (เปิดตัวในปี 1955) ส่วนหลังเป็นเพราะตำนานเจ้าหญิงนิทรา ไม่ใช่เนื้อหาที่เหมาะกับเด็กเท่าไหร่ จึงต้องมีการปรับเปลี่ยนเนื้อหาหลายครั้งเพื่อให้เหมาะสมกับสภาพสังคมในปัจจุบัน

จากความเป็นแม่สู่จุมพิตแห่งรักแท้ เจ้าหญิงนิทรากับพัฒนาการความสัมพันธ์ระหว่างชายหญิง

ตำนานเกี่ยวกับหญิงสาวผู้ตกอยู่ในภาวะหลับใหลเป็นเรื่องเล่าเก่าแก่ในยุโรปที่อาจสืบย้อนกลับไปถึงทศวรรษที่ 1300s กล่าวถึงคู่รักชายหญิงคือทรอยลัสกับเซลแลนดีน (Troylus and Zellandine) พล็อตเรื่องเดียวกันถูกตีพิมพ์ในฝรั่งเศสเมื่อราวปี 1528 ภายใต้หนังสือรวมเล่มนิทานชื่อ Perceforest นักวิชาการบางท่านมองว่า Troylus and Zellandine อาจเป็นเจ้าหญิงนิทราเวอร์ชั่นเก่าที่สุด ส่วน Perceforest ถือเป็นฉบับตีพิมพ์ครั้งแรก

อย่างไรก็ดีโครงเรื่องเกี่ยวกับเจ้าหญิงผู้ถูกสาปให้ต้องหลับใหล กลายเป็นที่รู้จักมากที่สุดในอีก 100 ปีต่อมาเมื่อเกียมบาติสตา บาซิเล (Giambattista Basile) กวีชาวอิตาเลียนได้นำเรื่องราวที่ว่านี้มาเรียบเรียงใหม่ โดยใช้ชื่อว่า ‘Sun, Moon, and Talia’ ในเวอร์ชั่นนี้เจ้าหญิงนิทรามีชื่อว่าทาเลีย พระบิดาของพระองค์ได้รับคำทำนายจากนักปราชญ์ว่าลูกสาวเพียงคนเดียวจะพบภัยจากเสี้ยนของใยผ้า จึงสั่งห้ามไม่ให้มีการนำผ้าชนิดต่างๆ เข้ามาสู่ราชอาณาจักร ทาเลียเมื่อเติบโตขึ้นบังเอิญเห็นหญิงชรากำลังปั่นผ้า เธอเกิดความสนใจและเข้าไปสัมผัสทำให้เสี้ยนจากผ้านั้นปักลงใต้เล็บ เจ้าหญิงล้มลงเข้าสู่การนิทราอันแสนยาวนาน พระราชาเสียใจมากจึงได้นำลูกสาวไปฝากไว้ในคฤหาสน์ชานเมืองของพระองค์ และไม่ทรงกลับไปที่นั่นอีก 

หลายปีผ่านไปมีพระราชาจากอีกอาณาจักรเดินทางผ่านมาระหว่างการล่าสัตว์ พระองค์ถูกใจรูปโฉมที่งดงามของทาเลีย แต่เมื่อไม่สามารถปลุกหญิงสาวให้ตื่นได้ พระราชาจึงตัดสินใจข่มขืนฝ่ายหญิงทั้งยังหลับก่อนกลับไปอาณาจักรของตนเอง ทาเลียตั้งครรภ์ลูกแฝดและคลอดเด็กทารกทั้งสอง วันหนึ่งลูกของเธอพยายามปีนเข้าหาแม่เพื่อดูดนม แต่พลาดไปดูดนิ้วของมารดาทำให้เสี้ยนที่ตำอยู่หลุดออก ทาเลียตื่นจากนิทราพบว่าตนเป็นแม่ของเด็กทั้งสองที่เกิดขึ้นอย่างปริศนาจึงได้ตั้งชื่อลูกของเธอว่า พระจันทร์และพระอาทิตย์ (เนื่องจากการเกิดของทารกเป็นเรื่องปริศนาพอๆ กับการเกิดของพระอาทิตย์และพระจันทร์) 

พระราชากลับมาอีกครั้งและพบว่าหญิงสาวผู้งดงามตื่นจากนิทราพร้อมกับเด็กแฝดชายหญิง พระองค์ดีใจเป็นอย่างมาก ส่วนทาเลียเมื่อได้ยินเรื่องทั้งหมดก็ตัดสินใจที่จะรักพระราชาและรอให้พระองค์มารับตัวเธอกับลูกกลับอาณาจักร น่าเสียดายที่พระราชามีภรรยาอยู่แล้ว ราชินีเมื่อทราบเรื่องนี้จึงออกอุบายให้ผู้รับใช้พาตัวเด็กทารกทั้งสองมายังอาณาจักร บอกพ่อครัวให้ฆ่าเด็กเพื่อปรุงเป็นอาหารถวายพระราชา ต่อมาราชินีสั่งให้ฆ่าทาเลียด้วยการเผาทั้งเป็นแต่พระราชาเข้ามาช่วยไว้ทัน ราชินีจึงถูกประหารชีวิตแทน ส่วนทารกทั้งสองโชคดีว่าคนครัวเกิดมีใจสงสารจึงรักษาชีวิตไว้และปรุงเนื้อสัตว์อื่นๆ ถวายเพื่อตบตาราชินี หลังผ่านเหตุการณ์นี้ทาเลีย พระราชา พร้อมทั้งลูกทั้งสองจึงได้อยู่ร่วมกันต่อมาอย่างมีความสุข

นิทานในเวอร์ชั่นของเกียมบาติสตา บาซิเล ตีพิมพ์ในราวปี 1636 คงพล็อตเรื่องจากต้นฉบับซึ่งมีการข่มขืนฝ่ายหญิง ตลอดจนการกินเนื้อลูกตัวเองซึ่งเป็นเอกลักษณ์จากนิทานปรัมปราตั้งแต่ยุคกรีกโรมัน ยกตัวอย่างเช่นเทพโครนอสระแวงว่าจะถูกลูกแย่งชิงอำนาจจึงได้กลืนลูกลงท้องตั้งแต่แรกเกิด ส่วนการข่มขืนสตรีที่หมายปองก็เป็นสิ่งที่เทพเจ้าแห่งเทือกเขาโอลิมปัสกระทำกันอยู่จนเป็นเรื่องคุ้นเคย สตรีที่ถูกล่วงละเมิดไม่อาจทำอะไรได้ นอกจากยอมรับและต้องเผชิญกับบาปที่ตามมาไม่ต่างจากการที่เทพีเฮร่าตามหึงหวงอนุภรรยาของเทพซูส โดยเหตุที่นิยายในเวอร์ชั่นเก่ามีโครงเรื่องโหดร้าย เนื่องจากไม่ได้ถูกเขียนขึ้นเพื่อเล่าให้เด็กฟัง แต่เป็นความบันเทิงสำหรับผู้ใหญ่ การนำนิทานมาปรับเปลี่ยนเพื่อผู้ฟังที่มีอายุน้อย เพิ่งถูกริเริ่มในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 เท่านั้น

เจ้าหญิงนิทราในเวอร์ชั่นที่เราพอจะคุ้นตา ถูกเขียนขึ้นโดยชาร์ล แปโร นักเขียนชาวฝรั่งเศสผู้วางรากฐานวรรณกรรมในยุคใหม่และวรรณกรรมประเภทเทพนิยาย งานของเขาตีพิมพ์ในปี 1697 มีจุดแตกต่างคือที่มาของคำสาปเกิดจากนางฟ้าผู้ไม่ได้รับเชิญให้เข้าร่วมพิธีศีลจุ่มของเจ้าหญิง ชาร์ล แปโรเขียนงานของเขาเพื่อเผยแพร่ในหมู่ชนชั้นสูงของฝรั่งเศส ดังนั้นจึงเพิ่มเติมรายละเอียดที่เกี่ยวข้องกับคริสต์ศาสนาเข้าไป ในเวอร์ชั่นนี้เจ้าหญิงตกอยู่ในภาวะนิทราเพราะเข็มปั่นด้าย โดยนางฟ้าองค์สุดท้ายได้บรรเทาคำสาป กล่าวว่าพระนางจะไม่ตาย แต่จะหลับไปเวลาหนึ่งร้อยปีและจะตื่นเพราะลูกชายของกษัตริย์ 

ทันทีที่เจ้าหญิงเข้าสู่ภาวะหลับใหล ทั้งราชสำนัก (นอกจากกษัตริย์กับราชินี) ได้เข้าสู่ห่วงนิทราอันยาวนานเพื่อติดตามเจ้าหญิง เวลาผ่านไปหนึ่งร้อยปี เจ้าชายจากอีกราชวงศ์เดินทางมาพบเจ้าหญิงนิทรา พระองค์ตกหลุมรักหญิงสาวและได้คุกเข่าลงข้างร่างอันงดงามของฝ่ายหญิง เจ้าหญิงนิทราตื่นขึ้นจากการหลับใหลอันยาวนานด้วยการกระทำที่แสดงถึงการให้เกียรติของฝ่ายชาย เมื่อเธอตื่นขึ้น ทั่วทั้งราชสำนักก็กลับมามีชีวิตอีกครั้ง ทั้งสองสมรสและมีบุตรด้วยกันสองคน ลูกชายชื่อทิวา (Day) ส่วนลูกสาวชื่อรุ่งอรุณ (Aurora) 

ในเวอร์ชั่นของพี่น้องกริมม์ ตีพิมพ์ในปี 1812 เรื่องราวในนิทานคล้ายคลึงกับงานของชาร์ล แปโร เป็นส่วนใหญ่ ต่างกันที่เจ้าหญิงในเรื่องนี้ถูกเรียกว่าไบรเออร์ โรส และเจ้าชายต้องฝ่าทุ่งหนามกุหลาบที่รายล้อมปราสาทของเจ้าหญิงเพื่อพิสูจน์ความรัก การปลุกเจ้าหญิงในเวอร์ชั่นของพี่น้องกริมม์ เปลี่ยนจากการคุกเข่าเป็นการมอบจุมพิตแห่งรักแท้ 

นิทานในทั้งสามเวอร์ชั่นเขียนขึ้นในต่างช่วงเวลาโดยมีการแฝงสัญลักษณ์แตกต่าง สื่อถึงค่านิยมสังคมตามแต่ละสมัย ในหนังสือเรื่อง Dictionary of Symbols โดยฌอง เชอวาลิเย (Jean Chevalier) กล่าวถึงสัญลักษณ์ เจ้าชาย กับ เจ้าหญิง ว่าเป็นตัวแทนความสัมพันธ์ของชายหญิงในอุดมคติสังคม ยังมีข้อสันนิษฐานว่า เสี้ยนจากใยผ้า ตลอดจนเข็มปั่นด้ายอาจหมายถึงสัญลักษณ์ที่สื่อถึงเพศชาย เสี้ยนบาดนิ้ว หรือเข็มตำมือ เป็นการกระทำที่ก่อให้เกิดเลือด อาจสื่อถึงการเสียพรหมจารีของฝ่ายหญิง ทันทีที่ผู้หญิงเข้าสู่วัยที่ต้องแต่งงาน เธอได้เสียความเป็นตัวของตัวเองไป เปรียบเสมือนเจ้าหญิงนิทราที่ตกอยู่ในสภาวะหลับใหล (ราชาและราชินีสื่อถึงพ่อแม่ที่ไม่อยากเสียลูกของตัวเองไปจากบ้านจึงพยายามปกป้องลูกสาวจากการแต่งงาน) 

การจะปลุกหญิงสาวให้ตื่นขึ้น มีวิธีแตกต่างกันไปตามแต่ค่านิยมที่ซ่อนไว้ในนิทาน เรื่องเล่าเวอร์ชั่นดั้งเดิมไม่ว่าจะเป็น Troylus and Zellandine ไปจนถึง Sun, Moon, and Talia ฝ่ายหญิงตื่นจากภาวะนิทราไม่ใช่เพราะความรักจากฝ่ายชาย แต่ด้วยสัญชาตญาณของความเป็นแม่ (เมื่อทารกดูดเสี้ยนที่ตำมือของเธอออก) แต่แนวคิดนี้ถูกปรับเปลี่ยนไปในเวอร์ชั่นของชาร์ล แปโร ที่การตื่นของเจ้าหญิงนิทราเกิดจากการกระทำที่สื่อถึงการให้เกียรติกัน (การคุกเข่าของฝ่ายชาย) นั่นเป็นเพราะในช่วงเวลาของนายชาร์ล แปโร ค่านิยมเรื่องการสมรส แม้จะเกิดจากความเหมาะสมแต่ก็มีอุดมคติเรื่องการให้เกียรติซึ่งกันและกัน

ในเวอร์ชั่นของพี่น้องตระกูลกริมม์ แนวคิดเรื่องการสร้างครอบครัวที่มีสามี-ภรรยาเป็น ‘คู่ชีวิต’ (companionate marriage) เริ่มได้รับความนิยม การปลุกเจ้าหญิงให้ตื่นจากการหลับ จึงเกิดขึ้นจากจุมพิตแห่งรักแท้ 

ด็อกเตอร์เกรซ ฮอกสตาด (Grace Hogstad) ผู้เชี่ยวชาญด้านปรัมปราวิทยา (Mythological Studies) กล่าวถึงการตื่นขึ้นของหญิงสาวในทั้งสามเวอร์ชั่น ว่าเป็นการแสดงถึงการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม เพราะเมื่อฝ่ายหญิงตื่นขึ้นจากการหลับใหล บ้านจึงกลับคืนสู่ชีวิตชีวาและกลายเป็นบ้านอย่างแท้จริง (เมื่อเจ้าหญิงนิทราตื่นขึ้น ทั้งราชสำนักก็กลับมามีชีวิต) 

ดิสนีย์กับการปลุกเจ้าหญิงนิทราให้กลายมาเป็นวัฒนธรรมร่วมสมัย

ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ การตัดสินใจนำเจ้าหญิงนิทรากลับมาเล่าใหม่ ได้อ้างอิงนิทานจากสองเวอร์ชั่นหลัง คือฉบับของนายชาร์ล แปโร และสองพี่น้องตระกูลกริมม์ ดิสนีย์เลือกใช้วิธีปลุกเจ้าหญิงนิทราด้วยจุมพิตแห่งรักแท้ตามแบบหลัง แต่เพื่อเพิ่มให้เนื้อเรื่องดูเข้าใจได้สำหรับโลกยุคปัจจุบัน จึงมีการเพิ่มฉากการพบกันระหว่างเจ้าหญิงและเจ้าชายในป่า เพื่อให้ทั้งสองมีโอกาสทำความรู้จักกัน ก่อนที่จะนำไปสู่เหตุการณ์มอบจุมพิตในตอนท้าย

ดิสนีย์ยังได้ปรับช่วงเวลาแห่งการหลับใหลของเจ้าหญิง จากเดิมที่พระองค์จะต้องตกอยู่ให้ห้วงนิทราเป็นเวลาหนึ่งร้อยปี ให้เหลืออยู่แค่หลักชั่วโมงหรือหลักวัน เนื่องจากเจ้าชายได้เดินทางฝ่าขวากหนาม เอาชนะนางฟ้าปีศาจมาเลฟิเซนต์และช่วยเจ้าหญิงออกมาจากคำสาปร้าย

เจ้าหญิงนิทราในเวอร์ชั่นของดิสนีย์ใช้ชื่อว่าออโรร่า ซึ่งเป็นชื่อของลูกสาวเจ้าหญิงนิทราตามเวอร์ชั่นของชาร์ล แปโร ส่วนรูปลักษณ์ของออโรร่าอ้างอิงมาจากออดรีย์ เฮปเบิร์น (Audrey Hepburn) หนึ่งในนักแสดงหญิงยอดเยี่ยมที่สุดของโลกตลอดกาล ออดรีย์โด่งดังเป็นอย่างมากในยุคนั้น ได้รับฉายาเป็น ‘เจ้าหญิงเเห่งวงการฮอลลีวู้ดยุคทอง’ โดยการนำออดรีย์ มาเป็นแบบนั้น เคยได้รับการกล่าวถึงอย่างเป็นทางการโดย รอน ดิออส แอนิเมเตอร์ของดิสนีย์ เขากล่าวว่าเจ้าหญิงนิทรา “ดูเหมือนออดรีย์ เฮปเบิร์น เป็นอย่างมาก เพียงแต่นุ่มนวลกว่า มีการขยับท่าทางที่เหมือนกับเจ้าหญิงตามแบบฉบับดิสนีย์”

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่าง คือเจ้าหญิงนิทราเป็นการ์ตูนแอนิเมชั่นดิสนีย์เรื่องแรกที่มีการมอบชื่อให้ตัวละครเอกฝ่ายชาย ในเรื่องสโนไวท์ พระเอกของเรื่องถูกกล่าวถึงผ่านๆ ว่าเป็น เจ้าชาย ในเรื่องซินเดอเรลล่า เจ้าชายผู้ตามหาสาวน้อยสวมรองเท้าแก้วได้รับการกล่าวถึงว่าเป็น เจ้าชายรูปงาม (Prince Charming) อย่างไรก็ดี เมื่อดิสนีย์ตั้งใจทำการ์ตูนเรื่องต่อไป กล่าวกันว่าทีมออกแบบตัวละครได้ลองหาต้นแบบเจ้าชายที่เป็นที่รู้จักในหมู่ชาวอเมริกันมากที่สุด ซึ่งผลก็มาตกที่เจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ พระสวามีผู้ล่วงลับของควีนเอลิซาเบธที่ 2 

อย่างไรก็ดี แนวคิดนี้เป็นแค่เรื่องเล่ามากกว่าความจริง เนื่องจากทีมงานดิสนีย์เองไม่เคยออกมายอมรับ และบรรดาผู้ทำการศึกษาในประเด็นที่ว่าก็ให้ข้อสันนิษฐานกันไปคนละอย่าง ซาร่า ดูนนิแกน (Sarah Dunnigan) อาจารย์จากมหาวิทยาลัยเอดินบะระ เจ้าของผลงานวิจัยด้านเทพนิยายกับวัฒนธรรมกล่าวว่า เธอเชื่อในทฤษฎีนี้ “เนื่องจากเจ้าหญิงนิทราออกฉายในช่วงปี 1950s ซึ่งเป็นช่วงที่เจ้าชายฟิลิปได้รับความนิยมอย่างมากในหมู่ชาวอเมริกัน” ในปีที่เจ้าหญิงนิทราออกฉาย ควีนเอลิซาเบธเพิ่งขึ้นครองราชย์ได้ราว 6 ปี ภาพของราชินีสาวคนสวยกับเจ้าชายรูปงามกลายเป็นพาดหัวข่าวดังในสังคมอเมริกัน 

แม้ว่าประเด็นนี้จะยังไม่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการ แต่แฟนดิสนีย์จำนวนมากก็มองว่าทฤษฎีเรื่องชื่อเจ้าชายน่าจะเป็นไปได้ แม้ว่าดิสนีย์-หากตั้งใจใช้ชื่อเจ้าชายจริง ก็น่าจะหยิบมาแค่ชื่อ เพราะคาแรกเตอร์อื่นๆ ของตัวละคร ถูกออกแบบให้เหมือนเจ้าชายในอุดมคติเทพนิยาย มากกว่าจะถอดแบบมาจากเจ้าชายฟิลิปตัวจริงซึ่งขึ้นชื่อเป็นคนปากร้าย ตรงไปตรงมา มีอารมณ์ขันแบบร้ายกาจจนหลายคนเข็ดขยาดไปตามๆ กัน  

ดิสนีย์ VS ความจริง เจ้าหญิงนิทราในประวัติศาสตร์กับการตลาดดิสนีย์ 

แอนิเมชั่นเรื่องเจ้าหญิงนิทรามีการระบุช่วงเวลาที่ชัดเจนกว่าทั้งสโนไวท์และซินเดอเรลล่า เนื่องจากเจ้าชายฟิลลิป ตัวละครหลักของเรื่องได้กล่าวในเชิงขำขันว่าตัวเขาอยู่ในศตวรรษที่ 14 แต่พระบิดาทำตัวเหมือนคนจากยุคก่อน ปราสาทของเจ้าหญิงออโรร่ายังมีความคล้ายคลึงกับปราสาทในเยอรมนีดังนั้นเรื่องราวในเวอร์ชั่นดิสนีย์จึงอาจตีกรอบคราวๆ ได้ว่าจะอ้างอิงจากวัฒนธรรมยุคกลาง 

หากเรายึดเอาช่วงเวลานี้เป็นที่ตั้งเครื่องแต่งกายหลักของออโรร่าแทบจะไม่ได้เป็นไปตามยุคสมัย ยกตัวอย่างเช่น คอเสื้อแบบตัว V ยังไม่เป็นที่นิยมในยุคนั้น โดยหากจะว่ากันจริงๆ คอเสื้อแบบปาดไหล่ หรือตัดเป็นทรงเหลี่ยมดูจะได้รับความนิยมมากกว่า ชุดของออโรร่าในศตวรรษที่ 14 ควรมีลักษณะเป็นกระโปรงทรงบานแบบมีสายรัดบริเวณสะโพกหรือหน้าท้องแบบที่เรียกกันในภาษาอังกฤษว่า Kirtle และเนื่องจากออโรร่าเป็นเจ้าหญิง เครื่องประดับบริเวณริมขอบแขนเสื้อหรือชายผ้าของพระองค์อาจเป็นขนเออร์มิน ซึ่งเป็นขนสัตว์ที่ถูกสงวนไว้สำหรับเชื้อพระวงศ์เท่านั้น 

การประดับชุดสำหรับชนชั้นสูงในช่วงศตวรรษที่ 14 นิยมงานปักที่อาจใช้อัญมณีมีค่าซึ่งเข้าใจได้ว่าดิสนีย์ตัดทอนตรงส่วนนี้เนื่องจากใช้เวลาในการลงรายละเอียดมาก ในเรื่องเจ้าหญิงนิทรามีฉากดังคือการปะทะกันของนางฟ้าแม่ทูนหัว เกี่ยวกับสีชุดของเจ้าหญิงออโรร่าว่าควรมีสีน้ำเงินหรือสีชมพู โดยหากอ้างอิงในเชิงประวัติศาสตร์ สีน้ำเงินเป็นสีที่นิยมในหมู่ชนชั้นสูงมากกว่า ส่วนสีชมพูนั้นยังไม่เป็นที่นิยมมากนักและไม่ใช่สีที่มีความสำคัญกระทั่งศตวรรษที่ 18 เมื่อมีการค้นพบเทคนิคการย้อมผ้าแบบใหม่ด้วยการใช้สีย้อมจากบราซิล ทำให้สีชมพูดูชัดขึ้น สว่างขึ้น ติดทนนานขึ้น และมีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างจากสีแดงอย่างชัดเจน 

ชุดของเจ้าหญิงออโรร่า หากดูกันเฉพาะในแอนิเมชั่นจะพบว่ามีการใช้สีน้ำเงินเป็นสีหลัก แต่หากดูกันในเวอร์ชั่นของที่ระลึกที่ผลิตตามมา จะเห็นได้ว่าชุดของเจ้าหญิงออโรร่ามักมีสีชมพูมากกว่าสีน้ำเงิน ที่เป็นแบบนี้เป็นเพราะดิสนีย์ต้องการสร้างความแตกต่างระหว่างชุดของซินเดอเรลล่าที่อยู่ในโทนสีฟ้า ประกอบกับว่าสีชมพูได้รับความนิยมอย่างมากในสังคมอเมริกันยุค 1950s เพราะเป็นช่วงเวลาที่ของเล่นแบบแบ่งเพศชาย/หญิงกำลังได้รับความนิยม จนเกิดเป็นคำว่า pink tax ขึ้นมา เพื่อล้อเลียนว่าสินค้าที่เป็นสีชมพูจะมีราคาสูงเป็นพิเศษ เพราะเป็นสิ่งของที่ผู้ปกครองนิยมซื้อให้ลูกสาว

มองกันในมุมนี้เจ้าหญิงนิทราในเวอร์ชั่นที่เรารู้จักกันในปัจจุบันไม่เพียงผ่านการขัดเกลาตัวตนผ่านค่านิยมทางสังคมที่เปลี่ยนรูปแบบไป แต่ยังเปี่ยมไปด้วยการตีความแบบใหม่ๆ ที่ทำให้เราเห็นความเป็นไปตลอดระยะเวลา 60 ปี ที่ดิสนีย์ได้ปลุกให้นิทานเรื่องนี้กลับมามีตัวตนอีกครั้ง แล้วคุณล่ะ ชอบเจ้าหญิงนิทราในเวอร์ชั่นไหน และคุณจดจำเจ้าหญิงออโรร่าในชุดสีน้ำเงินหรือสีชมพูมากกว่ากัน 

References:

https://www.mirror.co.uk/film/sleeping-beauty-facts-60th-anniversary-13838175

https://aminoapps.com/c/disney/page/blog/historically-accurate-sleeping-beauty-edition/3WEL_mEYiBugqnmpPemxWnrk61N6E5KWBE0?fbclid=IwAR1EueFKzMAr9bfeAZ30achGKfe9zKDtPj7yscxhbDOdlkTRPfqpX361pHE

https://www.pacifica.edu/wp-content/uploads/2018/08/Vol.2-Archetypal-interpretation-of-sleeping-beauty.pdf?fbclid=IwAR1GLfdDo2n5OEbGZjCYjhu9EQ_7SLbq9FZ1GG1X5S54fyAYFoWMG29c_I8

https://www.orlandosentinel.com/travel/attractions/the-daily-disney/os-original-story-of-sleeping-beauty-would-have-terrified-even-maleficent-20140529-story.html?fbclid=IwAR3E5lb4mTqLSUD-B0x19ZY2QeghU4WMEGTAJicQXPhZ-nYWY5rRsuq2blI

https://sites.pitt.edu/~dash/type0410.html?fbclid=IwAR0qlV3Bytc57_m0CXLMXIYESvVe8C35cwABXtTdJfMH4f4Q_lebsP9NX3w

https://www.tyla.com/entertaining/really-tv-and-film-disney-sleeping-beauty-inspired-by-prince-philip-dead-duke-edinburgh-20210415?fbclid=IwAR2

9jmpphqRKlN3zlo79y8dHmqoFYKWHELe4JwcCDYxZ9U5ytx7xUQSzH-Y

The post ถอดรหัสเจ้าหญิงนิทรา นิทานปรัมปราที่แอบซ่อนคุณค่าของสตรี ณ จุดเปลี่ยนผ่านทางประวัติศาสตร์ appeared first on a day magazine.

โรโดพิซมีเส้นผมสีทอง ในขณะที่สาวอียิปต์มีเส้นผมสีเข้ม โรโดพิซมีดวงตาสีเขียว แต่ผู้หญิงอียิปต์มีดวงตาสีน้ำตาลค่อนไปทางดำ โรโดพิซมีผิวสีขาวสว่าง แสงแดดเพียงเล็กน้อยก็ทำให้เกิดรอยไหม้ แต่สาวอียิปต์มีผิวสีน้ำผึ้งเรียบเนียนเสมอ ด้วยรูปลักษณ์และที่มาที่แตกต่าง ทำให้โรโดพิซถูกรุมใช้งานจากบรรดาสาวใช้รุ่นพี่ โรโดพิซไม่มีเพื่อนที่เป็นมนุษย์ แต่กลับผูกพันกับสัตว์น้อยใหญ่ เธอสอนลิงให้ปีนมานั่งบนไหล่ สอนให้นกบินมาเกาะที่มือเพื่อรับอาหาร แม้แต่สัตว์ใหญ่อย่างฮิปโป ก็ยังอยากอยู่ใกล้หญิงสาวผู้งดงามและจิตใจดี 

ทุกวันหลังเลิกงาน หากโรโดพิซมีเวลาอยู่บ้าง เธอจะเดินไปลำธารเพื่อร้องเพลงและเต้นรำกับบรรดาสัตว์น้อยใหญ่ เธอเต้นรำได้ดีมากกระทั่งเท้าแทบจะไม่แตะพื้น วันหนึ่งเจ้านายของโรโดพิซแอบมานอนหลับใกล้ลำธาร เขาเห็นสาวใช้ของตนเต้นรำได้สวยงามก็เกิดถูกใจ ซื้อรองเท้าสีแดงคู่ใหม่ให้เป็นของขวัญ กล่าวว่าผู้หญิงที่เต้นรำได้งดงามเช่นนี้ ไม่สมควรจะเดินเท้าเปล่า 

บรรดาสาวใช้คนอื่นเห็นโรโดพิซมีรองเท้าสวยงาม ก็ยิ่งทวีความเกลียดชัง วันหนึ่งเมื่อฟาโรห์แห่งอียิปต์จัดงานเต้นรำในเมมฟิส พระองค์เชิญประชาชนจากทั่วทุกสารทิศให้มาร่วมงาน บรรดาสาวใช้ใจดำจึงวางแผนมอบหมายงานมากมายให้โรโดพิซจนเธอไม่สามารถเดินทางไปร่วมงานเพื่อเป็นการกลั่นแกล้ง

โรโดพิซเสียใจเป็นอย่างมาก แบกผ้าสกปรกเดินไปที่ลำธารเพื่อซักล้าง เธอถอดรองเท้าสีแดงไว้ข้างกัน แต่แล้วเหยี่ยวตัวใหญ่กลับบินลงมา โฉบเอารองเท้าหนึ่งข้างจากไปทั้งอย่างนั้น โรโดพิซตกใจ เธอทราบว่าเหยี่ยวเป็นสัญลักษณ์ของเทพเจ้าฮอรัส ดังนั้นจึงรีบกลับบ้าน เก็บรองเท้าอีกข้างไว้เป็นอย่างดี 

ตัดภาพไปยังฝั่งฟาโรห์ พระองค์กำลังเบื่อหน่ายกับงานเต้นรำที่ไม่มีสิ่งไหนน่าสนใจ แต่แล้วนกเหยี่ยวตัวใหญ่ก็บินโฉบลงมา วางรองเท้าสีแดงแสนสวยลงบนตัก ฟาโรห์เข้าใจในทันทีว่าเทพเจ้าฮอรัสวางแผนยิ่งใหญ่ให้พระองค์ จึงระดมสรรพกำลังเพื่อออกตามหาเจ้าของรองเท้า เมื่อขบวนของฟาโรห์มาถึงบ้านของโรโดพิซ สาวใช้คนอื่นรู้ในทันทีว่าเจ้าของรองเท้าข้างนี้คือหญิงสาวที่พวกเธอเกลียดชัง ดังนั้นจึงพยายามกีดกันไม่ให้โรโดพิซได้ลองสวมรองเท้า 

อย่างไรก็ดี ทหารของฟาโรห์พบโรโดพิซเข้า ขอให้เธอสวมรองเท้าและพบว่าสามารถใส่ได้พอดี โรโดพิซหยิบรองเท้าอีกข้างขึ้นมา พิสูจน์ว่าเธอเองคือเจ้าของรองเท้าที่แท้จริง ฟาโรห์แห่งอียิปต์เมื่อได้เห็นหญิงสาว ก็ตีความว่าเทพเจ้าฮอรัสคงมีประสงค์ให้พระองค์เลือกสตรีผู้นี้เป็นราชินีแห่งอียิปต์ บรรดาสาวใช้ผู้มีจิตริษยา กล่าวว่าโรโดพิซไม่มีความเหมาะสม เธอเป็นแค่นางทาส แถมไม่มีสายเลือดอียิปต์แม้แต่น้อย ฟาโรห์กล่าว สาวคนนี้เหมาะสมมากที่สุด ดวงตาของเธอเป็นสีเขียวเหมือนแม่น้ำไนล์ เส้นผมเป็นสีทองเหมือนกระดาษปาปิรุส ผิวสีชมพูเป็นดังกลีบบัว 

โรโดพิซอภิเษกกับฟาโรห์ และได้ใช้ชีวิตแบบเจ้าหญิงดิสนีย์ คือมีความสุขชั่วนิรันดร์ 

หากพิจารณาองค์ประกอบหลักจากนิทานโรโดพิซ จะพบว่าเรื่องราวในทำนองนี้ มีความใกล้เคียงกับตำนานพื้นบ้านในหลายพื้นที่ ในประเทศจีนมีเรื่องราวเกี่ยวกับเย่เซี่ยน เด็กสาวใจงามที่มีชีวิตรันทดเพราะแม่เลี้ยงใจร้าย เธอมีเพื่อนเป็นปลาแต่กลับถูกแม่เลี้ยงผู้มีจิตริษยาฆ่าปลาจนตาย ชายชราบอกให้เด็กสาวเก็บกระดูกปลาเพื่อขอพร เธอขอให้มีโอกาสเข้าร่วมงานเต้นรำฤดูใบไม้ผลิ วิญญาณของปลามอบรองเท้าสีทองและชุดแสนสวยให้เย่เซี่ยน เธอทำรองเท้าข้างหนึ่งตกไว้ในงาน ฮ่องเต้ติดตามหาเจ้าของจนทั้งสองได้สมรสกัน 

ในเวอร์ชั่นของสองพี่น้องตระกูลกริมม์ (ตีพิมพ์ในปี 1812) เรื่องราวของซินเดอเรลล่ามีชื่อว่า Aschenputtel หรือแปลเป็นภาษาอังกฤษว่า Ash Girl เธอปลูกต้นไม้เหนือหลุมศพแม่แท้ๆ ที่จากไปทำให้มีนกวิเศษคอยช่วยเหลือจนหญิงสาวได้สมรสกับเจ้าชายรูปงาม ตอนจบของเรื่องนี้ดูจะโหดร้ายกว่าเวอร์ชั่นก่อนหน้าเพราะนกตัวนี้ลงโทษแม่เลี้ยงใจร้ายและลูกสาวสองคนโดยการจิกให้ตาของพวกเธอมืดบอดในตอนท้าย 

ในประเทศไทย เรื่องราวเกี่ยวกับหญิงงามจิตใจดีที่ถูกรังแกโดยแม่เลี้ยงใจร้าย มีความคล้ายกับนิทานแม่ปลาบู่ ส่วนในประเทศสหรัฐอเมริกามีการเรียกรวมพล็อตเรื่องแบบนี้ว่า ‘Cinderella Story’ หมายถึงเรื่องดีๆ จะเกิดกับผู้มีจิตใจดีงาม ซึ่งในทัศนะแบบอเมริกัน ซินเดอเรลล่านั้นไม่จำเป็นต้องเป็นเพศหญิงเสมอไปเพราะเคยมีการตีความใหม่ให้ซินเดอเรลล่าเป็นผู้ชายในภาพยนตร์ใบ้เรื่อง The Cinderella Man (1917) ในเรื่องนี้หญิงสาวมั่งมีปลอมตัวเป็นคนจนเพื่อพิสูจน์ใจของชายหนุ่มที่จะสมรสมาเป็นสามี 

ดิสนีย์กับซินเดอเรลล่า ว่าด้วยตำนานสาวผู้แสนดีกับโลกใหม่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 

เมื่อดิสนีย์ตัดสินใจนำนิทานซินเดอเรลล่ามาปรับเป็นแอนิเมชั่น พวกเขาเลือกหยิบเอาเวอร์ชั่นที่เขียนขึ้นโดยนายชาร์ล แปร์โรลต์ (Charles Perrault) มาเป็นต้นแบบ ชาร์ล แปร์โรลต์เขียนนิทานเรื่องซินเดอเรลล่า (หรือในภาษาฝรั่งเศสใช้ชื่อว่า Cendrillon ou La petite pantoufle de verre แปลเป็นภาษาอังกฤษคือ Cinderella, or the Little Glass Slipper) ในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 ถือเป็นยุคร่วมสมัยกับกษัตริย์หลุยส์ที่ 14 โดยเห็นได้ว่าดิสนีย์นำองค์ประกอบหลายอย่างมาจากเวอร์ชั่นนี้ ยกตัวอย่างเช่น การปรากฏตัวของนางฟ้าแม่ทูนหัว ซึ่งไม่มีในเวอร์ชั่นสองพี่น้องตระกูลกริมม์ การเสกฟักทองให้เป็นราชรถ การกำหนดเวลาให้เวทย์มนตร์เสื่อมลงหลังเที่ยงคืน รวมไปถึงการเลือกให้รองเท้าคู่สำคัญทำมาจากแก้ว (ในเวอร์ชั่นของสองพี่น้องตระกูลกริมม์ รองเท้าของซินเดอเรลล่าทำมาจากทองคำประดับด้วยผ้าไหมและแร่เงิน) 

แม้ว่าซินเดอเรลล่าในเวอร์ชั่นของนายชาร์ล แปร์โรลต์จะมีท้องเรื่องอยู่ในประเทศฝรั่งเศส แต่แอนิเมชั่นของดิสนีย์กลับไม่ได้อ้างอิงวัฒนธรรมฝรั่งเศสมากนัก แถมไม่ได้เลือกเครื่องแต่งกายของตัวละครให้อยู่ในยุคสมัยที่วรรณกรรมถูกเขียนขึ้น 

ซินเดอเรลล่าฉบับดิสนีย์มีการใช้แฟชั่นต้นฉบับที่ปะปนกันระหว่างแฟชั่นยุควิกตอเรียนกับแฟชั่นร่วมสมัย

ชุดของสองพี่เลี้ยงใจร้าย-ดริเซลล่ากับอนาสตาเซียอ้างอิงจากชุดยุควิกตอเรียนช่วงปี 1870s ซึ่งมีการเสริมเน้นชายกระโปรงด้านหลัง ในขณะที่ชุดของแม่เลี้ยงใจร้าย เป็นแฟชั่นในยุคปลายวิกตอเรียน ราวช่วงปี 1890s 

ชุดของซินเดอเรลล่าในวัยเด็ก เป็นชุดที่ค่อนข้างอ้างอิงแฟชั่นยุควิกตอเรียนแทบทั้งหมด เด็กผู้หญิงในยุคนั้นนิยมสวมกระโปรงบาน ชายกระโปรงยาวไม่ถึงพื้น ตกแต่งด้วยโบและระบาย อย่างไรก็ดีชุดที่นางเอกของเราสวมไปงานเต้นรำ กลับดูเหมือนแฟชั่นร่วมสมัย อ้างอิงจากชุดราตรีของ Dior คอลเลกชั่นปี 1947 (Dior New Look) ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจเนื่องจากซินเดอเรลล่าของดิสนีย์ออกฉายในปี 1950 จึงเป็นเรื่องธรรมดาที่ทีมงานอาจนำแรงบันดาลใจมาจากแฟชั่นที่ประสบความสำเร็จในยุคนั้น วรรณกรรมของนายชาร์ล แปร์โรลต์กล่าวว่า นางฟ้าแม่ทูนหัวเสกชุดให้ซินเดอเรลล่าเป็นภูษาเงินและทองคำ (cloth of gold and silver) แต่ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์เลือกให้ชุดของซินเดอเรลล่าเป็นสีเงิน เข้ากันกับรองเท้าแก้วซึ่งเป็นวัตถุสำคัญภายในเรื่อง

ซินเดอเรลล่าของดิสนีย์ประสบความสำเร็จเป็นอย่างมาก ส่วนหนึ่งเป็นเพราะแอนิเมชั่นเรื่องนี้ปล่อยออกมาหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เพิ่งจบลงเพียง 5 ปี กระแสหวนกลับสู่ช่วงเวลาเก่าอันแสนรุ่งเรืองของยุโรปกำลังได้รับความนิยม แม้แต่ Dior New Look ก็ได้แรงบันดาลใจในการออกแบบเสื้อผ้ามาจากแฟชั่นเก่ายุควิกตอเรียน แต่นำมาปรับให้เหมาะสมกับยุคสมัย 

หนึ่งในภาพยนตร์ที่นำแนวคิดแบบ Cinderella Story มาใช้ แล้วประสบความสำเร็จอีกเช่นกันคือภาพยนตร์อิงประวัติศาสตร์เรื่อง Sissi (1956) นำเสนอเรื่องราวของบุคคลจริงในประวัติศาสตร์คือจักรพรรดินีซีซี่แห่งออสเตรีย (พระนามเต็มจักรพรรดินีเอลิซาเบธแห่งออสเตรีย) กับพระสวามีคือจักรพรรดิฟรานซ์​ โจเซ็ฟ แต่ปรับเปลี่ยนเนื้อหาให้สวยงามดั่งเทพนิยาย

ฟรานซ์ โจเซ็ฟจักรพรรดิหนุ่มเดินทางตามหาเจ้าสาวจนมาพบซีซี่ เจ้าหญิงจากแคว้นบาวาเรียที่มีชีวิตเรียบง่ายอิสระท่ามกลางป่าเขา เขาตกหลุมรักเธอในทันที ทั้งคู่เข้าสู่ประตูวิวาห์และใช้ชีวิตต่อมาในปราสาทหลังใหญ่ แน่นอนว่าตอนจบของเรื่องจริงไม่สวยงามเหมือนซินเดอเรลล่า แต่จุดเริ่มต้นและบุคลิกของซีซี่ ทำให้ชาวออสเตรียเชื่อมโยงจักรรพรรดินีเข้ากับตำนานพื้นบ้านได้ง่าย 

ในภาพยนตร์เรื่องนี้ ราชสำนักออสเตรียรุ่งเรืองหรูหราเหมาะกับการหลีกหนีความจริงของโลกหลังสงครามแสนวุ่นวาย ที่สำคัญ เวียนนาในยุคนั้นปราศจากกอิทธิพลเยอรมัน สลัดภาพลักษณ์ของออสเตรียช่วงหลังสงครามซึ่งอยู่ในสถานะก้ำกึ่งเป็นทั้งเหยื่อและผู้สมรู้ร่วมคิดของนาซี

ซินเดอเรลล่ากับบริบททางประวัติศาสตร์ เรื่องราวที่สวยงามดั่งนิยาย ซ่อนความหมายแบบไหนในระหว่างบรรทัด 

แม่เลี้ยงใจร้าย – การแย่งชิงมรดก 

นิทานพื้นบ้านยุโรปจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นซินเดอเรลล่า สโนไวท์ หรือแม้แต่ฮันเซลกับเกรเทล จุดเริ่มต้นของปัญหาและความยากลำบากของตัวละครหลัก มักมาจากแม่เลี้ยงใจร้ายซึ่งเป็นภรรยาคนใหม่ของพ่อ ปัญหาเรื่องการแต่งงานใหม่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในยุโรป เนื่องจากสตรีจำนวนมากมักเสียชีวิตในระหว่างการคลอดบุตร การแต่งงานใหม่และการมาถึงของแม่เลี้ยงจึงถือเป็นเรื่องแสนธรรมดา แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นตามมาคือการจัดสรรทรัพยากรของครอบครัวรวมไปถึงเรื่องมรดก ลูกเลี้ยงอย่างสโนไวท์และซินเดอเรลล่า เป็นตัวแทนของภรรยาคนก่อน โดยหากภรรยาที่จากไปมาจากตระกูลมั่งคั่ง ก็อาจทิ้งทรัพย์สมบัติจำนวนมากให้กับลูกสาว ดังนั้นแม่เลี้ยงที่เป็นคนมาทีหลัง จึงต้องแย่งชิงพื้นที่ในบ้านแข่งกับลูกของอดีตภรรยา การแย่งชิงที่ว่านี้ไม่ได้มีแค่เรื่องความรัก แต่รวมไปถึงอำนาจการตัดสินใจ และการจัดการทรัพย์สินในกรณีที่สามีอาจจากโลกไปก่อนลูกเลี้ยงจะบรรลุนิติภาวะ 

รองเท้า – สัญลักษณ์ทางเพศ

การที่ตำนานซินเดอเรลล่ามักมีรองเท้าเป็นส่วนประกอบ นักประวัติศาสตร์บางส่วนกล่าวว่ารองเท้าเป็นสัญลักษณ์ที่สื่อถึงช่องคลอดของสตรี เจ้าชายตามหาสตรีที่สามารถสวมใส่รองเท้าเข้าไปได้พอดี มีสัญลักษณ์สื่อถึงเรื่องทางเพศ นักวิชาการบางท่านตั้งข้อสังเกตว่ารองเท้าในต้นฉบับของนายชาร์ล แปร์โรลต์ อาจไม่ใช่รองเท้าแก้ว แต่เป็น รองเท้าขน ซึ่งเป็นการอุปมาถึงช่องคลอด อย่างไรก็ดี การที่เจ้าของผลงานเปลี่ยนรองเท้าของซินเดอเรลล่าให้เป็นแก้ว อาจเพื่อสื่อถึงคุณสมบัติสูงส่งของซินเดอเรลล่า เนื่องจากวัตถุที่ทำจากแก้วในศตวรรษที่ 17 เป็นของหายากราคาแพง มีแต่สตรีที่สูงส่ง เหมาะสมกับการเป็นเจ้าหญิงเท่านั้นจึงสามารถเดินและเต้นรำบนรองเท้าแก้วได้ 

การสมรสของสตรี – โอกาสที่ดีกว่า 

การแต่งงานดูจะเป็นทางออกของทุกปัญหาในนิทานซินเดอเรลล่า เนื่องจากสถานะในครอบครัวของเธอถูกทำลายจากการมาถึงของแม่เลี้ยงใจร้ายและการตายของบิดา ซินเดอเรลล่าจำเป็นต้องหาสถานะใหม่ในสังคม แต่ผู้หญิงในยุคก่อน จะสามารถลืมตาอ้าปากได้อีกครั้งก็ด้วยการแต่งงานที่มาพร้อมผลประโยชน์เพียงเท่านั้น ดังนั้นหากเราจะพูดถึงคติสอนใจที่ได้จากนิทาน ซินเดอเรลล่าเพียงสอนว่าเราต้องเป็นคนดี และถ้าหน้าตาของเราก็ดีด้วย ความสวยจากภายนอกและภายในจะนำมาซึ่งสิ่งดีๆ 

แนวคิดนี้เข้ากันได้ดีกับสังคมอเมริกันช่วงทศวรรษที่ 1950s ซึ่งมีแนวคิดแบบอเมริกันดรีม (American Dream) ความฝันของสตรีในยุคนั้นคือการสมรสเพื่อเป็นภรรยา การแบ่งหน้าที่ของบุรุษ/สตรี แม้แต่ของเล่นที่มีการแบ่งเพศชายหญิงอย่างเด็ดขาด ถูกทำขึ้นภายใต้แนวคิดผู้หญิงที่ดีต้องพร้อมเป็นแม่และภรรยา กระทั่งสหภาพโซเวียตซึ่งเป็นศัตรูคู่แข่งของสหรัฐอเมริกา ถึงขั้นล้อเลียนว่าสังคมอเมริกันต้องการล่ามโซ่ผู้หญิงไว้ในห้องครัว ต่างกับแนวคิดแบบสังคมนิยมที่ให้โอกาสผู้หญิงให้สามารถก้าวหน้าในหน้าที่การงานไม่ต่างจากบุรุษ 

Cinderella Story อะไรทำให้พล็อตเรื่องแบบนี้ขายดีมาจนถึงปัจจุบัน? 

ในโลกนี้มีนิทานพื้นบ้านที่มีพล็อตเรื่องคล้ายกับซินเดอเรลล่ามากกว่า 500 เวอร์ชั่น ไม่รับภาพยนตร์ ละครเพลง แอนิเมชั่น หรือสื่อร่วมสมัยอื่นๆ ที่ใช้นิทานซินเดอเรลล่ามาเป็นแรงบันดาลใจ เหตุผลหลักที่ซินเดอเรลล่าได้ใจประชาชนทั่วโลกมาอย่างยาวนาน เป็นเพราะนิทานเรื่องนี้มีความเป็นสากล หลายคนโตมากับเรื่องนี้แนวนี้ และมีตำนานท้องถิ่นที่บอกเล่าเรื่องราวใกล้เคียงกัน 

ซินเดอเรลล่ายังเป็นพล็อตหนังที่มีช่องว่างให้ตีความมาก ในเวอร์ชั่นของพี่น้องตระกูลกริมม์ แม่แท้ๆ ของซินเดอเรลล่าได้กล่าวกับลูกสาวก่อนสิ้นใจ ไม่ว่าอะไรจะเกิดขึ้น ก็ขอให้เด็กสาวยึดมั่นในความดี เพราะเรื่องดีๆ จะเกิดกับผู้มีจิตใจดีอยู่เสมอ ผู้อ่านหลายท่านอาจตีความจิตใจที่ดีของซินเดอเรลล่าว่าเป็นเรื่องโง่เขลา บางคนเห็นว่าซินเดอเรลล่าน่าจะออกจากบ้านไปซะ หรือทำไมไม่ยืนหยัดเพื่อสิทธิ์ของตนเอง ประเด็นขัดใจคนดูเหล่านี้ น่าสนใจว่ากลายเป็นหมุดหมายให้ซินเดอเรลล่าในแต่ละเวอร์ชั่น พยายามหาคำอธิบายแบบใหม่เพื่อครองใจคนดู ในบางครั้งบุคลิกของซินเดอเรลล่าถูกตีความเป็นหญิงสาวแสนฉลาด และอดทน รอคอยเวลาที่เหมาะสมเพื่อทวงคืนสิทธิ์ที่เป็นของเธอ 

อีกหนึ่งประเด็นที่ซินเดอเรลล่าครองใจผู้ชมทุกวัย เป็นเพราะเรื่องราวในนิทาน แม้จะน้ำเน่าแต่ก็กล่าวถึงความหวัง ซินเดอเรลล่าพาเรากลับไปหาคุณงามความดีทั้งปวงซึ่งเป็นแกนหลักของคำสอนแทบทุกศาสนา คือการมีจิตใจเมตตา เอื้ออารีต่อผู้อื่น ในโลกปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความวุ่นวายซับซ้อน เราอาจคาดหวังให้เรื่องดีๆ เกิดขึ้นกับคนที่คู่ควร ไม่ต่างกับละครสอนใจที่ได้รับความนิยมในสื่อยุคใหม่ ซินเดอเรลล่าอาจเป็นพล็อตละครที่ทำให้เราได้ย้อนกลับไปเห็นจิตใจที่สวยงามของเพื่อนมนุษย์ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญล้ำค่าไม่ว่าจะอยู่ในยุคไหนหรือสมัยใด 

References:

https://sites.pitt.edu/~dash/grimm021.html?fbclid=IwAR2FrLn9_p5PztKCpj_U2_w4929szSP8geJR36b1qOhh2QTaP4ladhpBsjA

https://sites.pitt.edu/~dash/perrault06.html

https://www.dictionary.com/e/cinderella-story/

https://www.npr.org/2015/03/13/392358854/a-girl-a-shoe-a-prince-the-endlessly-evolving-cinderella

https://www.vox.com/2015/3/15/8214405/cinderella-fairy-tale-history

https://www.npr.org/2015/03/13/392358854/a-girl-a-shoe-a-prince-the-endlessly-evolving-cinderella

https://www.edenvalleyenterprises.org/blhrc/educational/cindtour/world.html

https://www.youtube.com/watch?v=3Wo6HHzhE58 
https://www.rotoscopers.com/2015/02/21/cinderella-what-makes-her-so-popular/

The post ประวัติศาสตร์ซินเดอเรลล่า ว่าด้วย Cinderella Story พล็อตเรื่องอายุพันปีที่ยังขายดีไม่มีเบื่อ appeared first on a day magazine.

ในปี 1994 นักประวัติศาสตร์ชาวเยอรมัน เอคฮาร์ด แซนเดอร์ (Eckhard Sander) ตีพิมพ์หนังสือเล่มหนึ่งซึ่งกล่าวถึงแนวคิดน่าสนใจนี้ โดยในหนังสือเรื่อง Schneewittchen: Märchen oder Wahrheit? (สโนว์ไวท์: เรื่องจริงหรืออิงนิยาย – Snow White: Fairy Tale or Truth?) แซนเดอร์ได้สันนิษฐานตัวตนของสโนว์ไวท์ว่า น่าจะเป็นสตรีที่มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์คือมาร์กาเรทา ฟอน วัลเด็ค (Margaretha von Waldeck) 

มาร์กาเรทาเกิดในปี 1533 เป็นธิดาคนรองของฟิลิปที่ 4 เคานต์แห่งวัลเด็คและบาดไวล์ดุงเกน (Philip IV, Count of Waldeck-Wildungen) บิดาของมาร์กาเรทาเป็นผู้ปกครองดินแดนขนาดเล็กในจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ซึ่งพื้นที่นี้ในปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของประเทศเยอรมนี มาร์กาเรทาขึ้นชื่อเรื่องความสวยมาตั้งแต่อายุยังน้อย แม้แต่บันทึกทางการของเมืองก็ยังกล่าวถึงลูกสาวของท่านเคานต์ว่างดงามอย่างน่าตกตะลึง เธอมีผิวสีขาว ปากแดงดั่งทับทิม และมีเส้นผมสีบลอนด์สวยสง่า น่าเสียดายที่มารดาของมาร์กาเรทาจากโลกนี้ไปตั้งแต่ยังสาว บิดาของเธอจึงสมรสใหม่กับสตรีเชื้อสายขุนนาง แคทเธอรีนา ฟอน แฮตสเฟลด์ (Katharina von Hatzfeld) มีข่าวลือว่าแม่เลี้ยงคนใหม่เป็นคนให้ความสนใจกับรูปโฉม จนบิดาของมาร์กาเรทาถึงขั้นซื้อกระจกบานใหญ่ให้ว่าที่ภรรยาเป็นของขวัญ อย่างไรก็ดี นักประวัติศาสตร์ไม่มีหลักฐานว่าข่าวลือนี้เป็นความจริง 

แคทเธอรีนาเป็นแม่เลี้ยงที่เข้มงวด เธอเข้ากับลูกเลี้ยงไม่ได้ทำให้มาร์กาเรทาถูกส่งตัวไปมาในหมู่เครือญาติ ตอนอายุ 7 ปี เด็กสาวถูกส่งไปอาศัยกับลุงซึ่งเป็นผู้ปกครองเมืองไวล์เบิร์ก ตอนอายุ 12 เธอถูกส่งต่อไปยังน้าชายซึ่งอาศัยอยู่ในเนเธอร์แลนด์ แต่เมื่อมาร์กาเรทาอายุครบ 16 ปี ชีวิตของเธอก็เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เมื่อบิดาส่งเธอไปรับใช้พระนางแมรี่แห่งฮังการี ผู้สำเร็จราชการแห่งเนเธอร์แลนด์ 

แมรี่แห่งฮังการีเป็นลูกสาวของฮวนน่าแห่งคาสตีล (ฉายาฮวนน่าผู้บ้าคลั่ง) และฟิลิปรูปหล่อ พี่ชายของพระองค์-จักรพรรดิชาร์ลที่ 5 สืบทอดแผ่นดินยิ่งใหญ่จากบิดาและมารดา พระองค์ครองตำแหน่งจักรพรรดิแห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ควบตำแหน่งกษัตริย์แห่งสเปน แถมยังได้รับมรดกจากย่าเป็นแผ่นดินผืนใหญ่ของดัชชี่แห่งเบอร์กันดี (ปัจจุบันคือเบลเยียม เนเธอร์แลนด์ และบางส่วนทางตอนเหนือของฝรั่งเศส) เนื่องจากชาร์ลสืบทอดแผ่นดินที่กว้างใหญ่ ทำให้พระองค์ตัดสินใจตั้งน้องๆ ให้คอยทำหน้าที่ดูแลพื้นที่ส่วนต่างๆ 

แมรี่แห่งฮังการี-น้องสาวของชาร์ลที่ 5 เคยสมรสเป็นราชินีของกษัตริย์ฮังการีมาก่อน ภายหลังพระสวามีของพระองค์สวรรคต พระองค์จึงเสด็จกลับบ้าน และได้ดำรงตำแหน่งเป็นผู้สำเร็จราชการในราชสำนักบรัสเซลส์ เป็นเรื่องธรรมดาที่เด็กสาวจากตระกูลขุนนางในยุคนั้น จะถูกส่งตัวไปทำงานรับใช้ในตำหนักของสตรีที่มีชื่อเสียงและอำนาจ ส่วนหนึ่งเพื่อฝึกฝนกิริยามารยาท เรียนรู้การบริหารจัดการครัวเรือน สตรีบางคนโชคดีได้เป็นคนโปรดของเจ้าบ้าน และอาจมีโอกาสสมรสกับขุนนางใหญ่ มาร์กาเรทายังมีบทบาทสำคัญ เป็นผู้สานสัมพันธ์ระหว่างผู้ปกครองกับบิดา เพราะหากเด็กสาวทำผลงานได้เข้าตา ครอบครัวของเธอก็อาจได้รับการโปรดปรานไปด้วย การมาถึงของมาร์กาเรทา-สตรีที่ขึ้นชื่อเรื่องรูปโฉมความงาม แน่นอนว่าได้รับความสนใจ ไม่นานบุรุษน้อยใหญ่ต่างเข้าใกล้เพื่อหวังได้หญิงงามไปเป็นภรรยา แต่หญิงที่งามที่สุดในราชสำนัก ย่อมเตะตาบุรุษผู้มีความสำคัญมากที่สุด-เจ้าชายฟิลิป โอรสเพียงองค์เดียวของจักรพรรดิชาร์ลที่ 5 และหลานอาของแมรี่แห่งฮังการี 

เจ้าชายรูปงามอาจมีนามว่าฟิลิปแห่งสเปน 

ฟิลิปแห่งสเปน ลูกชายหัวแก้วหัวแหวนของจักรพรรดิ เดินทางมาเยี่ยมราชสำนักของอาสาวในกรุงบรัสเซลส์เมื่อปี 1549 ในตอนนั้นพระองค์เป็นพ่อม่ายในวัยเพียง 22  เนื่องจากมเหสีองค์แรกของพระองค์-มาเรีย มานูเอลา แห่งโปรตุเกส สิ้นพระชนม์ไปในระหว่างการคลอดบุตรชาย มีข่าวลือว่าฟิลิปตกหลุมรักมาร์กาเรทา แต่ในปัจจุบันไม่หลงเหลือหลักฐานที่ชี้ชัดถึงความสัมพันธ์ของทั้งสอง เราทราบได้เพียงว่าสุขภาพของมาร์กาเรทาเลวร้ายลงหลังจากนั้น เธอเขียนจดหมาย 3 ฉบับส่งถึงบิดาเพื่อบอกว่าตัวเองเริ่มป่วยก่อนเสียชีวิตไปในปี 1554 อายุแค่ 21 ปี 

เหตุการณ์นี้ทำให้ครอบครัวของฝ่ายหญิงคิดว่ามาร์กาเรทาน่าจะถูกวางยาพิษ ส่วนผู้ประสงค์ร้าย อาจเป็นราชสำนักสเปนที่ไม่ต้องการให้มาร์กาเรทาเข้ามาขวางแผนการใหญ่ เนื่องจากในปีเดียวกันกับที่มาร์กาเรทาเสียชีวิต ราชสำนักสเปนจัดงานสำคัญคือการสมรสระหว่างเจ้าชายฟิลิปกับราชินีแมรี่ที่ 1 แห่งอังกฤษ ราชินีแมรี่ขึ้นครองราชย์ในปี 1553 และได้ติดต่อมาทางจักรพรรดิชาร์ลที่ 5 เพื่อพูดคุยเรื่องการสมรสสานสัมพันธ์ ชาร์ลที่ 5 มองว่าตัวเองอายุมากเกินกว่าจะสมรสใหม่จึงได้เสนอให้ราชินีแมรี่สมรสกับลูกชายเพียงคนเดียวของพระองค์

ฟิลิปกับแมรี่เข้าพิธีสมรสในวันที่ 25 กรกฎาคม 1554 เพียง 4 เดือนหลังจากมาร์กาเรทาจากไป ในหนังสือของเอคฮาร์ด แซนเดอร์ กล่าวว่าผู้วางยาพิษหญิงสาว น่าจะเป็นจักรพรรดิชาร์ลที่ 5 แม้เราจะไม่สามารถสืบหาหลักฐานได้ในปัจจุบัน และไม่อาจรู้แน่ชัดว่ามาร์กาเรทาเสียชีวิตจากการวางยาพิษจริงหรือไม่ 

มองในแง่หนึ่ง การเสียชีวิตอย่างไร้ที่มาของหญิงสาวอายุน้อยไม่ใช่เรื่องแปลกในยุคนั้น และหากจะมองกันถึงแรงจูงใจ การที่กษัตริย์จะสั่งฆ่าคนรักของลูกชาย ก็ใช่ว่าจะไม่เคยเกิดขึ้น กษัตริย์อัลฟองโซที่ 4 แห่งโปรตุเกส เคยสั่งฆ่าอีเนส-สาวงามจากแคว้นกาลิเซียซึ่งเป็นคนรักของเจ้าชายเปโตร เนื่องจากลูกชายของพระองค์ไม่ยอมสมรสใหม่ แถมแอบจัดพิธีสมรสลับๆ กับสตรีในดวงใจที่ไม่มีความเหมาะสมทางการเมือง ความรักของเปโตรกับอีเนสเป็นเรื่องฉาวที่ถูกบันทึกอย่างชัดเจนในประวัติศาสตร์ แต่เรื่องราวของฟิลิปกับมาร์กาเรทา เรายังไม่ทราบด้วยซ้ำว่าเกิดขึ้นจริง เพราะอย่างนั้นเรื่องนี้จึงอาจต้องหยุดไว้ในเครื่องหมายคำถาม 

ความตายของสโนไวท์ ว่าด้วยคนแคระและแอปเปิ้ลอาบยาพิษ 

ความตายของมาร์กาเรทา หากว่ามาจากการปองร้าย ผู้รับผิดชอบในความผิดนี้แน่นอนว่าไม่ใช่แม่เลี้ยงของมาร์กาเรทา เนื่องจากแคทเธอรีนา ฟอน แฮตสเฟลด์ เสียชีวิตไปก่อนเหตุการณ์นี้ร่วมสิบปี แม้จะปราศจากจุดเชื่อมโยงสำคัญ แต่เจ้าของทฤษฎีอย่างแซนเดอร์ก็ได้เชื่อมโยงบริบทรอบด้านด้วยข้อสันนิษฐานน่าสนใจ ยกตัวอย่างเช่น คนแคระของสโนว์ไวท์ อาจหมายถึงแรงงานเด็กในเหมืองของบิดา ฟิลิปที่ 4 เคานต์แห่งวัลเด็คและบาดไวล์ดุงเกน เป็นเจ้าของเหมืองขนาดใหญ่ที่ใช้แรงงานเด็กจำนวนมาก ดังนั้นคนแคระในนิทานสโนว์ไวท์ อาจหมายถึงการใช้แรงงานเด็กซึ่งมีขนาดตัวเล็ก พวกเขาเหล่านี้อาศัยอยู่ในกระท่อมขนาดกะทัดรัด มีลักษณะคล้ายกับในนิทาน ปัจจุบันหมู่บ้านที่เชื่อกันว่าเป็นที่พักอาศัยของเด็กๆ ถูกเรียกว่า ‘หมู่บ้านสโนว์ไวท์’ (Schneewittchendorf – Snow White Village) กลายเป็นอีกหนึ่งสถานที่ท่องเที่ยวของประเทศเยอรมนี 

เกี่ยวกับเรื่องแอปเปิ้ลอาบยาพิษ แม้เรื่องราวของมาร์กาเรทาจะไม่ปรากฏการใช้แอปเปิ้ลเป็นอาวุธสังหาร แต่การใช้แอปเปิ้ลกับยาพิษ เคยปรากฏเป็นคดีความในพื้นที่บ้านเกิดของมาร์กาเรทา หลังยุคสมัยของเธอเป็นเวลานานหลายสิบปี คดีนี้เกิดจากชาวบ้านคนหนึ่งซึ่งรู้สึกโกรธแค้นเด็กๆ ที่ชอบเข้ามาขโมยผลไม้ในสวนของเขาจึงได้นำเอายาพิษไปใส่ไว้ในผลแอปเปิ้ล 

‘ผิวขาวเหมือนตุ๊กตากระเบื้อง ปากแดงเหมือนเลือดนก’ นิยามความงามในช่วงเวลาของสโนไวท์ 

เราอาจคุ้นคำบรรยายเกี่ยวกับความงามของสโนว์ไวท์ ว่าเป็นสตรีที่มีผิวขาวราวหิมะ ริมฝีปากแดงดั่งกุหลาบ ค่านิยมผิวขาว กับเรียวปากสีแดง เป็นสิ่งที่ได้รับความนิยมในยุโรปช่วงศตวรรษที่ 16 ซึ่งตรงกับช่วงเวลาของมาร์กาเรทา คนดังที่เป็นไอดอลของความงามในรูปแบบนี้ คือราชินีเอลิซาเบธที่ 1 แห่งอังกฤษ ผู้มีศักดิ์เป็นน้องสาวต่างมารดาของราชินีแมรี่ที่ 1 สตรีที่ได้เจ้าชายฟิลิปไปครอบครอง 

เอลิซาเบธขึ้นครองราชย์หลังการสวรรคตของพี่สาว (เนื่องจากแมรี่และฟิลิปไม่มีทายาท) ทรงเป็นผู้ปกครองคนสุดท้ายของราชวงศ์ทิวเดอร์และได้ปกครองอังกฤษเป็นเวลายาวนานถึง 45 ปี ภาพลักษณ์ที่คนรุ่นหลังคุ้นตาเกี่ยวกับพระองค์ คือการลงแป้งขาวบนหน้า และการทาปากให้มีสีแดงสด ตลอดจนการสวมวิกผมที่ทำให้พระองค์ดูสง่างามน่าเกรงขาม ผิวที่ขาวผ่องของเอลิซาเบธที่ 1 สื่อถึงความบริสุทธิ์ของพระองค์ ส่วนสีแดงสื่อว่าพระองค์เป็นคนสุขภาพดี 

ค่านิยมความงามในรูปแบบนี้เป็นสิ่งที่ผิดธรรมชาติและเครื่องสำอางในยุคนั้นเต็มไปด้วยสารไม่พึงประสงค์อย่างตะกั่วและปรอทส่งผลให้สุขภาพของพระองค์เสื่อมโทรมลงในภายหลัง เอลิซาเบธที่ 1 ปกปิดใบหน้าของพระองค์ด้วยเครื่องสำอางที่มีสารตะกั่วเป็นส่วนประกอบ ทรงทาหน้าขาวกว่าสตรีทั่วไป เชื่อกันว่าเพื่อปกปิดร่องรอยจากไข้ทรพิษ (Smallpox) ซึ่งทิ้งรอยแผลเป็นไว้บนใบหน้า 

ดิสนีย์ VS ความจริง หากสโนไวท์มีตัวตนในประวัติศาสตร์ สาวงามแห่งเยอรมนีช่วงศตวรรษที่ 16 อาจมีรูปลักษณ์ประมาณไหน 

ทุกวันนี้ยังไม่มีใครรู้ว่านิทานสโนไวท์ของสองพี่น้องตระกูลกริมม์ได้รับแรงบันดาลใจมาจากเรื่องราวของมาร์กาเรทาจริงหรือไม่ เพราะแค่ในทวีปยุโรปก็มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับหญิงสาวที่ 1.สวยงาม 2.มีแม่หรือแม่เลี้ยงใจร้าย 3.ตายด้วยพิษตั้งแต่อายุยังน้อย อยู่อีกมาก แต่ในตอนที่วอลต์ ดิสนีย์ ตัดสินใจนำนิทานเรื่องสโนไวท์มาผลิตเป็นแอนิเมชั่น พวกเขาได้นำภาพลักษณ์ความสวยของสโนไวท์มาจากนิยามความงามร่วมสมัยในช่วงทศวรรษที่ 1937s ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่แอนิเมชั่นเรื่องนี้ถูกนำออกฉาย ยกตัวอย่างเช่นทรงผมตัดสั้น ดวงตากลมโต ริมฝีปากอวบอิ่มไปจนถึงรูปหน้าและการลงเมกอัพ 

ส่วนรายละเอียดประกอบฉากรวมไปถึงเสื้อผ้า วอลต์ ดิสนีย์อ้างอิงมาจากสิ่งของในวัฒนธรรมเยอรมันช่วงศตวรรษที่ 16 ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกันกับที่มาร์กาเรทามีชีวิตอยู่ อย่างไรก็ดี ศตวรรษที่ 16 กินเวลายาวนานถึง 100 ปี ดังนั้นจึงเป็นช่วงเวลาที่แฟชั่นเครื่องแต่งกายมีความหลากหลายเป็นอย่างมากจนยากจะสันนิษฐานว่ามาร์กาเรทาเลือกสวมเสื้อผ้าแบบไหน คาโรลิน่า เซโบรสก้า (Karolina Żebrowska) นักประวัติศาสตร์แฟชั่นชาวโปแลนด์เคยสันนิษฐานเกี่ยวกับเครื่องแต่งกายของสโนไวท์ว่า อาจสามารถเทียบเคียงกับภาพวาดสตรีเยอรมันในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน ยกตัวอย่างเช่นงานของลูคัส คาร์นัค คนพ่อ (Lucas Cranach the Elder) จิตรกรชาวเยอรมันยุคเรเนซองส์ผู้มีโอกาสวาดภาพสตรีชั้นสูงหลายท่านช่วงครึ่งแรกของศตวรรษที่ 16 ซึ่งถือว่าอยู่ในช่วงเวลาใกล้เคียงและมีฐานะสังคมไม่ต่างมากนักจากมาร์กาเรทา

หนึ่งในภาพวาดที่โด่งดังของลูคัส คาร์นัค คนพ่อ คือภาพวาดซีบิลแห่งคลีฟส์ (บางแหล่งข้อมูลเรียกว่าซีบิล่า) พี่สาวคนโตของแอนน์แห่งคลีฟส์ (มเหสีองค์ที่ 4 ของเฮนรี่ที่ 8 ผู้เป็นบิดาของทั้งแมรี่ที่ 1 และเอลิซาเบธที่ 1) ซีบิลแห่งคลีฟส์ได้รับเสียงชื่นชมว่าเป็นหญิงงามในยุคนั้น ชุดที่พระองค์สวมยังมีลักษณะเด่นน่าสนใจซึ่งมีความใกล้เคียงกับชุดสโนว์ไวท์ในเวอร์ชั่นของดิสนีย์คือแขนเสื้อแบบพองโชว์สีสันต่างกันระหว่างเนื้อผ้า แขนเสื้อแบบนี้เป็นที่นิยมในเยอรมนีช่วงปี 1530-40s และเริ่มเสื่อมความนิยมลงไปในช่วงปลายทศวรรษที่ 1550s ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มาร์กาเรทาเสียชีวิต (มาร์กาเรทาจากไปในปี 1554)

เอกลักษณ์อีกอย่างในชุดสโนว์ไวท์ของดีสนีย์คือปกคอทรงสูงสีขาว ปรากฏว่าแฟชั่นแบบนี้เป็นที่นิยมในเยอรมนีเช่นกัน โดยปรากฏภาพของสตรีร่วมสมัยสวมใส่เสื้อที่มีปกคอสูงตั้ง ปกคอแบบนี้ได้รับความนิยมตั้งแต่ทศวรรษที่ 1530s เรื่อยมาจนถึงปี 1550s หรือนานกว่า ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่า จุดเด่นสองอย่างในชุดของสโนไวท์ ได้รับแรงบันดาลใจมาจากแฟชั่นที่ถูกสวมใส่จริง ส่วนสิ่งที่ไม่ตรงตามประวัติศาสตร์ ยกตัวอย่างเช่นกระโปรงพลิ้วไหวของสโนไวท์ซึ่งแตกต่างจากการสวมใส่ชุดกระโปรงหนาหนักในยุคนั้น การออกแบบชุดของนางเอกให้ออกมาบางเบาเข้ากับการขยับร่างกาย เป็นแฟชั่นตามสมัยนิยมช่วงทศวรรษที่ 1930s ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่แอนิเมชั่นถูกผลิตออกฉาย มองกันในมุมนี้ เจ้าหญิงสโนไวท์ที่เราคุ้นตาในปัจจุบัน เป็นผลผลิตจากสองช่วงเวลาสำคัญในประวัติศาสตร์ คือช่วงเวลาที่เหตุการณ์ดังกล่าวอาจเกิดขึ้นจริง กับช่วงที่นิทานเรื่องนี้ถูกนำมาขัดเกลาใหม่เพื่อใช้นำเสนอกับผู้คนในวงกว้าง

References:

The Story of Real Snow White Is Far More Gruesome Than Disney’s – https://medium.com/lessons-from-history/the-story-of-real-snow-white-is-much-more-gruesome-than-disneys-cee877699ff8 

Snow White and the Seven Dwarfs: History & Pantomime Origins – https://www.blackpoolgrand.co.uk/history-of-snow-white 

Fashion Expert Fact Checks Snow White’s Costumes | Glamour – https://www.youtube.com/watch?v=XfY11hBWz_0 

What Would Snow White *Actually* Wear? || Making a Historically Accurate Disney Snow White Costume – https://www.youtube.com/watch?v=1cmDY4EYRpg&t=386s 

The Story Of Margaretha Von Waldeck, The Real Snow White – https://historydaily.org/margaretha-von-waldeck-real-snow-white 

The truth behind Queen Elizabeth’s white ‘clown face’ makeup – https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/true-stories/the-truth-behind-queen-elizabeths-white-clown-face-makeup/news-story/0b3fb5f8b97f20d43c0a62a558c0324e 

The post หากสโนว์ไวท์มีจริง ผู้หญิงคนนี้มีตัวตนอยู่ในส่วนไหนของประวัติศาสตร์ appeared first on a day magazine.

ไม่นานมานี้ทีมวิจัยนำโดยนายวินเซนต์ แพนโคเค (Vincent Pankoke) อดีตนักสืบ FBI เกษียณอายุ ได้ออกมาตีพิมพ์แผยแพร่ทฤษฎีใหม่เกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่ชี้ว่าบุคคลผู้ทรยศคือนายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก (Arnold van den Bergh) นักกฎหมายชาวยิวผู้เป็นสมาชิกสภาชาวยิวประจำประเทศเนเธอร์แลนด์

ทีมวิจัยของนายแพนโคเค ประกอบไปด้วยนักวิทยาศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านการวิเคราะห์ข้อมูล ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชญกรรมวิทยา รวมไปถึงที่ปรึกษาด้านอื่นๆ โดยลงมือสืบสวนชุดข้อมูลเอกสารผ่านการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น AI และ Metadata โรสแมรี่ ซัลลิแวน (Rosemary Sullivan) นักมนุษยวิทยาและศาสตราจารย์กิตติคุณจาก University of Toronto ประเทศแคนาดา ได้นำข้อมูลจากการศึกษาที่ว่ามาตีพิมพ์เผยแพร่ในหนังสือ ‘The Betrayal of Anne Frank’ (2022) ข้อสรุปสำคัญในหนังสือกล่าวว่า นายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก น่าจะเป็นผู้รับผิดชอบในกรณีนี้เนื่องจาก 

1. หลังจากสภายิวถูกยุบไปในปี 1943 ตัวเขาไม่ได้ถูกจับเข้าค่ายกักกันเหมือนสมาชิกคนอื่นๆ ดังนั้นจึงเป็นไปได้ว่าเขาขายข้อมูลเพื่อแลกความปลอดภัย

2.หลังสงครามจบลงไม่นาน มีกระดาษข้อความนิรนามถูกส่งไปให้นายอ็อตโต แฟรงค์ (พ่อของแอนน์ แฟรงค์ ซึ่งเป็นผู้รอดชีวิตคนเดียวของครอบครัว) ชี้ว่านายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก คือผู้หักหลัง 

อย่างไรก็ดี บรรดานักประวัติศาสตร์ในเนเธอร์แลนด์ต่างออกมาแย้งทฤษฎีใหม่กันอย่างแข็งขัน บาร์ต ฟาน เดอร์ บูม (Bart van der Boom) นักประวัติศาสตร์และอาจารย์จาก Leiden University ประเทศเนเธอร์แลนด์กล่าวว่า กระดาษข้อความนี้ไม่ใช่หลักฐานใหม่ แต่มันไม่ใช่หลักฐานที่มีน้ำหนักเนื่องจากนักประวัติศาสตร์ (เช่นเดียวกับทีมของนายแพนโคเค) ไม่สามารถระบุได้ว่าใครเป็นผู้ส่ง ในเมื่อไม่ทราบที่มา ไม่ทราบจุดประสงค์ การใส่ร้ายนี้จึงปราศจากน้ำหนักอย่างสิ้นเชิง

“กระดาษใบนี้ถูกส่งให้พ่อของแอนน์ ไม่นานนักหลังสงครามสงบ ในช่วงเวลานี้การใส่ความและเอกสารปลอมถูกส่งให้กันเป็นเรื่องปกติ เป็นไปได้ว่าเจ้าของเอกสารอาจต้องการใส่ไฟนายฟาน เดน เบิร์ก จุดประสงค์คือทำให้เขาถูกจับกุมและดำเนินคดีในฐานะผู้ทรยศ” 

นายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก เป็นสมาชิกสภายิว สภาที่ว่านี้ถูกก่อตั้งในช่วงยึดครองของเยอรมัน (ก่อตั้งปี 1941) เพื่อทำการสอดส่องดูแลและควบคุมชุมชนยิว มีชาวยิวจำนวนมากมองสมาชิกสภาเป็นพวกนิยมนาซี หรือเข้าข้างนาซีเพื่อเอาตัวรอด เป็นไปได้ว่าผู้ส่งเอกสาร อาจมีความแค้นส่วนตัวกับอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก

อ็อตโต แฟรงค์ หลังได้รับจดหมาย ไม่ได้นิ่งนอนใจกับคำกล่าวหา ตัวเขาได้ว่าจ้างนักสืบให้ตามตรวจสอบแต่คดีถูกปิดไปเนื่องจากไม่สามารถหาหลักฐานสนับสนุนข้อกล่าวหา เดวิด บาร์นูว์ (David Barnouw) นักประวัติศาสตร์ชาวดัตช์อีกท่านกล่าวว่า ชื่อของอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก ถูกตัดจากการเป็นผู้ต้องสงสัยอันดับต้นๆ เนื่องจากข้อความในกระดาษขาดความน่าเชื่อถือ 

ศาสตราจารย์กิตติคุณโจฮันเนส โฮววิง เท็น เคท (Johannes Houwink ten Cate ) อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโฮโลคอสต์จากมหาวิทยาลัยอัมสเตอร์ดัม (University of Amsterdam) ประเทศเนเธอร์แลนด์ กล่าวถึงสภายิวที่ผู้ต้องสงสัยสังกัดอยู่ ว่าเป็นหน่วยงานที่ถูกตั้งโดยนาซี เป็นไปได้อย่างไรที่หน่วยงานเช่นนี้จะมีเอกสารที่ซ่อนชาวยิวทั้งหมด เพราะหากมีจริง ชาวยิวเหล่านี้ก็น่าจะถูกจับไปตั้งนานแล้ว “หากเราเชื่อว่านายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก มอบรายชื่อที่ซ่อนให้นาซี เราก็ต้องพิสูจน์ให้ได้ก่อนว่ารายชื่อเหล่านี้ตกมาอยู่ในมือของเขาได้อย่างไร ไม่มีหลักฐานว่าการเป็นสมาชิกสภาทำให้เขาเข้าถึงข้อมูลดังกล่าว สภายิวถูกยุบไปในปี 1943 สมาชิกทั้งหมดถูกส่งไปค่ายกักกัน ส่วนเหตุผลที่นายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก รอดมาได้ เป็นเพราะเขาหลบซ่อนตัวเช่นเดียวกับครอบครัวของแอนน์ แฟรงค์”

ศาสตราจารย์กิตติคุณโฮววิง เท็น เคท กล่าวว่า นักประวัติศาสตร์ติดตามเส้นทางชีวิตของนายอาร์โนลด์ ฟาน เดน เบิร์ก มานานแล้ว และพบว่าตัวเขาเข้าสู่การซ่อนตัวแทบตลอดทั้งปี 1944 เขาตั้งคำถามน่าสนใจ 2 อย่าง 

1.หากคุณซ่อนตัวอยู่ คุณจะเปิดเผยตัวเพื่อมอบที่อยู่ของยิวคนอื่นๆ เพื่ออะไร แน่ใจหรือว่าความสัมพันธ์ของคุณกับนาซี ดีพอที่จะไม่ทำให้ตัวเองถูกจับเข้าค่ายกักกันไปด้วย 

2.ถ้าตัวคุณมีข้อมูลสำคัญเหล่านี้จริง ทำไมไม่เปิดเผยตั้งแต่ปี 1943 ซึ่งเป็นเวลาที่เพื่อนร่วมสภาถูกจับ ทำไมต้องรอถึงปี 1944

ทางฝั่ง Anne Frank House พิพิธภัณฑ์เกี่ยวกับชีวิตของแอนน์ แฟรงค์ ซึ่งตั้งอยู่บนบ้านเดิมที่ครอบครัวเคยหลบซ่อนก็ออกมาแบ่งรับแบ่งสู้ “เราคงบรรจุทฤษฎีนี้ในฐานะความเป็นไปได้ แต่ไม่ใช่ข้อสรุป” โรนัลด์ ลีโอปอลด์ (Ronald Leopold) ผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์กล่าว “มีข่าวลือว่าสภายิวมีที่อยู่ของชาวยิวที่หลบซ่อนจริง แต่ข่าวลือเหล่านี้พิสูจน์ไม่ได้ มันเสี่ยงมากที่จะเก็บข้อมูลซึ่งเป็นดังความเป็นความตายใต้จมูกนาซี” และที่สำคัญ ทำไมชาวยิวที่หลบซ่อนจะต้องมอบที่อยู่ตัวเองให้หน่วยงานอื่นจัดเก็บด้วย

สำนักข่าว The Times of Israel ออกมาตอบโต้ทฤษฎีใหม่ โดยกล่าวว่า การสรุปเช่นนี้เป็นการตอกย้ำแนวคิดเดิมๆ ว่าชาวยิวยอมทำทุกอย่าง กระทั่งขายเพื่อนบ้านเพื่อความอยู่รอดของตัวเอง ดารา ฮอร์น (Dara Horn) นักเขียนชาวอเมริกันเจ้าของผลงานหนังสือ People Love Dead Jews (2022) ให้สัมภาษณ์ว่า ทฤษฎียิวหักหลังยิวได้รับความนิยมอย่างมากในหมู่ผู้อ่านที่ไม่ใช่ชาวยิว มันเป็นส่วนหนึ่งของกลไก victim blaming คนทั่วไปปลดเปลื้องความรู้สึกผิดที่ว่าการตายของยิวมากมายไม่ได้อยู่ในความรับผิดชอบของตัวเอง

เอมิลี่ ชไวเวอร์ (Emile Schrijver) ผู้อำนวยการย่านวัฒนธรรมยิวแห่งอัมสเตอร์ดัม กล่าวว่า ตัวเธอชื่นชมในความตั้งใจที่ดีของทีมงาน แต่เห็นด้วยว่างานชิ้นนี้ขาดมุมมองด้านประวัติศาสตร์อย่างน่าเสียดาย ในขณะที่ลอรี่ เวสเทนเอาท์ (Laurien Vastenhout) นักวิจัยจาก National Institute for War, Holocaust and Genocide Studies ตั้งคำถามถึงการใช้เทคโนโลยีใหม่อย่าง AI และ Metadata ว่ามีส่วนช่วยมากน้อยแค่ไหนในการศึกษา 

“95% ของเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการสังหารหมู่ชาวยิวถูกทำลายในช่วงปลายสงคราม หากมีผู้ทรยศจริง ก็ยังเป็นเรื่องยากที่ตัวตนของเขาจะถูกค้นพบหลังเวลาผ่านมานานขนาดนี้” ศาสตราจารย์กิตติคุณโฮววิง เท็น เคท กล่าวทิ้งท้าย เป็นคำถามที่น่าสนใจว่าการใช้ AI หรือ Metadata จะนำไปสู่บทสรุปที่น่าเชื่อถือได้จริงหรือไม่ในเมื่อเอกสารที่ใช้ เป็นแค่ 5% ของข้อมูลทั้งหมด 

รวมทฤษฎีผู้ทรยศแอนน์ แฟรงค์

ครอบครัวของแอนน์ แฟรงค์ รวมทั้งสมาชิกในห้องลับทั้งหมดถูกจับกุมในวันที่ 4 สิงหาคม 1944 อย่างไรก็ดี เอกสารเรื่องการจับกุมไม่เคยถูกค้นพบ มีตำรวจอย่างน้อยสามคนเข้าร่วมการจับกุม สองในสามเป็นตำรวจชาวดัตช์ 

อ็อตโต แฟรงค์-พ่อของแอนน์ เชื่อมั่นจนวันสุดท้ายว่าพวกเขาถูกทรยศ แต่ยังไม่มีทฤษฎีไหนได้รับการฟันธง 100%  เราไล่ความน่าจะเป็นของเรื่องนี้ออกมาดังนี้ 

1.มีสายโทรศัพท์ปริศนาโทรมาแจ้งตำรวจลับของนาซี (SD) ในเช้าวันที่ครอบครัวแฟรงค์โดนจับ ถ้ามีจริง ทุกวันนี้ยังไม่รู้ว่าเป็นใคร  

2.คนงานในโกดังใกล้ที่ซ่อนตัวเป็นคนแจ้งข่าว นายวิลเลียม ฟาน มาเรน  (Willem van Maaren) ถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้แจ้งที่อยู่ของครอบครัวแฟรงค์ แต่การสืบสวนไม่สามารถบอกได้ว่าเขาผิดจริงและถูกปล่อยตัวในภายหลัง 

3.ชาวดัตช์ผู้สนับสนุนแนวคิดชาตินิยมเป็นคนทรยศ ผู้ต้องสงสัยคนต่อมาคือนายโทนี อัลเลอร์ส (Tonny Ahlers) เขามีแนวคิดสนับสนุนชาตินิยม และเคยมีเรื่องกับพ่อของแอนน์ ตอนอ็อตโตวิจารณ์การทำสงครามของเยอรมัน ในช่วงแรกของการยึดครอง ซึ่งแครอล แอนน์ ลี (Carol Anne Lee) นักเขียนหนังสือชีวประวัติของอ็อตโต แฟรงค์ เชื่อว่าอ็อตโตเคยส่งของให้กองทัพเยอรมันเพื่อป้องกันตัวเองและครอบครัว โดยมีนายอัลเลอร์สทำหน้าที่เป็นตัวกลาง อย่างไรก็ดี เราไม่มีหลักฐานว่าโทนี อัลเลอร์ส รู้เรื่องที่ซ่อนของตระกูลแฟรงค์จริงหรือไม่ และถึงรู้ เขาจะนำเรื่องนี้ไปบอกเพื่ออะไร 

4.ลีนา (Lena) ภรรยาคนงานในโกดังเป็นคนแจ้งข่าว สามีของลีนาทำงานอยู่ในโกดังสินค้าใกล้บริเวณที่ซ่อนและเขาบอกภรรยาเกี่ยวกับกลุ่มคนที่ซ่อนตัวอยู่ มีข้อสันนิษฐานว่า ลีนาคนนี้คือคนที่โทรไปบอกตำรวจ (ตามข้อสันนิษฐานที่ 1) อย่างไรก็ดี ไม่มีหลักฐานอีกเช่นกันว่าปลายสายโทรศัพท์เป็นสตรีคนนี้จริง เพื่อนบ้านของลีนากล่าวว่า เธอเคยพูดถึงคนที่ซ่อนตัวอยู่ในอาคารเดียวกันกับที่สามีทำงาน แต่บอกไม่ได้ชัดเจนว่าลีนาพูดเรื่องนี้เมื่อไหร่ หากเธอพูดหลังวันที่ 4 สิงหาคม (วันที่แอนน์และครอบครัวโดนจับ) มันก็ไม่น่าประหลาดใจ เพราะการจับกุมครอบครัวแฟรงค์มีผู้อยู่ร่วมเหตุการณ์หลายคน อาจรวมไปถึงสามีของลีนาด้วย

5.นักล่ายิวนามว่า แอนนา ฟาน ไดจ์ เป็นผู้รายงานที่ซ่อน แอนนา ฟาน ไดจ์ (Anna van Dijk) เป็นชาวยิวที่เคยถูกนาซีจับได้และผันตัวมาเป็นนักล่าชาวยิวเพื่อปกป้องชีวิตของตัวเอง หลังสงครามสงบ แอนนา ฟาน ไดจ์ถูกประหารชีวิตเนื่องจากมีหลักฐานชี้ว่าตัวเธอเปิดเผยที่ซ่อนของชาวยิวมากมาย หนึ่งในนั้นมีรายชื่อของครอบครัวแฟรงค์ แต่เราไม่มีหลักฐานชัดเจนว่า แอนนา ฟาน ไดจ์เป็นผู้เปิดเผยที่ซ่อน เป็นไปได้ว่าชื่อของครอบครัวแฟรงค์แค่ถูกเพิ่มลงไปในข้อกล่าวหาเพราะถึงอย่างไรแอนนา ฟาน ไดจ์ก็น่าจะถูกตัดสินโทษตายอยู่แล้ว 

6.อาจไม่มีใครทรยศแอนน์ แฟรงค์ ครอบครัวของแอนน์ถูกพบโดยบังเอิญในระหว่างการจับกุมผู้ฉ้อโกงคูปองปันส่วนอาหาร เป็นที่แน่ชัดแล้วว่าผู้ให้ความช่วยเหลือครอบครัวแฟงค์นั้นมีส่วนเกี่ยวข้องกับคูปองปันส่วนอาหารและการค้าในตลาดมืด เป็นไปได้ว่าตำรวจกำลังสืบหาความจริงของเรื่องนี้และบังเอิญตามเบาะแสไปจนพบที่ซ่อนของครอบครัวแฟรงค์เข้า 

References:

Researchers say they may have uncovered who betrayed Anne Frank’s family to Nazis – https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/18/anne-frank-betrayed-investigation/ 

Scholars Doubt New Theory on Anne Frank’s Betrayal https://www.nytimes.com/2022/01/18/books/anne-frank-betrayal-arnold-van-den-bergh.html 

Historians bash ‘rubbish’ findings of investigation into Anne Frank betrayal – https://www.timesofisrael.com/historians-bash-rubbish-findings-of-investigation-into-anne-frank-betrayal/ 

Anne Frank betrayal suspect identified after 77 years https://www.bbc.com/news/world-europe-60024228?xtor=AL-72-[partner]-[bbc.news.twitter]-[headline]-[news]-[bizdev]-[isapi]&at_custom2=twitter&at_medium=custom7&at_campaign=64&at_custom4=018D4126-7786-11EC-8128-6FFE4744363C&at_custom3=%40BBCWorld&at_custom1=[post%20type]&fbclid=IwAR14U2jON_GwSyU9Byu3XmzIcGp3mqHJ3SjH5htFwCsNzxCxv8pMtw1vvaI 
Anne Frank House official site – https://www.annefrank.org/

The post การระบุผู้ทรยศครอบครัวแอนน์ แฟรงค์ด้วย AI น่าเชื่อถือจริงหรือไม่? appeared first on a day magazine.

เอลิซาเบธเป็นผู้ชาย? เรื่องนี้ได้มาจากไหน 

เรื่องเล่ากล่าวว่าเอลิซาเบธตอนอายุแค่ 10 ปีเคยเดินทางออกจากลอนดอนเพื่อหลบหนีโรคระบาด พระองค์เดินทางไปเก็บตัวในหมู่บ้านเล็กๆ ชื่อบิสลีย์ น่าตกใจว่าเจ้าหญิงเกิดป่วยหนักและสิ้นใจ บรรดาผู้ติดตามกลัวว่าพระบิดาของพระองค์ – กษัตริย์เฮนรี่ที่ 8 จะเอาโทษจึงพยายามปกปิดความผิดด้วยการควานหาตัวเด็กสาวที่มีลักษณะคล้ายกันมาเล่นละครตบตา น่าเสียดายว่าไม่มีเด็กหญิงคนไหนในระแวกนั้นมีเส้นผมและสีตาเช่นเดียวกันกับเจ้าหญิง ทีมงานควานหาตัวอยู่นานกลับได้มาแค่เด็กชายคนหนึ่งซึ่งมีลักษณะตามประสงค์ เด็กคนนี้เลยโดนนำมาแต่งองค์ทรงเครื่องเสียใหม่ และต้องรับบทเป็นลูกสาวของพระเจ้าเฮนรี่นับตั้งแต่นั้น 

ทฤษฎีนี้มีชื่อเรียกในประวัติศาสตร์ว่า Bisley Boy Story โดยคนที่ทำให้แนวคิดนี้ถูกถกเถียงอย่างจริงจังคือ แบรม สโตกเกอร์ (Bram Stoker) เจ้าของงานเขียนดังอย่าง Dracula สโตกเกอร์สนใจตำนานเกี่ยวกับเด็กชายจากบิสลีย์ กระทั่งเดินทางไปค้นหาความจริงในหมู่บ้านก่อนจะออกหนังสือเล่มดังคือ Famous Impostors (1910) 

ในหนังสือเล่มนี้ สโตกเกอร์ได้รวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับจอมลวงโลกในประวัติศาสตร์ยกตัวอย่างเช่นเพอร์กิน วอร์เบค ชายผู้อ้างตัวเป็นริชาร์ด ดยุกแห่งยอร์ก หนึ่งในเจ้าชายที่หายตัวไปในหอคอย ไปจนถึงโดแฟ็งตัวปลอม ผู้กล่าวว่าตนเองคือลูกชายผู้รอดชีวิตของหลุยส์ 16 กับพระนางมารี อ็องตัวเน็ต

สโตกเกอร์ไม่เพียงสันนิษฐาน แต่มั่นใจว่าควีนเอลิซาเบธเป็นผู้ชาย โดยอ้างจากการค้นพบศพเด็กหญิงวัย 10-11 ปี ในชุดเครื่องแต่งกายของชนชั้นสูงยุคทิวเดอร์ ในระหว่างก่อสร้างอาคารใหม่ในหมู่บ้าน สโตกเกอร์ยังอ้างถึงข่าวลือร่วมสมัยอีกหลายอย่าง ยกตัวอย่างเช่นคำกล่าวของเคานต์เดอ ฟอเรีย ที่ปรึกษาของฟิลิปที่ 2 แห่งสเปน (อดีตพี่เขยของเอลิซาเบธที่ 1) 

“หากสายข่าวของกระหม่อมไม่โกหก – ซึ่งหม่อมฉันไม่เชื่อว่าจะเป็นเช่นนั้น ด้วยเหตุผลบางอย่างที่พวกเขาให้มา กระหม่อมเข้าใจว่าพระนาง (หมายถึงควีนเอลิซาเบธที่ 1) จะไม่มีทางมีลูก” 

-เคานต์เดอ ฟอเรียเขียนถึงฟิลิปที่ 2 ในปี 1559 ตอนนั้นเอลิซาเบธอายุ 25 ปี 

สโตกเกอร์เชื่อว่าหลักฐานบางอย่างที่ทำให้ราชินีไม่สามารถมีบุตร คือร่างกายของพระองค์ที่ปราศจากมดลูกของเพศหญิง ตัวเขายังได้กล่าวถึงความลับบางอย่างที่เซอร์โรเบิร์ต ไทวิตต์ เคยเขียนไว้ 

“ข้าพเจ้ามั่นใจว่ามีความลับบางอย่างที่เลดี้แอชลีย์ (ผู้ดูแลของเอลิซาเบธขณะยังทรงพระเยาว์) และผู้ดูแลบ้าน (หมายถึงเซอร์โทมัส แพรี่) ไม่มีทางปริปากตลอดชีวิต”

-เซอร์โรเบิร์ต ไทวิตต์ ขุนนางชาวอังกฤษกล่าวไว้ในปี 1549 (ตอนนั้นเอลิซาเบธอายุ 15 ปี)

สโตกเกอร์ดูจะเชื่อว่าความลับนี้คงจะเกี่ยวพันถึงเพศของเอลิซาเบธ เขาคิดว่าความสามารถหลายอย่างของราชินีมีมากเกินไปและไม่ใช่สิ่งที่จะพบได้ในตัวผู้หญิง ยกตัวอย่างเช่นคำกล่าวของพระนางก่อนสงครามอาร์มาดา 

“ข้าพเจ้ารู้ดีว่าตนเองมีร่างกายที่อ่อนแอแบบผู้หญิง แต่ข้าพเจ้ามีหัวใจและความกล้าแบบกษัตริย์ กษัตริย์ของประเทศอังกฤษ”

ซึ่งโรเจอร์ แอชแชม นักวิชาการและนักเขียนชื่อดังที่เคยรับใช้ควีนเอลิซาเบธที่ 1 ได้เคยกล่าวไว้คล้ายกันว่า “จิตใจของราชินีได้รับการยกเว้นจากความอ่อนแอแบบสตรี พระองค์มีพลังในการตัดสินใจเช่นเดียวกับผู้ชาย”

ข้อสันนิษฐานอื่นๆ ที่ถูกยกมาเพื่อสนับสนุนทฤษฎีดีนี้ยกตัวอย่างเช่น 

-พระองค์ไม่เคยแต่งงาน 

-พระองค์สวมวิกผมและแต่งหน้าหนามาก อาจเพื่อปกปิดหนวดเครา 

-พระองค์ไม่ยอมให้ใคร นอกจากหมอส่วนตัวตรวจร่างกาย และไม่ยินยอมให้มีการชันสูตรร่างหลังสวรรคต

-พระองค์มีพระวรกายสูงกว่าผู้หญิงทั่วไป

แต่เอลิซาเบธเป็นผู้ชายแน่หรือ? 

แม้แนวคิดของสโตกเกอร์จะดูตื่นเต้นน่าสนใจแต่กลับไม่ได้รับการเชื่อถืออีกต่อไปในแง่ประวัติศาสตร์เนื่องจากบรรดาหลักฐานที่ตัวเขายกขึ้นมา มีช่องโหว่มากเกินไปเมื่อเปรียบเทียบกับบริบททางสังคมในยุคนั้น ยกตัวอย่างเช่น เป็นไปได้อย่างไรที่พระเจ้าเฮนรี่ที่ 8 จะไม่สามารถจำลูกสาวตัวเองได้ เพราะเอลิซาเบธนั้นแม้จะถูกเลี้ยงในตำหนักของตัวเอง แต่ก็ถูกเรียกตัวเข้าวังหลายครั้งโดยเฉพาะในเทศกาลสำคัญต่างๆ หรือหากเฮนรี่ที่ 8 จำลูกสาวตัวเองไม่ได้จริงๆ รอบกายเจ้าหญิงก็ยังมีบุคคลสำคัญอย่างแมรี่ ทิวเดอร์ (ต่อมาจะขึ้นครองราชย์เป็นควีนแมรี่ที่ 1) – พี่สาวต่างมารดาของพระองค์ และแคทเธอรีน พาร์ – ราชินีคนสุดท้ายของพระเจ้าเฮนรี่ที่ 8 

แมรี่ ทิวเดอร์ ดูแลเอลิซาเบธมาตั้งแต่เด็ก ส่วนแคทเธอรีน พาร์รับหน้าที่ดูแลเอลิซาเบธต่อมากระทั่งเจริญพระชันษาเป็นวัยรุ่น เอลิซาเบธใช้ชีวิตอยู่กับแคทเธอรีน พาร์หลังเฮนรี่ที่ 8 สวรรคตดังนั้นจึงเป็นไปไม่ได้ที่ความผิดปกติของพระองค์จะไม่เป็นที่สังเกตเห็น 

ส่วนเหตุผลที่เอลิซาเบธไม่แต่งงาน นักประวัติศาสตร์ยุคต่อมาตีความกันหลากหลาย เป็นไปได้ว่าพระองค์เรียนรู้จากความผิดพลาดของพี่สาว (แมรี่ที่ 1) การสมรสของพระองค์กับสเปนสร้างความไม่พอใจและทำให้อังกฤษตกอยู่ใต้อิทธิพลต่างชาติ เอลิซาเบธมีข้อจำกัดสำคัญคือทรงเป็นโปรแตสแตนท์ในขณะที่เจ้าชายต่างชาติที่มีฐานะเท่าเทียมและสามารถมอบประโยชน์ทางการเมืองให้อังกฤษได้ “ล้วนเป็นคาทอลิก” แต่หากทรงคิดจะสมรสกับขุนนางหรือเชื้อพระวงศ์ พระองค์ก็ทรงเห็นตัวอย่างที่ไม่สวยนักของควีนแมรี่ – ราชินีสกอตแลนด์เพราะการสมรสของพระองค์กับเฮนรี สจ๊วต ลอร์ดดาร์นลีย์ กลายเป็นหายนะ สร้างความสับสนในพระราชอำนาจและทำลายเสถียรภาพในการปกครอง

ข้ออ้างที่กล่าวว่าเอลิซาเบธมีความสูงมากกว่าสตรีทั่วไปไม่เชิงว่าเป็นเรื่องประหลาด เอลิซาเบธมีความสูงมากกว่าสตรีทั่วไปจริง คือประมาณ 5.5 ฟุต หรือราว 167 เซนติเมตร ในขณะที่ผู้ชายในยุคนั้นมักสูงกันประมาณ 170-175 เซนติเมตร แต่พระบิดาของพระองค์ก็มีความสูงมากถึง 188 เซนติเมตร (ส่วนพระมารดา คือพระนางแอนน์ โบลีน สูงราว 152-161 เซนติเมตร ถือว่าสูงตามมาตรฐานสตรียุคทิวเดอร์) จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่ความสูงจะสืบทอดมาสู่ลูกสาว และหากจะวัดกันที่ความสูงจริงๆ พระนางแมรี่ ราชินีแห่งสกอตแลนด์ ก็มีความสูงมากถึง 5 ฟุต 11 นิ้ว หรือประมาณ 180 เซนติเมตร ถือว่าสูงยิ่งกว่าผู้ชายทั่วๆ ไปเสียด้วยซ้ำ 

มีข้ออ้างว่าพระองค์แต่งหน้าหนาเพื่อปกปิดความเป็นชาย แต่เรื่องนี้มีคำอธิบายแล้วว่าลักษณะ “ผิวขาวเหมือนตุ๊กตากระเบื้อง ริมฝีปากแดงดั่งเลือดนก” เป็นนิยามความงามของสตรีชั้นสูงในยุคนั้น ไม่ใช่พระองค์คนเดียวที่แต่งหน้าแบบนี้ ส่วนเหตุที่ต้องลงแป้งหนามาก ก็น่าจะมาจากความจริงที่ว่าพระองค์เคยป่วยเป็นไข้ทรพิษตอนอายุ 28 ซึ่งแม้จะรอดมาได้แต่ก็ทรงมีแผลเป็นถาวรมากมายบนใบหน้า บรรดาแป้งที่ลงอย่างหนัก น่าจะทำเพื่อปกปิดรอยแผลมากกว่าหนวดเครา 

สำหรับข้อถกเถียงสุดท้ายเกี่ยวกับการไม่ยินยอมให้หมอคนอื่นตรวจร่างกายและไม่ให้มีการชันสูตร แม้จะไม่สามารถหักล้างได้อย่างเด็ดขาด ด้วยเราไม่มีทางรู้ว่าพระองค์คิดอย่างไร เป็นไปได้ว่าทรงไม่ต้องการให้ข่าวลือเกี่ยวกับสุขภาพของพระองค์แพร่ออกไป (ในยุคนั้นเป็นที่รู้กันว่าทุกประเทศมีสายลับอยู่ในทุกราชสำนักของยุโรป) ตลอดชีวิตของพระองค์ ทรงไม่เคยตั้งรัชทายาทอย่างเป็นทางการ ดังนั้นข่าวลือเรื่องสุขภาพของราชินีจึงอาจเป็นเรื่องเปราะบางที่นำไปสู่การก่อกบฏหรือความไม่สงบอื่นๆ 

มาถึงประเด็นเรื่องความลับที่คนใกล้ชิดราชินียินดีปิดไว้ไปตลอดชีวิต ความลับนี้สามารถเป็นเรื่องอื่นๆ ได้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นข่าวลือเรื่องพระองค์มีบุตรนอกสมรส หรือเรื่องฉาวว่าทรงเคยถูกล่วงละเมิดโดยโทมัส ซีมัวร์ ขณะอาศัยร่วมชายคากับพระนางแคทเธอรีน พาร์ (โทมัส ซีมัวร์เป็นสามีคนใหม่ที่พระนางแคทเธอรีน พาร์เลือกสมรสหลังเฮนรี่ที่ 8 สวรรคต)

ทำไมแบรม สโตกเกอร์ถึงเชื่อปักใจว่าเอลิซาเบธไม่ใช่ผู้หญิง? 

ทฤษฎีเรื่องเอลิซาเบธเป็นผู้ชาย คงไม่ได้รับความสนใจหากผู้ออกมาสนับสนุนไม่ใช่ชายผู้มีชื่อเสียงอย่างแบรม สโตกเกอร์ ตัวเขามีชีวิตอยู่ในยุควิกตอเรียซึ่งเป็นช่วงที่ความเป็นหญิงชายถูกแบ่งแยกจากกันโดยเด็ดขาดผ่านหน้าที่และความรับผิดชอบในครอบครัวและสังคม ความเป็นสุภาพบุรุษในยุคนี้มีที่มาจากสำนึกที่ว่าสุภาพสตรีเป็นเพศที่อ่อนแอ ต้องได้รับการปกป้อง เนื่องจากพวกเธอขาดภาวะในการควบคุมอารมณ์ มักทำอะไรตามใจคิดดังนั้นจึงเป็นหน้าที่ของฝ่ายชายที่ต้องคอยชี้แนะและสั่งสอน 

ยุคสมัยของสโตกเกอร์เต็มไปด้วยอคติทางเพศที่ฉาบทับความคิด จนอาจบิดเบือนข้อสันนิษฐานทางประวัติศาสตร์ ควีนเอลิซาเบธที่ 1 นั้น “เก่งกาจและเฉลียวฉลาดเกินกว่าจะเป็นผู้หญิง” ดังนั้นทฤษฎีเรื่องความเป็นชายจึงได้รับความนิยมในช่วงเวลาดังกล่าว แม้มันจะฟังดูงี่เง่าและไร้สาระเมื่อมองกันด้วยหลักฐานและสายตาแบบปัจจุบัน 

คำถามเรื่องเพศของราชินีและทฤษฎี Bisley Boy Story ในมุมหนึ่งอาจฟังดูขบขันแต่ก็เป็นกระจกสะท้อนที่ทำให้เรามองเห็นค่านิยมในสังคมที่ต่างไป กลายเป็นหลักฐานที่ชี้ให้เห็นว่าการตีความประวัติศาสตร์สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามช่วงเวลาและสายตาของบุคคลในแต่ละยุคสมัย

References:

https://www.historyanswers.co.uk/kings-queens/edward-oxford-the-maniacal-pot-boy-who-nearly-killed-queen-victoria/

https://deepenglish.com/lessons/was-queen-elizabeth-i-man/

https://www.rmg.co.uk/stories/topics/queen-elizabeth-i-facts-myths

https://www.historicmysteries.com/queen-elizabeth-man/?fbclid=IwAR3S2G_fUmCFaNp_K39E-AAnMS6c0vPBpQ4Nc5dMt4tz6IknHYtQGkwW39k 
https://www.youtube.com/watch?v=15_HXkkoaV8

The post ทำไมคนอังกฤษถึงเคยคิดว่าเอลิซาเบธที่ 1 เป็นผู้ชาย? appeared first on a day magazine.