The post เที่ยวเมืองเก่ากับรถเก๋าเก๋า มิตรภาพของชาวสองล้อวินเทจ appeared first on a day magazine.

จากเวที The Voice ในฐานะนักร้องที่มีเอกลักษณ์ด้วยเสียงเอื้อนแบบไทยๆ ซึ่งเรียกได้ว่าเธอมีความ ‘เก่า’ อยู่ในดีเอ็นเออยู่แล้วเพราะโตมากับเพลงลูกทุ่ง ลูกกรุง และสุนทราภรณ์ ทุกวันนี้เมื่อกลายเป็น ‘สยาโม’ ยิ่งทำให้คาแรกเตอร์ของเธอชัดและเป็นตัวเองมากขึ้น ทั้งแฟชั่น ไลฟ์สไตล์ และเพลง ทั้งนี้ด้วยความหวังว่าอยากเป็นผู้ผสานคน 2 เจเนอเรชันเข้าด้วยกันโดยการทำให้อดีตกลายเป็นปัจจุบัน

ชวนทำความรู้จัก ‘สยาโม’ ในบทสัมภาษณ์ชิ้นนี้

ชื่อ ‘สยาโม’ มาจากอะไร

ตอนแรกตั้งชื่อ ‘สยาโม’ ไว้เรียกเล่นๆ กับเพื่อน มาจากชื่อจริง ‘สยาภา’ และชื่อเล่น ‘แตงโม’ แต่พอวันหนึ่งมาทำคอนเทนต์แบบนี้ ชื่อนี้มันเลยแจ้งเกิดกลายเป็นชื่อที่ให้ความรู้สึกครึ่งหนึ่งมีความเป็นไทยอีกครึ่งหนึ่งมีความสมัยใหม่ เลยนิยามชื่อ ‘สยาโม’ ย่อมาจาก สยามโมเดิร์น

จุดเริ่มต้นในการหยิบจับของวินเทจ ของมือสอง

จริงๆ เริ่มต้นจากการร้องเพลง เราเป็นเด็กต่างจังหวัด เพลงที่ร้องพ่อแม่ก็จะสอนให้ร้องเพลงลูกทุ่งพออยู่โรงเรียนก็เป็นนักร้องประกวดร้องเพลงลูกทุ่ง ลูกกรุง สุนทราภรณ์ อยู่กับผู้ใหญ่ อยู่กับครูอาจารย์เยอะ เพราะฉะนั้นมันเลยมีความแก่อยู่ใน DNA ประมาณหนึ่งพอไป The Voice ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ก็จะเป็นแตงโมที่ชอบร้องเพลงที่มีความเป็นไทยผสม เพราะฉะนั้นมันติดตัวมาตั้งแต่เด็กเลย แตงโม คือคนที่ร้องเอื้อนๆ ไง มันพัฒนาจนหาความเป็นตัวเองเลยรู้สึกว่าสิ่งนี้มันใกล้ตัวที่สุดและมันก็เชื่อมโยงกับความชอบเสื้อผ้ามือสองพอดี

แล้วเริ่มสนใจการแต่งตัวแนววินเทจได้ยังไง

เมื่อก่อนตอนมัธยมก็มีความสนใจเรื่องเสื้อผ้ามือสองอยู่แล้ว ชอบไปเดินโกดังหรือตลาดมือสอง แต่ในตอนนั้นยังไม่มีโอกาสได้แต่งเพราะช่วงมัธยม 5 วันก็ใส่ชุดนักเรียนหมด เสาร์-อาทิตย์ ก็ไม่ได้มีเวลามาสร้างสรรค์ลุคว่าเราชอบอะไรหรือต้องแต่งแบบไหน

จนเข้าสู่มหาลัยเรียนที่ศิลปากรช่วงปีสองไม่บังคับให้ใส่ชุดนักศึกษา ก็เริ่มเห็นรุ่นพี่แต่งตัว เพื่อนแต่งตัวเลยเริ่มหยิบสิ่งใกล้ตัวหรือสิ่งที่เรามีเอามาแต่งและรู้สึกสนุกกับการแต่งตัวไปเรียนทุกวัน เด็กศิลปากรคือแต่งตัวกันสุดมากๆ ก็เลยรู้สึกว่าการที่แต่งตัวแปลกไม่เหมือนสมัยนิยมไม่ใช่สิ่งที่น่าอาย รู้สึกว่ามีความมั่นใจมาจากความเป็นศิลปากรด้วย

คลิปแรกที่ทำให้เป็นที่รู้จัก

คลิปแรกจะเป็นคลิปที่ไปดัดผม เมื่อก่อนเป็นคนผมตรงผมยาวตอนนั้นก็นึกสนุกอยากไปดัดผมเลยเดินไปหาร้านคุณป้าแถวสวนหลวง ร.9 ว่า หนูอยากดัดผมแบบคนสมัยก่อนเขาดัดกันคุณป้าทำให้หน่อย ก็ทำคลิปเล่นๆ ลงไปไม่ได้คาดหวังอะไรยอดวิว 1 วันก็คือ 3 ล้านวิว 

พอหลังจากนั้นก็คิดต่อว่าจะทำยังไงให้คนดูอยู่กับช่องเราแล้วเสพคอนเทนต์ที่มันเชื่อมโยงกันต่อไป ซึ่งคนที่เข้ามามีความสนใจด้านความงาม ด้านบิวตี้ วันรุ่งขึ้นเลยตัดสินใจตั้งกล้องแต่งตัวไปเรียนที่มหาลัย เอาเสื้อผ้ามือสองของเราที่มีอยู่แล้วมาใส่ หลังจากนั้นคนก็เริ่มติดตามเพิ่มขึ้นประมาณหนึ่งจากคลิปที่แต่งตัวทุกวันๆ ก็เลยรู้สึกว่าแม่เราก็มีชุดสมัยก่อนเลยไปขอให้แม่รื้อชุดออกมาให้ดูหน่อยหลังจากนั้นคนก็แห่มาติดตามจากคลิปแม่

ตั้งแต่พาคุณแม่มาแต่งตัวด้วยกันรู้สึกว่ามีความผูกพันกันมากขึ้นไหม

จริงๆ ทุกวันนี้ก็ไม่มีบทสนทนาอะไรที่จะคุยกับแม่ได้มาก แต่พอวันหนึ่งที่ชุดแม่มันได้รับความสนใจ คนเข้ามาชมแม่เราเยอะมากมันก็เริ่มมีคอนเทนต์ให้คุยกันมากขึ้น เริ่มอยากรู้ว่าสมัยก่อนเป็นยังไง เสื้อผ้าบางตัวการที่เขาเอามาให้ใส่เขาก็จะเล่าให้ฟังนะว่าชุดนี้แม่ใส่ตอนอายุเท่าหนู ชุดนี้ใส่ตอนทำงานที่นี่ที่แรกมันก็จะมีเรื่องราวอยู่ในนั้น ได้เห็นรูปคุณพ่อคุณแม่ไปเดตด้วยกันหรือแฟชั่นชุดลำลอง ก็น่ารักดีค่ะ 

เมื่อก่อนก็ไม่เคยสนใจแต่พอมาเป็นสยาโมแล้วคนยอมรับและสนับสนุนในตัวเองด้านนี้เราก็ยิ่งมีความอยากรู้อยากเห็นเพิ่มมากขึ้นซึ่งก็กลายเป็นภาพจำไปเลยว่าสยาโมต้องไปกับคุณแม่ มันก็มีความน่ารักแบบเรายังไม่ค่อยเห็นอินฟลูเอนเซอร์คนไหนในไทยเอาแม่มาเล่นกับเสื้อผ้าก็เป็นจุดเชื่อมโยงให้สนิทกับแม่

คัตติ้งชุดสมัยก่อนกับปัจจุบันมีความแตกต่างกันไหม

จริงๆ มันมีความละเอียดกว่าเสื้อผ้า Fast Fashion มากๆ เลย ปัจจุบันรายละเอียดมันก็จะเป็นแบบกระดุมเรียบๆ หรือเสื้อตัวเดียวแต่ว่าสมัยนั้นจะมีรายละเอียดตั้งแต่การเลือกกระดุม เช่น ลายกระดุมฉลุไหม เสื้อตัวหนึ่งมี 2-3 เลเยอร์ ในสมัยนั้นมันเป็นความครีเอทีฟมากๆ และคุณภาพผ้ามันดูออกว่ามีความละเอียดกว่า 

อย่างแม่จะมีช่างประจำตัว ยิ่งเป็นชุดสั่งตัดก็จะรู้ว่าสัดส่วนแม่เท่าไหร่ เวลาแม่มีไอเดียหรือไปดูนิตยสารมาก็จะเอานิตยสารไปให้ช่างตัดดู มันก็จะแบบตามตัวเลย รายละเอียดจะมีมากกว่าเสื้อผ้าซื้อทั่วไป คุณแม่ก็จะชอบแฟชั่นมาตั้งแต่ไหนแต่ไร แต่ทุกวันนี้จะชอบไปเดินพาหุรัด สำเพ็ง ก็จะเบนเข็มมาเป็นพวกผ้าไทย

รู้สึกว่าคาแรกเตอร์ในด้านศิลปินมีเอกลักษณ์มากขึ้นไหม

เมื่อก่อนจะมีปัญหาใหญ่มากๆ คือการวาง Position ศิลปิน รู้สึกว่าเราร้องเพลงดีแล้วแต่ทำไมมันไม่ดัง ทำไมคนไม่จำ คนบอกว่ามันยังไม่มีคาแรกเตอร์ แต่พอวันนี้เป็นสยาโมแล้วทำให้คาแรกเตอร์ชัดมากขึ้น กลายเป็นว่าทำอะไรคนก็จำ ไม่ต้องร้องเพลงคนก็จำอย่างล่าสุดก็เป็นเพลงที่อยากใส่ความเป็นไทยๆ ความเป็นโบราณเข้าไปในความสมัยใหม่มันก็ยิ่งเป็นตัวเอง ทั้งแฟชั่น ไลฟ์สไตล์ แล้วก็เพลง ในปีนี้ก็มีแพลนที่จะออกซิงเกิลเป็นสยาโมจริงๆ เลย

ระหว่างทำคอนเทนต์กับร้องเพลงชอบอะไรมากกว่า

อืม คนละแบบดีกว่า รู้สึกว่าร้องเพลงเป็นสิ่งที่สวรรค์ให้เรามา มันเป็นพรสวรรค์แล้วเรารู้สึกว่าเราทิ้งไม่ได้เด็ดขาดเลย เรารู้สึกว่าการร้องเพลงคือสิ่งที่เราทำได้ดีที่สุดในชีวิตอยู่แล้ว แต่การทำคอนเทนต์มันคือสิ่งที่เราได้เป็นตัวเอง มันเป็นตัวเองในมุมมองที่หลากหลายแล้วก็เป็นเหมือนห่วงโซ่ให้ประโยชน์กับหลายๆ คนได้

อะไรคือนิยามของ อดีตที่หวนคิดถึง Nostalgia สำหรับคุณ

จริงๆ คำว่า Nostalgia เป็นคำที่พึ่งมารู้จักหลังจากทำ TikTok ไม่รู้ตัวว่าคอนเทนต์ที่ทำมันคือการเอา Nostalgia มาเล่นกับคนดูซึ่งเราคิดว่า Nostalgia เป็นความรู้สึกคิดถึงสิ่งที่เกิดขึ้นในอดีต บางสิ่งมันก็เป็นความสุข บางสิ่งมันก็เป็นกึ่งเศร้านิดๆ ถ้าในแง่ความสุข Nostalgia ทำให้ได้พักปัจจุบันแล้วกลับไปนึกถึงเวลาที่มีความสุขในอดีต แต่บางครั้งที่นึกถึงความรู้สึก Nostalgia ขึ้นมาก็รู้สึกหน่วงๆ ร้องไห้ น้ำตาคลอ

แต่ทั้งหมดทั้งมวลเราคิดว่ามันคืออารมณ์ความรู้สึกหมดเลย สิ่งนี้รู้สึกว่าการที่เราเอามาทำคอนเทนต์คนก็เลยรู้สึกง่ายเพราะทุกคนก็มีความ Nostalgia อย่างความสุขน่าจะเป็นการรอดูละครหลังข่าวในดวงใจกับที่บ้านตอนกินข้าวทุกวัน

นอกจากคอนเทนต์บิวตี้มีคอนเทนต์อื่นไหม

ก็มีค่ะ จะมีทั้งอาหาร แฟชั่น ไลฟ์สไตล์ ไปในที่ที่ผู้สูงอายุไปกัน รู้สึกว่าสิ่งนี้วัยรุ่นน่าจะอยากเห็นเพราะมันเป็นสิ่งที่ไม่ได้เจอจากช่องที่อินฟลูเอนเซอร์คนอื่นลง พาไปซื้อของมือสองก็มีความเชื่อมโยงสมัยก่อนกับของเก่า

ประจวบเหมาะที่มันเป็นเทรนสมัยนี้ด้วย วัยรุ่นชอบซื้อของมือสองมันเลยเป็นโอกาสที่คลิปเราได้รับความนิยมมากขึ้น เพราะการที่คนเริ่มชอบจากบิวตี้ซึ่งความเป็นบิวตี้คือบิวตี้ในแบบรุ่นแม่ รุ่นยาย มันคือการเอาแก่นของความเป็นวินเทจมาแตกได้อีกหลายแขนง 

ตอนนี้มีเทรนด์การแต่งตัวแบบ Y2K หรือการ Thrift เสื้อผ้ามือสอง คุณมองเห็นอะไรในเทรนด์ปัจจุบันของคนรุ่นใหม่บ้าง

วนไปเรื่องเดิมก็คือเป็นเทรน แต่ Y2K มันก็เป็นช่วงหนึ่งของความวินเทจก็คือช่วง 1990s-2000s กลุ่มวัยรุ่นในปัจจุบันที่จะนำเทรนเมื่อตอนสมัยเด็กที่ทันยุค Y2K แต่ในยุคนั้นอาจจะไม่มีโอกาสให้ใส่หรือไม่มีกำลังซื้อก็เลยเอาความชอบตอนที่เราเด็กๆ ที่ไม่มีกำลังซื้อกลับมาในทุกวันนี้ที่มีกำลังซื้อ อยากใส่อะไรก็ใส่ไม่ต้องตามพ่อแม่เอาความชอบตอนนั้นมาทำ จริงๆ คนวัยเราก็เริ่มที่จะแต่งตัวเอง เป็นตัวของตัวเองแล้วน่าจะเป็นส่วนหนึ่งที่ Y2K กลับมาบูม

คุณคิดยังไงกับการที่เสื้อผ้ามือสองหรือแม้แต่ไอเทมมือสองต่างๆ เริ่มเป็นที่นิยมจนกลายเป็นธุรกิจ Nostalgia Market

ส่วนหนึ่งเป็นเทรนด์ด้วยพอดีและอินฟลูเอนเซอร์ก็มีความสำคัญมากเพราะพอหลายๆ คนเริ่มเล่นของมือสองคนก็จะรู้สึกว่ามันไม่ใช่เรื่องไกลตัว มันสามารถเอามาใส่ได้และมันมีความง่ายเป็นของตัวเองอยู่แล้ว ทุกบ้านมีชุดพ่อแม่หรือชุดที่เราใส่ตอนเด็กๆ ไม่ได้ใส่นานแล้ว

ปัจจุบันเริ่มมีการรณรงค์กระแส Sustain มาสักพักหนึ่ง เรื่องเสื้อผ้ามือสองเป็นการแก้ไขปัญหาที่ต้นตอเลย เพราะ Sustain คือความยั่งยืน ไม่ทำลายโลก ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม เมื่อไม่มีกำลังซื้อใหม่กำลังการผลิตจะน้อยลงส่งผลเป็นวงจรต่อๆ กัน ก็คิดว่าเป็นผลดีทั้ง 2 ฝ่าย ทั้งผู้ประกอบการเสื้อผ้าบางกลุ่มทั้งโลกด้วย เสื้อมือสองก็มีราคาถูกบวกกับกระแส Sustain ทำให้มันเข้าถึงง่ายแล้วไม่รู้สึกว่ามันแปลกอะไรที่จะใส่เสื้อผ้ามือสอง

คิดยังไงกับมุมมองเกี่ยวกับเสื้อผ้ามือสองของคนไทย การที่บางคนไม่กล้าซื้อเสื้อผ้ามือสองเพราะไม่มั่นใจว่าเสื้อผ้าบางตัวเป็นของผู้ที่เสียชีวิตแล้วหรือเปล่า

จริงๆ เมื่อก่อนก็เป็น แต่พอเริ่มเข้ามาอยู่ในวงการของมือสอง เวลาเดินซื้อของที่ตลาดมือสองก็ไม่ได้คิดอะไร คิดว่าแบบทุกที่มีคนตายอยู่แล้ว (หัวเราะ) จริงๆ ก็ดูแค่ดีไซน์ ไม่ได้คิดเยอะขนาดนั้น แต่ว่าไม่เคยเจอนะคะ ไม่มี (หัวเราะ) จริงๆ มันก็เป็นแค่สิ่งของ มันก็เหมือนสถานที่ ทุกที่มีคนตายมันอยู่ที่เราคิดมากกว่า

อยากบอกอะไรเกี่ยวกับคนรุ่นใหม่เกี่ยวกับเสื้อผ้าบ้างไหมแบบความเข้าใจผิดๆ ที่อยากให้เขาเปิดใจ ในฐานะที่คุณสยาโมมาอยู่ตรงนี้

คนรุ่นใหม่ทุกคนพยายามที่จะมีตัวตน แต่การที่จะมีตัวตนได้มันอาจจะต้องใส่ความมั่นใจเยอะมากๆ ทุกคนต้องการเป็นที่ยอมรับแต่ในช่วงแรกคนอาจจะยังไม่ยอมรับ ทำให้รู้สึกว่าตัวเองยังไม่ดีพอ รู้สึกว่าต้องวิ่งตามสิ่งที่ทุกคนคิดว่าดีซึ่งเราก็เคยเป็นเหมือนกัน แต่วันหนึ่งที่มันมีความมั่นใจเกิดขึ้นแล้วเราก็เชื่อในสิ่งที่เราชอบจริงๆ แล้วก็ลองทำ สุดท้ายการเป็นตัวเองมันจะได้ผลดีและผลมันจะออกมาดูดีกว่าการที่พยายามไปปรับตัวให้มันเป็นในสิ่งที่คนอื่นยอมรับมากกว่า

คิดว่าเสื้อผ้าเป็นจุดเชื่อมอะไรของ 2 เจเนอเรชัน

เสื้อผ้าเป็น Physical เป็นของเชิงประจักษ์ ทำให้มุมมองของกลุ่ม 2 วัยต่างกัน คนรุ่นใหม่ก็รู้สึกว่าเป็นสิ่งที่แปลกใหม่และพึ่งเห็นว่ามีความน่าสนใจ ประกอบกับเทรนด์สมัยนี้การทำตัวแปลกใหม่เป็นเทรนด์ที่คนก็อยากลงไปเล่น ในขณะเดียวกันคนรุ่นเก่าก็รู้สึกว่าได้เห็นในสิ่งที่เขาเคยเห็นในยุคที่เขาเจริญรุ่งเรือง เขาได้กลับมาเห็นอีกครั้งหนึ่ง เหมือนทำให้ได้ชื่นฉ่ำหัวใจอีกครั้งหนึ่ง ได้เห็นภาพเดิมๆ สมัยนั้น มันเป็นความสุขในต่างมุมมองของคน 2 เจเนอเรชันที่มีเสื้อผ้าเป็นตัวเชื่อม

อยากรู้ว่าคนรอบข้างคุณสยาโมมี Feedback อะไรกับการแต่งตัวสไตล์นี้

ตอนแรกที่ยังไม่ได้เป็นสยาโมก็มีคำพูดว่าแต่งตัวเหมือนครูเลย (หัวเราะ) อุ้ย วันนี้มึงเหมือนครูจัง ในชีวิตจริงไม่ค่อยมีค่ะ มีแต่พูดเล่นๆ แบบวันนี้มึงเหมือนครูจัง Texture เสื้อมึงเหมือนยายกูเลยแต่ก็ไม่รู้สึกแย่ค่ะ ก็เราตั้งใจเอาเสื้อยายมาใส่ (หัวเราะ) ก็เข้าใจแบบนั้นแหละถูกแล้ว เราตั้งใจที่จะแตกต่างอยู่แล้ว แต่ก็จะมีในโลกออนไลน์บ้าง เช่น แก่อยู่แล้วทำตัวให้แก่อีกทำไม ประมาณนั้นแต่ว่าจริงๆ ไม่เยอะเลยค่ะ น้อยมากๆ พอตอนหลังที่มันเริ่มเป็นเทรนด์เราก็เริ่มเห็นว่าเพื่อนเอาเสื้อผ้ามือสองมาใส่กันเยอะนะ อาจจะเป็นเพราะว่ามีคนทำก่อนและการทำตามก็ไม่ใช่เรื่องยากเท่าการทำก่อน

อยากให้ภาพจำของตัวเองในอีก 10-20 ปี เป็นยังไง

ก็คงอยากจะเห็นว่าเราเป็นไอคอนแห่งยุคในการผสาน 2 เจเนอเรชันเข้าด้วยกันโดยการที่ทำให้อดีตกลายเป็นปัจจุบันได้เรื่อยๆ เป็นผู้หญิงแห่งยุคที่มีความมั่นใจ มีความเท่ ไม่ล้าหลังไปตามกาลเวลาหรือแม้กระทั่งผ่านไป 10 20 30 ปี ก็ยังเป็นไอคอนแห่งยุคได้อยู่

The post คุยกับ ‘สยาโม’ ครีเอเตอร์สายวินเทจ กับเรื่องราวของอดีตที่หวนคิดถึงในเสื้อผ้ามือสอง appeared first on a day magazine.

ถ้าใช่ ‘สีชา Craft and Tea’ คงสามารถติ๊กถูก ผ่านเกณฑ์ร้านลับได้ทุกข้อ

ร้านนี้เกิดจากความชอบและตัวตนของ กุ๊ก-ชุติมา กัณหานนท์ และ จร-ขจรศักดิ์ ศิลารักษ์ สองคู่รักสายอาร์ตที่อยากสร้างคาเฟ่ที่ให้บรรยากาศเหมือนได้นั่งอยู่บ้านเพื่อน นั่งจิบชาเพลินๆ พร้อมชวนทุกคนมาสร้างงานศิลปะแบบใกล้ชิดธรรมชาติริมคลองบางหลวง 

บางวันเราถ้าโชคดีพออาจได้ยินเสียงกลองยาวที่ชาวคณะกลองยาวไผ่ทองคำ ศิลปะการแสดงที่สืบทอดมาจากกรมศิลป์ซึ่งตั้งอยู่ในละแวกเดียวกันมาฝึกซ้อมกันในวันเสาร์-อาทิตย์ จนลืมไปชั่วขณะว่าเรากำลังอยู่ในกรุงเทพฯ 

ในวันที่แดดจ้ากำลังดี a day ชวนทุกคนไปลัดเลาะริมคลอง เดินเข้าตรอกเล็กๆ เพื่อไปเจอกับคาเฟ่ลับที่ซ่อนตัวอยู่เงียบๆ ในชุมชนที่กำลังรอทุกคนไปค้นพบ

แต่งแต้มร้านด้วยงานศิลปะ 

ร้านสีชา Craft and Tea แม้วิธีเดินทางอาจดูซับซ้อน แต่ไม่ได้เข้าถึงยากอย่างที่คิด เพราะมีทางตัดผ่านให้เดินได้สบายๆ สามารถเดินทางได้ทั้งทางน้ำและทางบก ถ้ายึดความสะดวกเป็นหลักสามารถเดินจาก MRT สถานีบางไผ่ แล้วข้ามสะพานข้ามคลองบางหลวง ก่อนเลี้ยวซ้ายเข้าซอยดงกล้วย จากนั้นเดินต่ออีกหน่อยจะเจอบ้านหลังน้อยรั้วสีฟ้า ที่มีป้ายร้าน ‘สีชา’ บ่งบอกว่าเรามาถึงที่หมายแล้ว 

ไม่นานกุ๊กและจรเจ้าของร้านก็ต้อนรับเราด้วยเวลคัมดริงก์ ชามินต์สีฟ้าสดใสทั้งแบบร้อนและเย็นชื่นใจให้เรานั่งพักคลายร้อนจากการเดินทาง พร้อม ‘หมีพูห์’ กับ ‘กระเป๋า’ เจ้าพูเดิลน้อย 2 ตัวที่กระโดดไปมาคอยต้อนรับเราอย่างน่ารัก

ร้านนี้เกิดจากอดีตคนเคยทำงานสายอาร์ต ลูกหลานชาวริมคลองที่ผันตัวมาเปิดร้านคาเฟ่ของตัวเองอย่าง กุ๊ก ซึ่งเคยเป็นอดีตคอสตูมดีไซเนอร์ให้กับ ภัทราวดี มีชูธน ศิลปินแห่งชาติ รวมทั้งทีมทำหนังสั้นของ อุ๋ย-นนทรีย์ นิมิบุตร กับค่ายกันตนา และ จร กราฟิกดีไซเนอร์ผู้หลงใหลในการถ่ายภาพและวาดรูป

ร้านสีชา มาจากการผสมคำว่า ‘สี’ ซึ่งมาจากการที่ทั้งคู่เป็นคนเรียนศิลปะ บวกกับ ‘ชา’ เครื่องดื่มที่พวกเขาชื่นชอบ จนถึงขนาดไปร่ำเรียนวิธีเบลนด์ชา จนได้ชาดอกไม้และชาผลไม้เป็นซิกเนเจอร์ของร้าน

พวกเขาช่วยกันรีโนเวตบ้านหลังนี้และตกแต่งเองทั้งหมด ในร้านเราจะเห็นงานศิลปะทั้งภาพวาดลายเส้น โปสการ์ด งานถัก และงานฝีมืออื่นๆ ตกแต่งอยู่ทั่วทั้งร้าน ภายในตัวบ้านที่มีผนังสีเหลืองสดใส รวมทั้งมุมโปรดทั้งในตัวบ้านและนอกบ้าน

กุ๊กเล่าว่าเดิมทีเคยเปิดคาเฟ่ในชื่อร้านเดียวกันที่จังหวัดอุทัยธานี ก่อนย้ายกลับมาที่คลองบางหลวงเพื่อดูแลแม่ที่แก่ชราลงทุกวัน ทั้งคู่เลือกบ้านของลุงกับป้าที่เพิ่งเสียไปมาเป็นทำเป็นคาเฟ่ ด้วยความตั้งใจว่าอยากทำให้บ้านนี้กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง

“ร้านนี้เป็นบ้านของลุงกับป้า เขามีความรักและความผูกพันกันมานานแล้ว วันหนึ่งป้าเสียไป ลุงที่เป็นอัลไซเมอร์คิดว่าป้าไม่เสีย คิดว่าหนีไป สุดท้ายลุงก็ตรอมใจ จนเสียไปเข้าเดือนที่สองแล้ว เราเลยอยากทำให้บ้านมีความรักเหมือนเดิม”

ทั้งคู่ตั้งใจให้ร้านนี้เป็นคาเฟ่สไตล์โฮมมี่ บรรยากาศเหมือนห้องรับแขกต้อนรับเพื่อนฝูง เหมาะกับการอ่านหนังสือ วาดรูป หรือนั่งทำงาน

“มีลูกค้านั่งตั้งแต่บ่ายโมงถึงสี่โมงครึ่ง คือน้องทำงานเพลินลืมเวลาไปเลย แล้วยิ่งบางคนได้ยินเสียงกลองยาว เขาบอกว่าเหมือนหลุดไปอีกโลก เขาไม่เคยเห็นแบบนี้ คาเฟ่ส่วนใหญ่มีแอร์ แต่เราดึงความเป็นบ้าน ความเป็นท้องถิ่น รวมทั้งสีร้านเราก็ทำให้มันใกล้เคียงข้างนอกให้กลายเป็นจุดเด่นของร้านเรา”

“เราอยากให้เป็นคาเฟ่ที่ไม่เหมือนคาเฟ่ทั่วไป ไม่ได้เพอร์เฟกต์ แต่ต้องเป็นคนต้องการธรรมชาติ รักความสงบ เพราะร้านเราจะไม่พลุกพล่าน”

ศิลปะบำบัดใจ 

นอกจากชาดอกไม้และผลไม้ที่เจ้าของร้านเบลนด์เองแล้ว ในร้านยังมีไอศกรีมโฮมเมด เบเกอรีที่หมุนเปลี่ยนไปทุกวัน และอาหารจานหลักที่ทำจานต่อจาน กับเมนูน่าลอง เช่น พิซซ่าแป้งโรตี และผัดกะเพราเบคอน ร้านตั้งใจดึงรสชาติจากวัตถุดิบออกมาโดยไม่ใส่ผงชูรส

“เราอยากให้เขาเสพบรรยากาศ ฝรั่งที่เป็นเชฟอยู่ต่างประเทศ เขามาแล้วก็ชื่นชอบมากเลย เกาหลีก็มา ร้านเราไม่ใส่น้ำตาล เวลาปรุงอาหารก็ไม่ใส่ผงชูรส ความอร่อยมันอยู่ที่เรามิกซ์กับวัตถุดิบ”

“ไม่ว่าจะเป็นจากอาหารหรือเครื่องดื่ม บางคนถามว่าไปเรียนที่ไหนมา เราก็บอกไม่ได้เรียนหรอก ก็เรียนศิลปะนี่แหละ เอาสิ่งที่เป็นตัวเรามาใส่ในนี้ ไม่ว่าเราจะชิมอะไรก็เป็นสิ่งที่เราชอบ เพราะฉะนั้นอาจจะไม่ค่อยเหมือนที่อื่น ศึกษาจากพี่ๆ หรือเพื่อนที่เป็นเชฟบ้างนิดหน่อย แต่ทุกอย่างเอาความเป็นตัวตนของเราใส่เข้ามาในร้านนี้ทั้งหมด”

ไหนๆ ก็มาคาเฟ่ของศิลปินทั้งที กิจกรรมที่เราไม่อยากให้พลาดคืองานศิลปะหลากหลายกิจกรรมที่ร้านตั้งใจจัดไว้ให้ผู้มาเยือน

“กิจกรรมในร้านเยอะมากเลย มีตั้งแต่ชริงก์พลาสติก มีเพนต์แคนวาส เพนต์กระเป๋าผ้า ปั๊มไม้ ชิโบริ เดคูพาจ ร้อยสร้อย ร้อยกำไล ทำหนัง โปสการ์ด จิปาถะ เยอะมาก เวลาคุณมาที่นี่คุณต้องใช้เวลาทั้งวันเพื่อซึมซับบรรยากาศ”

 “ที่นี่มันคือศิลปะบำบัด บางคนสมาธิสั้นมาก็มาอยู่ตรงนี้ เขารับได้แค่นี้ก็ต้องปล่อยเขา บางทีพ่อแม่ผู้ปกครองไม่รู้ก็เลยต้องบอกเขา บางคนบอกว่าทำไมลูกวาดรูปไม่มีหัวเลย เขาเป็นแนวแอ็บสแตร็ก เป็นอาร์ตอีกแขนงหนึ่ง งานศิลป์ไม่ได้บอกว่าภาพเหมือน แต่ให้เราสามารถพลิกแพลง ไม่มีถูกไม่มีผิด เราสามารถลองได้ทุกอย่าง” 

ฟังเสียงกลองยาวโบราณจากคณะไผ่ทองคำ

ระหว่างที่นั่งอยู่ในร้านบางทีเราอาจได้ยินเสียงกลองยาว ดัง ปุบๆ ปับๆ อยู่ไม่ไกล เป็นเสียงฝึกซ้อมการแสดงของคณะไผ่ทองคำ คณะกลองยาวที่สืบทอดศิลปะการแสดงจากกรมศิลป์เกือบ 60 ปี ซึ่งเคยชนะเลิศการประกวดกลองยาวทั่วประเทศ โดยมี อี๊ด-ชัยวัฒน์ นิลานุช เป็นหัวหน้าคณะ และ ตี๋-สรวิชญ์ นาคผ่อง รองหัวหน้าคณะ ซึ่งเป็นญาติกับ กุ๊ก เจ้าของคาเฟ่สีชาที่อยู่ในละแวกเดียวกันนี่เอง

“น้ามีคณะกลองยาว เราคิดว่ามันสมควรอนุรักษ์ไว้ เลยขายเป็นแพ็กเกจคู่ ถ้ามาร้านสีชาแล้วอาจจะได้ดูโชว์ เพราะว่าเขามีการละเล่นเยอะและเป็นของกรมศิลป์ แล้วพอดีรู้จักกับซัน (ศิระ ลีปิพัฒนวิทย์ เจ้าของทัวร์เรือไฟฟ้า) ก็ช่วยกันเต็มที่ ตรงนี้มันมีอะไรมากกว่าว่าเป็นชุมชน”

จุดเด่นของคณะกลองยาวนี้คือการนำภาษาเพลงปี่พาทย์ ทั้งลาว จีน มอญ มาดัดแปลงให้มีกลองยาวเป็นเครื่องดนตรีประกอบ โดยเสียงดนตรีที่ได้จะเป็นเสียงกลองยาวแท้ๆ แบบดั้งเดิม หาฟังได้ยาก เนื่องจากคณะไผ่ทองคำต้องการอนุรักษ์เสียงนี้ไว้ให้คนรุ่นหลัง

“ไปคาเฟ่ที่ไหนมีกลองยาวบ้าง แล้วเยาวชนที่เข้ามาสืบสานต่อเริ่มน้อยลง เราคุยกับน้าว่าถ้าให้เล่นโชว์ หรือมี Tip Box ดีไหม น้าก็แสดงเจตนารมณ์ว่าเรายังอนุรักษ์ความเป็นไทย สีชาก็ยังมีความเป็นไทยอยู่ เอื้อกับชุมชนอยู่

เป็นเวลา 4 เดือนแล้วนับตั้งแต่ร้านเปิด แม้ว่าภารกิจหลักคือการประคับประคองคาเฟ่ที่เพิ่งเปิดให้อยู่รอด ในขณะเดียวกันทั้งกุ๊กและจรก็อยากให้ทั้งร้านและชุมชนเติบโตไปพร้อมกัน

“ความยากของการทำคาเฟ่ในชุมชนคือการเข้าถึง อย่างร้านเราเข้ามาลึก ไม่มีใครกล้าเข้า ผู้หญิงก็กลัวความปลอดภัย แต่จริงๆ เข้ามาแล้วมันไม่มีอะไร 

“สิ่งที่กังวลคืออยากให้มีคนรู้จักเราหน่อย เพราะฉะนั้นเรายังช่วยคนอื่นไม่ได้ แต่ ณ ตอนนี้หลังจากเปิดได้ 4 เดือน ยอดกดไลก์เพิ่มขึ้น ก็ดีใจ คลองบางหลวงเริ่มมีนักท่องเที่ยวมากขึ้น แม้แต่เด็กวัยรุ่นรู้จักบ้านศิลปิน รู้จักสีชา จะมีบางกลุ่มชอบนั่งเรือล่องก็มี ดูสถาปัตยกรรม แต่ก่อนไม่มีใครรู้จัก ตอนนี้มีวัยรุ่น TikTok ทำให้คนอื่นๆ รู้จักคลองบางหลวงมากขึ้น”

เจ้าของร้านเล่าถึงแพลนในอนาคตว่าร้านสีชาจะมีการจัดกิจกรรมศิลปะ เชิญพี่ศิลปินมาร่วมแสดงงานกับชุมชน แล้วก็หาน้องๆ ที่สนใจศิลปะเข้ามาล่องเรือและวาดภาพธรรมชาติของสองฝั่งคลองบางหลวง 

“เราอยากให้ชุมชนมันมีอะไรมากกว่าการอยู่อาศัยธรรมดา มันมีของดีของมันอยู่” กุ๊กทิ้งท้าย

ร้านสีชา Craft and Tea
เปิด ศุกร์-อาทิตย์ 10.00-18.30 น.
สถานที่: https://goo.gl/maps/RHHDj2c28UWRTAFC8
MRT บางไผ่ ทางออก 4 เดินตรงมา 400 เมตร ข้ามสะพานข้ามคลองบางหลวง แล้วเข้าซอยดงกล้วยซ้ายมือ

The post จิบชาดอกไม้เคล้าเสียงกลองยาวโบราณ ที่ ‘สีชา Craft and Tea’ คาเฟ่ลับในคลองบางหลวง appeared first on a day magazine.

Dasa มาจากภาษาบาลี แปลว่า ‘ทาส’ เพราะสถานที่แห่งนี้เป็นเหมือนขุมทรัพย์ของทาสรักหนังสือมือสองและซีดีเพลง ที่ยังคงไว้ซึ่งกลิ่นอายโรแมนติกแบบยุคแอนะล็อกให้ชวนคิดถึง เคียงคู่ชาวสุขุมวิทมานานกว่า 19 ปี ด้วยคอนเซ็ปต์ Quality Secondhand Books ที่อัดแน่นด้วยหนังสือสารพัดหมวดหมู่จัดเรียงตามชื่อผู้เขียนอย่างเป็นระบบ ถ้าโชคดีอาจจะเจอหนังสือหายากสภาพดีในราคาสบายกระเป๋า 

ท่ามกลางเสียงเพลงที่บรรเลงอย่างแผ่วเบาอย่างไม่ขาดสาย ทำเอาเราหมดเวลาตลอดทั้งบ่ายเพราะเผลอนั่งพลิกอ่านหนังสือไปเรื่อย พอรู้ตัวอีกทีก็ลืมความวุ่นวายภายนอกและได้ความสบายใจกลับบ้านไปเต็มกระบุงแล้ว

ร้านหนังสือมือสอง (ที่ไม่มีวัน) เก่า

Dasa ก่อตั้งโดยหุ้นส่วนสองคนคือ ‘ดอน หรือ โดนัลด์ กิลลิแลนด์’ ชาวอเมริกัน และ ‘กวีวุฒิ​ วุฒิ​วิภู​​​’ ทั้งคู่เคยทำงานขายแผ่นซีดีเพลงที่ Tower Records ด้วยกัน ต่อมาดอนย้ายจากไทยไปเปิดร้านหนังสือที่กัมพูชา แต่สุดท้ายก็ตัดสินใจกลับมาปักหลักในเมืองไทย จึงชักชวนกวีวุฒิมาลงทุนเปิดร้านหนังสือย่านสุขุมวิทด้วยกัน

“หุ้นส่วนที่เป็นฝรั่งเขามองว่าตอนนั้นไม่ค่อยมีร้านหนังสือเล็กๆ อยู่ในเมืองเท่าไหร่” กวีวุฒิเล่าถึงจุดเริ่มต้นของร้าน “หนังสือมือสองภาษาอังกฤษในไทยก็ยังไม่ค่อยมี ถ้าอยากซื้อหนังสือก็ต้องไปข้าวสารไม่ก็จตุจักร ซึ่งบางทีบรรยากาศร้านก็ไม่ได้น่านั่ง ไปก็ต้องไปรื้อค้น ด้วยความที่หนังสือภาษาอังกฤษมันราคาแพง เราก็คิดว่าถ้าขายมือสองในราคาครึ่งหนึ่งของหนังสือใหม่เราก็น่าจะอยู่ได้ เราก็เลยอยากทำให้ร้านหนังสือมือสองกึ่งคาเฟ่ มีขายกาแฟ ขายขนม เป็นร้านคอมมูนิตี้ย่านสุขุมวิท”

“แต่ด้วยความที่มันเป็นตึกแถวเล็กๆ ห้องเดียว และมีพื้นที่จำกัด ช่วงแรกลูกค้าไม่เยอะมากก็พอรับไหว แต่ช่วงหลังกลายเป็นว่าบางวันก็มีซาเล้งซื้อหนังสือตามบ้าน ขนหนังสือเข้ามาเป็นลังๆ ทำให้บรรยากาศสวยๆ มันถูกรบกวนด้วยการซื้อมาขายไป มันดูวุ่นวาย หลังๆ ก็เลยเลิกขายเค้กไป ตอนนี้ก็ขายแค่กาแฟอย่างเดียว 

สิ่งที่ทำให้ฉันหลงรักร้านหนังสือร้านนี้คือการจัดวางหนังสืออย่างเป็นระเบียบ ให้ความรู้สึกเหมือนมาห้องสมุด เพราะมีการแยกหมวดหมู่และเรียงตามชื่อผู้เขียน ช่วยให้ลูกค้าหยิบหาได้ง่าย แถมยังมีระบบฐานข้อมูลในเว็บไซต์ให้บริการสั่งหนังสือออนไลน์อีกด้วย

“เราตั้งใจอยากทำให้ที่นี่แตกต่างจากร้านหนังสือมือสองทั่วๆ ไป ก็เลยทำระบบช่วยค้นหาหนังสือตามหมวดหมู่ให้หยิบค้นหาได้ง่าย มีเว็บไซต์ให้ลูกค้าสั่งซื้อได้ เป็นร้านหนังสือมือสองแต่เพิ่ม Service เข้าไป”

“ด้วยความที่เรามีหนังสือเข้ามาทุกวัน ร้านเราจะอัปเดตรายชื่อหนังสือในเว็บไซต์ตลอด ลูกค้าก็สามารถไปเสิร์ชชื่อหนังสือได้ มีหนังสืออะไรที่น่าสนใจก็สามารถอีเมลเข้ามาจองได้ เคยมีลูกค้าอีเมลมาจากต่างประเทศบอกว่าตามหาเล่มนี้มานานแต่มาเจอหนังสือในเว็บไซต์ของร้านเรา มันก็อาจจะเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ที่นี่กลายเป็นร้านหนังสือที่ชาวต่างชาติจะนึกถึง”

ซื้อ – อ่าน – หมุนเวียน

หากพูดถึงหนังสือมือสองบางคนอาจจะรู้สึกว่าเป็นหนังสือเก่า มีฝุ่นเยอะ ไม่สะอาด แต่ความจริงหนังสือมือสองไม่ใช่หนังสือที่เก่าเสมอไป เพราะอาจจะเป็นหนังสือใหม่ไร้รอยยับยังคงสภาพดี ในขณะเดียวกันหนังสือเก่าบางเล่มก็อาจจะเป็นหนังสือที่มีอายุยาวนานและมีความหายากในตัว 

“หนังสือมือสองคือหนังสือที่ผ่านการคัดสรรมาแล้วรอบหนึ่งโดยเจ้าของคนแรกว่า หนังสือเล่มนั้นมันน่าสนใจ บางคนที่ไม่ชอบหนังสือมือสองเพราะอาจจะรู้สึกสกปรก มีเชื้อโรค แต่หนังสือร้านเราก็เอามาเช็ดทำความสะอาดก่อนแล้ว ยังคงสภาพดีไม่ได้เก่ายับเยินอะไร และบางเล่มก็เป็นหนังสือของชาวต่างชาติที่ติดมาด้วยตั้งแต่ตอนที่เดินทางมาเมืองไทย พออ่านเสร็จเขาไม่ได้อยากเก็บก็เอามาขายต่อ หาซื้อในเมืองไทยไม่ได้เพราะมันไม่มีคนสั่งเข้ามา หรือบางเล่มอาจจะเป็นหนังสือเก่าที่เลิกตีพิมพ์ไปแล้ว มันก็เป็นเสน่ห์ของหนังสือมือสองอย่างหนึ่งเหมือนกัน”

ความน่าสนใจของที่นี่คือหากเป็นหนังสือทั่วไปราคาขายจะอยู่ประมาณครึ่งหนึ่งของราคาเต็ม ยิ่งไปกว่านั้นคือเมื่ออ่านจบแล้วสามารถนำมาขายคืนได้ โดยทางร้านจะรับซื้อในราคาครึ่งหนึ่งจากตอนที่ขายไปอีก ทำให้ความหลากหลายของหนังสือมีจำนวนเพิ่มขึ้นทุกวัน จากการเทรดกันของลูกค้าประจำและขาจรที่แวะเวียนมาไม่ขาดสาย

“คอนเซ็ปต์ของร้านคือซื้อไปแล้วก็สามารถเอากลับมาขายคืนร้านได้ด้วย แต่เป็นลักษณะของการเอามา swap เอามาเทรดกัน สมมติซื้อหนังสือไปร้อยบาท พออ่านเสร็จแล้วเอามาคืนสภาพเดิม ไม่เสียหาย เราก็จะให้คืนห้าสิบบาทเพื่อเอาไปแลกซื้อหนังสือเล่มอื่นๆ ในร้าน มันก็เลยกลายเป็นคอนเซ็ปต์ที่ลูกค้าชอบ เพราะอ่านเสร็จแล้วเอามาคืนก็ยังได้เงินครึ่งหนึ่งอีก บางคนอ่านเสร็จแล้วก็ไม่ได้อยากเก็บ ถ้าไม่เก็บก็ชั่งกิโลขาย เอาไปขายตามร้านก็ขายได้ไม่เยอะ”

หน้าร้านยังมีกระบะหนังสือ Blowout Books Sale ที่ราคาเริ่มต้นเพียงแค่ 19 บาทเท่านั้น ไม่ว่าจะเป็นคนไทยหรือนักท่องเที่ยวต่างชาติที่ผ่านไปมาแถวนี้ก็อดใจไม่ไหวที่จะซื้อติดไม้ติดมือกลับไป

คนไทยกับตลาดหนังสือมือสอง

แม้หน้าร้านจะดูไม่ใหญ่มากนัก แต่ภายในร้าน 3 ชั้นอัดแน่นด้วยหนังสือภาษาอังกฤษและภาษายุโรปอื่นๆ อย่างเช่น ฝรั่งเศส เยอรมัน อิตาเลียน สเปน รัสเซีย กวีวุฒิ​เล่าว่าหนังสือนิยายทั่วไปและหนังสือที่เกี่ยวกับเมืองไทยคือหนังสือที่ขายดีที่สุด

และสาเหตุที่หนังสือส่วนใหญ่ของ Dasa เป็นภาษาอังกฤษ เพราะทั้งคู่มองว่าธุรกิจหนังสือมือสองภาษาอังกฤษในไทยการแข่งขันและต้นทุนค่อนข้างน้อย บวกกับราคาที่ค่อนข้างถูกกว่าหนังสือใหม่ ร้านแห่งนี้จึงกลายเป็นขวัญใจของนักเรียน นักศึกษา และชาวต่างชาติอย่างรวดเร็ว

“เรามองว่าถ้าทำเหมือนกับคนอื่นก็ไม่รู้จะเอาอะไรไปสู้เขา ถ้าไม่ได้ทุนเยอะก็อยู่ลำบาก เราก็เลยมองว่าธุรกิจนี้การแข่งขันมันค่อนข้างน้อย จุดที่ทำให้เราได้เปรียบในการทำธุรกิจคือเรื่องภาษาอังกฤษ เพราะเราก็พูดได้และมีหุ้นส่วนเป็นคนต่างชาติ แล้วเราก็หาน้องๆ ที่พูดภาษาอังกฤษได้มาช่วยงาน อีกอย่างเราก็คิดว่าตลาดหนังสือภาษาไทยมันมีเยอะมากพออยู่แล้ว ถ้าขายภาษาไทยด้วยเราก็ต้องมีพื้นที่ให้สต็อกหนังสือเยอะมากถึงจะขายได้

“สิ่งที่เราเห็นการเปลี่ยนแปลงคือช่วงแรกเราคิดว่าคงจะมีแต่ลูกค้าต่างชาติหรือลูกค้าวัยผู้ใหญ่ ลูกค้าอายุน้อยๆ คงไม่ค่อยมีหรอก แต่หลังๆ เราเริ่มเห็นลูกค้าวัยนักเรียนคนไทยเยอะขึ้น ส่วนตัวผมไม่ได้รู้สึกว่าคนไทยอ่านหนังสือภาษาอังกฤษน้อยมาตั้งแต่ไหนแต่ไรแล้ว เพราะว่าเวลามีเทศกาลหนังสือภาษาอังกฤษทีไรก็ขายดีมาก คนเดินซื้อเดินอ่านกันแน่นไปหมด ก็เลยรู้สึกว่าคนไทยก็ไม่ได้อ่านหนังสือน้อยหรอก แต่ถ้าเป็นมือสองก็อาจจะอ่านน้อยกว่าต่างชาติ เพราะต่างชาติเขาอาจจะไม่ได้สนใจเรื่องสภาพเท่าไหร่ แต่ส่วนใหญ่คนไทยชอบซื้อปกแบบซีรีย์เดียวกันหรือว่าอยากได้สภาพดีๆ ก็จะต่างกันเรื่องสไตล์ของการเลือกซื้อ”

การเปิดร้านหนังสือมือสองอาจจะดูเหมือนเป็นธุรกิจที่ให้ผลตอบแทนดีและมีความเสี่ยงน้อยกว่าร้านหนังสือทั่วไปแต่ความจริงแล้วมีปัญหาที่ซับซ้อนกว่านั้น ยิ่งช่วงที่มีโควิดก็ยังดูไม่มีวี่แววจะคลี่คลาย คนไม่อยากออกจากบ้านและลูกค้าต่างชาติก็เดินทางมาไม่ได้จนทำให้ต้องปิดร้านชั่วคราว

“ปัญหาของร้านหนังสือมือสองคือทำยังไงให้มีหนังสือดีๆ อยู่ที่ร้านได้ตลอดเวลา สมมติว่าเราอยากได้มูราคามิ ก็ไม่สามารถสั่งซื้อหนังสือมือสองมาสต็อกไว้ได้ เราต้องรอให้ลูกค้ามาขายอย่างเดียว มันคือสิ่งที่ทำให้เรามีลูกค้าประจำ เพราะพอเขาเห็นว่ามีรายชื่อหนังสือที่น่าสนใจอัปเดตก็จะรีบมาซื้อ รีบโทรมาจอง ส่วนลูกค้าที่ไม่ได้มาบ่อยๆ พอมาแล้วถ้าไม่เจอหนังสือดีๆ เขาก็อาจจะไม่มาอีก ซึ่งจริงๆ มีแต่มันก็ไปแล้ว หนังสือที่เราสามารถสต็อกเอาไว้หลายเล่มได้จะเป็นหนังสือที่มีคนนิยมจริงๆ ก็มีคนเอาขายอยู่เรื่อยๆ

“แต่อีกแง่หนึ่งคือร้านหนังสือมือสองต้องอาศัย Cash Flow ในแต่ละเดือน เพราะเราซื้อขายเป็นเงินสดอย่างเดียว ทุกวันนี้มีคนเอาหนังสือมาขายเยอะมากจนซื้อไม่ไหว ก็มีปฏิเสธไปบ้างเหมือนกัน บางคนอาจจะคิดว่าการเปิดร้านหนังสือคืออาชีพในฝัน ได้มีร้านสวยๆ นั่งอ่านหนังสือ จิบกาแฟชิลๆ ลองคิดดูว่าถ้าเป็นแบบนั้นแล้วมันจะมีรายได้เข้ามาได้ยังไง นอกจากจะมีเงินเกษียณหรือเป็นเจ้าของตึกแล้วอยากจะเปิดร้านหนังสือ ขายได้บ้างไม่ได้บ้างก็ไม่เป็นไร แต่ถ้าคุณเป็นคนธรรมดาต้องไปเช่าตึกริมถนนที่เดือนหนึ่งก็ไม่ถูก มีค่าน้ำค่าไฟ ค่าจ้างพนักงาน ค่าจิปาถะ ถ้าวันหนึ่งคุณขายไม่ได้เลยมันอยู่ไม่ได้หรอก ยิ่งช่วงโควิดที่มันหนักมากๆ เราก็ต้องปิดร้านไปเดือนสองเดือน แต่ว่ายังดีที่ขอลดค่าเช่าได้ เจ้าของตึกเขาก็ช่วยเรา ช่วงโควิดก็เลยรอดมาได้”

แผ่นซีดีเพลงกำลังตามรอยหนังสือมือสอง

ในยุคที่แหล่งความบันเทิงออนไลน์ที่เข้าถึงได้ง่ายแค่ปลายนิ้วจิ้ม การที่ร้านหนังสือริมทางจะหายไปตามกาลเวลาก็ไม่ใช่เรื่องแปลก แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า ยังคงมีอีกหลายคนที่หลงใหลในสัมผัสของกระดาษและกลิ่นอายของหนังสือ

“ช่วงแรกที่มี Kindle มีไอแพด คนก็ไปอ่านในแพลตฟอร์มดิจิทัลกันหมด ตอนนั้นเราก็คิดว่าจะทำยังไงดี จะไปรอดหรือเปล่า จะมีคนซื้อหนังสืออีกไหม แต่ก็กลายเป็นว่าลูกค้าบางคนก็ยังอ่านทั้งสองอย่าง คนรุ่นใหม่วัยนักเรียน นักศึกษา หรือคนวัยทำงานก็ยังชอบซื้อหนังสือเป็นเล่มอยู่ เพราะหนังสือบางเล่มมันไม่มีให้ซื้อออนไลน์ แต่อย่างผมก็อ่านดิจิทัลไม่ค่อยได้ พออ่านไปสิบหน้าก็ต้องนึกว่าเมื่อกี้อ่านอะไรไปวะ ทำไมมันจำไม่ได้ (หัวเราะ)

แม้เราจะเอ็นจอยกับรูปแบบการให้บริการใหม่ แต่ใจก็แอบคิดถึงการมีอยู่ของสิ่งเก่าเช่นกัน ด้วยความชื่นชอบและผูกพันในแผ่นซีดีเพลง พวกเขาเชื่อว่าความนิยมแผ่นซีดีเพลงก็กำลังตามรอยของหนังสือมือสองเช่นกัน เพราะเสน่ห์ของมันไม่ใช่แค่ความคลาสสิก แต่คือความละเอียดอ่อนที่แฝงอยู่ในนั้น 

“ทุกวันนี้ซีดีก็ยังเป็นสื่อที่ขายได้อยู่ เพียงแต่ว่าตลาดซีดีที่ไทยมันแทบจะเจ๊งไปหมดแล้ว ด้วยความที่เราซื้อซีดีมาตั้งแต่เด็กเยอะมาก เราก็อยากปล่อยของ เพราะเราก็เชื่อว่ายังมีคนที่อยากซื้อซีดีอยู่ ก็เลยเริ่มจากเอาซีดีเก่าๆ มาวางขาย ลูกค้าที่ไม่อยากเก็บซีดีเพลงแล้วก็เอามาขายให้เรา ที่ร้านก็เลยมีซีดีเพลงทุกแนวทั้ง Pop, Rock, Jazz, Classical”

“เวลาผมเปิดเพลงจากเครื่องเล่นกับหยิบแผ่นซีดีมาเปิดมันคนละความรู้สึกกันเลยนะ รู้สึกว่าเวลาหยิบแผ่นซีดีมาเปิดฟังมันจะดื่มด่ำมากกว่า มันทำให้เรารู้จักเพลงมากขึ้น อย่างเช่น ใครเป็นคนแต่งเนื้อร้อง ใครเป็นคนแต่งทำนอง ใครเป็นคนเล่นดนตรี แต่ว่าถ้าซื้อเป็นดิจิทัลดาวน์โหลดมามันไม่มีอะไรพวกนี้ให้เราจับเราอ่านเลย ผมก็เลยรู้สึกว่าคนที่ฟังเพลงกับอ่านหนังสือก็คล้ายๆ กัน มันไม่ได้กำหนดว่าจะต้องอยู่ใน ฟอร์แมตใดฟอร์แมตหนึ่ง”

ตั้งแต่เราก้าวเข้ามาทำความรู้จักร้านนี้มากขึ้น ทำให้รู้ว่าที่นี่ไม่ใช่แค่ขุมทรัพย์หนังสือมือสองและซีดีเท่านั้น แต่ยังเป็นสถานที่แห่งความผูกพันและมิตรภาพอีกด้วย

“ช่วงที่เปิดร้านแรกๆ มีบางคนที่มีบ้านอยู่แถวนี้ก็มาซื้อหนังสือกับพ่อแม่ตั้งแต่ไม่กี่ขวบ ตอนนี้กลายเป็นว่าบ้านคนก็กลายเป็นคอนโดไปหมด ผ่านไป 10 ปี 20 ปี เขาก็ยังกลับมาซื้อหนังสือที่ร้านเราอยู่ ลูกค้าประจำบางคนที่มีอายุเยอะก็มีล้มหายตายจากไปก็ไม่น้อยเหมือนกัน ด้วยความที่ร้านเราเป็นร้านเล็กๆ พนักงานกับลูกค้าก็เจอกันบ่อยก็จำกันได้ บางทีพูดคุยกัน ซื้อขนมมาฝากเหมือนเพื่อนกัน เราก็เป็นส่วนเล็กๆ ของย่านนี้ ถ้าคนรู้สึกอยากมาร้านหนังสือก็จะนึกถึงเรา”

Dasa  

สถานที่ตั้ง: Dasa Book Cafe ตรงข้าม Miracle Mall 714/4 ถนนสุขุมวิท แขวงคลองตัน เขตคลองเตย กรุงเทพฯ 

แผนที่: https://goo.gl/maps/XxZt5swVKYsp1WoU7 

เวลาทำการ: ทุกวัน เวลา 10.00-20.00 น.

การเดินทาง: นั่งรถไฟ BTS ลงสถานีพร้อมพงษ์ ทางออก 4 เดินมาเรื่อยๆ ร้านอยู่ระหว่างซอยสุขุมวิท 26 กับ 28

The post Dasa ร้านขุมทรัพย์ของทาสรักหนังสือมือสองและซีดีเพลงเก่าย่านสุขุมวิท appeared first on a day magazine.

ย่านตลาดน้อยแห่งนี้ทำให้เราพบกับ HOC หรือ House Of Commons ร้านหนังสืออิสระเล็กๆ ซ่อนตัวอยู่ข้างริมคลองคลองผดุงกรุงเกษม ติดกับสะพานพิทยเสถียร หากใครผ่านไปมาเราอยากให้แวะหยุดพักใจตรงนี้สักนิด เพราะที่นี่ไม่ใช่เพียงแค่ร้านหนังสือ แต่เป็นร้านที่อัดแน่นไปด้วยความทรงจำและเรื่องราวดีๆ ของผู้คนมากหน้าหลายตาที่ได้มาพบปะทักทาย

ถ้าพร้อมแล้วก็เปิดประตูเข้ามาทิ้งตัวทิ้งใจกันได้เลย

‘ร้านหนังสือธรรมดาที่ไม่ธรรมดา’

“ที่นี่เป็นมากกว่าร้านหนังสือ เราตั้งใจให้มันเป็นพื้นที่ของชุมชน” โหน่ง ทวารัตน์ หนึ่งในสมาชิกรุ่นบุกเบิกร้าน เล่าถึงแนวคิดเบื้องหลังก่อนจะมาเป็นร้านหนังสือแสนอบอุ่นแห่งนี้

โหน่งเล่าว่าแรกเริ่มเดิมทีร้านหนังสือแห่งนี้เคยตั้งอยู่ที่ย่านเจริญนคร ก่อนจะขยับขยายย้ายมาอยู่ที่ย่านตลาดน้อย และตั้งใจอยากให้ร้านมีคาแรกเตอร์คล้ายกับร้านกาแฟในชุมชนในสมัยก่อน จึงทำให้ตัวเองเด่นขึ้นมาด้วยการจัดกิจกรรมและขายหนังสือที่สอดคล้องกับความสนใจของร้าน กลายเป็นพื้นที่รวมตัวของคนที่ชอบอะไรคล้ายๆ กัน นั่นจึงเป็นที่มาของชื่อ House Of Commons ‘สภาสามัญชนที่คนทั่วไปมาพบปะกัน’ 

“ร้าน HOC มีการปรับตัวเองให้เข้ากับชุมชน ไม่ได้หยิ่งยโสที่เข้าไปแล้วต้องทำตัวลีบๆ ที่สำคัญคือถ้าคุณมาร้านนี้คุณจะติดบทสนทนาของคน เพราะมีแต่เสียงทักทายพูดคุยกัน เป็นคอมฟอร์ตโซนซึ่งกันและกัน คล้ายกับสภากาแฟแบบต่างจังหวัด”

พื้นที่ชั้นล่างของร้านเต็มไปด้วยหนังสือครอบคลุมหลายประเภท ทั้งประวัติศาสตร์ การเมือง ปรัชญา จิตวิทยา วรรณกรรม รวมไปถึงผลงานและหนังสือที่นักเขียนอิสระมาฝากขายวางอัดแน่นอยู่เต็มทุกด้านของผนัง โหน่งเล่าว่าการที่กลุ่มของนักเขียนอิสระได้เข้ามาสมทบก็ยิ่งทำให้ที่นี่มีความเป็นคอมมูนิตี้มากขึ้น

เราไม่แปลกใจว่าทำไมสถานที่แห่งนี้ถึงกลายเป็นแหล่งพักใจของคนในชุมชน เพราะนอกจากหนังสือที่คัดสรรมาอย่างดีแล้ว ยังมีกิจกรรมมากมายให้คลายเหงา ไม่ว่าจะเป็น บอร์ดเกม ดนตรีสด จัดวงเสวนา ฉายหนัง หรือร้อยลูกปัดลูกใจตามธีมหนังสือเล่มโปรด หากใครมีกิจกรรมดีๆ ก็สามารถมาเช่าพื้นที่ได้อีกด้วย

‘ซื้อได้ซื้อ ซื้อไม่ได้เราให้แกะอ่าน’

มีร้านหนังสือไม่กี่ร้านที่เราประทับใจตั้งแต่ก้าวเข้าไปครั้งแรกได้ชัดเจน 

HOC เป็นหนึ่งในนั้น

“แกะห่อพลาสติกออกมาอ่านได้เลยนะคะ” หนึ่งในสตาฟของร้านเชื้อเชิญให้คนหยิบหนังสืออ่าน

ใช่–หนังสือที่วางเรียงรายอยู่ในร้านทุกเล่ม จะหยิบมาแกะอ่านดื่มด่ำจนหนำใจแล้ววางไว้ที่เดิมก็ไม่มีใครว่า หรือหากติดใจเล่มไหนอยากเก็บไว้เป็นของตัวเองก็สามารถซื้อกลับบ้านได้เลย สารภาพว่าครั้งแรกที่ได้ยินเราก็อดสงสัยไม่ได้ว่าทำไมร้านถึงใจกว้างขนาดนี้นะ

“เวลาเราบอกลูกค้าว่าแกะอ่านได้ ทุกคนก็จะตกใจว่าแกะได้จริงเหรอ คือเรามองว่าการแกะอ่านได้ แล้วก็มีมุมดีๆ ให้นั่งอ่าน มันเป็นสิ่งที่ร้านหนังสือทั่วโลกพึงมี เพียงแต่ว่าคนไทยชินกับเชนของร้านหนังสือใหญ่ๆ ที่ห้ามแกะ ห้ามอ่าน หรือร้านคุณป้าบางร้านที่กลัวว่าแกะแล้วหนังสือจะยับ ซึ่งเรารู้สึกว่าการแกะอ่านได้มันควรจะกลายเป็นบรรทัดฐานที่ร้านหนังสือเอื้อให้กับนักอ่านให้เขามาสัมผัสได้

“แล้วในมุมของธุรกิจร้านจะไม่ขาดทุนเหรอ” เราถามต่อ

“คนที่เขาซื้อก็ซื้อไป เราก็ได้กำไรจากตรงนั้น ส่วนคนที่ไม่ซื้อก็ไม่ซื้อสิ เราจะทำการค้าแบบตามราวีให้เขาซื้อของตลอดเวลาทำไม ถึงแม้ว่าเขาจะไม่ซื้อ แต่เราก็ควรจะมีที่มีทางให้เขาได้อ่าน เขาอาจจะมีความจำเป็นที่ไม่สามารถซื้อหนังสือเล่มนี้ได้ แต่มาขออ่านได้ไหม ในมุมของเราคือมาทุกวันเลยก็ได้ จริงๆ มาทุกวันก็ดี มาสั่งเครื่องดื่มสักแก้วเราก็แฮปปี้แล้ว ร้านหนังสือไม่ได้ต้องการกำไรอะไรเยอะ แค่ต้องการให้คนมาอยู่ใน Ecology ของร้าน ถ้าเราทำให้ร้านมันสนุกได้การซื้อขายก็จะรันของมันไปเอง”

“การปรับตัวอีกอย่างหนึ่งของร้านคือการคิดระบบการสมัครสมาชิก เราก็เอาวิธีแบบร้านเช่านิยายมาปรับใช้กับร้านหนังสืออิสระ บางคนเขาประสบปัญหาทางการเงิน เราก็คิดว่าถ้าบางคนไม่มีก็ให้เขายืมไหม ถ้าคุณอยากยืมหนังสือไปอ่านก็วางเงินมัดจำกับร้าน อ่านแล้วชอบก็ซื้อ อ่านแล้วไม่ชอบก็เอาหนังสือมาคืน เราก็จะคืนเงินมัดจำให้ ถ้าหนังสือที่เอากลับมาคืนมีรอยฟกช้ำ เราก็ไปใส่ไว้ที่ชั้นหนังสือ เดี๋ยวก็มีคนที่มาอ่านมือสองไปเรื่อยๆ เรารู้สึกว่าแบบนี้มันก็แฮปปี้ทุกฝ่าย”

อีกเสน่ห์อย่างหนึ่งของร้านที่เราชอบมากคือมุม Book Swap ที่ตั้งอยู่หน้าร้าน ใครมีหนังสือล้นบ้านจนไม่มีที่เก็บแล้วก็นำมาแลกกัน หรือถ้าใครที่ไม่มีหนังสือติดไม้ติดมือมา แต่อยากหยิบไปอ่านก็ได้เช่นกัน แล้วจะบริจาคกี่บาทก็ได้ตามต้องการ เงินบริจาคทั้งหมดก็จะเอาไปหมุนเวียนซื้อหนังสือมาเติมอยู่เรื่อยๆ

“ช่วงนี้จะมีฝรั่งคนหนึ่งมายืน swap หนังสือตลอดเวลา คือเขาไม่มีปฏิสัมพันธ์อะไรกับร้านเลยนะ แค่มายืนเลือกๆ หนังสือ เอาหนังสือของตัวเอง swap ไว้แล้วก็เลือกหนังสือไป ซึ่งวัฒนธรรมแบบนี้มันเป็นที่นิยมมากในเมืองนอก เดินไปตามทุกหัวถนนจะมีตู้ที่เป็น Book Swap หรือ Book Drop ตั้งอยู่ ในขณะที่บ้านเรามันไม่มี เรารู้สึกว่าประเทศไทยควรจะทำให้ร้านหนังสือในบ้านเราเป็น Destination แบบนี้ แค่อยากมา Book Swap แลกหนังสือจากประเทศไทยกลับไป”

‘ความหลากหลายของร้านหนังสืออิสระ’

แม้ตอนนี้จะมีหนังสือเด็กหรือหนังสือเกี่ยวกับกลุ่มคนหลากหลายทางเพศวางขายมากมายทั้งในโลกออนไลน์และออฟไลน์ แต่ทำไมร้านหนังสือแบบเฉพาะกลุ่มบ้านเราถึงยังไม่มีเหมือนต่างประเทศสักที

“บ้านเรายังตระหนักเรื่องสิทธิ์กันไม่พอ”​ โหน่งตอบทันที

“การส่งเสริมร้านหนังสือในไทยมันยังไม่ไปถึงไหน ร้านหนังสือทั่วไปว่าแย่แล้ว แต่ร้านหนังสือที่เป็นเฉพาะกลุ่มยิ่งแย่ไปอีก ถ้าไปเมืองนอกเราก็จะเห็นร้านหนังสือที่มันเฉพาะมากๆ เช่น ร้านหนังสือสำหรับเด็กหรือร้านหนังสือสำหรับ LGBT ถ้าเราไปกดดูมันจะขึ้นเป็นลิสต์ทั่วโลกเลยนะ แต่บ้านเราไม่มีเพราะรัฐเองไม่ได้เอื้อ ในขณะที่มุมมองของผู้ประกอบการก็คงมองเรื่องของความคุ้มทุน

“จริงๆ ถ้าบริหารจัดการดีๆ เราว่ามันไปได้ อย่างร้านหนังสือสำหรับ LGBT หลายประเทศมันกลายเป็น Destination ของนักท่องเที่ยวทั่วโลกที่เวลาไปประเทศนี้แล้วต้องไปที่นี่ให้ได้ หรือการที่มีร้านหนังสือสำหรับเด็กอยู่ตามมุมพิพิธภัณฑ์ ที่ไม่ใช่มีแต่ร้านขายของที่ระลึก เราหวังว่าวันหนึ่งร้านหนังสือบ้านเราจะไปถึงตรงนั้น”

‘สิบปีแห่งความผูกพัน’

ตลอดสิบปีที่ผ่านมา HOC ต้องเผชิญอุปสรรคมาไม่น้อย ไม่ว่าจะเป็นปัญหาเรื่องสถานที่ตั้ง การบริหารเงินทุน ขาดแคลนสตาฟ รวมไปถึงสถานการณ์โควิด ที่ทำให้ยอดขายหนังสือหน้าร้านลดฮวบจนกลายเป็นศูนย์ แต่ด้วยการปรับตัวและแรงสนับสนุนของชุมชนทำให้ร้านยังอยู่ต่อไปได้ 

“ร้านเราก็จะคอนเน็กต์กับชุมชนตลอดเวลา เวลามีปัญหาอะไรเราก็จะรู้ จริงๆ การเที่ยวชุมชนมันก็มีเรื่อง Concern ไม่ใช่คุณเดินเข้าไปในชุมชนแล้วไปแหกปากเสียงดัง เอาขยะไปทิ้งหรือไปเซลฟี่ถ่ายหน้าบ้านเขา เรื่องพวกนี้มันเป็นการละเมิดความเป็นส่วนตัวของคนในชุมชน เราก็เลยทำ Talad Noi Travel Guide แผ่นที่ท่องเที่ยวย่านตลาดน้อยขึ้นมา แล้วก็เขียนข้อปฏิบัติของการเที่ยวชุมชนสอดแทรกเข้าไปด้วย เราคิดว่าเรื่องพวกนี้มันเป็นเรื่องที่ต้องปลูกฝังกัน” 

“พอช่วงโควิดลูกค้ามาร้านไม่ได้ เราก็ไปคิดเรื่องเดลิเวอรี กาแฟ เบเกอรี หรือการขายหนังสือออนไลน์ จนกระทั่งช่วงที่สตาฟประจำที่ร้านออก ลูกค้าประจำก็หายไปเลย เรารู้สึกว่าการมาอยู่ในชุมชนที่มันไดนามิกมากๆ มันไม่มีความมั่นคง หลังโควิดก็มีบางร้านที่เจ๊งไป จะเหลือแค่ร้านที่มีการปฏิสัมพันธ์กับชุมชนที่ยังรอด”

“เราพยายามจะบอกสตาฟว่าต้องใส่ใจลูกค้าในชุมชนเป็นพิเศษ อย่างเคยมีอาเจ็กที่มากินกาแฟที่ร้านทุกวัน ตอนที่เขาหายไปหลายวันสตาฟก็เคยไปตามที่บ้าน กลัวว่าจะเป็นอะไรรึเปล่า มันก็จะเป็นความผูกพันแบบนี้ การที่เราได้มาอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ดี ระบบนิเวศของชุมชนที่ดี เราก็ตอบแทนให้ชุมชน มันเป็นวิธีคิดแบบดั้งเดิมเลยคือใครทำดีกับเรา เราก็ตอบแทนเขาแค่นั้นเอง

‘เราอยู่ในยุคที่คนโหยหา Public Space’

ในยุคที่มีการไล่รื้อสถานที่เก่าและชุมชนให้เห็นกันอยู่เรื่อยๆ แต่พื้นที่แห่งนี้กลับพยายามทำทุกอย่างให้คงสภาพเดิมไว้ให้ได้มากที่สุด 

บนชั้นสามของร้านจะมีสเปซโล่งๆ มีลมพัดเบาๆ เข้ากับแสงแดดที่ส่องลอดผ่านหน้าต่างไม้เก่า บนชั้นลอยยังเต็มไปด้วยหนังสือโบราณคดี ประวัติศาสตร์ชุมชน และหนังสือเก่าหายากที่ร้านจัดเก็บไว้ให้เลือกหยิบอ่านได้ตามสบาย ทั้งหมดทั้งมวลรวมกันเป็นบรรยากาศสบายๆ ชวนให้เอนหลังอ่านหนังสือนานๆ 

“เราพยายามทำทุกอย่างให้เป็นเหมือนเดิม หน้าต่างราวบันไดไม่ได้เปลี่ยนใหม่ แม้กระทั่งฝ้าเองก็ไม่ได้ตีปิด เราพยายามเก็บรักษาทุกอย่างให้เหมือนเดิม เพราะเรารู้ว่ามีคนรุ่นใหม่ที่เขาต้องการสถานที่แบบนี้ มันไม่ใช่แค่การอ่านหนังสือ แต่มันคือการเอาตัวเราเข้าไปสัมผัสกับสิ่งเก่าในอดีต เพื่อที่จะให้เกิดแรงบันดาลใจในการค้นคว้าหรือทำงาน

“ตอนนี้เราอยู่ในยุคที่กำลังโหยหา Public Space การออกจากบ้านในวันหยุดควรจะมีที่ให้ได้พักผ่อน มีดนตรีกีฬาให้เล่น มีนิทรรศการศิลปะให้ดู ซึ่งร้านหนังสืออิสระก็ควรจะเป็นเฟืองหนึ่งที่คนเข้ามาใช้ชีวิตได้ แล้วที่สำคัญคือมันควรจะอยู่ใกล้บ้าน ใกล้ชุมชนของตัวเอง อันนี้คือสิ่งที่รัฐบาลหรือระบบราชการต้องส่งเสริมระบบนิเวศของเมืองให้มันเกิดบรรยากาศแบบนี้ให้ได้

“เราไม่อยากให้มันเป็นเทรนด์ แต่อยากให้เป็นวิถีชีวิตของคนในยุคต่อไป”

สถานที่แห่งนี้ไม่ว่าจะมากี่ครั้งก็ยังทำให้เรารู้สึกอบอุ่นหัวใจเสมอ เรามั่นใจว่า HOC อาจเป็นเพราะเวทมนตร์จากบทสนทนา เสียงหัวเราะ และมิตรภาพที่หาจากร้านอื่นไม่ได้

และถ้าคุณมีโอกาสได้ผ่านมาตรงสะพานพิทยเสถียร เราขอชวนให้ลองเข้ามาร้าน HOC รับรองว่าคุณจะต้องตกหลุมรักเหมือนกับเราแน่นอน 

House of Commons – BookCafe & Space

สถานที่ตั้ง: HOC 1038, 4 ถนนเจริญกรุง แขวงตลาดน้อย เขตสัมพันธวงศ์ กรุงเทพมหานคร

แผนที่: https://goo.gl/maps/41NYUxrWB8PZt9dz8

เวลาทำการ: ทุกวัน เวลา 9.00 – 18.00 น. 

การเดินทาง: นั่งรถไฟใต้ดิน MRT มาลงสถานีหัวลำโพง แล้วต่อแท็กซี่หรือรถเมล์สาย 1, 35 และ 75 ลงที่ป้ายรถเมล์โรงเรียนสตรีมหาพฤฒาราม เดินข้ามฝั่งมาตรงสะพานพิทยเสถียร ร้านอยู่เชิงสะพานติดริมคลองผดุงกรุงเกษม

The post House Of Commons ร้านหนังสือพักใจของชุมชนที่อยากเป็นมิตรกับทุกคนในย่านตลาดน้อย appeared first on a day magazine.

หากคุณคลับคล้ายคลับคลาว่าขวดซีอิ๊วที่บ้านของคุณหน้าตาไม่เหมือนกับยี่ห้ออื่นๆ ในซูเปอร์มาร์เก็ตทั่วไป ลองดูอีกทีว่านั่นคือซีอิ๊วเค็มตราซังฮี้ หรือตรานกคู่ หรือเปล่า 

เพราะหากใช่ นั่นก็แปลว่าคุณกำลังทานรสชาติโบราณกว่า 100 ปี ที่ผลิตโดยเฮ้าย่งเซ้ง โรงซีอิ๊วที่ยังหลงเหลืออยู่เพียงแห่งเดียวในคลองบางหลวง ชุมชนริมน้ำเก่าแก่ในกรุงเทพฯ ที่ที่เรากำลังจะไปพบกับเจ้าของโรงงานในวันนี้

ปัจจุบันโรงซีอิ๊วนี้ถูกสืบทอดต่อโดย ปุ่น-สหรัชต์ กมลศักดาวิกุล วัย 62 และเถ้าแก่เนี้ย รุ่ง-สุสมะ สุ่นเสียง วัย 57 เป็นรุ่นที่ 3 ที่รับช่วงต่อจาก อาแปะสมชาย กมลศักดาวิกุล ซึ่งเป็นตระกูลชาวจีนโพ้นทะเลซึ่งข้ามน้ำข้ามทะเลมาตั้งรกรากอยู่ริมคลองบางกอกแห่งนี้ พร้อมภูมิปัญญาการทำซีอิ๊วที่พกติดตัวมาจากเมืองจีน

ช่วงเวลากว่า 100 ปี ซีอิ๊วจากโรงงานนี้ไม่เคยเปลี่ยนสูตร แถมยังคงรักษากระบวนการทำแบบดั้งเดิมไว้ ตั้งแต่การหมักในโอ่งดินด้วยแสงอาทิตย์ จนถึงการเคี่ยวด้วยฟืน กว่าจะได้หนึ่งขวดอาจต้องรอนานถึง 6 เดือน 

แม้ต้องใช้เวลานานกว่าซีอิ๊วทั่วไป แต่ทายาทรุ่นที่ 3 บอกว่า “เราต้องคงเอกลักษณ์รสชาติ และกลิ่นของเราไว้” ระหว่างบทสนทนายังบอกอีกว่า “เราไม่มีการเปลี่ยนแปลงแน่นอน นอกจากเราจะเลิกกิจการ”

อะไรทำให้พวกเขายังรักษารสชาติดั้งเดิมไว้ ตามเราไปฟังเรื่องราวของซีอิ๊วในตำนานและเคล็ดลับการทำธุรกิจให้อยู่รอดจนถึง 100 ปี พร้อมกัน

เคล็ดลับความอร่อยของซีอิ๊วดำเค็ม 100 ปี

แม้จะบอกว่าเป็นโรงงาน แต่ภายในกลับไม่มีเครื่องจักรใหญ่โต มีเพียงเครื่องไม้เครื่องมือง่ายๆ ที่นี่จึงเป็นเหมือนโรงซีอิ๊วโฮมเมดในพื้นที่ใหญ่กว่าห้องครัวทั่วไป

“โรงซีอิ๊วเริ่มตั้งแต่สมัยรุ่น 1 เป็นคนจีนมาตั้งรกรากที่นี่ ประมาณ 108 ปี แล้ว เขาก็เอาความรู้จากเมืองจีนมาทำแล้วก็สืบทอดต่อกันมารุ่นต่อรุ่น” 

เถ้าแก่ปุ่นเล่าถึงจุดเริ่มต้นของโรงซีอิ๊วที่ย้อนกลับไปราว 100 ปีก่อน แต่เดิมพื้นที่นี้เคยเป็นวังของหม่อมเจ้าเทวกุล กินพื้นที่กว้างขวางไปถึงครึ่งซอยที่เราอยู่ตอนนี้ โดยโรงซีอิ๊วของเถ้าแก่อยู่ติดกับวัง ซึ่งเป็นโรงเต้าเจี้ยวที่ทำซีอิ๊วด้วยเพียงแห่งเดียว ส่วนโรงอื่นๆ จะทำเฉพาะเต้าเจี้ยวขาวเท่านั้น

สมัยก่อนซีอิ๊วแต่ละเจ้าจะมีรสชาติเฉพาะตัว แม้จะมีส่วนผสมหลักเหมือนกันจาก 2 วัตถุดิบคือ ถั่วเหลืองและเกลือ แต่ทั้งวิธีการปรุงและระยะเวลาที่ใช้ไปในแต่ละขั้นตอนล้วนส่งผลต่อรสชาติ  

“ซีอิ๊วจะมีรสชาติของใครของมัน โอเค การชักน้ำจากถั่วเหลืองขึ้นมาอาจจะได้รสชาติเหมือนกัน แต่การปรุง ระยะเวลาการต้ม การหมัก 1 เดือน กับ 2 เดือน รสชาติก็ต่างกันแล้ว ทุกอย่างมันส่งผลกับรสชาติหมดเลย รสชาติก็เปลี่ยน กลิ่นก็เปลี่ยน” ปุ่นเล่า

ขั้นตอนการทำซีอิ๊วแบบดั้งเดิมไม่ซับซ้อน แต่ใช้เวลาค่อนข้างนานตามหลักถนอมอาหารทั่วไป ที่สำคัญยังใช้วิธีการธรรมชาติในทุกขั้นตอน โดยไม่ใส่สารกันเสีย

เริ่มจากการนำถั่วเหลืองมาล้างน้ำให้สะอาด แล้วจึงใช้น้ำร้อนราดให้ถั่วพองตัว ก่อนนำไปนึ่งประมาณ 6 ชั่วโมง หลังจากผึ่งให้เย็นแล้วจึงนำมาคลุกกับหัวเชื้อรา Aspergillus oryzae หรือ ราโคจิ ที่ใช้สำหรับหมักซีอิ๊ว ใช้เวลา 2 เดือนจนเชื้อราเติบโต จึงนำไปหมักกับน้ำเกลือในโอ่งด้วยแสงอาทิตย์ ประมาณ 3 เดือน ซึ่งจะเป็นช่วงที่น้ำหมักถั่วเหลืองได้ที่ ก่อนดึงเฉพาะน้ำออกมาต้มด้วยฟืนถึง 12 ชั่วโมง จากนั้นเอานำมากรองและบรรจุใส่ขวด

“สิ่งสำคัญมันอยู่ที่ขั้นตอนสุดท้าย คือการต้ม เราต้องรู้ว่าความร้อนขนาดไหน ต้องคอยสังเกตซีอิ๊วจากฟอง จากสี จากกลิ่นมันว่าได้หรือยัง พวกนี้มันอาศัยความชำนาญ ไม่มีกฎตายตัว แต่ขั้นต่ำเนี่ย 10 ชั่วโมงแน่นอน”

“เราใช้วิธีธรรมชาติทั้งหมด ไม่มีเครื่องจักรเลย การหมักก็ใช้จากแสงอาทิตย์ อุณหภูมิก็มีผลเหมือนกัน อยู่ที่ว่าเราใช้แสงแดดมากหรือน้อย ถ้าแดดส่องทุกวันเราก็ใช้ระยะเวลาประมาณ 2 เดือน แต่ถ้าหน้าฝน อาจจะต้องกินระยะเวลาเพิ่มเข้าไป ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายๆ อย่าง” ปุ่นอธิบาย

ปัจจุบัน เฮ้าย่งเซ้ง มีทั้งหมด 4 สูตร คือซีอิ๊วเค็ม ซีอิ๊วหวาน อย่างละ 2 สูตร ซึ่งให้รสเค็มจัดชัดเจน ขณะเดียวกันก็มีกลิ่นจากฟืนที่ใช้เคี่ยวด้วยวิธีการโบราณ จึงเหมาะกับการปรุงอาหาร เช่น พะโล้ หรือ ก๋วยเตี๋ยวเรือ มากกว่าเหยาะหรือจิ้ม นอกจากนี้ยังมีเต้าเจี้ยวขาวและเต้าเจี้ยวดำรสชาติเฉพาะ

ส่งต่อกันรุ่นต่อรุ่น

นับตั้งแต่วันแรก จนถึงตอนนี้ทายาทรุ่นที่ 3 ยืนยันกับเราว่าไม่เคยเปลี่ยนวิธีการทำ และยังถ่ายทอดกระบวนการดั้งเดิมให้รุ่นต่อไป ด้วยการชักชวนมาเป็นลูกมือตั้งแต่จำความได้

“เราเห็นอากง อาม่า ทำกันมา จนเป็นอาป๊า อาม้า จนมาถึงสมัยเรา มันเป็นความเคยชิน เพราะเราทำตลอดเวลา ไม่ใช่ว่าหยุดกิจการแล้วเราค่อยมาเปิดกัน เราเปิดยาวเป็น 100 ปี มันเลยกลายเป็นหลักสูตรขึ้น มันไม่ต้องจดแล้วว่าต้องทำอะไร มันอยู่ในหัวหมดแล้วถ่ายทอดกันยังไง” รุ่งบอก

ปุ่นเสริมต่อว่า “เวลาผมจะให้ลูกผมทำต่อ ผมก็บอกว่ามันต้องเริ่มจากขั้นตอนนี้ เอาเขามาฝึกงาน แล้วเราก็ต้องดูจนกว่าเขาจะทำได้แบบเรา เราถึงจะวางมือได้” 

“แต่ก่อนจบใหม่ๆ ผมก็ไปทำข้างนอกเหมือนกัน เราอยู่มาตั้งแต่เด็ก ก็เบื่อบ้าง จนพ่อบอกไม่ไหวแล้วให้เข้ามาช่วยหน่อย มันก็เหมือนโดนหลอกมา ทำอยู่ข้างนอกได้เงินเดือน 10,000 พ่อบอกเดี๋ยวให้ 15,000 เลย พอกลับมาเหลือ 5,000 แต่ออกมาแล้วจะให้ทำยังไง ก็เลยต้องทำ” พูดจบเขาก็หัวเราะร่า

นอกจากจะเป็นโรงซีอิ๊วแล้ว เฮ้าย่งเซ้ง ยังเป็นเหมือนพิพิธภัณฑ์มีชีวิต ที่เปิดให้ผู้คนที่สนใจแวะเวียนเข้ามาเยี่ยมชม

“เราอยากเอาเรื่องของคนสมัยอดีตมาเล่าให้คนฟัง เราดีใจนะ เราจะต้อนรับตลอดเวลา เวลาคนเข้ามาต่อให้เราติดงานก็ยอมสละงานวางมือพาเดินชมแน่นอน” รุ่งพูด

“เราก็อยากให้เขามาศึกษากัน เพราะมันก็เหลือน้อยแล้วที่จะทำซีอิ๊วสูตรโบราณแบบดั้งเดิม เราไม่ได้มีความลับอะไร ผมบอกคุณได้ทุกอย่าง” ปุ่นว่า

สิ่งที่ส่งต่อไปยังรุ่นต่อไปไม่ใช่เพียงแค่กรรมวิธีการทำซีอิ๊วแบบดั้งเดิมเท่านั้น แต่ยังขยับขยายไปถึงสูตรอาหารที่ไม่ว่ายังไงก็ต้องใช้ซีอิ๊วจากเฮ้าย่งเซ้งเท่านั้นเพื่อให้รสชาติคงเดิม จนกลายเป็นลูกค้าประจำที่ทำให้โรงซีอิ๊วแห่งนี้ยังอยู่ต่อไป

“ผมไม่ได้ขายปลีก แต่ส่งขายไปทางตัวแทนอีกทีหนึ่งเพื่อไปวางขายแต่ละที่ เช่น รังสิต ตลาดไท นครนายก ส่วนใหญ่ก็เป็นก๋วยเตี๋ยวเรือ เป็ดพะโล้ แถวรังสิตใช้ของเราหมดเลยทั้งเส้น

“ผู้บริโภคของเราจริงๆ มันเป็นรุ่นต่อรุ่น ตั้งแต่รุ่นพ่อแม่ปู่ย่าตายายกินมา แล้วก็ให้ลูกกิน มันเกิดจากความเคยชิน ถ้าคนเคยกินซีอิ๊วยี่ห้อนี้ก็คงจะกินอยู่อย่างนั้น จะให้ไปเปลี่ยนยี่ห้อใหม่ก็ไม่เปลี่ยน

“มันเป็นตามสูตรอาหารของเขา ถ้าใช้ตัวอื่นรสจะเปลี่ยน มันขึ้นอยู่กับว่าเราจะใช้ยี่ห้อไหนเท่านั้นเอง ต้มพะโล้ก็ใช้ซีอิ๊วเค็ม ถ้าคุณเคยขายตั้งแต่รุ่นแรกมา คุณใช้ซีอิ๊วตัวนี้ เราก็ไม่อยากเปลี่ยน เพราะลูกค้ามากินแล้วชอบรสชาตินี้ ถ้าเปลี่ยนไปแล้วลูกค้าว่าดีก็โอเค แต่ถ้าไม่ดีก็จบเลย พอเราจะไปเรียกลูกค้าเดิมกลับมาก็ยากแล้ว

“เราก็ต้องรักษามาตรฐานไว้ พอเราเพี้ยนไปหน่อยเดียว โดน complain ทันที” ปุ่นบอก

การรักษารสชาติก็เป็นอีกหนึ่งเหตุผลที่เฮ้าย่งเซ้ง ยังคงวิธีการทำแบบดั้งเดิมเอาไว้ 

“คนรุ่นใหม่ๆ จะได้กินสูตรร้อยปีที่เราทำอยู่ทุกวันนี้ และเราไม่มีการเปลี่ยนแปลงแน่นอน นอกจากเราจะเลิกกิจการ” รุ่งเสริม

อนาคตของโรงซีอิ๊วเล็กๆ ในชุมชน

โรงซีอิ๊วเฮ้าย่งเซ้ง อยู่มาได้กว่า 100 ปี นอกจากการรักษารสชาติให้มีเอกลักษณ์ ยังเป็นเพราะรู้จักตลาดของตัวเองดี ไม่เร่งรีบเติบโตจนกระทบกับคนรอบข้าง

“ที่ไม่ได้รับผลกระทบเพราะว่าเราสามารถยืดหยุ่นได้ ถ้าร้อน เราก็ใช้เวลาเท่านี้ แต่ถ้าฝนตกก็ใช้เวลาเท่านี้ ของก็ไม่เสีย

“ที่โรงซีอิ๊ว ขยะกับน้ำเสียแทบไม่มีเลย มีแค่น้ำล้างเครื่องไม้เครื่องมือเท่านั้นเอง กากถั่วใส่กระสอบ เขามาซื้อไปให้เป็ด มีแค่ล้างภาชนะในตุ่มที่จะต้มใหม่ อุตสาหกรรมเขาก็มาเก็บตัวอย่างไป 3 ปี อย. ก็มามีมาตรวจ

“ตลาดเรามันเป็นตลาดเฉพาะกลุ่ม เราไปแข่งขันกับเขาไม่ไหว จะให้เราไปขยายตลาดเราก็ไม่สามารถตอบสนองเขาได้ สมมติผมขยายตลาด หาลูกค้าเพิ่ม 10-20 เจ้า ผมไม่มีปัญญาส่งเขา จะให้มีลูกค้าเท่านี้เราก็ต้องไปขยายโรงงาน ถ้าเกิดเขาไม่ได้เป็นลูกค้าเราถาวร ต่อไปเขาไม่สั่งเราตายนะ เราก็โอเค ไปในทางที่เราสามารถอยู่รอดได้ สบายๆ เราทำตามความสามารถที่เราทำได้” ปุ่นเล่าอย่างตรงไปตรงมา

“ปกติคนทำธุรกิจน่าจะอยากขยายโรงงานหรือขายได้ให้ได้เงินมาก คุณไม่อยากไปทางนั้นเหรอ” เราถาม

“ไม่มีใครไม่อยากหรอก แต่ต้องทำตลาดให้แน่นอน ว่าถ้าเราก้าวไปแล้วเราไม่เจ็บตัว ที่สร้างโรงงานก็ไม่ใช่ง่ายๆ สถานที่มันกระทบกับสิ่งแวดล้อมที่อื่นเขาจะรับได้มั้ยถ้ามีกลิ่นรบกวน คือถ้าคิดจะขยายโรงงานคุณก็ต้องมีการตลาดที่ดีก่อน แต่ของเราเป็นสินค้าเฉพาะกลุ่ม บางคนก็ยังไม่รู้จัก เพราะเราไม่ได้โปรโมต” ปุ่นอธิบาย

วันเวลาผ่านไป จากที่คลองบางหลวงเคยเป็นย่านเศรษฐกิจ ‘9 โรงสี-9 โรงเต้าเจี้ยว-9 อู่ต่อเรือ’ ก็เหลือเพียงโรงซีอิ๊วเฮ้าย่งเซ้ง เพียงที่เดียว 

เมื่อเส้นทางสัญจรเปลี่ยนไป ผู้คนไม่จำเป็นต้องพึ่งพาคลองเป็นเส้นทางการเดินทางหลักแล้ว กิจการริมน้ำจึงค่อยๆ ซบเซาลงไป ทำเลที่ตั้งของโรงงานหากอยู่ติดริมน้ำจากที่เคยสะดวกต่อการขนส่งสินค้าและวัตถุดิบ กลายเป็นจุดอ่อนในปัจจุบันเพราะกลายเป็นอาคารที่อยู่ลึกเข้าไปท้ายซอย เมื่อมองจากมุมมองของคนใช้รถ 

“พอมันเริ่มพัฒนาซอยที่รถยังเข้าไม่ถึงการขนส่งมันลำบาก เขาเลยเลิกกันไป เหลือที่ของผมที่เดียวที่รถมันยังเข้าได้ ไม่งั้นเข้าออกก็ลำบาก จะส่งทีก็ต้องใช้เรือวิ่งไปหาท่าขึ้นมันก็ยาก ผมมาซื้อตึกตรงนี้เพื่ออาศัยทางเข้าออก ไม่งั้นซีอิ๊วของผมก็ออกไม่ได้เหมือนกัน” ปุ่นบอก

ลูกค้าเจ้าประจำที่ยังติดใจในรสชาติดั้งเดิม เป็นกลุ่มลูกค้าหลักที่ทำให้โรงซีอิ๊วยังอยู่ต่อไปได้ ในขณะเดียวกันก็อาจเป็นเหตุผลที่ทำให้โรงซีอิ๊วหายไปด้วยเช่นกัน

“เราก็ทำไปเรื่อยๆ จนกว่าตลาดจะไปไม่ได้ ถ้าคนรุ่นใหม่เขาไม่สนใจ ไม่กินแล้ว ธุรกิจทุกที่แหละถ้ามันถึงทางตันมันก็ต้องเลิก แต่ถ้าเราดูแล้วว่ามันไปได้ ก็น่าจะดีกว่าที่เราจะทำอย่างอื่น ดีกว่าให้มันหายไป เขาทำกันมาเป็น 100 กว่าปี” ปุ่นเล่า

ต่อไปเราอาจได้เห็นความเป็นไปได้ใหม่ๆ ของ เฮ้าย่งเซ้ง ที่กำลังถูกส่งต่อไปยังรุ่น 4 ลูกของพวกเขา ซึ่งกำลังศึกษาด้านวิศวกรรมอาหารและวิจัยเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้กลายเป็นซีอิ๊วผง อย่างไรก็ตามก็ยังคงสูตรการต้มและการหมักเพื่อรักษารสชาติดั้งเดิมไว้

“เขาก็เรียนวิศวกรรมอาหาร เวลาอาจารย์ให้วิจัย เขาก็เอาใจใส่ โดยจะทำเป็นผงซีอิ๊วออกมาให้ได้ 

“สิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ก็อาจจะพัฒนาผลิตภัณฑ์ เช่น ใช้คนน้อยหน่อย หรือใช้วัตถุดิบตัวอื่น แต่หลักการเดิมยังอยู่ ถ้าต่อไปการค้าดีขึ้น มีการเพิ่มทุนขึ้น เราต้องตั้งเจตนารมย์ไว้ว่าต้องไปหาที่ไกลๆ หน่อยสร้างเตามากขึ้น สร้างโรงหมักเพิ่มเพราะเรายังต้องใช้แสงอาทิตย์ ต้นทุนอาจจะสูงหน่อย แต่ราคาคงไม่ดีดสูงขึ้นมาก เป็นราคาที่เราอยู่ได้ ผู้บริโภคก็อยู่ได้” รุ่งบอก

“การพัฒนาสูตรหรือการรับช่วงต่อก็เป็นเรื่องของอนาคต แต่ตอนนี้เราก็ต้องทำไปจนกว่าเราจะทำไม่ไหว” ปุ่นพูดอย่างเรียบง่ายก่อนจบบทสนทนาที่บ่งบอกว่าไม่มีใครห้ามการเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรปล่อยให้ทุกอย่างดำเนินไปตามวิถีเหมือนอย่างที่เคยเป็นมา

ภาพ: สันติพงษ์ จูเจริญ

The post ชิมรสชาติซีอิ๊วโฮมเมดรสชาติ 100 ปี ของ เฮ้าย่งเซ้ง โรงซีอิ๊วที่ยังเหลืออยู่ในคลองบางหลวง appeared first on a day magazine.

คุณคิดว่า ‘ตลาดน้อย’ เป็นย่านแบบไหน?

ถ้าเสิร์ชคำว่า ตลาดน้อย ใน Google Maps เราจะเห็นว่า มันเป็นย่านเมืองเก่าเล็กๆ ที่อยู่ติดกับเยาวราช–ย่านไชน่าทาวน์ที่ทุกคนต้องไปกินสตรีทฟู้ดตอนกลางคืน และเจริญกรุง–เส้นตึกเก่าที่กำลังพัฒนาเป็นย่านสร้างสรรค์ เดินถัดไปอีกสักนิดจะเจอกับสยาม ย่านที่รายล้อมไปด้วยตึกสูงมากมาย แถมยังเดินทางสะดวกด้วยรถไฟฟ้าเชื่อมต่อได้ทุกที่ หากมองภาพรวมของพื้นที่ตลาดน้อย มันก็เปรียบเหมือนพื้นที่ทำเลไข่แดง ที่อยู่ท่ามกลางแหล่งสำคัญ ระหว่างย่านเมืองเก่าและย่านเมืองใหม่ ซึ่งมีน้อยแห่งจะมีโลเคชันตั้งอยู่ท่ามกลางความแตกต่างทั้งสองแห่งนี้

ในมุมมองของคนชอบเที่ยวที่เคยไปเยี่ยมเยือนตลาดน้อย บ้างก็บอกว่า เป็นย่านวัฒนธรรมเก่าแก่เต็มไปด้วยสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ต่างๆ เช่น วัดแม่พระลูกประคำ โบสถ์คริสต์นิกายโรมันคาทอลิกในย่านจีน หรือศาลเจ้าโจวซือกง-ศาลเจ้าเก่าแก่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาอายุกว่า 200 ปีที่ยังคงอยู่ บางคนอาจบอกว่าเป็นย่านท่องเที่ยวชุมชน เพราะมีคนในท้องถิ่นอาศัยอยู่ ประกอบด้วยอาคารสถาปัตยกรรมที่มีเอกลักษณ์แบบไทย–จีน หรือย่านสตรีทอาร์ตน่าถ่ายรูปเล่นตามตรอกซอกซอยของอาคาร

แต่ในมุมของ ‘โจ-จุฤทธิ์ กังวานภูมิ’ คนที่อยู่อาศัยในย่านตลาดน้อยตั้งแต่เด็ก จนทุกวันนี้เป็นนักวิชาชีพด้านสถาปนิกชุมชน และก่อตั้ง ‘กลุ่มปั้นเมือง’ ฟื้นฟูและพัฒนาเมืองตลาดน้อยบอกกับเราว่า ตลาดน้อยสำหรับเขาคือ…

“เหมือนย่านที่อยู่อาศัยอยู่ต่างจังหวัด มันมีอนุมูลความชิลลอยอยู่ในอากาศ ตื่นขึ้นมาจะได้ยินเสียงนกร้อง ตอนเย็นๆ จะเจอเสียงเรือวิ่ง และถ้าตอนกลางคืนอาจได้ยินเสียงแมวกัดกัน (หัวเราะ) ถ้าเปรียบเป็นคนคือ คนนั่งชิลๆ อยู่หน้าบ้าน สามารถใส่ชุดนอนเดินเล่นได้ คุยกับเพื่อนเสียงดังได้เต็มที่ ดูภายนอกอาจจะเหมือนคนโมโหหรือเปล่า จริงๆ ไม่มีอะไรหรอก แค่คุยกันชิลๆ” 

ทุกคำตอบและภาพจำของทุกคนไม่มีถูกไม่มีผิด ทุกคนต่างมีความรู้สึกต่อย่านตลาดน้อยแตกต่างกันออกไป แต่เชื่อว่าสิ่งที่หลายคนคิดเหมือนกันคือ อยากให้พื้นที่แห่งนี้ยังคงเก็บความเป็นตลาดน้อยต่อไปเรื่อยๆ ซึ่งคำว่า ‘ความเป็นตลาดน้อย’ แน่นอนว่า กว่าจะเป็นพื้นที่ที่ทุกคนได้เข้ามาทำความรู้จัก ต้องผ่านเบื้องหลังการทำงานและออกแบบมากมายกว่าจะมาถึงทุกวันนี้

ปัญหาเมืองแบบ ‘ทนอยู่’ มากกว่า ‘อยู่ทน’

คนส่วนใหญ่มักจะคิดว่า การออกแบบเมืองคือ ต้องทำอย่างไรให้ดึงดูดใจนักท่องเที่ยวเข้ามาเยอะๆ แต่ความเป็นจริงแล้ว การออกแบบต้องคิดถึงคนที่ใช้พื้นที่นั้นเป็นหลัก เพราะพวกเขาเป็นคนใช้งาน 24 ชั่วโมง ซึ่งโจก็เป็นหนึ่งคนที่อยู่อาศัยในตลาดน้อยตั้งแต่เด็ก เห็นถึงความต้องการ ปัญหา และการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่นี้มาโดยตลอด

ในสมัยโจเด็กๆ ย่านตลาดน้อยเคยมีพื้นที่สาธารณะที่คนเข้ามาทำกิจกรรมสังคมร่วมกันมากมาย จนวันหนึ่งพื้นที่เหล่านั้นค่อยๆ เลือนหายไปจากการพัฒนาสิ่งรอบข้างตามกาลเวลา รวมแม้กระทั่งความสัมพันธ์ของชุมชนก็ห่างหายตามไปด้วย สังเกตจากจำนวนประชากรและอาคารที่ถูกปล่อยทิ้งร้างเพิ่มมากกว่าเคย

เมื่อถึงจุดหนึ่งที่ครอบครัวของโจเองก็เคยมีความคิดอยากจะขายบ้านในตลาดน้อยแล้วย้ายไปอยู่ที่อื่นเช่นเดียวกัน ตอนนั้นโจตอบพ่อกับแม่ว่า ไม่อยากให้ขาย และตั้งคำถามว่าทำไมต้องย้ายไปพื้นที่ห่างไกล ในเมื่อพื้นที่ตลาดน้อยเป็นทำเลที่มีความสะดวกสบายในการใช้ชีวิต แต่ขาดเรื่องสภาพแวดล้อมที่ต้องฟื้นฟูให้น่าอยู่มากขึ้น บวกกับเขาเองเรียนจบปริญญาโทเกี่ยวกับชุมชนและสิ่งแวดล้อม จึงมีความคิดอยากฟื้นฟูบ้านของตัวเองในย่านให้ดีขึ้นกว่าเดิม

“เดิมทีเราสนใจเรื่องการฟื้นฟูเมืองและพื้นที่ย่านตลาดน้อย เพราะเราเป็นคนที่นี่ เราก็อยากมีสภาพแวดล้อมที่ดี อยากทำอะไรสักอย่างที่มีคุณค่ากับตัวเราเอง เช่น เราใช้ชีวิต ทำงาน และนอนอย่างสบายใจ ตื่นมาพบกับวันใหม่ ก้าวเท้าออกจากบ้านแล้วรู้สึกดี”

 “เพราะฉะนั้นการที่เราจะมีสภาพแวดล้อมที่ดี ก็เหมือนกับคนที่จัดห้องนอนให้ตัวเองหลับอย่างมีความสุข กวาดหน้าบ้านตัวเองให้สะอาด มันคือการสร้างสภาพแวดล้อมในที่ๆ ควบคุมได้ ดังนั้นการออกแบบย่านก็คล้ายๆ กัน เพื่อที่ว่าเราจะได้ไม่หงุดหงิดตอนออกจากบ้าน ‘เฮ้ย เจอปัญหานี้อีกแล้วเหรอ เห็นแล้วรำคาญลูกตาจัง’ ไปทุกวัน”

“ปัญหาของพื้นที่ตลาดน้อย มันเป็นพื้นที่ที่คนใช้งานอยู่เต็มศักยภาพ ไม่มีจังหวะได้หยุดเคลียร์ตัวเองเลย อย่างการฟื้นฟูหรือปรับปรุงให้ดีขึ้น เช่น คุณภาพของชีวิต ถนน ทางเท้า ไฟฟ้า พื้นที่พักผ่อนหย่อนใจ หรือเกิดพื้นที่เปลี่ยวไม่มีความปลอดภัย รวมถึงเรื่องสิ่งแวดล้อมตามมา พวกนี้ก็เลยเป็นปมที่เกาะอยู่กับย่านมาตลอด”

“สิ่งที่กล่าวมามันเป็นเหมือนข้อเสียที่คนอาจไม่ได้ใส่ใจ คนในพื้นที่ก็ไม่รู้ว่า อยู่ทน หรือ ทนอยู่ ในการใช้ชีวิตกันแน่ เพราะยังจำเป็นต้องใช้พื้นที่นี้ ก็เลยยังต้องทนอยู่จนรู้สึกคุ้นชินและมีความรู้สึกอยู่ก็ได้ มันไม่ได้แย่หรอก แต่ถ้ามองในคนอีกรุ่นหนึ่ง เขาก็อาจจะตั้งคำถามว่า ทำไมเราต้องทนอยู่กับอะไรแบบนี้ด้วย”

การฟื้นฟูตลาดน้อย ไม่ใช่ ‘สถานที่’ แต่คือ ‘ผู้คน’

แค่ฟังประเด็นและปัญหาของพื้นที่สุดท้าทาย ก็ชวนตั้งคำถามต่อว่า แล้วการออกแบบย่านตลาดน้อยต้องเริ่มอย่างไรให้คนอยากอยู่ต่อ

เขาตอบว่ามีเป้าหมายมี 3 อย่างคือ 1) อยากให้คนรุ่นใหม่อยากอยู่อาศัยต่อ 2) อยากให้พื้นที่มีคนเข้ามาคึกคักมากขึ้น และ 3) วัฒนธรรมของพื้นที่ได้รับการถ่ายทอดสืบต่อมา ซึ่งทั้งหมดนี้องค์ประกอบเรื่อง ‘คน’ สำคัญที่สุดในการออกแบบย่านตลาดน้อย เพราะเป็นสิ่งสร้างเสน่ห์ของพื้นที่ให้เกิดขึ้น

“คนส่วนมากมักจะมองว่า การออกแบบเมืองคือการดีไซน์อาคาร ซึ่งก็เป็นเพียงส่วนหนึ่ง แต่ความเป็นตลาดน้อย ด้วยบรรยากาศและการใช้ชีวิต มันคือ ‘คน’ ที่ช่วยขับเคลื่อนให้เมืองมีสภาพแวดล้อมที่มีเอกลักษณ์ หากเปรียบเทียบให้เห็นภาพ ‘สถานที่’ อย่างตึก อาคาร บ้านช่อง มันเป็นเหมือนที่สิงสถิตของจิตวิญญาณ (Spirit) ซึ่งก็คือคน เพราะคนมีสกิลหรือความรู้อยู่อาศัยในชุมชน แล้วพอเขาย้ายออกไป อาคารมันก็จะเหมือนภาชนะเปล่าๆ ที่สวยงาม แต่ว่าเสน่ห์ที่อยู่ข้างในมันหายไป”

“ดังนั้นอาคารจะเปลี่ยนอย่างไรก็แล้วแต่ แต่คนมีจิตวิญญาณของความเป็นเจ้าของในพื้นที่ ผมคิดว่า เรื่องอาคารมันคือกรอบนอก ยังไม่ใช่แก่นสาระสำคัญเท่าไหร่ แต่ปัจจุบันมีอาคารเปล่ามากขึ้น ก็เป็นสัญญาณอันตรายมากที่กำลังบอกว่า ย่านนี้กำลังสูญเสียตัวตน หรือว่าอาจจะมีคนสนใจอยากเข้ามาอยู่ในพื้นที่ แต่ก็ต้องใช้เวลาในการปรับตัวหรือมีจิตสำนึกร่วมในการอยากเป็นเจ้าของพื้นที่จริงๆ ซึ่งต้องใช้เวลาสะสมเชื่อมต่อกับผู้คนยาวนาน”

“เพราะฉะนั้นงานของเราต้องให้เวลาคนผูกพันกับพื้นที่ สร้างสภาพแวดล้อมที่สร้างการเชื่อมต่อหรือมีกิจกรรมที่ให้พวกเขาเข้ามาทำอะไรร่วมกัน เขาก็อาจจะใส่ใจคนในพื้นที่มากขึ้น ซึ่งต้องออกแบบสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมกับชุมชน สอบถามความคิดเห็นว่า พวกเขาต้องการอะไร”

“เมื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับชุมชน ก็พบคำตอบว่า พื้นที่ตลาดน้อยมีสถานที่สำคัญทางวัฒนธรรม ที่นี่เป็นชุมชนติดน้ำ เวลาทำกิจกรรมทุกคนจะชอบใช้พื้นที่ส่วนกลางจากท่าน้ำ เพราะมันเข้าถึงได้ง่าย ซึ่งตอนเด็กๆ ผมสามารถเตะฟุตบอลได้ทุกที่เลย (หัวเราะ) แต่พอถึงจุดหนึ่งมันก็หายไปไม่รู้ตัว เพราะด้วยความเจ้าของพื้นที่เปลี่ยนรุ่นมา 20 ปี การเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ริมน้ำก็ถูกบล็อกไม่รู้ตัว และมีพื้นที่สาธารณะน้อยลง จึงเป็นโจทย์ของปัญหาชุมชนร่วมกัน นั่นคือ พวกเราขาดพื้นที่สาธารณะ”

สร้างพื้นที่สาธารณะใหม่ จากสิ่งที่มีอยู่เดิม

1. ศาลเจ้าโรงเกือก พื้นที่ริมน้ำแห่งแรก

เมื่อสรุปได้ว่าย่านตลาดน้อยขาดพื้นที่สังคมในการพบปะกัน พวกเขาจึงมองหาพื้นที่ในย่านที่มีอยู่และพัฒนาตามบริบทที่ควรจะเป็น โดยโจยกตัวอย่างโปรเจกต์ให้เราฟัง 3 แห่ง แรกเริ่มคือ ‘ศาลเจ้าโรงเกือก’ ผลงานที่ชุมชนเรียกร้องอยากให้ทำพื้นที่สาธารณะริมน้ำแห่งแรก

“ก่อนที่จะเลือกว่าเป็นสถานที่ไหน เราไปทำการศึกษาเรื่องคุณค่าของอาคารในพื้นที่ แล้วพบว่าพื้นที่บริเวณริมน้ำมีความหนาแน่นของมรดกทางวัฒนธรรมค่อนข้างเยอะ เป็นจุดที่เคยเป็นท่าเรือ แหล่งงานของคนในสมัยก่อน รวมถึงเป็นศูนย์รวมความเชื่อของคน แถวนั้นก็มีศาลเจ้าโรงเกือก ศาลเจ้าโจวซือกง โบสถ์กาลหว่าร์ อะไรแรกๆ มักจะเกิดขึ้นบริเวณริมน้ำถ้าดูในแผนที่เก่า มากไปกว่านั้นยังมีถนนที่เชื่อมต่อกันเป็นรูทอยู่ด้วยเช่นกัน”

“สาเหตุที่เลือกศาลเจ้าโรงเกือก เพราะเป็นศาลเจ้าจีนแคระที่เรียกได้ว่าเก่าที่สุดในฝั่งพระนคร ถ้ามองในพื้นที่ตลาดน้อยทั้งหมด นี่เป็นอาคารที่มีความดั้งเดิมที่สุด แต่มีการเปลี่ยนแปลงน้อยที่สุด เราว่าน่าอนุรักษ์ รวมถึงทางสมาคมและชุมชนก็สนใจอนุรักษ์และปรับปรุงด้วย ก็เลยมีการปรับปรุงพื้นที่รอบๆ ศาลเจ้าโรงเกือกให้เชื่อมต่อกับพื้นที่สาธารณะของกรมท่าเรือ และพื้นที่ริมน้ำตรงเขื่อนรอบๆ ศาลเจ้าโรงเกือกให้คนมานั่งพักผ่อนได้”

2. ซอยโรงเกือก สตรีทอาร์ตแก้แหล่งซ่องสุม

เดินออกจากศาลเจ้าโรงเกือกไปสักนิดจะเจอกับ ‘ซอยโรงเกือก’ เป็นโปรเจกต์สตรีทอาร์ตที่ทำเร็วที่สุดในบรรดาโครงการอื่น เพราะไม่ได้เข้าไปเปลี่ยนแปลงชุมชนมากมาย แต่แก้ปัญหาทัศนียภาพให้น่ามอง เพราะเมื่อก่อนเส้นโรงเกือกนี้ คนนอกไม่กล้าเดินเพราะน่ากลัวและมีแต่กองขยะเกลื่อนกลาด

“เดิมทีซอยโรงเกือกเป็นพื้นที่ยาวๆ รอบข้างเป็นหน้าอาคารที่ไม่มีช่องเปิด ไม่มีหน้าต่าง ไม่มีประตู และไม่มีบ้านคน เหมือนกับเราเดินผ่านกำแพงสูงยาว 30 เมตร ซึ่งคนก็จะรู้สึกว่าไม่น่าเดินแล้ว แต่ถ้ามันมีช่องเปิดหน้าต่างเข้ามาบ้าง ก็จะสร้างปฏิสัมพันธ์ให้กับคนเดินมากกว่า”

“ด้วยความที่เป็นกำแพงยาวทั้งสองข้างและไม่มีหน้าบ้านคน มันเลยไม่มีเจ้าภาพมาดูแล บางทีก็มีขยะเอาไปกองเอาไว้ แมวหมามาขี้หรือคนมาพ่นกำแพงคำเสียๆ หายๆ ตอนนั้นสภาพซอยนี้เสื่อมโทรม ดูอับชื้น และมืดเปลี่ยว เป็นเส้นที่คนไม่อยากเดินผ่าน”

“แต่ถ้าเราดูเรื่องคุณค่ามรดกวัฒนธรรมของพื้นที่ เราจะเห็นว่ามันเป็นเส้นเชื่อมต่อสถานที่ประวัติศาสตร์สำคัญ ทุกคนต้องเดินผ่านเส้นนี้ บวกกับสมัยนั้นเทรนด์การถ่ายรูปพอร์เทรต ไปเที่ยวสถานที่ต่างๆ กำลังมาแรง ในกระทู้ Pantip จำได้ว่า คนชอบทำคอนเทนต์พาแฟนมาเที่ยวที่ต่างๆ และที่นี่ก็เป็นย่านที่มีมุมวินเทจเก๋ๆ ซุกซ่อนอยู่อย่างไม่ได้ตั้งใจ เลยคิดว่าน่าจะทำเป็นสตรีทอาร์ตได้นะ”

“ช่วงแรกๆ เราก็เริ่มเพนต์เอง วาดอะไรที่สื่อถึงประวัติศาสตร์ของพื้นที่ ตอนแรกชาวบ้านก็นึกไม่ออก เราก็ลองวาดต้นแบบทำไปให้ หลังจากนั้นก็เริ่มมีงานเทศกาลต่างๆ มีชุมชนมาดำเนินการเอง เราก็เลือกศิลปินมาวาดให้เกี่ยวข้องกับพื้นที่ จากนั้นก็พัฒนามาเรื่อยๆ ตอนนี้มี 7 โรงเรียนรอบๆ ย่านให้เด็กมาวาด มีสปอนเซอร์เข้ามาสมทบทุนมากขึ้น ถนนเส้นนี้ก็คึกคักขึ้น”

3. ท่าน้ำภานุรังษี พื้นที่สาธารณะของชุมชน

โปรเจกต์สุดท้าย โจพาเราไปเที่ยวที่ ‘ท่าน้ำภานุรังษี’ เป็นพื้นที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาของย่านตลาดน้อย เรียกได้ว่าเป็นพื้นที่สีเขียวสาธารณะหลักไว้ทำกิจกรรมของชุมชน เพราะแต่ก่อนจัดงานในซอยมีรถวิ่งไปมาไม่ค่อยสะดวกสบายมากนัก

“เมื่อก่อนตรงนี้ยังมีพื้นที่ที่คนเข้าถึงริมน้ำได้อยู่ พอพื้นที่นี้เลิกกิจการและปิดไป ก็กลายเป็นพื้นที่ร้าง ไม่มีใครเข้าถึงริมแม่น้ำเลย ซึ่งตรงนี้เป็นพื้นที่เช่าของกรมธนารักษ์ เมื่อปิดกิจการและประกาศเปิดขาย เราก็คิดว่ามันน่าจะเอาไปทำประโยชน์ในเชิงสาธารณะได้ไหม เลยลองยื่นข้อเสนอทำพื้นที่สาธารณะริมน้ำ และขอเจรจาคนเช่าพื้นที่จนแบ่งมาได้ครึ่งหนึ่ง เพื่อมาทำเป็นพื้นที่ส่วนกลางของชุมชน จะเห็นว่า พื้นที่นี้มีคนใช้งานตลอด คนมาออกกำลังกาย เด็กมาวิ่งเล่นกัน หรือคนมานั่งพักผ่อน”

ตลอดการเดินเที่ยวตลาดน้อย โจเล่าเบื้องหลังการทำงานร่วมกับชุมชนให้ฟังมากมาย แต่ละโครงการใช้เวลายาวนานก็จริง แต่ก็ทำให้ทุกคนรู้สึกเห็นความสำคัญของพื้นที่ที่ตัวเองอยู่มากยิ่งขึ้นและช่วยกันดูแลรักษาไปด้วยกัน 

เราชวนถามต่อว่า ในมุมคนออกแบบย่าน ในอนาคตอยากให้ตลาดน้อยเติบโตไปในทิศทางไหน

โจเล่าให้ฟังว่า เวลาคนมองถึงการออกแบบมักคิดว่า ต้องมีสิ่งใหม่ๆ เข้ามาในพื้นที่ให้ทันสมัยก็จบแล้ว ความเป็นจริงการออกแบบเมืองต้องใช้เวลาออกแบบไปเรื่อยๆ เพราะมีหลายปัจจัยทั้งผู้คน อาคารและสถานที่ รวมถึงแต่ละพื้นที่ต่างก็มีข้อจำกัดไม่เหมือนกัน ดังนั้นการออกแบบก็จะแตกต่างกันไปด้วย

“การออกแบบพื้นที่สาธาณะ มันเหมือนกับการออกแบบเสื้อผ้าแบบ Tailor-made เราต้องสั่งตัดและออกแบบให้พอดีกับผู้ใช้งาน ผ่านการศึกษา สังเกตการใช้พฤติกรรมในพื้นที่เหล่านี้ อะไรคือปัญหา และเป้าหมายร่วมกัน แล้วออกแบบให้พอดีกับพวกเขา”

“หากถามว่าระยะยาวมันจะไปทางไหน มันก็มาถูกทางของมันแล้วล่ะ ที่เกิดขึ้นตอนนี้ไม่มีอะไรผิดหรอก ก็เป็นไปตามเงื่อนไขสังคม เราแค่ออกแบบสภาพแวดล้อมให้คนมาแล้วก็อยากอยู่พื้นที่นี้ต่อ แล้วเห็นคุณค่าของพื้นที่มากยิ่งขึ้น ไม่คิดที่จะขายออกไป ผมว่ามันก็มาถูกทางแล้วล่ะ” โจกล่าวทิ้งท้าย

The post เล่าเรื่อง 3 พื้นที่ในตลาดน้อยกับ ‘กลุ่มปั้นเมือง’ ที่อยากดีไซน์เมืองให้คนอยู่ทน มากกว่าทนอยู่ appeared first on a day magazine.

ร้านหนังสือ คาเฟ่ สตูดิโอ อาร์ตแกลเลอรี หรือร้านขายเฟอร์นิเจอร์?

เราละทิ้งความสงสัยแล้วผลักประตูเข้าไปพูดคุยกับ กา–วิทยา ก๋าคำ และ โดนัท–งามแสนหลวง สิงห์เฉลิม ท่ามกลางบรรยากาศร้านที่รายล้อมไปด้วยแมวทั้งสี่

ร้านนี้ก่อตั้งโดยเพื่อนสนิทจากรั้วศิลปากรวังท่าพระ ผู้ชื่นชอบศิลปะและรักการอ่านเป็นชีวิตจิตใจ พวกเขาทั้งสองเหมือนกับนักอ่านคนอื่นที่อยากเป็นเจ้าของร้านหนังสือเล็กๆ และใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางสิ่งที่รักในย่านเมืองเก่าที่ผูกพันมาตั้งแต่สมัยเรียน โดยมี ‘ร้านหนังสือเดินทาง’ ที่ทั้งคู่ชอบไปคลุกคลีอยู่เป็นประจำเป็นต้นแบบและที่ปรึกษา

ชื่อร้าน A BOOK with NO NAME มีแนวคิดมาจากเพลง A Horse With No Name ของวง America ซึ่งเป็นเพลงโปรดของทั้งคู่ โดยเนื้อหาเพลงเป็นการเดินทางในทะเลทรายที่ต้องผ่านอุปสรรคมากมาย เปรียบเหมือนการเดินทางของร้านหนังสือแห่งนี้ของพวกเขาทั้งสอง

‘ร้านประหลาดในศรีย่าน’

หากอยากดูร่องรอยกรุงเทพฯ ในยุคหลังสงครามโลก ศรีย่านนับเป็นย่านเก่าแก่แห่งหนึ่งที่ยังมีตึกแถวสมัยนั้นหลงเหลืออยู่ ถึงแม้ว่าย่านนี้จะทอดยาวตลอดเส้นสามเสน และตามเส้นถนนที่ตัดขวางอย่างนครไชยศรีที่ควรจะคึกคัก แต่ด้วยความที่ใกล้ชิดเขตพระราชฐานและที่ทำการสำคัญของรัฐ ทำให้ผังเมืองโซนนี้ไม่สามารถขึ้นอาคารสูงได้ จึงมีคนพลุกพล่านน้อยให้ความรู้สึกคล้ายกับต่างจังหวัด 

จนกระทั่งมีร้านหนังสืออิสระอย่าง A BOOK with NO NAME จึงทำให้ย่านที่หม่นหมองนี้มีชีวิตชีวาขึ้นมา 

โดนัท: “ศรีย่านมันเป็นถนนสามเสนก็จริง แต่มันจะไม่เหมือนข้าวสาร บางลำพู เพราะโซนนี้จะเป็นโซนอยู่อาศัยไม่ใช่โซนท่องเที่ยว แล้วก็เป็นสังคมผู้สูงอายุหมดเลย หาคนหนุ่มสาวไม่ค่อยได้ เวลาคนแถวนี้ทำอะไรที่เกี่ยวกับเทคโนโลยีไม่ได้เขาก็จะเดินมาร้านเรา คนแถวนี้ก็จะเรียกเราสองคนว่าอาจารย์ แต่เราไม่ได้เป็นอาจารย์นะ เราแค่เปิดร้านหนังสือ (หัวเราะ)”

กา: “ร้านเราดูเป็นร้านประหลาดในย่านนี้ คนที่ผ่านไปมาเขาก็จะสงสัยว่าร้านนี้ทำอะไรกันแน่ คนอาจจะยังไม่ค่อยชินกับร้านอิสระในรูปแบบนี้เท่าไหร่ ตอนกลางคืนแถวนี้มันจะเงียบมาก ถ้าไม่มีร้านเราสักทุ่มสองทุ่มก็จะมืดหมดเลย เวลาร้านเรามีคนมาเช่าสถานที่ มีรายการมาถ่าย หรือมีกิจกรรมจัดงานต่างๆ คนแถวนี้เขาก็จะแฮปปี้มากเพราะเขาจะขายของได้ มีช่วงนึงที่เราไม่ค่อยได้จัดงาน ร้านข้างๆ ก็ถามอาจารย์ทำไมไม่จัดงานอีก ผมอยากให้มีงาน อยากให้มีคนผ่านไปผ่านมา” 

ถึงแม้ว่าแถวนี้จะดูเงียบเหงาไปหน่อย แต่เรากลับรู้สึกถึงความอบอุ่นและสบายใจอย่างบอกไม่ถูก เหมือนมาบ้านของคนรักหนังสือที่เปิดพื้นที่ให้คนทั่วไปเข้ามานั่งเล่นพูดคุยได้อย่างอิสระ สิ่งแรกที่น็อกหัวใจทาสให้ตายสนิทตั้งแต่ยังไม่ทันเดินเข้าร้าน คือน้องเหมียวที่นอนกลิ้งไปมาให้จกพุงต้อนรับแขกอยู่หน้าประตู 

เมื่อเข้ามาในร้านจะได้บรรยากาศสว่าง เฟอร์นิเจอร์ งานศิลปะ และต้นไม้น้อยใหญ่ถูกนำมาจัดวางไว้ตามมุมต่างๆ ได้อย่างสบายตา บนชั้นวางเต็มไปด้วยหนังสือที่ดึงดูดเหล่านักอ่านได้เป็นอย่างดี ทั้งวรรณกรรมคลาสสิก ประวัติศาสตร์ ปรัชญาการเมือง จิตวิทยา ศาสนา ปรัชญา รวมไปถึงบทกวีที่นักเขียนรุ่นใหม่อิสระมาฝากขาย ในราคาที่คนกระเป๋าแบนอย่างเราเอื้อมถึงได้ไม่ยาก และที่สำคัญร้านนี้ไม่มีขายออนไลน์เพราะเชื่อว่าการเดินเข้ามาที่ร้านหนังสือจะทำให้เราได้สำรวจความชอบตัวเองและได้สัมผัสตัวตนหนังสือมากขึ้น

 กา: “ร้านหนังสืออิสระมันเปิดทางเลือกให้คุณ เป็นพื้นที่เปิดกว้างให้หนังสือเล่มอื่นได้นำเสนอตัวเองด้วย ซึ่งบางทีคุณก็ไม่รู้หรอกว่ามันมีหนังสือเล่มนี้อยู่ แต่คุณต้องการมันนะ คุณต้องได้อ่านหนังสือเล่มนี้ แต่ถ้าคุณสั่งในออนไลน์คุณจะไม่มีทางเห็นมัน เสน่ห์ของการซื้อในร้านหนังสือคือการที่คุณค่อยๆ เดินค่อย ๆ พลิกหน้ากระดาษสำรวจตัวตนของหนังสือ มันก็ต้องโดนสักเล่มบ้างแหละ”

‘การใช้ชีวิตคนเมืองสมัยนี้มันเหงาไปหน่อย’

สิ่งที่ผลักดันให้ร้านหนังสือคึกคัก นอกจากตัวหนังสือเองแล้ว บ่อยครั้งกิจกรรมในร้านหนังสือก็เป็นเรื่องสำคัญ          

A BOOK with NO NAME นิยามตัวเองว่าเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ เพราะนอกจากหนังสือ กาแฟ และแมวแล้ว ที่นี่ยังขับเคลื่อนตัวเองไม่ให้ร้านหยุดนิ่ง ไม่ได้รอให้ลูกค้าเข้าหาอย่างเดียว แต่ต้องทำทุกวิถีทางเพื่อดึงดูดลูกค้าเข้ามาด้วย นั่นจึงเป็นเหตุผลที่พวกเขามักจะจัดกิจกรรมสนุกๆ หมุนเวียนอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเวิร์กช็อป Booktalk เล่นดนตรี ฉายหนังข้ามปี หรือจัดงานปาร์ตี้เทศกาลต่างๆ 

โดนัท: “เรารู้สึกว่าการใช้ชีวิตคนเมืองสมัยนี้มันเหงาไปหน่อย อย่างเวิร์กช็อปห่อหนังสือ จริงๆ ตอนแรกเราจัดขึ้นทำเล่นๆ แต่ผลตอบรับดีมาก ตอนนี้จัดขึ้นมา 5-6 ครั้งแล้ว เราคิดว่าบางทีคนแค่อยากมาหาเพื่อน ได้ลองทำกิจกรรมใหม่ๆ รู้จักคนใหม่ๆ เราเป็นคนทำงานออฟฟิศ เราเข้าใจอยู่แล้วว่าการใช้ชีวิตมันเหงาขนาดไหน พอมาทำกิจกรรมที่นี่ก็ได้มาเที่ยวย่านเมืองเก่าศรีย่านไปด้วย”

กา: “เราไม่ได้คิดว่าตัวเองทำธุรกิจ เราคิดว่านี่คือคอมมูนิตี้ของคนที่รักการอ่าน การเขียน งานศิลปะ ฟังเพลง งานสร้างสรรค์ มาอยู่ร่วมกัน เราแค่อยากให้คนรู้สึกว่าถ้าไม่รู้จะไปไหนก็นึกถึง A BOOK with NO NAME”

โดนัท: “มีลูกค้าต่างจังหวัดหลายคนที่เพิ่งมาอยู่กรุงเทพ เขาไม่มีเพื่อน ไม่รู้จะไปไหน สุดท้ายเขามาที่นี่ เพราะเขารู้สึกว่าที่นี่มันปลอดภัย มันอบอุ่น ไม่ต้องปรับตัวอะไรมาก บางคนที่กลายมาเป็นเพื่อนกันแล้ว พอถึงเวลาสำคัญในชีวิต อย่างเช่นแต่งงาน ก็มาถ่ายพรีเวดดิ้งที่ร้าน หรือเรียนจบแล้วก็ขอเอาชุดครุยมาถ่ายรูปกับเรา การมีอยู่ของร้านเรามันทำให้เขาได้มีปฏิสัมพันธ์กับคน” 

‘เราอยากสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้มันดีขึ้น’

ความตั้งใจของร้านคือสร้างแรงบันดาลใจในการอ่านให้กับนักอ่านรุ่นใหม่ๆ อยากจะทำให้คนที่มีไลฟ์สไตล์อื่นๆ ที่เข้ามาอยู่ในพื้นที่เดียวกันที่ไม่ค่อยได้อ่านหนังสือได้เปิดใจอ่านหนังสือมากขึ้น และสำหรับคนที่ชอบอ่านหนังสืออยู่แล้วก็เปิดโลกให้รู้จักหนังสือที่หลากหลายกว่าเดิม

โดนัท: “สิ่งที่เราภูมิใจคือเราสร้างนักอ่านหน้าใหม่ได้ค่อนข้างเยอะ บางคนเขาอาจจะไม่ได้มาร้านเพราะหนังสือ เขาอาจจะมาเพราะแมว กินกาแฟ หรือมาทำกิจกรรมในร้าน แต่การที่มาร้านหนังสือบ่อยๆ เราเชื่อว่าสักวันนึงคุณก็ต้องหยิบหนังสือขึ้นมาอ่านบ้างแหละ

“อีกอย่างนึงเรารู้สึกว่าวัฒนธรรมการอ่านบ้านเรามันไม่เข้มแข็ง มันเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ลึกมาก ยกตัวอย่างคณะที่เกี่ยวกับศิลปะหรือวรรณกรรมในมหาวิทยาลัย บางทีเขาก็วางหลักสูตรแบบประหลาด เด็กต้องไปเก็บงานซีไรต์ เคยมีน้องคนหนึ่งที่เรียนเกี่ยวกับวรรณกรรมมาตามเก็บซีไซต์ที่ร้านเรา เราก็ถามว่าทำไมต้องซีไรต์ ซีไรต์แปลว่าดีเหรอ แล้วเราเคยอ่านงานอะไรที่ไม่ใช่ซีไรต์ไหม รู้จักวรรณกรรมคลาสสิกโลกรึเปล่า คือเราพยายามลบล้างความคิด เราอยากสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้มันดีขึ้น เขาจะได้อ่านหนังสือที่ไม่ใช่แค่อ่านตอนเรียน แต่เขาจะอ่านไปทั้งชีวิต”

กา: “เหมือนมันถูกรางวัลการันตีว่าดี แต่ถ้าเราใช้ชีวิตมากขึ้นหรืออ่านมากขึ้น เราก็จะรู้ว่ามันก็อาจจะไม่ใช่แบบนั้นเสมอไป แม้กระทั่งงานที่มีรางวัลการันตีก็ตาม”

‘ร้านหนังสือมันถูก romanticized’ 

หนึ่งในความฝันสูงสุดของหนอนหนังสือคือ การมีร้านหนังสือเป็นของตัวเองสักร้าน 

แต่น่าเสียดายที่ความฝันนี้ไม่ได้สวยหรูอย่างที่หลายคนคิด 

กา: “เกลียดขี้หน้าใครอยู่ให้มันไปเปิดร้านหนังสือ (หัวเราะ)

“แต่เอาจริงๆ มันไม่ใช่เรื่องตลกนะ มันคือเรื่องจริงเลยแหละ คือร้านหนังสือมันถูก romanticized มาก มันอาจจะมาจากหนังสือวรรณกรรมหรือหนัง Nothing Hill ที่มัน romanticized ร้านหนังสืออิสระมากๆ คนส่วนใหญ่เขาจะรู้สึกว่าอิฉฉาชีวิตเราจังเลย ชิลจังเลยได้อ่านหนังสือ คือจริงๆ มันคือภาพระดับพื้นผิว แต่ลึกไปกว่านั้นมันคือการบริหารจัดการ เรื่องสต็อก ปวดหัวกับสายส่ง”

โดนัท: “มันมีปัญหาเยอะมาก คนอื่นอาจจะคิดว่า โหดีจังเลยลงมาเจอหนังสือ แต่สายตาคนทำร้านหนังสือมองลงมาเห็นคือ ไอเหี้ยหนังสือแม่งเต็มเลย อันนี้ขายไม่ออก อันนี้สต็อกยังแน่นอยู่ มันมองต่างกันเลยนะ ร้านหนังสือนี่ทำให้เจ้าของร้านหนังสือเป็นโรคซึมเศร้าไปหลายคนแล้ว มันไม่ได้โรแมนติกเลย อย่างที่บอกว่าคนอ่านหนังสือมันจะคิดเยอะกว่าคนปกติอยู่แล้ว ถ้าไม่มีช่วงเวลาที่พาเราออกมาจากปัญหานั้นเลย เราต้องเป็นบ้าแน่ๆ ร้านหนังสือบางวันมันเงียบมาก มันแทบไม่มีคน ถ้าไม่มีแมวร้านมันจะไม่มีชีวิตเลย จะรู้สึกหดหู่มากๆ เวลาเรานอยด์ๆ เซ็งๆ เราก็ไปเล่นกับแมว มันช่วยเราได้เยอะ” 

ในช่วงโควิด 2-3 ปีที่ผ่านมา สิ่งที่น่าเศร้าสำหรับคนรักหนังสือคือร้านที่เคยไปประจำทยอยปิดตัวทีละร้านสองร้าน เราสงสัยว่าพวกเขาเคยมีความคิดที่จะปิดร้านนี้บ้างไหม

กา: “ไม่เคยเลย เรารู้สึกเสียดาย เรารักมันอย่างกับลูกเลย เรารู้สึกว่าการปิดมันยากมาก การจะเปิดมันง่ายกว่าการจะปิดเยอะ ด้วยความที่เราทั้งสองคนก็มีงานประจำมีรายได้หลักอยู่แล้ว เราไม่ซีเรียสเลย เพราะเราชอบที่จะทำ ให้คิดว่าสักวันเราจะปิดร้านนี้นะ เชี่ย เราจะทำยังไงต่อวะ เรารู้สึกว่ามันเป็นความมืดมนในชีวิตมากกว่า แต่ถ้าในอนาคตอยู่ไม่ไหวจริงๆ มันก็ต้องปิด ในแง่ของรายได้ ขาดทุนทุกเดือนมันไม่มีใครอยู่ได้หรอก

“จริงๆ ช่วงโควิดร้านหนังสืออยู่ไม่ได้เลย เพราะพื้นฐานเราทั้งสองคนต่างมีงานประจำอยู่แล้ว เราไม่ได้ใช้ร้านหนังสือเพื่อยังชีพ สมมติว่าไม่ได้กำไรสักปีสองปี แค่เท่าทุนเราก็พอทำมันได้ เราไม่ได้เครียดจนเกินไป เราไม่อยากเป็นทุกข์กับความฝันของเรา เราไม่อยากอยู่กับมันแล้วรู้สึกไม่มีความสุขเลย สิ่งสำคัญของการเปิดร้านหนังสือคือต้องรักมันมากๆ สำหรับเราถ้าไม่มีลูกค้าเลยก็สามารถนั่งอ่านหนังสือของเราได้ แล้วก็คิดว่าชีวิตมันก็คงไม่แย่มั้ง แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานที่ไม่ได้หลอกตัวเองนะ”

โดนัท: “นี่ยังเซอร์ไพรส์ตัวเองเลยว่าอดทนทำมาได้ขนาดนี้ แต่อย่างประเทศที่เจริญแล้วเขาช่วยกัน กำหนดมาเลยว่า 18 เดือนห้ามลดราคา แต่โครงสร้างระบบหนังสือบ้านเรามันก็ไม่ได้เอื้อ การแค่มีร้านหนังสือแล้วก็ไม่เจ๊งภายในห้าปีสิบปีก็ดีใจแล้ว”

‘การมีร้านหนังสือคือการออกมาใช้ชีวิตของคน’

 การมีอยู่ของร้านหนังสืออิสระไม่ใช่แค่ขายหนังสือที่เราหยิบมาแล้วจ่ายเงินเดินออกไป แต่มันทำหน้าที่ที่มีความหมายมากกว่านั้น 

โดนัท: “แถวนี้มันจะใกล้วัง ใกล้ที่พักอาศัย เป็นที่ทรัพย์สินส่วนของพระมหากษัตริย์ มันก็เลยไม่มีที่ให้เช่า แล้วมันก็ทำอะไรไม่ได้มาก เราก็อยากให้มีคาเฟ่ ร้านอาหาร อาร์ตสเปซเก๋ๆ แต่เราควบคุมอะไรไม่ได้ แค่เอาร้านตัวเองให้อยู่รอดก็ยากแล้ว เราแค่รู้สึกว่าที่แบบนี้มันควรจะทำประโยชน์อะไรได้มากกว่านี้ 

“ล่าสุดเราไปฮ่องกงแล้วเดินผ่านซอกตึกที่แคบมากๆ เขาบอกว่าที่นี่เป็น City Library เราอายฉิบหายเลย เพราะบ้านเรามันไม่มีแบบนี้ ซึ่งจริงๆ สังคมฮ่องกงเขารันทดกว่าเราอีก บ้านเมืองเขาเจริญแต่พื้นที่เขามันจำกัดมาก คนจะต้องออกมานั่งเล่นตามใต้สะพานลอย เขาก็จะพกเก้าอี้ปิกนิกไป หรือไม่ก็ไปคลุกตัวอยู่ที่ City Library ก่อนเข้าไปเราก็คิดว่ามันจะต้องเจอหนังสืองอๆ เก่าๆ แน่เลย แต่ไม่เลยมันดีมาก มีมุมให้คนอ่าน มีให้ยืม มีนิทานเด็ก มีที่ให้เลี้ยงเด็กอ่อน มีนักศึกษา มีคอมพิวเตอร์ให้ใช้ เรารู้สึกว่าเราต้องการแบบนี้ในศรีย่าน 

“การที่แต่ละย่านมีร้านหนังสือเป็นของตัวเองมันสำคัญนะ ในต่างประเทศการมีร้านหนังสือในแต่ละพื้นที่มันคือการออกมาใช้ชีวิตของคน อย่างเสาร์อาทิตย์ไลฟ์สไตล์ชีวิตเขาไม่ได้ไปห้างนะ เขามาร้านหนังสือ เขาเอาลูกมา เขาให้ลูกเริ่มอ่านนิทาน แล้วเรารู้สึกว่าอยากให้ประเทศไทยมัน beyond ไปถึงตอนนั้นสักที”

A BOOK with NO NAME 

สถานที่ตั้ง: A BOOK with NO NAME 721-723 ซ.สามเสน 17 ถ.สามเสน

แผนที่: https://goo.gl/maps/TyxpWozhiyAqvSAv6

เวลาทำการ: ทุกวัน เวลา 12:00-19:00 น. (ปิดทุกวันจันทร์)

การเดินทาง: นั่งรถไฟใต้ดิน MRT มาลงสถานีบางโพ แล้วต่อแท็กซี่หรือรถเมล์ที่ผ่านศรีย่านได้หมดเลย หรือนั่งรถไฟ BTS ที่อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ แล้วต่อรถเมล์สาย 14 เกาะราชวิถีลงตลาดศรีย่านสุดสาย เดินต่อมาปากซอสามเสน 17 ได้ใน 500 เมตร

ภาพ: A BOOK with NO NAME

The post A BOOK with NO NAME ร้านหนังสืออิสระที่มีศิลปะและแมวสี่ตัวให้จกพุงแห่งเดียวในศรีย่าน appeared first on a day magazine.

ไม่ต้องบอกหลายคนก็น่าจะเดาออกว่าตอนนี้เราอยู่ที่คลองบางหลวง เสียงบรรยายของ ซัน-ศิระ ลีปิพัฒนวิทย์ ลอยเข้ามาเป็นระยะระหว่างทีเรานั่งอยู่บน เรือไฟฟ้าสุขสำราญ Sun-powered Boat เรือไฟฟ้าที่อาศัยพลังงานจากแสงอาทิตย์ให้เรือเคลื่อนตัวอย่างเงียบสงบ โดยมีซันเป็นนักขับเรือควบตำแหน่งไกด์นำเที่ยวในคลองบางกอกใหญ่ หรือหากเอ่ยชื่อ คลองบางหลวง น่าจะทำให้หลายคนคุ้นเคยมากขึ้น เพราะทุกวันนี้คลองบางหลวงกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวยอดฮิตของเหล่าวัยรุ่นที่แวะเวียนเข้ามาเยือนทุกสุดสัปดาห์  

ซันถูกรู้จักในฐานะของนักขับเคลื่อนด้านสิ่งแวดล้อมที่ทำงานอยู่ในมูลนิธิโลกสีเขียว ที่คลุกคลีอยู่ในแวดวงสิ่งแวดล้อมกว่า 10 ปี ก่อนลาออกมาเป็นคุณพ่อฟูลไทม์ นอกเหนือจากนั้นเขายังเป็นลูกหลานของคนริมคลองที่ชื่นชอบการพายเรือเป็นชีวิตจิตใจ 

เมื่อถึงคราวที่ต้องออกมาประกอบอาชีพ เขาจึงมองหาสิ่งที่อยู่ในวิถีของตัวเองขณะเดียวกันก็ต้องเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมด้วย นั่นคือธุรกิจเรือไฟฟ้าเช่าเหมาลำ ชวนนักท่องเที่ยวมาเที่ยวด้วยเรือไฟฟ้าตามสองริมฝั่งคลองและทดลองใช้ชีวิตแบบไม่สร้างขยะใน 1 วัน ด้วยเหตุผลว่าการชวนคนมาเที่ยวจนเกิดความรักคลองง่ายกว่าการชวนมาเก็บขยะ 

วิธีการของเขาเรียบง่ายด้วยการจัดทัวร์คุณภาพ ผสานกับเรื่องเล่าที่หลายคนไม่เคยรู้มาก่อนของริมสองฝั่งคลองในบรรยากาศเงียบสงบ แม้จะดูไม่มีอะไรซับซ้อน แต่ต้องบอกว่าไม่ใช่เรื่องง่ายสำหรับเรือยนต์ทั่วไป เพราะส่วนใหญ่มักทำความเร็วจนเราแทบไม่ทันได้สังเกตทิวทัศน์รอบๆ หรือแม้แต่การส่งเสียงดังจากเครื่องยนต์จนไกด์จนต้องใช้ไมโครโฟน ยังไม่นับว่าหลายครั้งก็ปล่อยควันดำสร้างมลพิษสู่อากาศ

การรณรงค์ให้คนหันมาปรับตัวอยู่ร่วมกับธรรมชาติแม้หลายคนจะรู้ว่าสำคัญ แต่หลายปีที่ผ่านมาซันพบว่ายังเป็นเรื่องยากที่จะเปลี่ยนใจคนได้อยู่ดี ทำไมการขับเคลื่อนสิ่งแวดล้อมจึงยังไม่คืบหน้าไปไหน ในสายตาของนักรณรงค์เกือบทั้งชีวิตจนถึงลงมือทำด้วยตัวเอง เขาเรียนรู้อะไร ลงเรือและตามไปคุยกับเขาผ่านเรื่องราวของสองริมฝั่งคลองบางหลวงอย่างสุขสำราญไปพร้อมกัน

พลิกเกมการรณรงค์ให้คนมารักคลองด้วยเรือไฟฟ้า

เรานัดแนะกับซันในเช้าตรู่วันหนึ่ง นอกจากเพื่อพูดคุยแล้วเขายังพาเราทัวร์ลัดเลาะไปตามริมคลอง เราเริ่มต้นวันด้วยการใส่บาตรพระ ซึ่งยังคงใช้วิธีการพายเรือแทนการเดิน ซันบอกว่านี่ก็เป็นวิถีชีวิตริมน้ำแถมยังช่วยลดการใช้ถุงพลาสติกด้วย

ระหว่างทาง นอกจากจะขับเรือแล้ว ซันยังรับหน้าที่เป็นไกด์บอกเล่าเรื่องราวต่างๆ ในริมคลองบางกอกใหญ่ให้เราฟัง ไม่ใช่เพียงเพราะตอนเช้าบรรยากาศเลยเงียบสงบ แต่เพราะเรือไฟฟ้าที่พาเรานั่งมาก็เงียบมากจนได้ยินเสียงของไกด์ได้อย่างชัดเจน 

“คลองบางหลวงจริงๆ ชื่อบางกอกใหญ่ บางหลวงมาจากบางข้าหลวง คือมีขุนนางมีอาศัยอยู่เยอะ” 

หลังจากใส่บาตรพระแล้ว ซันคอยให้ข้อมูลเกี่ยวกับคลองสายนี้เป็นระยะๆ ไม่แปลกใจเลยเป็นย่านที่อยู่อาศัยของขุนนางแต่เก่าก่อน เพราะซันไล่เรียงตระกูลชื่อดังเจ้าของที่อยู่ในคลองสายนี้ได้จนแทบนับนิ้วไม่หมด ไม่ว่าจะเป็น ตระกูลติณสูลานนท์ ตระกูลชูโต ตระกูลศรุตานนท์ ตระกูลกอวิวัฒน์ หรือตระกูลวัชโรทัย 

นอกจากเรือจะขับเคลื่อนด้วยพลังงานไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์แล้ว ภายในเรือของซันยังเต็มไปด้วยอุปกรณ์และเครื่องใช้ที่ลดการใช้พลาสติก ไม่ว่าจะเป็นถังน้ำสีขาวพร้อมสายยางสำหรับล้างมือ ตู้เย็นเล็กๆ สำหรับแช่น้ำดื่ม จนถึงอุปกรณ์ส่วนตัวทั้งปิ่นโต ช้อนส้อม ในตะกร้าสานของเขาเอง รวมถึงอุปกรณ์ที่จำเป็นในเรือทั้งเสื้อชูชีพและพัดลมใช้สำหรับเปิดในช่วงที่อากาศอบอ้าว

ซันเริ่มต้นขับเรือไฟฟ้าหลังจากลาออกจากงานเพื่อเลี้ยงดูลูกสาว เดิมทีเขาขับเรือรับส่งนักท่องเที่ยวในระบบวินทั่วไป แต่เพราะระบบหักหัวคิวและที่สำคัญเรือยนต์ดีเซลเป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อมทั้งน้ำและอากาศ เขาจึงล้มเลิกไปและหันมาศึกษาเกี่ยวกับการดัดแปลงเรือไฟฟ้าแทน

“ตอนแรกเราไม่เคยทำก็ต้องทำตามเขาไปก่อน เอาเรือเข้าระบบวินเรือไปรับนักท่องเที่ยวแบบเรือลำใหญ่แบบนี้ลูกค้านั่งกัน 2-3 คนเท่านั้นเอง ก็วิ่งวนไป ไม่แวะ ไม่เล่าอะไรเลย เพราะเรือเสียงดัง ก็เร่งเครื่อง จบ 1 ชั่วโมง 2,500 เงินมาถึงผม 500 บาท อีก 2,000 หายไปตั้งแต่เบี้ยบ้ายรายทาง”

หลายคนอาจมองว่าเหตุผลที่ต้องวิ่งเรือให้เร็วเพื่อรับส่งผู้โดยสารให้ได้รอบจำนวนมากๆ เพื่อเงินที่มากขึ้น แต่ซันบอกว่าการวิ่งเรือช้าของเขาก็สามารถสร้างรายได้มากกว่า 3 เท่า และได้กำไรมากกว่า 6 เท่า เนื่องจากเป็นการขายทัวร์คุณภาพที่ทำให้มูลค่าเพิ่มขึ้นได้เช่นกัน

เรือไฟฟ้าที่เรากำลังนั่งอยู่ลำนี้วิ่งได้ด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ จากโซลาร์เซลล์บนหลังคาเรือ นอกจากนี้ยังมีแบตเตอรี่สำหรับวิ่งตอนกลางคืนและตอนฝนตก ซันบอกว่าหลังจากที่ดัดแปลงเป็นเรือไฟฟ้าแล้วแทบไม่มีค่าใช้จ่ายตามมา เพราะต้นทุนถูกคำนวนแล้วตั้งแต่การดัดแปลงเรือไฟฟ้า รวมค่าใช้จ่ายเบ็ดเสร็จแล้วประมาณ 250,000 บาท สิ่งที่ต้องทำอย่างเดียวคือรักษาความสะอาดเท่านั้น

“บ้านเราอยู่ริมคลอง เรามีความทรงจำ ความประทับใจ ความหลังเกี่ยวกับคลองค่อนข้างดี แล้วเราก็อยากเล่าเรื่องนี้ให้คนอื่นได้เห็นคลองในแบบที่เราเคยเห็น และรู้สึกผูกพันแบบที่เราผูกพัน เราเชื่อว่านี่เป็นต้นธารของการรักษา คือถ้าไม่รู้จักเราจะรักได้ยังไง เรามองว่าอยู่ดีๆ จะไปชวนคนมาดูแลแม่น้ำลำคลองสิได้อย่างไร ถ้าเกิดคุณไม่เคยมีประสบการณ์ร่วมเลย โอกาสที่เขาจะรู้สึกอินแล้วก็พร้อมที่จะลุกขึ้นมาทำอะไรบางอย่างมันเป็นไปไม่ได้ ดังนั้นเราเลยชวนคนมาเที่ยวคลอง ทัวร์ในรูปแบบของเรา เป็นการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ ให้เขาได้รู้จักแบบที่เราเคยรู้จัก หวังว่าพอเขามีประสบการณ์ที่ดี แล้วเขาจะช่วยเราอนุรักษ์”

“แฟนผมก็มักจะพูดว่าซันไม่ได้ไปขับเรือทัวร์หรอก กำลังทำงานอนุรักษ์อยู่” หนุ่มนักรณรงค์พูดติดตลก แม้ว่าจะลาออกจากงานเอ็นจีโอแล้วก็ตาม แต่เขาก็ยังคงชักชวนคนมาลดการสร้างขยะ ด้วยการเปิดทัวร์ชวนนักท่องเที่ยวมานั่งเรือแบบที่เขาชื่นชอบ ไปพร้อมๆ กับการเล่าเรื่องเกี่ยวกับคลองสายนี้ 

ระหว่างทางเราเจอนกหลากหลายสายพันธุ์รวมทั้งสัตว์น้ำในลำคลอง ทั้ง นกยางกรอก นกยางเปีย นกกาน้ำเล็ก หากินอยู่ในพื้นสีเขียวริมคลอง ก่อนที่เราจะตั้งคำถามในใจว่าหากไม่ใช่เรือไฟฟ้าจะสามารถเห็นสัตว์เหล่านี้หรือไม่ เพราะนอกจากจะต้องคอยสังเกตดีๆ แล้ว พวกมันอาจตกใจเสียงเครื่องยนต์จนบินหนีไปซะก่อน

“หลังจากที่เปลี่ยนจากเรือยนต์ดีเซลมาเป็นเรือไฟฟ้าคุณได้อะไรกลับมาบ้าง” เราถาม

“ดีมากๆ ครับ เสียงตอบรับจากภายในตัวเอง สิ่งที่มันเคยเป็นปัญหามาก่อนว่าเราชวนคนมาอนุรักษ์ ชวนคนมาชมคลองเพื่อที่จะรักษาคลองแต่ทุกครั้งที่เรือเราพ่นควันพิษออกไป ทิ้งน้ำเสียไป เรือเราเป็นส่วนหนึ่งของการทำลาย ยิ่งเรามีลูกค้าเยอะ เรากำลังทำลายสิ่งแวดล้อมที่เรากำลังทำการรักษาอยู่นะ มันก็ย้อนแย้งกับตัวเอง

“ดังนั้นพอเราเปลี่ยนสำเร็จ เราพร้อมจะก้าวไปข้างหน้า เรือของเราเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เราไม่เดินเรือเร็ว เราไม่สร้างคลื่นแรง เราไม่สร้างเสียงดัง ไม่ปล่อยมลพิษทั้งเสียง น้ำ อากาศ เรือของเราพยายามจะกระจายรายได้ช่วยเหลือชุมชน ให้เขารู้สึกเห็นคุณค่าของตัวเองมากขึ้น พาไปบ้านเก่า ให้คนที่เขาเป็นเจ้าของบ้านเก่าเห็นโอกาส สามารถพัฒนาได้ และมองเห็นคุณค่าในสิ่งที่เขาอาจจะลืมไปแล้ว ลุกขึ้นมาเก็บรักษากัน”

‘คลื่นใหญ่ เสียงดัง ควันเหม็น’ สิ่งที่คนริมน้ำต้องเจอ

สิ่งหนึ่งที่มาพร้อมกับการพัฒนาคือการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เจ้าของกิจการหลายแห่งในคลองบางหลวงพยายามปรับตัวด้วยการรองรับนักท่องเที่ยวให้มากขึ้น เช่นเดียวกับเรือโดยสารที่ขับเร็วและแรงเพื่อให้เพียงพอกับนักท่องเที่ยวที่เข้ามา กลายเป็น Pain Point สำหรับคนในคลองคือ ‘คลื่นใหญ่ เสียงดัง ควันเหม็น’ ระหว่างทางซันเล่าให้เราฟัง มีบ้านหลังหนึ่งที่ปกติมักเปิดบ้านรับลมเย็นๆ เข้ามา แต่เมื่อมีการแล่นเรือมากขึ้นจนฝุ่นควันเข้าบ้าน ทำให้ต้องปิดบ้านอยู่ตลอด ขณะเดียวกันคลื่นใหญ่ก็ยิ่งทำให้ตลิ่งพังเร็วขึ้น 

“ทุกวันนี้คลองพวกนี้เป็นที่นิยมสำหรับการท่องเที่ยวมากๆ เรือใหญ่ๆ เข้ามาเยอะ สร้างคลื่นแรง ถ้าจอดเรือไม้แบบนี้เรือพัง” ซันเล่า

เรือยังคงแล่นไปเรื่อยๆ ซันแนะนำสถานที่ทั้งสองข้างทางมีทั้งบ้านไม้ เรือนไทยโบราณ โรงเรียน และวัด นอกจากนี้ยังเห็นความรุ่งเรืองด้านการค้าขายเนื่องจากเป็นเมืองท่าตั้งแต่อดีต ทั้งการมีโรงสี ทำให้ผู้คนจากทั่วสารทิศมุ่งหน้ามาสู่ย่านนี้ จนเกิดการแลกเปลี่ยนสินค้า เกิดโรงเต้าเจี้ยว อู่ต่อเรือ และโรงเลื่อยไม้ตามมา

“ถามว่าชุมชนคลองบางหลวงแบบเดิมๆ เป็นอย่างไร เป็นชุมชนย่านการค้า ไม่ได้คิดเรื่องศิลปะอะไรเท่าไหร่หรอก ที่เกิดศิลปะเยอะแยะเกิดจากศิลปินที่มาจากคณะโจหลุยส์ ตอนนั้นสวนลุมไนท์บาซาร์เขาปิดกิจการ ทำให้คณะต่างๆ แยกย้ายไปหาที่ไปใหม่ คณะศิลปินกลุ่มหนึ่งก็มาลงหลักปักฐานที่นี่ จากย่านการค้าเก่าที่มีแต่คนแก่กำลังโรยรา มันก็ได้รับการชุบชีวิตใหม่ที่มาเติมเต็มด้วยงานศิลปะ”

ความรักในแม่น้ำสายนี้ก่อตัวขึ้นตั้งแต่เมื่อเขายังเป็นเด็ก วันที่เขาแอบผู้ใหญ่มาพายเรือจนถึงบ้านศิลปิน และได้เห็นวิถีชีวิตชุมชนริมน้ำที่เรียบง่ายกับตาตัวเอง ฉากที่ประทับใจมากที่สุดคือการเห็นผู้คนใช้เรือพายที่เคยคิดว่ายุคของเขาไม่มีอีกแล้ว หลังจากที่พายเรือกลับในตอนค่ำยังเห็นแสงระยิบระยับจากหิ่งห้อยริมคลองที่ยังคงตราตรึงใจเขาจนถึงทุกวันนี้ 

อีกหนึ่งแรงผลักดันที่ทำให้เขาอยากลุกขึ้นมาสร้างประโยชน์ให้กับคนรอบข้าง สังคม จนถึงธรรมชาติ ตั้งแต่สมัยเรียนจนถึงปัจจุบัน คือเหตุการณ์การสูญเสียพ่อและแม่จากอุบัติเหตุในคราวเดียวกัน ทำให้ซันเริ่มมองหาเป้าหมายใหม่ในชีวิตอีกครั้ง

“พ่อแม่ก็เลี้ยงดูเราอย่างดีประมาณหนึ่งเลย แต่ว่าทำให้เราเองไม่ได้สนใจมองโลกภายนอก จนวันหนึ่งพ่อแม่เสียไปอย่างกระทันหันอายุ 11 ขวบ เราก็เหมือนหมดเป้าหมายในชีวิต เราเติบโตมาพ่อแม่ก็จะบอกว่า โตมาเป็นคนดีของสังคม แนวคิดแบบนี้มันก็ถูกกรอกใส่หัวเรามาตลอด แล้วพอพ่อแม่เราไม่อยู่ปุ๊บ เราก็รู้สึกว่าหมดแล้วเป้าหมาย อยากตายเหมือนกัน มันก็เลยทำให้เราต้องมาทบทวนกับชีวิตว่า เอาไงดีเนี่ย ชีวิตจะตายดีไหม จนวันหนึ่งเราก็มีครูที่โรงเรียนมาชวนให้ไปทำงานบำเพ็ญประโยชน์ ประกาศหน้าเสาธง เขาต้องการคนเยอะ 20-30 คน แต่คนไม่ครบสักที เราก็นั่งฟังตากแดดไปเรื่อยๆ ในเมื่อเราไม่มีเป้าหมายในชีวิต งั้นอย่างน้อยวันนี้เราลุกขึ้นไปคนหนึ่ง เพื่อนๆ จะได้เข้าโรงเรียนได้เร็วขึ้น ไม่ต้องตากแดดต่อไปดีมั้ย ก็เลยลุกไปทำ ได้ช่วยงานโรงเรียน ยกของให้ครู โบกรถให้ผู้ปกครองที่มาประชุม งานง่ายๆ อย่างนี้แหละ เราทำไปแล้วก็เลยยิ่งรู้สึกดีกับตัวเอง

“เราเริ่มมองไกลกว่าตัวเราเอง มองไกลกว่าปัญหาข้างใน เราได้ไปช่วยคนอื่นแล้วมีรอยยิ้ม มีคำขอบคุณกลับมา ซึ่งจริงๆ เราก็ไม่ได้ต้องการคำขอบคุณ รอยยิ้ม หรือเม็ดเงินนะ แต่ไปๆ มาๆ เรารู้สึกว่าชีวิตเรามีความหมาย สิ่งนี้เป็นก้าวแรกที่เราเขยิบออกจากการมองแค่ตัวเราเอง แล้วเราก็ค่อยๆ ขยายขอบเขตการมองของเราไปเรื่อยๆ จากสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน ออกไปบริบทข้างนอก ทำไปทำมาเนี่ยขอบเขตมันไปไกลมากเกินกว่าแค่มนุษย์ เราเห็นปัญหาของโลกใบนี้มันเกิดอะไรขึ้น แล้วมันกำลังจะพาให้โลกบิดเบี้ยว สิ่งมีชีวิตต่างๆ สูญพันธุ์ไปไม่รู้กี่ชนิดแล้วเพราะน้ำมือมนุษย์ เราก็เลยรู้สึกว่าเรื่องนี้มันเป็นเรื่องใหญ่”

ความประทับใจวิถีชีวิตริมคลองตั้งแต่เด็กและความมุ่งมั่นอยากทำให้ชุมชนดีขึ้น จึงเป็นหนึ่งเหตุผลที่เขาตั้งใจศึกษาและดัดแปลงเป็นเรือไฟฟ้าที่แล่นด้วยความเงียบ ไม่สร้างคลื่นแรง ไม่ปล่อยควันพิษและเสียงรบกวน แต่แม้จะมีข้อดี แต่น่าเสียดายที่ยังจูงใจให้คนหันมาใช้เรือไฟฟ้าไม่ได้เพราะยังไม่มีกฎหมายบังคับใช้ ทุกวันนี้การทำให้คนหันมาใส่ใจสิ่งแวดล้อมจึงทำได้เพียงแค่ระดับเชิญชวนเท่านั้น

“กฎหมายบ้านเมืองมันยังไม่มีอะไรมาซัพพอร์ตเราเลยสักอย่าง เราอยากทำทัวร์ช้ามีคุณภาพ ถามว่าทุกวันนี้เราต้องทำยังไง เราก็ต้องเลี่ยงคลองเส้นทางหลัก ตอนกลางวันเราวิ่งไม่ได้ เพราะเรือมันเยอะมาก จะมาวิ่งช้าๆ เล่าเรื่องบ้านนู่นบ้านนี้ ทำไม่ได้ เรือเข้ามา ซัดคลื่น ซัดควัน น้ำกระเซ็นใส่แขกเรา นี่คือสิ่งที่มันไม่เอื้อเรา”

“เรื่องนี้สำหรับเมืองไทยมันอยู่แค่ระดับจิตสำนึก ถ้าเมืองอื่นมันมีกฎหมายมาควบคุม คุณทำผิดกฎ คุณโดนนะ เมืองไทยถามว่ามีกฎไหม มี แต่เป็นกฎซูเปอร์หย่อนยาน เรามีช่องทางในการละเว้นได้ ดุลยพินิจเจ้าหน้าที่บ้างละ กฎหมายล้าหลังบ้างละ ทำให้การทำลายสิ่งแวดล้อมมันทำได้อย่างเอิกเกริก พยายามมาเน้นว่าคุณต้องมีจิตสำนึกสิ ถึงจะเปลี่ยนแปลง 

“การทำงานรณรงค์ที่ผ่านมา สิ่งที่เราต้องทำและทำได้ดีที่สุดคือต้องไปชักชวนคนที่เขามีใจอยู่แล้ว ไปช่วยสนับสนุนซัพพอร์ตให้เขามีความมั่นใจมากขึ้นแล้วมาช่วยคนอื่นต่อ มันยากมากที่เราจะไปชวนคนที่ไม่เห็นด้วยมาทำ มันก็ทำให้ไปโฟกัสที่กลุ่มคนที่อยากอนุรักษ์ เขาสามารถที่จะจับตัวเป็นกลุ่ม เครือข่าย แบบนี้สำคัญ เพราะจำนวนคนที่สนใจเรื่องนี้มันก็มีอยู่พอสมควรนะ แต่มันกระจัดกระจาย”

ต่อสู้กับความผิดหวังเพื่ออนาคตที่อยากเห็น

“ต่อสู้กับความผิดหวัง” คือสิ่งที่ยากที่สุดที่ซันบอกเราในฐานะคนขับเคลื่อนเรื่องสิ่งแวดล้อม

“คิดถึงเวลาคนขายประกัน พูดไปร้อยหนึ่งอาจจะได้สัก 1 เขาจะเจอการปฏิเสธเละเทะอยู่ตลอดเวลา ไล่เฉดหัวส่ง เราทำงานแบบนี้ก็คล้ายๆ กัน เราต้องมีอุดมการณ์ที่แน่วแน่ ตัวตนเราต้องชัดแล้วก็มั่นคง ไม่งั้นเราก็จะเจอแรงเสียดทานต่างๆ แล้วสุดท้ายอาจจะทำให้เราเป๋ หรือถ้าไม่ทำให้เราเป๋ก็ทำให้เราหงุดหงิดมาก 

“เราต้องเผชิญกับความคิดหวังหลายร้อยหลายพันครั้ง ทำยังไงให้เรายังเดินหน้าทำงานต่อไปได้ ทำให้เรายังสามารถที่จะดูเป็นแรงบันดาลใจของคนอื่นได้ เรื่องพวกนี้ต้องทำงานภายในจิตใจเยอะนะ เราจะทำจิตใจให้มันเบิกบาน นึกออกไหม นักรณรงค์มานั่งหน้าเครียด ใครจะอยากทำตามใช่ไหม ก็ต้องทำให้มันมีเสน่ห์ให้คนรู้สึกว่า เฮ้ย เจ๋งว่ะ เฮ้ย มันมีวิธีนี้ อยากทำบ้าง มันต้องสร้างบรรยากาศอย่างนี้ให้ได้ ดังนั้นการทำงานแบบจิตใจข้างในเนี่ยเราต้องต้องต่อสู้กับความผิดหวังที่เราจะเผชิญอยู่เรื่อยๆ แหละ”

ด้านการจัดทัวร์เขาก็ยังต้องชักชวนทั้งผู้ประกอบการในพื้นที่และลูกทัวร์ให้หันมาลองใช้วิถีชีวิตแบบไร้พลาสติกใน 1 วันให้ได้ ตามคำบอกเล่าของคนรักของซันว่าเขากำลังทำงานรณรงค์อยู่ เพียงแต่สอดแทรกเข้ามาในทัวร์ของเขาเอง เช่น การชักชวนให้คนในชุมชนเปิดบ้านรับนักท่องเที่ยว หรือแม้แต่การชวนร้านค้าต่างๆ ให้หันมาใช้ภาชนะที่สามารถใช้ซ้ำได้

ขณะเดียวกันซันก็ตั้งใจแก้ปัญหาการทิ้งขยะลงแม่น้ำด้วยการเก็บข้อมูลของบ้านที่ทิ้งขยะอย่างละเอียด ด้วยเหตุผลที่ว่า “มันสำคัญกว่าเพราะนี่คือต้นตอของปัญหาขยะในคลอง”

“งานเก็บขยะเราเคยทำทุ่นดักขยะ เคยทำ AI สำหรับกล้องวงจรปิดให้ตรวจจับและนับจำนวนขยะ แยกประเภททั้งหมด เพื่อที่จะ Mapping มาว่าชุมชนไหนสร้างขยะเยอะ ทำตัวชี้วัดให้เห็นสภาพความเป็นจริง ณ ปัจจุบัน และเป้าอนาคต การสามารถตรวจวัดได้มันถึงจะเกิดการเปลี่ยนแปลง ถ้าไปรณรงค์ติดป้ายเชิญชวนตามสะพานลอย ‘ช่วยกันรักษาแม่น้ำลำคลองเป็นเหมือนหน้าบ้านของท่าน’ เขียนอย่างนี้มันใช้วัดอะไรไม่ได้ แต่ว่าถ้าเกิดเราสร้างตัวชี้วัดขึ้นมามันนำไปสู่การแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน”

ซันบอกว่าวิธีที่เปลี่ยนใจให้คนเลิกทิ้งได้จริงคือ กิจกรรม ‘ชวนคิดส์ ไม่ทิ้งคลอง’ ขบวนเดินรณรงค์ควบคู่ไปกับการเก็บขยะในคลอง ด้วยการเดินเคาะประตูคุยกับบ้านที่ทิ้งขยะตามข้อมูลที่ซันเก็บมาได้ เริ่มต้นจากการให้เด็กนักเรียนชักชวนผู้ใหญ่มาสัญญาว่าจะไม่ทิ้งขยะลงคลอง เมื่อชาวบ้านเห็นเด็กๆ ก็เกิดความเอ็นดูและให้คำมั่นสัญญา ต่อด้วยนักศึกษากฎหมายมาประชาสัมพันธ์กฎหมายและบทลงโทษการทิ้งขยะลงแม่น้ำ ก่อนปิดท้ายด้วยเทศกิจเข้าไปกระซิบบอกเจ้าของบ้านว่ามีคลิปจากพลเมืองดีถ่ายมาว่าบ้านหลังนี้ทิ้งขยะ เป้าหมายคืออยากเตือนบ้านที่ทิ้งขยะให้เกิดความตระหนัก และรักษาสัญญาที่ให้ไว้กับเด็กๆ ผลลัพธ์คือบ้านทั้ง 10 หลังเลิกทิ้งขยะจริงๆ

ระหว่างทางเรามักเห็นซันทักทายคนที่ผ่านไปผ่านมา ไม่ใช่แค่คนที่อยู่อาศัยในละแวกเดียวกันเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงคนทำงานและเจ้าหน้าที่รักษาความสะอาดในคลองด้วย แน่นอนว่าการทำงานขับเคลื่อนด้านสิ่งแวดล้อมไม่ใช่เรื่องง่ายและมีแต่ด้านที่สวยงาม แต่สิ่งที่ซันเรียนรู้คือการปรับวิธีการและมองความร่วมมือจากคนอื่นๆ 

“การเข้าปะทะโดยตรง เรามีบทเรียนมาแล้วว่าทำไปไม่เวิร์ก สุดท้ายกลายเป็นเรากับเขามองหน้ากันไม่ติดเปล่าๆ ต้องหาวิธีการเข้าหาอีกรูปแบบหนึ่งที่เขาจะพึงใจมากกว่า อย่างบ้านเมื่อกี้” ซันเล่าถึงบ้านหลังหนึ่งที่ทิ้งขยะลงแม่น้ำขณะที่เราขับเรือผ่าน “ถ้าเรามาถึงโวยวาย สิ่งที่เกิดขึ้นก็คือคงจะทะเลาะกัน แต่พอเราไปด้วยท่าทีเป็นมิตร เขาก็จะขอโทษ อย่างน้อยที่สุดเขารู้ว่าสิ่งที่เขาทำมันไม่ดีทำงานกับใจเขา พวกนี้เราต้องเหมือนบำเพ็ญตบะ เวลาเกิดเหตุตรงหน้ามันจี๊ดง่ายเลย”

สุดท้ายแม้งานรณรงค์จะเป็นเรื่องยากในการทำงานร่วมกับผู้คนให้เห็นภาพร่วมกัน แต่ซันก็ยังคงทำสิ่งที่เชื่อต่อไปให้เข้าไปสู่วิถีชีวิตของผู้คน และหวังว่าจะมีใครได้รับแรงบันดาลใจและเกิดการส่งต่อพลังต่อไป ไม่ใช่เพียงแค่การเปลี่ยนแปลงในวันนี้ แต่หมายถึงโลกที่ลูกเขาจะใช้ชีวิตในอนาคต

“ตอนนี้เรากำลังทำเรือหางยาวไฟฟ้า ตั้งใจว่าจะหาช่องทางให้มันใช้ได้จริง ในราคาที่ไม่สูงมาก ให้คนที่มีความพร้อมสามารถเข้ามาทดลองได้ ถ้าเกิดเป็นนักประดิษฐ์แบบอื่นเขาก็อาจจะมองว่า เฮ้ย เขาอุตส่าห์ดั้นด้นมา ทำเสร็จแล้วมันต้องขายกำไรสิ แต่เราคงไม่ได้ทำแบบนั้น เราพยายามที่จะคิดถึงคนอื่นว่าถ้าเขาจะเปลี่ยน ก็ให้มันอยู่ในระดับที่เขาเอื้อมถึง และเราก็ต้องอยู่ได้เหมือนกัน ตอนนี้ทำเสร็จมา 2 เครื่องแล้วนะมีแผนจะทำอีก 3 เครื่องในเร็วๆ นี้ แล้วก็ให้คนอื่นยืมฟรีและยืมไปทดลองใช้ แล้วก็มีเรือข้ามฟากที่คนเข้ามาปรึกษาเราก็ยินดีช่วย”

ก่อนจากกัน เราถามซันในฐานะพ่อว่าเขาอยากส่งต่อสังคมแบบไหนให้กับลูกสาววัย 4 ขวบที่ต้องใช้ชีวิตบนโลกนี้ต่อไป

“เราคอนโทรลสังคมไม่ได้หรอก เราก็เคยคิดนะ ตอนเป็นวัยรุ่นห้าวๆ เราก็คิดว่าเราต้องใช้ชีวิตเปลี่ยนสังคม แต่ความเป็นจริงมันก็คงเป็นอย่างนี้แหละ เราก็ทำเท่าที่วงจำกัดที่เราทำได้ เราก็พยายามทำของเราให้ดี เตรียมทัศนคติ เตรียมทักษะชีวิตให้เขาพร้อมที่จะปรับตัวเข้ากันสังคมในภายภาคหน้าที่มันจะเกิดขึ้น เราก็คงไม่ได้คาดหวังว่าจะเป็นไข่ในหินที่จะตามไปคุ้มครองได้ตลอดเวลา อนาคตข้างหน้ามันก็จะมีสิ่งที่เขาต้องเผชิญแล้วเขาก็ต้องตัดสินใจ แล้วเขาก็ต้องได้เลือกเอง ที่เราทำได้คือเตรียมความพร้อมให้เขา” 

ภาพ: สันติพงษ์ จูเจริญ

The post สัมผัสวิถีชีวิตริมคลองบางหลวงในสายตานักรณรงค์ ซัน-ศิระ ลีปิพัฒนวิทย์ เจ้าของเรือไฟฟ้าสุขสำราญ appeared first on a day magazine.

The post Internduction Nostowngia appeared first on a day magazine.