ผมใช้เวลาเลือกอยู่นานว่าจะเขียนอะไรในบทบรรณาธิการชิ้นนี้

สำหรับผมการเลือกไม่เคยเป็นเรื่องง่าย เพราะเมื่อเราเลือกสิ่งหนึ่งย่อมหมายถึงเรากำลังละทิ้งอีกสิ่ง ไม่ว่าเราจะรู้ตัวหรือไม่

ส่วนระดับความยากในการเลือกก็อยู่ที่ว่าเดิมพันของมันมากน้อยแค่ไหน การเลือกว่าจะกินอะไรอาจจะไม่ยากเท่าการเลือกซื้อบ้านสักหลัง การเลือกเส้นทางกลับบ้านก็ง่ายกว่าการเลือกเส้นทางชีวิตในอนาคต

ทางเลือก

เรื่องตลกร้ายของสิ่งที่เรียกว่าชีวิตคือเราต้องยืนอยู่ระหว่างทางแยกในการเลือกแทบจะทุกวินาที

คุณจะอ่านบรรทัดถัดไปไหม หรือตัดสินใจหันเหไปทำอย่างอื่น นี่ก็นับเป็นการเลือก

หลายครั้งการเลือกไม่ได้เรียกร้องอะไรมากมาย เลือกทางไหนก็ไม่ผิด ในขณะที่บางการเลือกก็เรียกร้องความเข้มแข็งของหัวจิตหัวใจมหาศาล

“หากผู้ป่วยหัวใจหยุดเต้นจะให้พยาบาลปั๊มหัวใจไหม”

เมื่อราว 2 เดือนก่อนผมได้รับคำถามนี้จากนางพยาบาลในห้องผู้ป่วยฉุกเฉิน หลังจากอี๊หรือป้าที่เลี้ยงผมมาตั้งแต่เด็กและรักผมเหมือนลูกเส้นเลือดในสมองแตก

ทางเลือกหนึ่งฝืนกลไกธรรมชาติ ทำให้คนที่เรารักอยู่กับเราต่อไปได้อีกช่วงเวลาหนึ่ง แต่อี๊จะทรมาน กับอีกทางเลือกคือโอบรับความเป็นจริง ทำใจว่าอี๊อาจจากไปได้ทุกเวลานาที ซึ่งอี๊จะทรมานน้อยกว่า–คนที่ทรมานคือเราเอง

ความยากทบทวีคูณเมื่อระยะเวลาในการตัดสินใจไม่ได้แปรผันตามความยากของโจทย์

สุดท้ายผมจำต้องใช้เวลาไม่นานตัดสินใจเลือกทางหลัง

หากจะมีอะไรสักอย่างในชีวิตที่เราไม่มีโอกาสเลือกก็คงเป็นผลของการตัดสินใจ

หลังจากพยาบาลเดินจากไปน้ำตาผมก็ไหลออกมาอย่างไร้การควบคุม ในขณะที่อวัยวะภายในบริเวณอกข้างซ้ายแตกสลายเรียบร้อยแล้ว

“ตัดสินใจดีแล้วใช่ไหมที่จะลาออก”

เมื่อราวเดือนก่อนพี่ในบริษัทที่เคารพถามซ้ำหลายครั้งด้วยประโยคเดิมผ่านทางโทรศัพท์เมื่อผมตัดสินใจขอลาออกด้วยเหตุผลส่วนตัว

ไม่ง่ายในการเลือกยืนยันเดินออกมาจากการงานและสื่อที่รัก บางทีนี่อาจเป็นการตัดสินใจที่ยากที่สุดในชีวิตการทำงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลาที่บุคคลที่ผมรักที่สุดในชีวิตเพิ่งจากไปไม่นาน

สำหรับผม a day ไม่ใช่แค่สื่อหรือนิตยสาร หากแต่มันเป็นทั้งโรงเรียนสอนวิชาชีพและโรงเรียนดัดสันดาน เป็นที่หล่อหลอมตัวตนและปลูกฝังทัศนคติในการทำงานจนมีวันนี้ ผู้คนที่ผมผูกพันทั้งหลายก็รู้จักกันที่นี่ มีความฝันมากมายที่พวกเราเอามาแชร์กันในที่แห่งนี้ การต้องตัดสินใจเดินจากมาจึงเป็นเรื่องที่น่าเจ็บปวดและทำใจลำบาก

“ไม่ผูก ไม่ยึด เพื่อให้สุดท้ายในวันที่ไม่มีมัน เราจะได้ไม่เคว้ง”

บางประโยคของ อภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล ลอยเข้ามาในส่วนลึกของใจขณะไล่สายตาอ่านต้นฉบับ a day เล่มสุดท้ายที่ผมจะได้ทำในฐานะบรรณาธิการ ประโยคนี้ทั้งทำหน้าที่ตบบ่าปลอบใจและบอกเตือนสัจจะบางประการ

ไม่ว่าจะการจากไปของอี๊หรือการลาออกจากงาน ความเจ็บปวดก็ล้วนเกิดจากการที่เราผูกและพัน ยึดและถือสิ่งนั้นเป็นสิ่งสำคัญของชีวิต แต่ทำยังไงได้ ธรรมชาติของมนุษย์ล้วนเป็นเช่นนี้ไหม ผมไม่แน่ใจ แต่ผมเป็นมนุษย์เช่นนี้ และบางทีนี่อาจเป็นอีกสิ่งในชีวิตที่เราไม่มีทางเลือก ก็ได้แต่ทำใจรับผลของมัน

ในวันนั้นแม้ยืนยันด้วยน้ำเสียงหนักแน่นแค่ไหนว่าจะลาออก แต่พอวางสายผมก็ฟุบหน้าลงกับโต๊ะ ปล่อยให้น้ำตาทำหน้าที่ของมันอีกครั้งในรอบไม่กี่สัปดาห์

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าทางที่เราเลือกคือทางที่ถูก

ผมถามคำถามนี้กับตัวเองในช่วงชีวิตที่ผ่านการเลือกยากๆ มาติดๆ กัน แล้วก็ตระหนักได้ว่าท้ายที่สุดการจะหาคำตอบของคำถามนี้ เราอาจต้องนิยามให้ได้ว่าการตัดสินใจที่ ‘ถูก’ เป็นอย่างไร

หากจะมีบางสิ่งสำคัญที่ได้เรียนรู้ในชีวิตช่วงนี้คงเป็นการรู้ว่าไม่มีทางเลือกใดในชีวิตหรอกที่ดีทั้งหมดหรือแย่ทุกอย่าง สุดท้ายไม่ว่าเราจะตัดสินใจเลือกหนทางใดเราจะได้ลิ้มรสทั้งด้านหวานและขมของทางเลือกนั้น ทุกทางเลือกมีทั้งสุขและทุกข์มัดรวมกันมาเป็นแพ็กเกจ

หน้าที่เรามีเพียงเลือกอย่างกล้าหาญแล้วโอบรับทั้งด้านดีและร้ายจากการเลือกนั้น

ย้อนกลับไปวันที่ผมเลือกกลับมาเป็นบรรณาธิการบริหารที่ a day หากถามว่าถ้าวันนั้นผมรู้ว่าสุดท้ายมันจะจบลงเช่นนี้ที่แต่ละคนต้องแยกย้าย ผมยังจะเลือกแบบเดิมไหม–มันเป็นการตัดสินใจที่ผิดหรือเปล่า

คำตอบคือผมไม่เคยคิดว่าตัวเองตัดสินใจผิด มันตรงกันข้ามเลยด้วยซ้ำ ถ้าจะมีการตัดสินใจครั้งใดที่ผมอยากย้อนเวลาไปขอบคุณตัวเองในอดีตก็คงเป็นการตัดสินใจครั้งนั้น ช่วงเวลากว่า 2 ปี 8 เดือนเป็นช่วงเวลาที่งดงามในชีวิต ย้อนมองกลับไปก็มีรอยยิ้ม ภูมิใจในสิ่งที่พวกเราชาว a team ได้ทำร่วมกัน ดีใจที่พวกเราได้ใช้วันเวลาร่วมกัน

แน่นอน มันไม่ได้เป็นช่วงเวลาที่มีแต่ความสุข มีความเจ็บปวดไม่น้อยที่ผมต้องเก็บและกลืนไว้กับตัว มีหลายค่ำคืนที่นอนหลับไปพร้อมความกังวลโดยไม่กล้าแบ่งปันกับใคร มีความโกรธเกรี้ยวต่อความไม่เป็นธรรมเหมือนปุถุชนทั่วไป แต่สิ่งเหล่านั้นเทียบไม่ได้เลยกับสิ่งที่การงานพัดพามาให้

ผมได้เรียนรู้บทเรียนชีวิตล้ำค่าที่ไม่มีสถานศึกษาที่ไหนบอกสอน ได้ขัดเกลาตัวเองให้นึกถึงคนรอบตัวนอกจากคร่ำเคร่งเอาแต่งานส่วนตัวให้ดี ได้ภูมิใจไปกับการเห็นน้องๆ ในทีมเติบโต ซึ่งเป็นความสุขชนิดที่ใช่ว่าทุกคนจะเคยสัมผัส ได้ทำงานกับทีมที่เก่งและเป็นมนุษย์ที่น่ารัก ซึ่งหาได้ไม่ง่ายนักในโลกการทำงานทุกวันนี้ ได้พบพานกัลยาณมิตรที่มาทั้งในรูปแบบคอลัมนิสต์ พาร์ตเนอร์ในโปรเจกต์ต่างๆ รวมถึงผู้ติดตามที่คอยส่งกำลังใจทั้งในยามที่พวกเราทำอะไรน่าสนุกสนานหรือยามได้รับแรงกระแทกจากสถานการณ์ไม่คาดคิด–ผมขอใช้พื้นที่นี้ขอบคุณทุกคนจากส่วนลึกของหัวใจ

สุดท้ายแล้ว ทางเลือกที่ถูกในชีวิตสำหรับผมคงไม่ใช่ทางเลือกที่ไม่มีความทุกข์ใด หากแต่มันเป็นทางเลือกที่เมื่อมองย้อนกลับไปแล้วเราไม่เสียดาย และได้พบความหมายสำคัญจากการเลือกนั้น

ในช่วงเวลาแสนสั้นบนโลกอันกว้างใหญ่ จะมีอะไรน่าดีใจเท่าการได้รู้ว่าวันเวลาที่ผ่านมามันไม่ใช่ช่วงเวลาที่ว่างเปล่าและโดดเดี่ยว

The post เมื่อเราเลือกสิ่งหนึ่งย่อมหมายถึงเรากำลังละทิ้งอีกสิ่ง ไม่ว่าเราจะรู้ตัวหรือไม่ | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

พ่วงมากับต้นไม้คือภาระหน้าที่ใหม่ที่งอกขึ้นมา ทุกเช้าผมจะต้องตื่นมายกกระถางทั้งหมดไปวางนอกหน้าต่าง เพราะหากทำการบ้านสักหน่อยเราย่อมรู้ว่าต้นไม้แต่ละต้นล้วนต้องการแสงในปริมาณที่เหมาะสม ไม่มีทางเลยที่มันจะเติบโตในมุมมืด

ยามที่ต้นไม้ขาดแสงที่เพียงพอ บางต้นไม่ใช่แค่ไม่เติบโต แต่ถึงขั้นเหี่ยวเฉาและตายลงช้าๆ

เมื่ออยากเห็นมันงอกงาม จะมีทางเลือกใดนอกจากย้ายไปข้างนอก

อาจไม่สะดวกเท่าไหร่ แต่ทำยังไงได้

ก็แสงสว่างมันอยู่ตรงนั้น

ช่วงเวลาเดียวกับที่หันมาปลูกต้นไม้ในห้อง ผมและทีมกำลังคลุกคลีอยู่กับการทำ a day ฉบับ global citizen ที่ตั้งใจบอกเล่าเรื่องราวการใช้ชีวิตในต่างแดนผ่านชีวิตของเหล่าพลเมืองโลกผู้โยกย้ายจากไทยไปอยู่ประเทศต่างๆ

การอ่านเรื่องเล่าของแต่ละคนทำให้ผมเห็นทั้งจุดต่างและจุดร่วม

แน่นอนว่าต้นทุนชีวิต วิธีคิดในการโยกย้าย จุดหมายปลายทาง หรือเหตุผลที่ผลักดันให้ต้องออกจากบ้านเกิดเมืองนอนของแต่ละคนย่อมต่างกัน

บ้างเดินทางด้วยมีครอบครัวหนุนหลัง มีทุนทรัพย์เหลือเฟือ บ้างเดินทางด้วยการทุบหม้อข้าว ไม่รู้เลยว่าปลายทางมีอะไรรออยู่ รู้แค่ว่าต้องไปและไม่มีแผนสำรอง

บ้างตั้งใจไปอยู่ระยะสั้นแต่สุดท้ายก็ตัดสินใจอยู่ยาว บ้างตั้งใจตีตั๋วเที่ยวเดียวไปลงหลักปักฐานที่ต่างแดน

บ้างเดินทางไปประเทศที่โดดเด่นเรื่องงานสร้างสรรค์ บ้างเดินทางไปประเทศที่เปิดกว้างเรื่องเสรีภาพ

บ้างเดินทางด้วยสมัครใจ อยากไปเห็นว่าบ้านเมืองที่พัฒนาเป็นยังไง อยากไปอยู่ในสภาพแวดล้อมแบบนั้น บ้างเดินทางด้วยเหตุจำเป็น ไม่ได้อยากจากบ้านเกิด ครอบครัว หรือคนรักหรอก แต่ถ้าไม่ไปก็อาจถูกลิดรอนอิสรภาพหรือถูกหมายปองถึงชีวิต

แต่ไม่ว่าจะต่างกันยังไง ผมก็พอเห็นจุดร่วมของพลเมืองโลกเหล่านั้น

ที่ผ่านมาผมเห็นคนจำนวนไม่น้อยพยายามสร้างภาพว่าเหล่าผู้ต้องการโยกย้ายประเทศคือผู้เกลียดชังบ้านเมือง ไม่รักบ้านเกิด รวมถึงมีความพยายามในการปิดกรุ๊ปในเฟซบุ๊กที่รวบรวมข้อมูลความรู้ที่จำเป็นในการย้ายไปอยู่ต่างประเทศ แต่ความจริงมันไม่ได้เป็นเช่นนั้น หากแต่จุดร่วมที่ทำให้ใครหลายคนตัดสินใจย้ายประเทศคือความหวังและโอกาสที่เขามองหามันอยู่ที่นั่น ไม่ว่าจะเป็นโอกาสทางด้านการศึกษา โอกาสในการลืมตาอ้าปาก โอกาสในการพัฒนาศักยภาพให้เต็มขีดความสามารถโดยไม่มีอะไรมาครอบ รวมถึงโอกาสในการเข้าถึงสวัสดิการและคุณภาพชีวิตที่ดี

แน่นอน ใช่ว่าประเทศต่างๆ จะมีแต่ข้อดี โดยเฉพาะกับผู้มาใหม่ แต่ละคนย่อมต้องเผชิญแรงเสียดทาน มากน้อยอาจต่างกัน แต่ทุกคนต่างต้องเผชิญช่วงเวลายากลำบากในการปรับตัวทั้งสิ้น บางบ้านเมืองที่แม้จะเชิดชูเสรีภาพก็ยังมีปัญหาการเหยียดเชื้อชาติและสีผิวให้เห็น เพียงแต่มันก็เป็นในระดับปัจเจก เพราะเหนืออื่นใด หลายตัวละครในเล่มล้วนพูดตรงกันว่าสุดท้ายยังมีกฎหมายช่วยคุ้มครองประชาชนทุกคนอย่างเท่าเทียม รวมถึงโครงสร้างต่างๆ ในสังคมที่มองมนุษย์เท่ากัน ไม่ว่าจะเป็นใคร ประกอบอาชีพใด ก็มีคุณภาพ
ชีวิตที่ดีได้

เมื่อโครงสร้างต่างๆ ดำเนินไปภายใต้วิธีคิดที่ว่ามนุษย์เท่ากัน ผู้คนในบ้านเมืองนั้นก็ยืนหยัดอย่างมีศักดิ์ศรี และเคารพกันในฐานะมนุษย์กับมนุษย์

หนึ่งในคนที่ผมคิดว่าเรื่องเล่าของเธอช่างทรงพลังคือเพียงฝัน นาคสุขไพบูลย์ หญิงสาวผู้มีอาการออทิสติกในวัยเด็กจนไม่อาจหาที่ทางแสดงศักยภาพในบ้านเกิดได้

“เรารู้สึกว่าสังคมไทยตีกรอบให้เด็กเป็นได้แค่ ‘อภิชาตบุตร’ ต้องเพอร์เฟกต์และเป็นสิ่งเชิดหน้าชูตาให้พ่อแม่ เราอยากถามว่าลูกที่เกิดมาไม่สมประกอบนับเป็น ‘อวชาตบุตร’ ด้วยหรือเปล่า” คำถามที่ไม่ต้องการคำตอบของเธอสะท้อนภาพอะไรหลายอย่างในบ้านเรา

โชคดีที่หลังจากใช้ชีวิตอย่างยากลำบากในวัยเด็กเธอตัดสินใจโบยบินออกสู่โลกกว้างไปเรียนต่อต่างประเทศเพื่อหาหนทางใหม่ให้ชีวิตหลังจากได้ทุนการศึกษา

ปัจจุบันเธอเป็นนักวิจัยและนักศึกษาปริญญาเอกด้านพันธุกรรมมะเร็ง (Cancer Genomics) จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยควีนเบลฟาสต์

“ระบบการศึกษาที่อังกฤษทำให้คนมีสิทธิที่จะฝัน โดยที่คุณค่าทุกอาชีพเท่ากัน และทุกคนมีเกียรติเหมือนกันไม่ว่าจะเป็นใครก็ตาม” เพียงฝันเล่าถึงสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในต่างแดนแต่เป็นเพียงฝันในบ้านเกิด

ทำให้คนมีสิทธิที่จะฝัน–คำง่ายๆ แต่ยามนี้นึกไม่ออกว่าจะเกิดขึ้นในบ้านเมืองที่เราอยู่อาศัยได้ยังไง ในเมื่อหันมองไปทางไหนก็เห็นแต่ภาพรัฐไล่ลิดรอนความหวังและความฝันของผู้คน

และในยามที่บ้านเมืองเป็นเช่นนี้ ผมคิดว่าไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจที่คนรุ่นใหม่จำนวนไม่น้อยใฝ่ฝันจะย้ายตัวเองออกไปข้างนอกและมองตัวเองเป็นพลเมืองโลก

ที่ใดก็ได้ที่มีความหวัง ที่ไหนก็ได้ที่มีแสงสว่าง

คล้ายต้นไม้, ผมคิดว่ามนุษย์แต่ละคนเติบโตด้วยความต้องการแสงที่ต่างกัน

บางคนอาจทนอยู่ได้ในที่แสงน้อย แต่ก็ต้องยอมรับว่ามันอาจโตช้า หรือไม่โตไปกว่านี้

ในขณะที่บางคนอยู่ไม่ได้ในที่ไร้แสง มันเหี่ยว มันเฉา โชคดีที่เราเป็นสิ่งมีชีวิตที่สามารถพาตัวเองไปข้างนอกได้โดยไม่ต้องรอให้ใครมาเคลื่อนย้าย

เมื่ออยากเห็นชีวิตงอกงาม จะมีทางเลือกใดนอกจากย้ายไปข้างนอก

อาจไม่สะดวกเท่าไหร่ แต่ทำยังไงได้

ก็แสงสว่างมันอยู่ตรงนั้น

The post มนุษย์แต่ละคนเติบโตด้วยความต้องการแสงที่ต่างกัน | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ภายใต้การห่อหุ้มที่ดูตลกโปกฮาและเอาความบันเทิงนำ ผมคิดว่า The Mitchells vs. the Machines ได้ซ่อนประเด็นแสนเจ็บปวดแห่งยุคสมัยเอาไว้

อาจจะไม่ใช่คำว่าซ่อนด้วยซ้ำ แต่เอามาฉายให้เห็นกันชัดๆ

เนื้อเรื่องว่าด้วยลูกสาวผู้ใฝ่ฝันอยากเป็นผู้กำกับภาพยนตร์โดยเริ่มต้นจากการเป็นยูทูบเบอร์ กับพ่อผู้ไม่เข้าใจความฝันนั้นว่ามันจะมั่นคงหล่อเลี้ยงปากท้องได้ยังไง

“พ่อแม่ฉันไม่ค่อยเข้าใจฉันเท่าไหร่ ก็ไม่แปลก กว่าฉันจะเข้าใจตัวเองยังนานเลย” ประโยคที่ทั้งเรียบง่ายแต่ก็เศร้าลึกของเคธี มิตเชลล์ อธิบายปมของเรื่องหรืออาจรวมถึงปมในชีวิตใครหลายคน

ไม่ใช่แค่พ่อที่ไม่เข้าใจเธอ แต่เธอก็ไม่เข้าใจพ่อ–ว่าทำไมพ่อไม่เข้าใจเธอ

“ความล้มเหลวมันเจ็บปวดนะลูก พ่ออยากให้ลูกมีแผนสำรองไว้” บางประโยคที่พ่อพยายามอธิบายทำให้พอเข้าใจความไม่เข้าใจแต่ไม่ทั้งหมด

ความไม่เข้าใจกันและกันต่างสร้างบาดแผลให้อีกฝ่ายจนความสัมพันธ์ในครอบครัวเสี่ยงแตกสลาย ถ้าผู้เป็นพ่อไม่บังเอิญตระหนักได้จากบางเหตุการณ์และพยายามกอบกู้สิ่งต่างๆ กลับคืน โดยมีฉากหุ่นยนต์กำลังจะยึดครองโลกห่อหุ้มให้ความบันเทิงอีกที

แม้จะเป็นประเด็นแสนคลิเช่ การที่ผู้ใหญ่ไม่เข้าใจคนรุ่นใหม่มีมาทุกยุคทุกสมัย แต่โดยส่วนตัวผมคิดว่านี่คือยุคที่คนต่างยุคสมัยไม่เข้าใจกันมากที่สุดแล้ว เมื่อเทคโนโลยีในการเข้าถึงข้อมูลความรู้ โอกาสก้าวหน้า และการให้คุณค่าเปลี่ยนไป ความไม่เข้าใจจึงเกิดขึ้น ไม่เฉพาะเรื่องความฝันแต่รวมถึงแง่มุมอื่นๆ ในชีวิต นั่นจึงทำให้เมสเซจที่สอดแทรก
ในแอนิเมชั่นเรื่องนี้ทำงานกับคนดูได้อย่างทรงพลัง

ระหว่างดูผมนึกย้อนถึงชีวิตของตัวเองที่เติบโตมาในครอบครัวคนไทยเชื้อสายจีน เลี้ยงดูโดยอี๊หรือป้าผู้ไม่รู้หนังสือ โดยที่ความฝันเดียวของผมตอนเรียนคืออยากเป็นนักเขียน อยากทำงานนิตยสาร อยากเป็นคนทำหนังสือ

เดาได้ง่ายๆ ว่าการอธิบายให้อี๊เข้าใจว่าอาชีพนี้ทำอะไร วันหน้าจะประสบความสำเร็จแบบลูกหลานบ้านอื่นไหมเป็นเรื่องยาก โชคดีที่อี๊ปฏิบัติต่อผมต่างจากพ่อของเคธี อี๊ปล่อยให้ผมได้ลองล้มลุกคลุกคลานเรียนรู้ในสิ่งที่อยากทำด้วยตัวเอง จนวันนี้สิ่งที่เลือกก็กลับมาหล่อเลี้ยงเราสองคน

อย่างที่ตัวละครเคธีว่าไว้–กว่าฉันจะเข้าใจตัวเองยังนานเลย

การพิสูจน์ตัวเองกับตัวเองนั้นสาหัสมากพอแล้ว บางคนอาศัยเวลาค่อนชีวิตกว่าจะค้นพบคำตอบที่พอดีหรืออยากลองเสี่ยงกับมัน และเมื่อพบแล้ว เลือกแล้ว การที่เราไม่ต้องเสียเวลาพิสูจน์มันกับใครอีกโดยเฉพาะคนที่ใกล้ตัวที่สุดอย่างคนที่บ้านถือเป็นเรื่องโชคดีในชีวิต

ครั้งหนึ่งตอนที่ผมเขียนหนังสือที่เล่าถึงชีวิตระหว่างผมกับอี๊ชื่อ ความทรงจำอยู่ที่ไหน ความคิดถึงอยู่ที่นั่น ผมมีโอกาสสัมภาษณ์อี๊สั้นๆ เพื่อเอาไปโปรโมตในช่วงวันแม่ ผมจึงเลือกถามบางคำถามที่ค้างคาใจ

“ตอนเด็กๆ อยากให้เบลล์เป็นอะไร”

“อยากเป็นอะไรก็เป็นไป ชอบอะไรก็ทำอย่างนั้น อั๊วไม่บังคับ บังคับแล้วเรียนจบหรือเปล่า” อี๊ตอบด้วยน้ำเสียงห้วนอันเป็นเอกลักษณ์ ซึ่งทำให้ผมเข้าใจว่าสุดท้ายอี๊ก็ไม่ได้เข้าใจหรอกว่าอาชีพคนทำหนังสือหรือนักเขียนคืออะไร มันมั่นคงยังไง และถึงวันนี้ผมเชื่อว่าก็ยังคงไม่เข้าใจ

ใช่, อี๊ไม่ได้เข้าใจงานที่ผมทำ แต่อี๊เข้าใจผม

เข้าใจที่ไม่ได้มีความหมายตามพจนานุกรมว่ารู้เรื่อง รู้ความหมาย แต่เข้าใจในความหมายตามคำของมัน นั่นคือเข้าไปในใจ

เมื่อเข้าไปในใจจึงเห็นใจ เมื่อเห็นใจจึงรู้ใจ และเมื่อรู้ใจจึงเชื่อใจ

ความเข้าใจอย่างหลังต่างหากที่มีความหมายในยุคสมัยนี้ ยุคสมัยที่ตัวตนของเราถูกท้าทายด้วยคำถามจากภายนอก จากโลกโซเชียลฯ หรือแม้กระทั่งจากตัวเอง การมีใครสักคนหนุนหลังและทำให้บ้านมีความหมายว่าบ้านจริงๆ จึงเป็นสิ่งที่หลายคนโหยหา และบางทีมันอาจเป็นหนึ่งในไม่กี่สิ่งที่ทำให้เรายังอยากมีชีวิตอยู่บนโลกอันบูดเบี้ยวใบนี้

ไม่ได้อยากสปอยล์ แต่ผมคิดว่าประโยคตอนท้ายเรื่องที่เคธีบอกกับพ่อของเธอตอนที่ต้องร่ำลาไปเรียนวิชาที่เธอรัก หลังจากต่างฝ่ายต่างเข้าใจกันแล้ว น่าจะมีความหมายกับใครหลายคนหากมันเกิดขึ้นในชีวิตจริง

“ถ้าหนูเศร้าตอนอยู่คนเดียว หนูก็จะมีของรักอยู่ด้วยเสมอ” เคธีพูดถึงหุ่นไม้กวางมูสที่ทำให้นึกถึงความสัมพันธ์ระหว่างเธอกับพ่อ

อย่างที่ผมว่าไว้, โดยส่วนตัวผมคิดว่านี่คือยุคที่คนต่างยุคสมัยไม่เข้าใจกันมากที่สุดแล้ว

แต่มันก็เป็นยุคที่ความเข้าใจมีความหมายที่สุดเช่นเดียวกัน

บทบรรณาธิการนี้เป็นส่วนหนึ่งของ a day 248 : Content Creator

The post การพิสูจน์ตัวเองกับตัวเองนั้นสาหัสมากพอแล้ว | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

เชื่อในอะไร มองเห็นตัวเองเป็นยังไง ผ่านเผชิญกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วรุนแรงยังไง อนาคตของอุตสาหกรรมจะเป็นยังไง หรือในสถานการณ์บ้านเมืองเช่นนี้จะทำยังไง

ข้างต้นคือบางส่วนของคำถามที่ผมต้องตอบในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา

แต่ไม่หรอก ผมไม่ได้เพิ่งต้องตอบคำถามเหล่านี้

แม้ไม่ใช่ผู้ประกอบการ แต่ด้วยตำแหน่งหน้าที่มันหลบมันเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องตอบคำถามเหล่านั้นกับตัวเองให้ได้ก่อนที่จะมีใครชิงถาม ไม่อย่างนั้นมันเหมือนเรือไม่มีหางเสือ เหมือนสิ่งมีชีวิตไม่มีกระดูกสันหลัง ไม่รู้ว่าทิศทางข้างหน้าจะไปทางไหน ไม่รู้ว่าจะหยัดยืนยังไงทั้งในทางเนื้อหาและธุรกิจ ไม่รู้ว่าจะต้องทำอะไรและไม่รู้ว่าไม่ต้องทำอะไร

การรู้ว่าเราต้องทำอะไรทำให้เราเห็นหนทาง การรู้ว่าเราไม่ต้องทำอะไรทำให้เราไม่หลงทาง

คำตอบหนึ่งที่ผมตอบผู้ที่ถามหลายคนเหมือนๆ กันคือพวกเราเชื่อใน creativity หรือความคิดสร้างสรรค์ เราจึงพยายามบอกเล่าถึงพลังของมันออกมาด้วยหวังว่าจะช่วยทำให้สิ่งนี้แข็งแรงขึ้นในบ้านเมืองของเรา ทำให้ผู้คนเห็นว่าความคิดสร้างสรรค์มันแทรกซึมอยู่ในชีวิตประจำวันของเราทุกคน ไม่เฉพาะคนบางกลุ่มที่อยู่ในบางแวดวงเท่านั้น

ใน a day ฉบับ creative entrepreneur พวกเราพยายามบอกเล่าแง่มุมความคิดสร้างสรรค์ที่แต่ละธุรกิจใช้เอาตัวรอดและต่อยอดจนประสบความสำเร็จในเส้นทางของตัวเอง

ในพื้นที่อื่นๆ ของ a day บนโลกออนไลน์ พวกเราพยายามบอกเล่าแง่มุมความคิดสร้างสรรค์ที่ถูกใช้ในประเด็นที่หลากหลาย ไม่เว้นแม้กระทั่งประเด็นทางสังคม

คำถามคือความคิดสร้างสรรค์จำเป็นยังไง ทำไมเราจึงเชื่อในสิ่งนี้

สำหรับผม ความคิดสร้างสรรค์เป็นคล้ายแสงสว่าง ในยามมีชีวิตปกติทั่วไปเราอาจไม่ค่อยเห็นความสำคัญของมันเท่าไหร่ แต่ยามชีวิตมืดหม่น อับจนหนทาง หรือยามต้องการผลักดันบางสิ่งไปสู่สถานการณ์ที่ดีกว่าเดิม ผมคิดว่าความคิดสร้างสรรค์เป็นสิ่งจำเป็น

หรือในอีกความหมายหนึ่งอาจพูดได้ว่า ความคิดสร้างสรรค์คือความไม่ยอมจำนนต่อข้อจำกัดหรือกรอบที่ต้องเผชิญ

ท่ามกลางคำถามมากมายที่ได้รับระหว่างสัมภาษณ์ มีคำถามหนึ่งที่ผมคิดว่าน่าสนใจ

สังคมแบบไหนเหมาะกับการเติบโตของความคิดสร้างสรรค์?

มันคงง่ายถ้าให้ตอบเป็นชื่อประเทศหรือชื่อเมือง ก็เห็นๆ กันอยู่ว่าสิ่งนี้งอกงามในดินแดนใด แต่พอต้องลงลึกไปถึงรายละเอียดว่าลักษณะสังคมแบบไหนที่เป็นดินที่เหมาะกับการเจริญเติบโตของความคิดสร้างสรรค์ มันจึงตอบได้ยาก

ครั้งหนึ่งผมเคยถามคำถามคล้ายๆ กันนี้กับพี่หนึ่ง–วรพจน์ พันธุ์พงศ์ ตอนเขาจัดงาน Nan Poesie เทศกาลบทกวีที่น่าน

สภาวะบ้านเมืองแบบไหนเหมาะแก่การเจริญเติบโตของกวี?

วันนั้นนักเขียนนักสัมภาษณ์ซึ่งเป็นผู้จัดงานตอบว่า “มันเป็นได้ทั้ง 2 อย่าง เนื้อหน้าดินที่ดีมาก ไม่มีความทุกข์ทรมานเลย ก็อาจจะส่งเสริมให้ต้นไม้ชนิดหนึ่งงอกงาม หรือดินที่เหี้ยมากก็อาจจะสร้างสิ่งที่งดงามได้ เพียงแค่มันสร้างจากความกดดัน ในขณะที่อีกสิ่งมันสร้างจากความสุข เพราะฉะนั้นมันไม่แน่ สิ่งที่สร้างจากความสุขอาจจะได้ผลิตผลที่ดีมาก หรือสิ่งที่สร้างจากความทุกข์ก็อาจจะได้สิ่งที่ดีมากเช่นกัน มันเป็นไปได้ทั้ง 2 ทาง”

โดยส่วนตัวผมคิดคล้ายกัน แน่นอน ความคิดสร้างสรรค์ย่อมงอกเงยอย่างงดงามในดินแดนที่เปิดกว้าง มีสิทธิเสรีภาพในการแสดงออก โครงสร้างต่างๆ ในสังคมแข็งแรง ผู้คนได้รับการปลูกฝังให้เห็นค่าและสนับสนุนสิ่งนี้ 

แต่ขณะเดียวกัน ในสถานการณ์ที่บีบคั้น ในสังคมที่ปิดกั้นความคิดที่แตกต่าง โครงสร้างทางสังคมไม่เอื้อให้ประชาชนเติบโตอย่างเท่าเทียม มันก็เป็นสิ่งที่ปลุกเร้าและกระตุ้นให้ความคิดสร้างสรรค์แสดงพลังออกมา

สภาพสังคมบ้านเรายามนี้เป็นแบบใดคงไม่ต้องบอก ใครที่ไม่ได้ปิดหูปิดตาคงเห็นภาพตรงกัน

การดิ้นรนเอาตัวรอด ความไม่แน่นอน ความหวาดกลัว ความกดดัน ความอัดอั้น ความเดือดดาล ความอยุติธรรม สารพัดความทุกข์ร้อนที่ทุกคนต้องเผชิญ–ไม่ว่าจะในมุมปัจเจกหรือธุรกิจ ทำให้ผมได้เห็นความคิดสร้างสรรค์เปล่งประกาย 

รอบปีที่ผ่านมาผมเห็นใครหลายคนลุกขึ้นมาต่อสู้กับกรอบและกฎของสังคมที่ไม่แฟร์ด้วยวิธีการแสนสร้างสรรค์ ขณะที่หลายธุรกิจก็พยายามดิ้นรนสร้างหนทางใหม่ๆ ในสถานการณ์อันยากลำบาก

ในวันนี้ที่สังคมและสถานการณ์ต่างๆ คงไม่ได้เปลี่ยนผ่านในเร็ววัน สิ่งที่พวกเราพอทำได้คงหนีไม่พ้นวิธีการเหล่านี้ นั่นคือไม่ยอมจำนนและพยายามถางหาหนทางใหม่ๆ ใช้อุปสรรคและความคับข้องใจเป็นวัตถุดิบผลักดันความคิดสร้างสรรค์ออกมา

แล้วรอเวลาที่สังคมข้ามผ่านไปสู่วันที่ดินสำหรับปลูกความคิดสร้างสรรค์ให้งอกงามไม่ใช่ความทุกข์ร้อนของผู้คน

The post ความคิดสร้างสรรค์เป็นคล้ายแสงสว่าง | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ที่ใช้คำว่าบังคับ ใช่ว่ามีใครเอาอาวุธมาจ่อหัวหรืออะไร แค่มันเป็นเรื่องที่เลี่ยงไม่ได้ หนีไม่พ้น ไม่ว่าโดยเนื้อแท้จะเป็นคนขี้ขลาดหรืออาจหาญก็ตามที การจะเล่าบางเรื่องอย่างลงลึกไม่มีหนทางอื่นนอกจากเพ่งมองความจริงตรงหน้าแล้วใช้สมองกับหัวใจพิจารณาอย่างถ้วนถี่

และที่ใช้คำว่าบังคับ เพราะความจริงส่วนใหญ่ที่พบเจอในการงานเราแทบไม่มีโอกาสได้ทบทวนมันในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดก็ตาม

ซึ่งในช่วงเวลาที่เราได้ทบทวนความจริง มันทำให้เราได้ทบทวนความลวงไปด้วย

และโดยส่วนตัว ผมคิดว่าเรื่องที่เป็นปัญหาที่สุดเรื่องหนึ่งในสังคมคือ บ่อยครั้งเราใช้คำแทน ‘ความลวง’ ว่า ‘ความดี’

หลักการใดที่อธิบายด้วยเหตุผลไม่กระจ่างเพราะผิดเพี้ยนในเชิงตรรกะตั้งแต่ต้น เราก็เอาคำว่าความดีทั้งในรูปของค่านิยมหรือศีลธรรมมากำกับ ซึ่งการใช้คำที่มีความละเอียดอ่อนสูงและผูกโยงกับศรัทธา ทำให้เมื่อมีผู้ท้าทายหลักคิดนั้นด้วยเหตุผลจึงถูกมองเป็นพวกนอกรีต ต้องกำจัด

เมื่อไม่กี่วันก่อนผมเพิ่งได้ย้อนฟัง Yuval Noah Harari ผู้เขียนหนังสือระดับปรากฏการณ์อย่าง Sapiens: A Brief History of Humankind ให้สัมภาษณ์ในรายการ Talks at Google และผมชอบช่วงที่เขาตอบพิธีกรถึงมุมมองที่มีต่อพระเจ้า

แฮรารีบอกว่าพระเจ้ามีหลายรูปแบบ เราต่างมองและเข้าใจศาสนาแตกต่างกันไป แต่โดยหลักๆ แล้วในหัวของแต่ละคนจะมีพระเจ้าสองรูปแบบ

หนึ่งคือพระเจ้าที่เป็นภาพแทนความลี้ลับของจักรวาล แทนความไม่รู้ถึงการก่อกำเนิดของสรรพสิ่ง แทนความไม่เข้าใจในเรื่องลี้ลับต่างๆ ในบทบาทนี้พระเจ้าเป็นเหมือนผู้สร้าง ทำให้สรรพสิ่งก่อกำเนิด ซึ่งมนุษย์อย่างเราแทบไม่รู้อะไรเกี่ยวกับพระเจ้าในความหมายนี้เลย

นี่คือพระเจ้าที่มนุษย์นึกถึงยามค่ำคืนตอนนั่งล้อมวงรอบกองไฟกลางทะเลทรายและใคร่ครวญถึงความหมายของชีวิต

“ผมไม่มีปัญหาอะไรกับพระเจ้าพระองค์นี้ ผมชอบมาก” แฮรารีสรุปด้วยรอยยิ้ม

อีกหนึ่งคือพระเจ้าที่เขาใช้คำว่า ‘petty lawgiver’ ซึ่งตรงกันข้ามกับพระเจ้าในความหมายแรกที่เราไม่รู้อะไรเกี่ยวกับพระองค์เลย สิ่งที่เป็นลักษณะสำคัญของพระเจ้าในรูปแบบหลังคือเรารู้เกี่ยวกับพระองค์ละเอียดมาก

เรารู้ว่าพระองค์คิดยังไงกับการแต่งตัวของผู้หญิง รู้ถึงชุดที่พระองค์ชอบให้ผู้หญิงใส่ รู้ว่าพระองค์คิดยังไงเกี่ยวกับรสนิยมทางเพศ อาหาร และการเมือง

“นี่คือพระเจ้าที่ผู้คนพูดถึงเมื่อพวกเขายืนอยู่รอบๆ เวลาเผาคนนอกรีต

“เพราะพระองค์ไม่ทรงโปรดสิ่งที่คุณทำ เราจึงเผาคุณ”

ด้วยนิยามของพระเจ้าสองรูปแบบ แฮรารีบอกว่าการพูดถึงพระเจ้าบางทีจึงเหมือนการใช้เล่ห์กล เมื่อถามว่าทำไมคิดว่าพระเจ้ามีอยู่จริง ผู้คนก็จะตอบว่าเพราะเราไม่รู้เกี่ยวกับการเกิดขึ้นของบิ๊กแบง ไม่รู้เกี่ยวกับจิตสำนึกของมนุษย์ วิทยาศาสตร์ไม่สามารถอธิบายสิ่งเหล่านี้ได้ ซึ่งนั่นเป็นเรื่องจริง 

แล้วจังหวะนั้นก็เหมือนนักมายากลที่แอบเปลี่ยนไพ่เป็นอีกใบ พระเจ้าที่เป็นตัวแทนของความลี้ลับถูกสลับออกไป แล้วแทนที่ด้วยพระเจ้าผู้สร้างกฎต่างๆ อันไม่เหมาะสม

“สุดท้ายก็จบลงด้วยข้อสรุปแปลกๆ อย่างเช่น เพราะเราไม่เข้าใจบิ๊กแบง ผู้หญิงจึงต้องใส่เสื้อแขนยาว และผู้ชายไม่ควรมีเซ็กซ์กับผู้ชายด้วยกัน

“อะไรคือความเชื่อมโยง” แฮรารีตั้งคำถามโดยที่ผู้ชมข้างล่างเวทีได้แต่หัวเราะไปกับเรื่องตลกร้ายที่ได้ฟัง

ผมคิดว่าหลายๆ เรื่องในสังคมไทยยามนี้ช่างทาบทับพอดีกับสิ่งที่แฮรารีว่าไว้

ในยุคสมัยนี้ที่สิ่งต่างๆ ก้าวหน้ามาไกล แทนที่เราจะใช้หลักเหตุผลมาพูดคุยกัน หลายครั้งเรากลับใช้เรื่องนามธรรมอย่างความดีมาสร้างข้อสรุปแปลกๆ บางคนใช้คำว่าความดีเป็นอาวุธ สวมบทบาทคนดีในการพิพากษาคนอื่น ลากคนที่ไม่เห็นด้วยหรือฝ่าฝืนค่านิยมที่ว่าดีงามมาเผาทั้งเป็นบนโลกสมมติ เพื่อสำเร็จความใคร่ทางศีลธรรม

การได้อ่านต้นฉบับ a day ฉบับ sex is more ทำให้ผมมีโอกาสสบตากับความจริงเรื่องเซ็กซ์ในสังคมไทย และพบว่าเรื่องเซ็กซ์ก็เป็นเรื่องหนึ่งในสังคมที่ถูกคำว่าศีลธรรม ความดีกดไว้จนผู้คนมองมันเป็น ‘เรื่องสกปรก’

ทัศนคติที่ว่านำมาซึ่งมุมมองผิดเพี้ยนต่อเรื่องต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นมุมมองต่อเพศสภาพ ผู้ขายบริการทางเพศ เซ็กซ์ทอย การเซนเซอร์ และอีกหลายๆ เรื่อง

เราปิดหูปิดตาผู้คนในสังคม ทั้งที่ทุกคนต่างก็รู้ว่ามันเป็นกิจกรรมที่ดำรงอยู่เป็นปกติ จนหลายเรื่องที่ควรจะเข้าใจตั้งแต่วัยเยาว์เรากลับต้องมาลองผิดลองถูกเอาตอนโต และความเข้าใจผิดหลายเรื่องก็ทำให้เราทำร้ายใครต่อใครโดยไม่รู้ตัว

เราควรยอมรับได้นานแล้วหรือเปล่าว่าในความเป็นจริงเซ็กซ์ไม่ใช่เรื่องสกปรกอย่างที่ใครเขาว่ากัน

แต่มันเป็นทั้งเรื่องธรรมชาติ เป็นทั้งเรื่องน่าค้นหา เป็นทั้งเรื่องที่จรรโลง บรรเทา 

และถึงที่สุดถ้าเราถูกปลูกฝังให้เข้าใจกิจกรรมนี้มากพอ

มันพัฒนาเป็นเรื่องที่งดงามของชีวิตได้

The post บ่อยครั้งเราใช้คำแทน ‘ความลวง’ ว่า ‘ความดี’ | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ในหน้า ‘จุดเริ่มต้น’ ที่ย้อนเล่าเส้นทางชีวิตของวิศุทธิ์ มีช่วงหนึ่งที่ผมอ่านแล้วรู้สึกว่ามันน่าเศร้าใจ ไม่ได้สดใสเหมือนการ์ตูนมะม่วงที่เขาวาด

วิศุทธิ์ พรนิมิตร วาดการ์ตูนตั้งแต่เรียนประถม

เขาวาดรูปไม่เก่ง

แต่เอนทรานซ์ติดคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ด้วยคะแนนวิชาดรอว์อิ้ง 30 เต็ม 100 และ 95 คะแนนจากวิชาอินทีเรียร์ดีไซน์

ช่วงเรียนมหาวิทยาลัยเขาหยุดวาดการ์ตูนไป 2-3 ปี เพราะมีปัญหาเรื่องเรียน

สอบตกซ้ำแล้วซ้ำเล่า

อาจารย์พูดต่อหน้าว่า “อย่าเรียนศิลปะเลย”

ลายเส้นแบบของเขาได้แต่ D กับ F

เขาเริ่มเอาสไตล์เพื่อนมาผสมในงานออกแบบ

ไม่มีอะไรดีขึ้น

สุดท้ายเขาเลือกออกแบบงานด้วยการวาดให้เหมือนเพื่อน

เพื่อให้เรียนจบในปีที่ 6

เนื้อหาใน a day เล่มนั้นไม่ได้จบลงแค่ตรงนี้ เช่นเดียวกับชีวิตเขา

ทุกวันนี้วิศุทธิ์ได้รับการยอมรับเพียงใดคงไม่ต้องเสียเวลามานั่งอธิบาย เพียงแต่เมื่ออ่านมาถึงตรงนี้ ผมกลับรู้สึกบางอย่างและคิดว่ามันน่าจะมีความผิดพลาดบางประการในระบบการศึกษาบ้านเรา

ที่ผ่านมาเวลาได้ยินเรื่องเล่าทำนองนี้ ประเภทคนสอบตกในมหาวิทยาลัยแต่ประสบความสำเร็จในวิชาชีพ หรือลาออกจากมหาวิทยาลัยแต่สุดท้ายกลับสร้างผลงานยิ่งใหญ่จนสถานศึกษาต้องมอบรางวัลศิษย์เก่าดีเด่นให้ เรามักเล่าถึงมันในเชิงโรแมนติไซส์–เห็นไหมว่าเรียนไม่จบหรือสอบได้ F ก็ประสบความสำเร็จได้ แต่เราไม่ค่อยได้คุยกันถึงรากของปัญหาที่แท้จริง

แม้ไม่ใช่ทุกโรงเรียน ทุกมหาวิทยาลัย แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าโดยภาพรวม ระบบการศึกษาบ้านเรายังเป็นคล้ายแม่พิมพ์ที่พยายามผลิตมนุษย์ทุกคนให้ออกมาเหมือนกัน ทั้งที่โดยเนื้อแท้ไม่มีมนุษย์คนใดเหมือนกัน

หากเราเชื่อว่ามนุษย์ทุกคนมีความงาม สถานศึกษาซึ่งเป็นสถานที่ที่เราฝากวัยเยาว์เอาไว้ แทนที่จะทำให้เด็กแต่ละคนมีโอกาสค้นพบความงามนั้น หลายครั้งกลับกลายเป็นตรงกันข้าม

เราไม่มีทางรู้เลยว่ามีความฝันของเด็กมากมายเพียงใดถูกเด็ดทิ้งไประหว่างทาง

ว่าถึงตรงนี้ผมนึกถึงสิ่งที่อาจารย์บรูซ แกสตัน ผู้บุกเบิกดนตรีไทยร่วมสมัย เคยเล่าเอาไว้เมื่อหลายปีก่อนตอนเราพบกัน ในฐานะผู้ที่เคยแปลกแยกแตกต่างจากคนอื่นๆ ในวัยเด็ก

“ผมอยากจะเห็นความหลากหลายของเด็ก ทุกวันนี้โรงเรียนพยายามสอนให้ทุกคนเป็นเหมือนกัน ทุกคนต้องไปสอบเหมือนกัน ต้องเป็นพิมพ์เดียวกันออกมา แล้วถ้าหากเด็กสักคนมีปัญหาในโรงเรียนเพราะว่าเขาไม่เหมือนเพื่อน ครูก็พยายามตำหนิว่าทำไมไม่อยู่ในกฎ ไม่อยู่ในกรอบที่โรงเรียนบอกเอาไว้ แทนที่จะส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ คนนี้ไปอย่างนี้ คนนั้นก็ไปอย่างนั้น

“ผมอยากจะบอกวัยรุ่นว่าอย่าท้อใจ ถ้าหากว่าคนอื่นมองไม่เห็นคุณค่าของเรา อย่าคิดว่าเป็นเพราะเธอโง่ แสวงหาหนทางของตัวเอง เราอาจจะพบเจอว่าเรามีความสามารถที่ไม่เหมือนกับคนอื่น สิ่งสำคัญคืออย่าว่าตัวเองว่าฉันไม่มีค่า เราต้องมองคนแต่ละคนเป็นคนละคน เราไม่เหมือนกัน โลกเรามีความหลากหลาย เราต้องหาทางที่เป็นธรรมชาติของตัวเอง เราต้องมีความเป็นปัจเจกบุคคล หลายๆ คนไม่รู้จักคำนี้นะ แต่ว่ามันเป็นเรื่องที่สำคัญมาก ปัจเจกบุคคลหมายความว่า ฉันไปหนทางของฉัน ซึ่งมันเกี่ยวกับพรหมลิขิต เกี่ยวกับดีเอ็นเอ เกี่ยวกับกรรมพันธุ์ เกี่ยวกับอะไรต่างๆ ที่ทำให้แต่ละคนไม่เหมือนกัน 

“แล้วก็จงภาคภูมิใจว่าฉันไม่เหมือนกับคนอื่น”

สุดท้ายเขาเลือกออกแบบงานด้วยการวาดให้เหมือนเพื่อน

เพื่อให้เรียนจบในปีที่ 6

ย้อนมองกลับไปผมคิดว่าโชคดีเหลือเกินที่การเลือกเป็นเหมือนคนอื่นของวิศุทธิ์สิ้นสุดลงแค่ในรั้วมหาวิทยาลัย ชีวิตหลังจากนั้นเขาเลือกทำในสิ่งที่เชื่อที่ชอบ จนถึงวันนี้ที่เขากลายเป็นศิลปินที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล และหลายๆ สิ่งที่เขาสร้างก็ยังไม่เคยมีศิลปินไทยคนใดก้าวไปถึง

แต่ก็อดนึกไม่ได้เหมือนกันว่าหากวันนั้นการเลือกเป็นเหมือนคนอื่นด้วยระบบการศึกษาภาค ‘บังคับ’ พาชีวิตของเขาหันเหไปอีกทาง

เราจะประเมินการสูญเสียนี้กันอย่างไรดี

The post มีความฝันของเด็กมากมายเพียงใดถูกเด็ดทิ้งไปในโรงเรียน | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ไม่กี่วันก่อน–หลังจากตื่นมาหลายชั่วโมง ผมเพิ่งรู้ตัวว่าลมหนาวมาเยือนก็ตอนเปิดหน้าต่าง อากาศข้างนอกดีจนนึกโทษตัวเองว่าทำไมไม่ปิดเครื่องปรับอากาศและเปิดหน้าต่างตั้งนานแล้ว

ผมเคยคุยกับพี่ที่เคารพคนหนึ่ง เขาบอกว่าฤดูกาลมีผลต่อคนเมืองน้อยมาก จะร้อนจะหนาวเราก็อยู่ในห้องที่ควบคุมอุณหภูมิได้ จะแดดจะฝนเราก็อยู่ในกล่องสี่เหลี่ยมที่คอยคุ้มตัวคุ้มหัว ต่างจากการอยู่อาศัยท่ามกลางธรรมชาติที่ร้อน หนาว ฝน ล้วนมีผลต่อชีวิต

อยู่ในเมืองเราแทบไม่ต้องคิดถึงเรื่องฤดูกาล ฤดูกาลเปลี่ยนอาจนำมาซึ่งความไม่สะดวกเล็กน้อย แต่มันไม่ได้กระทบภาพใหญ่ของชีวิตเท่าการอาศัยอยู่ใกล้ธรรมชาติ

เรารู้ร้อนรู้หนาวไม่เท่ากันเมื่ออยู่ในสภาพแวดล้อมและสถานการณ์แตกต่างกัน

สำหรับคนเมืองอย่างผมและคนรอบตัวที่ยามอยู่บ้านหรือที่ทำงานเราก็ปิดหน้าต่างแล้วเปิดเครื่องปรับอากาศ

นับวันพวกเรายิ่งห่างไกลจากการรู้ร้อนรู้หนาวที่แท้จริง

 2.

รู้ร้อนรู้หนาว

โดยความหมายผมชอบคำคำนี้ และยิ่งเห็นความสำคัญของมันเมื่อไล่อ่านต้นฉบับ a day ฉบับที่ว่าด้วยเรื่องพลังของข่าวจนจบ

รู้ร้อนรู้หนาว ที่ไม่ได้หมายถึงการรับรู้อุณหภูมิภายนอก แต่หมายถึงการรู้สึกรู้สาต่อเพื่อนมนุษย์หรือความไม่เป็นธรรมที่ปรากฏตรงหน้า

“เราคิดว่าสังคมมีความจำเป็นมากที่จะต้องมีคนรู้ร้อนรู้หนาวเป็นเดือดเป็นร้อนในประเด็นสาธารณะ” วลัยลักษณ์ ชมโนนสูง เจ้าหน้าที่ของ Thai PBS ผู้ผลักดันพลเมืองท้องถิ่นให้กลายเป็นนักสื่อสารประจำชุมชน เอ่ยประโยคนี้ในบทสัมภาษณ์ที่ว่าด้วยความสำคัญของนักข่าวพลเมือง

ผมเห็นด้วยกับเธอ ความรู้ร้อนรู้หนาวเป็นต้นทางสำคัญที่ผลักดันให้คนลุกขึ้นมาทำอะไรบางอย่างเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงหรือเรียกร้องความเป็นธรรม

การต่อสู้ที่กินเวลายาวนานกว่า 26 ปีของชาวบ้านกลุ่มอนุรักษ์ป่าชุมชนเขาเหล่าใหญ่-ผาจันได ตำบลดงมะไฟ อำเภอสุวรรณคูหา จังหวัดหนองบัวลำภู จะไม่เป็นที่สนใจของสังคมถ้าชาวบ้านในพื้นที่ไม่มีใครรู้ร้อนรู้หนาวกับสิ่งที่เกิดขึ้น

กรณีสลายการชุมนุมที่ตากใบเมื่อ พ.ศ. 2547 คงเงียบหายและถูกเข้าใจในอีกทาง ถ้าทนายสมชาย นีละไพจิตร ไม่รู้ร้อนรู้หนาวไปกับชะตากรรมของผู้ชุมนุมที่ถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรงโดยเจ้าหน้าที่รัฐจนต้องลุกขึ้นต่อสู้ แม้ผลปลายทางอาจต้องแลกด้วยชีวิต

การสลายการชุมนุมทางการเมืองทั้งในอดีตและปัจจุบันคงถูกบันทึกไว้ในประวัติศาสตร์ชาติแบบผิดๆ ถ้าไม่มีนักต่อสู้หรือสื่อมวลชนบางคนรู้ร้อนรู้หนาวหยิบข้อเท็จจริงมาเปิดเผยเพื่อเปลี่ยนการรับรู้ของผู้คนในบ้านเมืองให้ถูกต้อง

ที่ว่ามาเป็นเพียงตัวอย่างบางส่วน มีอีกหลายเหตุการณ์–ทั้งที่อยู่ใน a day ฉบับนี้และไม่อยู่ ที่คงดำเนินไปอย่างเงียบเชียบ เลือดเย็น ถ้าไม่มีใครรู้ร้อนรู้หนาวแล้วป่าวประกาศออกมาจนคนจำนวนมหาศาลเป็นเดือดเป็นร้อน ลุกขึ้นมาต่อสู้ร่วมกันในประเด็นเหล่านั้น

และผมเชื่อว่า ความรู้ร้อนรู้หนาวที่ว่า ส่งต่อกันได้ผ่านข่าว

3.

ในวิถีชีวิตปกติ เป็นเรื่องเป็นไปไม่ได้ที่เราจะอยู่ใกล้ใจกลางทุกสถานการณ์ที่เกิดขึ้น

คล้ายเรากำลังอาศัยอยู่ในห้องอันอุดอู้ไม่รับรู้ฤดูกาล–ไม่รู้ร้อนรู้หนาว ทั้งที่ในความเป็นจริงอากาศภายนอกอาจกำลังร้อนระอุ หรือพายุฝนอาจกำลังซัดกระหน่ำ

ซึ่งในบทบาทนี้ ผมคิดว่าข่าวเป็นคล้ายหน้าต่าง

เพียงเราเปิดแล้วมองดูสถานการณ์ที่เกิดขึ้นภายนอก โอบรับข้อเท็จจริงอย่างรอบด้าน มองเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นด้วยสายตาของมนุษย์ที่เพ่งมองมนุษย์ด้วยกัน เราย่อมรู้สึกรู้สาไปด้วยกับสิ่งที่เกิดขึ้น

ยิ่งมีหน้าต่างมากเท่าไหร่ เรายิ่งเห็นความจริงภายนอกอย่างรอบด้านมากเท่านั้น

ยิ่งหน้าต่างถูกเปิดมากเท่าไหร่ เรายิ่งรู้ร้อนรู้หนาวมากเท่านั้น

รู้ร้อนรู้หนาวที่ไม่ได้หมายถึงการรับรู้อุณหภูมิภายนอก แต่หมายถึงการรู้สึกรู้สาต่อเพื่อนมนุษย์หรือความไม่เป็นธรรมที่ปรากฏตรงหน้า รู้ร้อนรู้หนาวที่ไม่ใช่เพียงผิวกาย แต่สั่นสะเทือนไปถึงข้างในจนต้องลงมือทำอะไรบางอย่าง

ว่าถึงตรงนี้จึงไม่น่าแปลกใจที่ผู้มีอำนาจจะพยายามไล่ปิดหน้าต่างด้วยการลิดรอนเสรีภาพสื่อ

ในบ้านเมืองที่ปกครองด้วยหลักการอันผิดเพี้ยนและบิดเบี้ยวเช่นนี้ จะมีสถานการณ์ใดน่ากลัวเท่ากับการที่วันหนึ่งประชาชนทุกคนรู้ร้อนรู้หนาวกับความไม่เป็นธรรม จนลุกขึ้นมาร่วมกันต่อสู้

The post ยิ่งหน้าต่างถูกเปิดมากเท่าไร เรายิ่งรู้ร้อนรู้หนาวมากเท่านั้น | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ไม่กี่ชั่วโมงก่อนหน้า มีการออกคำสั่งดำเนินการระงับการออกอากาศและลบข้อมูลขององค์กรสื่อที่รายงานข่าวอย่างตรงไปตรงมา

ไม่กี่วันก่อนหน้า มีการสลายการชุมนุมที่เต็มไปด้วยเยาวชนของชาติผู้มารวมตัวเรียกร้องโดยสันติ มีเพียงร่มต่างโล่ไว้ป้องกันตัว

ไม่กี่สัปดาห์ก่อนหน้า มีการไล่จับแกนนำที่ออกมาเรียกร้องตามสิทธิเพื่อหวังปฏิรูปให้ประเทศพัฒนาด้วยวิธีการอารยะ

ไม่กี่เดือนก่อนหน้า มีผู้ลี้ภัยทางการเมืองที่อาศัยอยู่ต่างประเทศหายตัวไปอย่างไร้ร่องรอยจนถึงวันนี้ โดยประโยคสุดท้ายที่เขาพูดกับพี่สาวทางโทรศัพท์คือ “หายใจไม่ออก”

ไม่ต้องมีทัศนคติทางการเมืองตรงกันก็ได้ แค่มีความเป็นมนุษย์ มีหัวใจ มีลูก มีพี่น้อง มีเพื่อน ก็น่าจะรู้สึกรู้สาร่วมกันว่าเหตุการณ์เหล่านี้เป็นเรื่องเลวร้ายที่ไม่อาจยอมรับ

ฟังเผินๆ เหมือนเหตุการณ์ต่างๆ ในช่วงเวลานี้จะชวนสิ้นหวัง แต่ในทางกลับกันผมคิดว่านี่คือช่วงเวลาที่ชวนมีความหวังที่สุด

ทุกการกระทำที่พยายามกดประชาชนให้กลัวกลับส่งผลในอีกทาง

แทนที่หลังการสลายชุมนุมด้วยความรุนแรงผู้คนจะหลบลี้อยู่บ้านด้วยกลัวถูกทำร้ายหรือจับกุม วันรุ่งขึ้นผู้ชุมนุมกลับเพิ่มขึ้นและกระจายตัวยิ่งกว่าเดิม

หลังเจ้าหน้าที่บุกสำนักพิมพ์ฟ้าเดียวกัน ร้านหนังสือออนไลน์บางร้านถึงกับเว็บล่มเพราะนักอ่านเข้าไปหาซื้อหนังสือที่ตำรวจตั้งใจไปบุกยึด หนังสือหลายเล่มของสำนักพิมพ์ขึ้น sold out ภายในไม่กี่นาทีหลังข่าวแพร่สะพัด

ท่านเด็ดดอกไม้ทิ้งจะยิ่งบาน–ข้อความเรียบง่ายแต่งดงามที่แพร่หลายในฤดูกาลต่อสู้เรียกร้องประชาธิปไตยน่าจะอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้นได้ดีที่สุด

ไม่ใช่แค่เรื่องจำนวนหรอกที่ทำให้ผมคิดว่านี่คือช่วงเวลาที่ชวนมีความหวังที่สุด หากแต่เป็นเรื่องของประเด็นที่เหล่าคนรุ่นใหม่กำลังต่อสู้

ที่ผ่านมาเวลาพูดถึงการแก้ปัญหาในสังคม ส่วนใหญ่มักไปไม่ถึงใจกลางของปัญหา การแก้ปัญหาที่ผ่านมามักเป็นการแก้ปลายทาง แบบที่ ‘คนตัวเล็กๆ’ คนหนึ่งจะทำได้ ทั้งที่รากที่แท้นั้นมาจากปัญหาเชิงโครงสร้างในบ้านเมือง

ในบทบรรณาธิการ a day ฉบับเดือนกรกฎาคม ปี 2562 ผมได้อ้างถึงข้อความของพี่ต้อง–ปิยะวิทย์ เทพอำนวยสกุล หนึ่งในผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์สมมติ ซึ่งผมคิดว่าประโยคนั้นของพี่ต้องเชื่อมโยงกับสิ่งที่คนรุ่นใหม่กำลังต่อสู้อยู่ตอนนี้

“การไปคาดหวังว่าเราจะเปลี่ยนบางอย่างด้วยสิ่งเล็กๆ ที่ทำมันยากมาก เพราะว่าเราอยู่ในสังคมที่โครงสร้างมันบิดเบี้ยวไปหมด ถ้าพูดง่ายๆ คือมันไม่มีโครงสร้างอะไรสักอย่างในสังคม ระบบการศึกษา ระบบสาธารณะสุข ครัวเรือน ชุมชน มันไม่มีเลย ระบบมาแบบไหน โครงสร้างมาแบบไหน ถ้าคุณทำสิ่งเล็กๆ แล้วคาดหวังว่าจะเปลี่ยน ผลลัพธ์มันไม่มีความหมาย ถ้าจะเปลี่ยนคุณต้องถอนรากถอนโคนถึงจะเปลี่ยนได้ ซึ่งพอพูดแบบนี้ก็เท่ากับเปลี่ยนไม่ได้ เพราะไม่มีใครถอนรากถอนโคนอะไรสักอย่างได้”

ย้อนกลับไปตอนที่ฟังเจ้าสำนักสมมติพูดประเด็นนี้เมื่อราว 2 ปีก่อน ผมพยักหน้าเห็นด้วย ในบ้านเมืองที่อยู่อาศัยมันยากเหลือเกินกับการคาดหวังจะไปเปลี่ยนแปลงโครงสร้างอันบิดเบี้ยว หากแต่ในวันนี้การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างกลายเป็นวาระแห่งชาติของคนรุ่นใหม่ผู้อยากลุกขึ้นมาออกแบบประเทศที่เขาอยู่ใหม่ด้วยตัวเอง

ในสถานการณ์บ้านเมืองเช่นนี้ทำให้ระหว่างที่อ่านต้นฉบับ a day เล่มนี้ที่ว่าด้วยเรื่องรีดีไซน์ โดยการเชิญชวนนักออกแบบในสาขาต่างๆ มาร่วมกันคิดหาทางแก้ไขปัญหาของบ้านเมืองด้วยทักษะที่แต่ละคนมี ผมมีความคิดสับสนปนเปในหัวหลายอย่าง

ใจหนึ่งคิดว่า #ถ้าการเมืองดี เราอาจไม่มีความจำเป็นต้องมานั่งทำเนื้อหาที่บอกเล่าเรื่องราวเช่นนี้ บางผลงานในเล่มอาจไม่ต้องมานั่งคิดเลยก็ได้ถ้าระบบโครงสร้างของประเทศเราพร้อมและคิดถึงประชาชนอย่างแท้จริง ยังไม่นับว่างานออกแบบหลายงานในเล่มควรเกิดขึ้นมานานแล้วโดยภาครัฐ ไม่ใช่เป็นเพียงไอเดียบนหน้ากระดาษที่ไม่รู้ว่าจะเกิดขึ้นจริงหรือไม่ วันใด

ขณะเดียวกันมันก็ตอกย้ำให้เห็นความสำคัญของการเปลี่ยนแปลง ปรับตัว กับหลายสิ่งหลายอย่างที่ไม่ไปกับยุคสมัย ไม่ตอบโจทย์สังคม บางทีการมาทบทวนและออกแบบสิ่งนั้นกันใหม่ อาจจะเป็นกระบวนการสำคัญที่ทำให้สิ่งนั้นยังจำเป็นและมีเหตุผลที่จะคงอยู่ในยุคสมัยปัจจุบัน

และบางทีสิ่งที่เยาวชนเรียกร้องในวันนี้อาจไม่ได้เป็นอะไรที่เข้าใจยากนัก นอกจากการเรียกร้องให้มีการออกแบบประเทศกันใหม่เพื่อให้บ้านเมืองก้าวไปข้างหน้า

ข้างหน้าที่มีอนาคตรอพวกเขาอยู่ ไม่ใช่อดีต

(Pre-order) a day 243 ฉบับ Redesign

The post ออกแบบประเทศกันใหม่เพื่อให้บ้านเมืองก้าวไปข้างหน้า | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ในฐานะคนทำงานด้านสื่อสารมวลชน คำถามเป็นเครื่องมือหลักในการทำงาน เราใช้มันเป็นอาวุธในการขุดค้นเรื่องราวมาส่งต่อ เพียงสร้างคำถามขึ้นมาและเปิดใจรับฟัง บุคคลตรงหน้าก็พร้อมบอกเล่าสิ่งที่เราค้นหาหรือเรื่องราวที่อยู่ลึกที่สุดในหัวใจออกมา

ที่สำคัญคำถามคล้ายเป็นเข็มทิศกำหนดทางว่าเรื่องเล่าของเราจะเป็นยังไง

ช่วงระยะเวลาราว 3 เดือนที่ผ่านมาเป็นช่วงที่ผมได้รับคำถามและตั้งคำถามมากกว่าช่วงเวลาปกติ เนื่องจากมีเหล่า a team junior เข้ามาร่วมทำงานในออฟฟิศเดียวกัน

สำหรับคนที่ไม่รู้จัก–a team junior คือโครงการเสมือนทำงานจริงที่คัดเลือกคนรุ่นใหม่จากทั่วประเทศมาเรียนรู้การทำงานในฐานะสื่อทั้งในโลกออนไลน์และออฟไลน์ นิตยสาร a day ฉบับนี้ก็เป็นผลผลิตหนึ่งของโครงการ

ระหว่างที่เราทำงานร่วมกัน บ่อยครั้งเวลาน้องๆ a team junior เสนออะไร ผมมักเลือกสำรวจด้วยการถามแทนการตอบว่าได้หรือไม่ โอเคหรือเปล่า ด้วยเชื่อว่าวิธีคิดหรือหลักการอะไรก็ตามที่แข็งแรงจะทนทานต่อคำถาม

คำตอบจากการโดนสำรวจนั้นเองที่จะตอบว่าสิ่งที่เสนอนั้นสมเหตุสมผลและแข็งแรงดีไหม หรือควรเปลี่ยนแปลงส่วนใด เกือบทุกครั้งน้องๆ แทบจะได้คำตอบอยู่แล้วว่าไอเดียนั้นโอเคหรือไม่จากการอธิบายของตัวเอง แทนที่จะเป็นคำตอบจากผมซึ่งสุดท้ายกลายเป็นเพียงผู้ทำหน้าที่จับประเด็นและสรุป                                                                                                                        

เมื่อเราฝึกถาม-ตอบจนแข็งแรงสิ่งเหล่านี้จะติดเป็นนิสัย หลายครั้งไม่ต้องรอให้ใครมาถาม เราจะชิงตั้งคำถามสำรวจสิ่งที่คิดและเชื่อด้วยตัวเองก่อนจะเสนอหรือสรุปสิ่งใด และคำถามจะยิ่งมีคุณภาพขึ้นเรื่อยๆ แหลมคมขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเราได้ฝึกถามบ่อยๆ ซึ่งผมคิดว่านี่คือทักษะที่สำคัญ จำเป็น

ไม่ใช่แค่สำคัญกับการทำงาน แต่การถามยังจำเป็นกับชีวิต

หากเราย้อนสำรวจปัญหาต่างๆ ไล่ตั้งแต่ปัญหาเล็กๆ ในชีวิตประจำวัน ในที่ทำงาน ไปจนถึงปัญหาเชิงโครงสร้างในสังคม ปัญหาแทบทั้งหมดเกิดจากการขาดคำถามที่คอยตรวจสอบ เอาแค่คำถามง่ายๆ อย่าง ‘ทำไมต้องเป็นแบบนี้’ ‘ทำไมต้องทำแบบนี้’ ไม่ว่าจะถามตัวเองหรือสังคม คำตอบของมันก็อาจสร้างผลกระทบกระเทือนอันยิ่งใหญ่และนำไปสู่การเปลี่ยนแปลง

หากแต่สิ่งหนึ่งที่ต้องเตรียมใจไว้ล่วงหน้าคือ คำตอบของบางคำถามอาจเจ็บปวดสำหรับบางคนที่ยึดติดกับความเชื่อบางประการโดยไม่เคยตรวจสอบหรือพยายามหลบหนีความจริง คำถามที่แหลมคมและปราศจากอคติจะทิ่มแทงความลวง ทิ่มแทงคนลวง จึงไม่น่าแปลกใจที่ใครบางคนกลัวการถูกตั้งคำถามและเลือกตัดไฟแต่ต้นลมด้วยการห้ามถาม หรือตีความผู้ถามไปในอีกทาง

บ้างหาว่าจับผิด บ้างหาว่าท้าทาย บ้างหาว่าลบหลู่ และพยายามลิดรอนความสามารถในการถาม ซึ่งเป็นการลดทอนศักยภาพและความงามของมนุษย์

ทั้งที่หากมานั่งนึกตรึกตรองดูดีๆ เราย่อมเห็นตรงกันว่าการถามนั้นเป็นวิธีการสุดแสนอารยะ คิดเห็นเช่นไร ความจริงเป็นยังไง เอาข้อมูลมากองตรงหน้าแล้วว่ากันด้วยสัจจะและเหตุผล

โลกของเราพัฒนามาได้ด้วยคำถาม นวัตกรรมสำคัญๆ ในโลกก็ล้วนเกิดจากสิ่งนี้ เราไม่เดินถอยหลังหรือยืนย่ำอยู่กับที่ก็เพราะมีคำถามนำทาง

อย่างนิตยสาร a day ฉบับนี้เหล่า a team junior ก็ชวนให้เราตั้งคำถามกับเรื่องขนและผม ซึ่งเป็นสิ่งที่อยู่ใกล้ตัว-บนตัว แต่ที่ผ่านมาเราแทบจะไม่เคยตั้งคำถามถึงมัน คล้ายกับหลายๆ เรื่องในสังคม

และหากเหลียวมองสังคมยามนี้เราจะเห็นคนรุ่นใหม่จำนวนมากลุกขึ้นมาตั้งคำถามกับสิ่งรอบตัวในหลากมิติ ซึ่งที่ผ่านมาอาจไม่มีใครถามหรือกล้าถาม ขณะที่บางคนได้ยินได้ฟังคำถามเหล่านั้นแล้วอาจหวาดกลัว แต่สำหรับผมนี่ถือเป็นเรื่องน่ายินดีและชวนให้มีความหวัง

แม้จะเติบโตท่ามกลางบ้านเมืองและระบบการศึกษาที่คอยลิดรอนศักยภาพในการตั้งคำถามต่อสังคม ต่อโลก พวกเขาก็ยังไม่สูญเสียคุณสมบัติสำคัญเหล่านั้น–จะไม่ให้รู้สึกยินดีและมีความหวังได้ยังไง

อย่ากลัวการถามเลย อย่ากลัวคำถามเลย

การสูญสิ้นความสามารถในการตั้งคำถามและการถามไม่ได้ต่างหากที่น่ากลัว

The post การสูญสิ้นความสามารถในการตั้งคำถามนั้นน่ากลัว | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.

ด้วยรูปลักษณ์ภายนอก การจัดหน้า โครงสร้างเนื้อหา แน่นอนว่ามันคือหนังสือรวมเรื่องสั้นอย่างไม่ต้องสงสัย เนื้อหาด้านในไม่มีสิ่งใดใกล้เคียงวิธีคิดในการทำนิตยสารแบบดั้งเดิมที่พวกเราคุ้นชิน แต่ด้วยวาระการวางจำหน่าย ชื่อนิตยสารบนปก หรือแม้กระทั่งราคาที่ตั้ง มันก็ชวนคิดได้ว่านี่คือนิตยสารเล่มหนึ่งที่ขนาดและรูปเล่มเปลี่ยนแปลงไปจากสถานะปกติ

ความไม่ปกติบางอย่างสังเกตได้ง่าย ในขณะที่ความไม่ปกติบางอย่างสังเกตได้ยาก

ยิ่งหากใช้ชีวิตอยู่ด้วยความเคยชิน–ไม่เฉลียวใจตั้งคำถาม

แม้ยังไม่หมดปี แต่เราก็อาจกล่าวได้ว่าปี 2020 เป็นปีหนึ่งที่เกิดเหตุการณ์ไม่ปกติมากที่สุดในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา เราต่างเผชิญข่าวร้ายรายสัปดาห์และเรื่องเศร้ารายวัน

ไล่ตั้งแต่ช่วงต้นปีที่เกิดไฟป่าครั้งใหญ่ในประเทศออสเตรเลีย สัตว์ป่าเสียชีวิตไปกว่าพันล้านตัวจากวิกฤตครั้งนี้ ต่อมาสหรัฐอเมริกาสั่งการสังหารผู้นำกองกำลังอิหร่านจนเสี่ยงที่จะเป็นชนวนที่ก่อให้เกิดสงครามโลกครั้งที่ 3 นอกจากนั้นยังมีภัยธรรมชาติครั้งรุนแรงในบางประเทศทั้งภูเขาไฟปะทุและน้ำท่วมฉับพลัน ยังไม่นับเหตุการณ์ในประเทศที่สั่นสะเทือนความรู้สึกและสะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างเหตุการณ์ปล้นทองที่ลพบุรีและเหตุการณ์ปล้นปืนก่อนกราดยิงที่โคราช

จนกระทั่งการมาถึงของวิกฤตโรคระบาดจากเมืองอู่ฮั่น ประเทศจีน ข่าวร้ายต่างๆ ถูกถมกลบด้วยผลกระทบจากวิกฤตโรคระบาดที่รุนแรงที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ หลังจากวันที่ 11 มีนาคม 2020 องค์การอนามัยโลกประกาศยกระดับให้โควิด-19 เป็นการระบาดใหญ่ที่กระจายวงกว้างไปทั่วโลก (pandemic)

ผลของการระบาดอย่างมิอาจหยุดยั้งกระเทือนชีวิตมนุษย์ในหลายมิติ คำว่า ‘new normal’ ถูกใช้อย่างแพร่หลายและฟุ่มเฟือย แต่มันก็สะท้อนให้เห็นว่าชีวิตของเราต่างไม่เหมือนเดิมและไม่มีทางเหมือนเดิม ไม่ว่าจะโหยหาและคิดถึงเพียงใด

ช่วงเวลานั้นเองที่พวกเราชาว a day ซึ่งกำลังตกอยู่ในสถานะการทำงานแบบไม่ปกติอย่างการเวิร์กฟรอมโฮม ต่างเห็นตรงกันว่าน่าจะทำอะไรบางอย่างเพื่อบันทึกช่วงเวลานี้เอาไว้ โดยไม่จำกัดเพียงเรื่องโควิด-19 เท่านั้น

นั่นคือที่มาของ ‘สถาน ณ กาลไม่ปกติ’ สิ่งพิมพ์สถานะไม่ปกติเล่มนี้ ที่เราชวนนักเขียน 15 ชีวิต มาร่วมกันเขียนเรื่องสั้นภายใต้โจทย์เดียวกัน คือร่วมกันบันทึกสถานการณ์บ้านเมืองในช่วงเวลาไม่ปกติที่ทุกคนเผชิญวิกฤตโรคระบาด

ทำไมต้องเรื่องสั้น–หลายคนอาจสงสัย

ด้วยความที่สื่อที่พวกเราทำรายเดือนคือสิ่งพิมพ์ ใช้ตัวอักษรและภาพเป็นเครื่องมือหลักในการสื่อสาร และสิ่งที่เราตั้งใจบันทึกมีทั้งความไม่ปกติที่สังเกตเห็นได้ง่าย มองด้วยตาเปล่าหรืออ่านข่าวก็เห็น และความไม่ปกติที่สังเกตเห็นได้ยาก ต้องพิจารณาชีวิตอย่างประณีตและตั้งคำถามกับสิ่งรอบตัวอย่างแหลมคมเท่านั้นจึงจะมองเห็น ซึ่งนอกจากวรรณกรรมขนาดยาวแล้ว เราคิดว่าเรื่องสั้นน่าจะเป็นเครื่องมือที่ดีในการรับใช้สิ่งที่นักเขียนแต่ละคนต้องการบันทึกและสื่อสาร

ขณะก้มหน้าก้มตาอ่านต้นฉบับจากนักเขียนที่ทยอยส่งมาทีละเรื่อง มันค่อยๆ ตอกย้ำว่าเราต่างกำลังยืนย่ำอยู่ในห้วงยามผิดปกติ

ขณะเงยหน้าขึ้นมามองดูสถานการณ์บ้านเมือง ณ ปัจจุบัน มันยิ่งยืนยันว่าเราต่างกำลังเผชิญช่วงเวลาอันมืดหม่น

คนรุ่นใหม่ที่ลุกขึ้นตั้งคำถามกับความไม่ปกติของการเมืองการปกครองด้วยเหตุและผล กลับต้องเผชิญหน้ากับการไล่ล่าและได้รับผลกระทบในทางลบต่อชีวิต

แต่จะมีช่วงเวลาไหนเหมาะกับการร่วมกันสร้างแสงสว่างเท่ากับช่วงเวลาที่มืดมิดที่สุด

จะมีช่วงเวลาใดเหมาะกับการถามหาความปกติ-ธรรมดาเท่ากับช่วงเวลาเช่นนี้

ไม่มีช่วงเวลาใดอีกแล้วที่เหมาะกับการหยิบยกเรื่องผิดปกติทั้งหลายมาบอกเล่าและพูดคุยกันในที่แจ้งอย่างที่อารยชนพึงกระทำเพื่อเดินหน้าไปสู่โลกที่ดีกว่าเดิม โลกที่มองมนุษย์เท่ากัน

อย่างที่ว่าไว้ ความไม่ปกติบางอย่างสังเกตได้ง่าย ในขณะที่ความไม่ปกติบางอย่างสังเกตได้ยาก

ยิ่งหากใช้ชีวิตอยู่ด้วยความเคยชิน–ไม่เฉลียวใจตั้งคำถาม

เรื่องสั้นทั้ง 15 เรื่องใน ‘สถาน ณ กาลไม่ปกติ’ และบ้านเมืองในสถานการณ์ไม่ปกติ ได้ช่วยฉายภาพความไม่ปกติทั้งที่สังเกตได้ง่ายและยากให้เราได้เห็นแล้ว

อยู่ที่เราเองว่าจะเลือกอยู่อาศัยในสถาน ณ กาลไม่ปกติ หรือเปลี่ยนแปลงสิ่งต่างๆ ให้กลับมาเป็นปกติในยุคสมัยของพวกเรา

The post ความไม่ปกติบางอย่างสังเกตง่าย ความไม่ปกติบางอย่างสังเกตยาก | จิรเดช โอภาสพันธ์วงศ์ appeared first on a day magazine.