และสำหรับใครอีกหลายคน ทะเลอาจไม่ใช่เหตุผลสำคัญของการไปทะเล แต่เป็นการหลบลี้ออกจากวงจรของปัญหาไปสู่การพักหายใจต่างหาก ซึ่งพลังการเยียวยาของท้องทะเลนั้นก็มีหลักฐานและเคยเป็นใบจ่ายยา อย่างการที่แพทย์ให้ผู้ป่วยไปสูดอากาศริมหาด เพราะมีคำอธิบายว่าแร่ธาตุที่ฟุ้งกระจายส่งผลดีกับร่างกาย และแน่นอนว่าจังหวะเสียงคลื่นและพลังของธรรมชาติย่อมส่งผลดีกับจิตใจ

แต่ทว่าท้องทะเลนั้นดูจะมีความหมายมากไปกว่านั้น แม้ว่าในขณะที่เรายืนมองท้องทะเลอยู่บนชายหาดย่อมจะมีความรู้สึกแบบหนึ่ง แต่คำว่า ‘ท้องทะเลนั้นเต็มไปด้วยน้ำตา’ ก็ดูมีนัยบางอย่าง โดยที่ในยุคหนึ่งการรักษาด้วยน้ำทะเลก็ดูจะเต็มไปด้วยรอยน้ำตาจริงๆ แต่สำหรับมนุษย์เราแล้วทะเลมีความหมายอะไรกันแน่ เช่นเดียวกับความรู้สึกของเราต่อการหันหน้าไปปะทะกับพื้นที่ของการเกิดและตายอย่างมหาสมุทร คำถามคือ มหาสมุทรกำลังเยียวยาบาดแผลและกระซิบสอนความหมายอะไรให้กับเหล่ามนุษย์ตัวจ้อยอยู่บ้างนะ

แด่ท้องทะเลและผืนทรายที่เหล่าผู้คนพาเอาน้ำตาไปทิ้งในผืนน้ำอันไม่รู้จบ

ก่อนนั้นทะเลคือที่ตาย

จริงอยู่ที่ว่า ท้องทะเลโดยทั่วไปนั้นดูสวยงาม แต่เชื่อว่าหลายครั้ง แม้ในยามที่เรากำลังยืนอยู่บนฝั่ง มองเห็นแนวคลื่นที่สะท้อนแสงแดดระยิบระยับบนผิวน้ำ เราก็ย่อมจะสัมผัสได้ถึงอีกด้านหนึ่งของท้องทะเล เพราะลึกลงไปใต้ผิวน้ำนั้นคือโลกอีกใบที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ด้วยเหตุนี้ ความหมายของท้องทะเลในยุคโบราณนั้นจึงมีความหมายเชิงลบ เป็นพื้นที่แห่งความปั่นป่วนและความตาย การออกทะเลจึงมักนำไปสู่เรื่องเล่าตำนานและจุดจบอันสยดสยอง 

บทละครโศกนาฏกรรมของโซโฟคลีส (Sophocles) ขับขานถึงท้องทะเลว่าเป็นพื้นที่แห่งอนันตกาล ชีวิตของมนุษย์ทั้งอยู่ในห้วงทรมานอันไม่รู้จบดุจเดียวกับที่ผืนทรายถูกความเกรี้ยวกราดของท้องน้ำโบกโบยอย่างไม่มีที่สิ้นสุด หรืออย่างในพระคัมภีร์ไบเบิลก็กล่าวถึงห้วงทะเลว่าเป็นดินแดนที่สัตว์ร้ายอาศัยอยู่ เลวีอาธาน อสูรแห่งความริษยาได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นสัตว์ทะเลขนาดยักษ์ที่พระผู้เป็นเจ้าจะฟาดฟันด้วยดาบ ท้องทะเลจึงเป็นเหมือนห้วงเหว เป็นที่เกิดและที่อยู่ของความชั่วร้ายจากบุพกาล

ในแง่นี้ การออกไปสู่ทะเลก็เหมือนกับตายไปแล้วครึ่งหนึ่ง โดยที่ทะเลก็เป็นพื้นที่ซึ่งมีเพียงสวรรค์และเทพยดาที่จะเข้าใจ รับรู้และควบคุมได้

เมื่อการป่วยเกิดจากความไม่สมดุล น้ำทะเลจึงเป็นคำตอบ 

จากยุคโบราณที่ทะเลเป็นเหมือนที่ตาย ในประวัติศาสตร์ยุคใกล้เข้ามาหน่อย คือราวศตวรรษที่ 18 ที่วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และการแพทย์เริ่มก่อตัว แต่ก็ยังไม่ได้ชัดเจนเป็นศาสตร์สมัยใหม่เสียทีเดียว ในช่วงเวลาที่มนุษย์เริ่มเข้าใจโลกมากขึ้น เข้าใจทะเลมากขึ้นว่าอย่างน้อยๆ การออกทะเลไปก็ไม่ได้จะต้องหวาดกลัวว่าจะหล่นออกจากโลกแบนๆ ในตอนนั้นเองที่ยุโรปเริ่มมองทะเลเป็นพื้นที่ของการเยียวยารักษา

จุดเริ่มต้นหนึ่งถือกำเนิดขึ้นที่อังกฤษ ดินแดนเกาะที่ถูกโอบล้อมด้วยทะเล เพียงแต่ในศตวรรษที่ 18 ทะเลอาจยังดูร้างๆ อยู่สักหน่อยเพราะเป็นพื้นที่ของชาวประมงเสียส่วนใหญ่ ในตอนนั้นความเป็นเมืองในลอนดอนเริ่มเกิดขึ้นแล้วโดยที่เมืองลอนดอนก็จะสภาพเละๆ เทะๆ เพราะระบบสาธารณูปโภค ถนนหนทาง การสาธารณสุขต่างๆ ยังไม่ดีนัก ลอนดอนจึงเต็มไปด้วยโรค ทั้งโรคระบาดและอาการป่วยกระเสาะกระแสะ เพียงแต่ในตอนนั้นผู้คนยังไม่ค่อยเข้าใจสาเหตุของการเกิดโรคระบาดสักเท่าไหร่

เมื่อเมืองและประชาชนเริ่มไม่แข็งแรง หมอก็เริ่มมองหาคำตอบ และกลับไปหาแนวทางรักษาช่วยปลายศตวรรษที่ 16 นั่นคือการแช่น้ำทะเลเย็นๆ การแพทย์ในยุคสมัยนั้นมีความคิดเรื่องสุขภาพที่เกี่ยวกับน้ำเรียกว่า Humorism คือเป็นเรื่องธาตุ มีรากมาจากการแพทย์ยุคกรีก คือเชื่อว่าร่างกายของเราประกอบด้วยน้ำ 4 ประเภท 4 สี ได้แก่ เลือด, น้ำดีดำ (black bile), น้ำดีเหลือง (yellow bile) และเสมหะ โดยที่ความเจ็บป่วยก็จะเกิดจากความไม่สมดุลของน้ำทั้งสี่นี้นั่นเอง ด้วยเหตุนี้จึงเริ่มมีการแนะนำคนไข้ให้ใช้น้ำทะเลในการรักษา โดยการเดินทางไปทะเล

ทะเลกลายเป็นที่รักษากับมาตรฐานสปาที่โหดหน่อย

จากช่วงปลายศตวรรรษที่ 16 ที่วิธีการรักษาโดยใช้ทะเลอาจยังดูกล้าๆ กลัวๆ ทะเลอยู่บ้าง กระทั่งช่วงกลางศตวรรษที่ 18 การจ่ายการรักษาเป็นชายหาดและน้ำทะเลจึงกลายเป็นมาตรฐาน เพียงแต่ก็ไม่หมายถึงกับไปนั่งสวยๆ อยู่ริมทะเล เพราะการรักษาด้วยน้ำในทะเลในยุคสมัยใหม่ตอนต้นมันโหดกว่านั้น

การได้รับใบสั่งยาเป็นน้ำทะเลช่วงศตวรรษที่ 18 อาจจะไม่ใช่การพักร้อนในฝัน เพราะการรักษาด้วยน้ำทะเลในตอนนั้นหวังผลเรื่องอุณหภูมิ และหวังเรื่องอะดรีนาลีน วิธีการรักษาตามมาตรฐานคือการกดผู้ป่วยลงในน้ำทะเลที่เย็นจัด โดยต้องการผลสองประการคือความเย็นจากน้ำทะเล และภาวะขาดอากาศ กระบวนการที่ฟังดูเหมือนการฆาตกรรมนี้ต้องการสิ่งที่เรียกว่า กระบวนการฟื้นคืนชีวิต (revitalization) นั่นคือการทำให้ใกล้ตายเพื่อให้รู้สึกเหมือนฟื้นตื่นเพื่อเกิดใหม่

หลังจากกดน้ำแล้ว ผู้ป่วยก็จะถูกพาขึ้นสู่ผิวดิน มีการนวดหลังปลอบใจอย่างหนัก มีการอุ่นเท้าและดื่มชาสักแก้วเพื่อความอบอุ่นใจ ในตอนนั้นการแพทย์เชื่อว่าฮอร์โมนอะดรีนาลีนจากการรักษานี้จะมีคุณสมบัติเยียวยาร่างกาย ขับไล่ความวิตกกังวล และคืนสมดุลของร่างกายและจิตใจ โดยผู้ป่วยที่มารักษากายริมหาดก็จะทำการกดน้ำในทุกเช้า ส่วนผู้ป่วยชายก็จะเข้ารับการรักษาด้วยร่างกายที่เปลือยเปล่า

แต่แล้วในช่วงทศวรรษ 1860 การจ่ายทะเลเป็นยาและกระบวนการรักษาสุดหฤโหดก็เสื่อมความนิยมลง โดยหลังจากพิธีกรรมการจุ่มคนลงในทะเล เมื่อการเดินทางที่ดีขึ้น ความเข้าใจต่างๆ มากขึ้น คนมีเวลาว่าง มีวันพักผ่อนริมทะเล จึงเริ่มกลายเป็นพื้นที่ที่สัมพันธ์กับการเยียวยารักษา เริ่มมีการรักษาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เกิดศูนย์บำบัดหรือที่พักเพื่อการรักษา ทั้งในแง่การแพทย์จริงจังที่ใช้ทะเลช่วยบำบัดความป่วยไข้ และการเป็นพื้นที่ที่เยียวยาความเหนื่อยล้าจากความเครียดของพื้นที่เมือง

ทิ้งหายและได้คืน การทิ้งความเศร้าไม่ใช่เรื่องง่าย

การทิ้งความเศร้าไม่ใช่เรื่องง่าย และการก้าวผ่านความเจ็บปวดก็เป็นกระบวนการละทิ้งและเรียนรู้ที่ต้องใช้เวลา ดังนั้นการใช้เวลาทบทวนกับท้องทะเลจึงอาจเป็นกระบวนการเรียนรู้ความเป็นไปของโลกได้ทางหนึ่ง ไปพร้อมกับพลังการเยียวยารูปแบบอื่นๆ

แม้ว่าเราจะพูดถึงท้องทะเลในฐานะพื้นที่ซึ่งครั้งหนึ่งเคยหมายถึงความหวาดกลัว เป็นพื้นที่ของความตาย ทว่าในทางกลับกัน ทะเลก็ยังมีความหมายที่ตรงข้ามกันอย่างซับซ้อน เพราะทะเลยังหมายถึงการกำเนิด หมายถึงจุดเริ่มต้นของชีวิต ในมุมมองแบบตะวันออก พระพรหมผู้สร้างบรรทมอยู่ในทะเลน้ำนม วรรณคดีโบราณว่าด้วยนิทานและเรื่องเล่าของสันสกฤตเรื่องสำคัญก็ใช้ชื่อว่ากถาสริตสาคร หมายถึงห้วงสมุทรแห่งเรื่องเล่า ความเป็นไปและชีวิตทั้งสุขเศร้าของเรานั้นเริ่มต้น ว่ายวนอย่างไม่รู้จบดุจดังห้วงอันเป็นนิจนิรันดร์ของคลื่นน้ำของท้องทะเล

มันจึงไม่แปลกที่ทะเลยังมีนัยถึงกาลเวลา หมายถึงความเป็นอนันตกาล แต่ทว่าความเป็นอนันต์นั้นก็หมายถึงความเปลี่ยนผันและการกลับคืน การมองท้องทะเลนั้นพาเรากลับไปยังพื้นที่อันเวิ้งว้าง สวยงามทว่าน่าหวาดหวั่น มองเห็นได้แต่ก็มีส่วนใต้พื้นผิวที่เราไม่อาจหยั่งรู้ เกลียวคลื่นที่ซัดสาดหาดทรายจนเป็นลอนคือความเปลี่ยนแปลงที่ไม่มีวันจบสิ้น หาดทรายบางครั้งก็สูง แต่บางครั้งก็ต่ำ หรืออย่างโขดหินที่เคยอยู่ในระดับสายตา แต่บางครั้งกลับจมน้ำหายไป

สิ่งที่ท้องทะเลกำลังสอนมนุษย์ตัวจ้อยคือปรัชญาและความเข้าใจชีวิตที่เต็มไปด้วยความซับซ้อน ความเวิ้งว้างของท้องทะเลคือการรับฟังที่ทั้งอบอุ่นและเย็นชา ความยืนยงและทรงอำนาจที่ท้องทะเลนั้นหยืดหยัดมานานเท่ากาลเวลา ทว่าในความเป็นอนันต์นั้นกลับประกอบขึ้นด้วยความเปลี่ยนผันอยู่ทุกวินาที 

น้ำตาที่ร่วงหล่นบนผืนทรายสุดท้ายก็ถูกชะลง และซัดเอาความเศร้าอื่นๆ ขึ้นมา นำเอาความทุกข์หนึ่งของเราเข้าไปสู่ห้วงน้ำตาอื่นๆ ของผู้คน น้ำตาที่มีทั้งสุขและเศร้า เป็นหนึ่งในรอยทรายที่วินาทีหนึ่งแล้ว เราก็จะพบว่า ความทุกข์นั้นจะจางหายได้ในท้ายที่สุด 

อาจเพราะความหมายนี้ กวีโบราณของอินเดียจึงเลือกเปรียบเรื่องเล่าของมวลมนุษย์เป็นห้วงแห่งท้องทะเล เรื่องเล่าที่ร้อยต่อกันอย่างไม่รู้จบ ทว่าทั้งหมดนั้นก็อาจเป็นเพียงเรื่องเล็กจ้อยรอยหนึ่งในห้วงเวลาอันไม่รู้จบ 

อ้างอิง

gutenberg.org/ebooks/40588

journals.openedition.org/polysemes/1966

theatlantic.com/health/archive/2013/08/the-historic-healing-power-of-the-beach/279175

webmd.com/mental-health/mental-health-benefits-of-the-beach

The post แด่ท้องทะเลที่เต็มไปด้วยน้ำตา เหตุผลที่เราหอบพาร่างกายและจิตใจที่ป่วยไข้ไปทะเล appeared first on a day magazine.

ในซีรีส์เรื่อง Move to Heaven ตัวเอกอย่างฮันกือรู–หนุ่มน้อยผู้รับหน้าที่กิจการทำความสะอาดหลังความตาย มีภาวะแอสเพอร์เกอร์ ซึ่งในเรื่องเราจะเห็นว่ากือรูมักใช้เวลาโดยเฉพาะในยามวิกฤตของชีวิตอยู่ในอควาเรียม ร่างกายของกือรูจะถูกอาบไปด้วยเงาสะท้อนสีฟ้าและจ้องมองฝูงปลาอันเป็นสิ่งมีชีวิตที่เด็กหนุ่มหลงใหล

ภายในพื้นที่เมืองซึ่งเป็นดินแดนที่เต็มไปด้วยมนุษย์ที่กือรูต่อไม่ค่อยติดนั้น พื้นที่ที่เฉพาะเจาะจงอย่างพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำจะสามารถพาเราข้ามไปยังดินแดนใต้ทะเลที่เราไม่คุ้นเคย หากก็รู้สึกผูกพันกับโลกสีฟ้าแห่งนี้ได้อย่างแปลกประหลาด เป็นอควาเรียมที่แม้ว่าโดยทั่วไปเราอาจนึกถึงในฐานะพื้นที่ของการเรียนรู้ แต่ใครที่เคยอกหัก หม่นเศร้า หรือกำลังมีความรักนั้น โลกสีฟ้าและฝูงปลาน้อยใหญ่ก็พร้อมจะร่วมเยียวยาความรู้สึกของเราได้ คล้ายกับที่ตัวเอกของ Move to Heaven พาตัวเองหลบหนีออกจากเมืองสีเทาไปสู่อควาเรียม

ความพิเศษของอควาเรียมคือการย้ายพื้นที่ธรรมชาติเข้ามามีชีวิตอยู่ในพื้นที่เมือง ซึ่งนอกจากมันจะเป็นพื้นที่สำหรับการเรียนรู้แล้ว อควาเรียมยังเป็นเหมือนความฝันหนึ่งของมวลมนุษย์ เราสนใจสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลและตัวท้องทะเล เราพยายามสร้างสระสำหรับเลี้ยงปลามาตั้งแต่บรรพกาล จนสามารถสร้างโหลหรือบ่อที่มีความโปร่งใส กระทั่งเรามาถึงยุคที่วิทยาการก้าวหน้าเพียงพอ ด้วยพลังของกระจกใส เทคโนโลยีทางวิศวกรรมอื่นๆ และความรู้เกี่ยวกับชีววิทยาทางทะเล ทำให้เราสามารถยกและดำลงสู่ท้องทะเลภายใต้อาคารในร่มขนาดใหญ่ได้

แม้ว่าสถานการณ์บ้านเมืองในช่วงนี้จะทำให้ออกไปดูปลาไม่ได้ แต่เราก็อยากชวนให้ทุกคนลองหลับตาและนึกถึงบรรยากาศของการลงสู่ใต้ทะเลผ่านประวัติศาสตร์สั้นๆ และอุโมงค์ยาวๆ ของอควาเรียมกัน

พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ สัญลักษณ์ของอำนาจ และตู้ปลาเพื่อความสดของชาวโรมัน

โลกใต้ทะเลเป็นดินแดนที่มนุษย์เราหลงใหลและมักสงสัยอยู่เสมอ ทว่าความสัมพันธ์ระหว่างเราและสัตว์ใต้ทะเลนั้นไม่ได้เหินห่างกันมากนัก เห็นได้จากการที่เมืองส่วนใหญ่มักตั้งอยู่ใกล้ๆ กับทะเลหรือไม่ก็แม่น้ำ ซึ่งส่งผลให้มนุษย์คุ้นเคยกับปลาและการจับปลา หรือในแง่ของการนำปลาที่มีชีวิตมาเลี้ยงไว้นั้นเป็นสิ่งที่ทำกันมาตั้งแต่ครั้งโบราณ การเลี้ยงปลาก็สัมพันธ์กับการที่เราจะคิดถึงปลาได้ 3 ลักษณะใหญ่ๆ ด้วยกัน นั่นคือความเชื่อ ความมั่งคั่ง และอาหาร

ง่ายที่สุดคือเมื่อเราสัมพันธ์กับปลา มนุษย์กับธรรมชาติในยุคแรกๆ มักมีความสัมพันธ์แบบยำเกรงกัน การเลี้ยงปลาในยุคโบราณจึงสัมพันธ์กับพื้นที่ทางศาสนา โดยที่ปลาหรือสัตว์น้ำมักจะสัมพันธ์อยู่กับเทพเจ้าและความเชื่อเหนือธรรมชาติ นักประวัติศาสตร์คาดว่าเมื่อปลาสัมพันธ์กับเทพเจ้าแล้ว ในวิหารก็น่าจะมีการเลี้ยงปลาไว้เป็นตัวแทน อาจจะด้วยสระหรือลำธารจำลองซึ่งก็เป็นวิทยาการการจัดสวนที่ไม่ได้พ้นไปจากความสามารถของอารยธรรมเก่าแก่อย่างเมโสโปเตเมียและวัฒนธรรมอียิปต์นัก

เช่นเดียวกับในฝั่งเอเชียที่อู่อารยธรรมอย่างจีนมีความสัมพันธ์กับธรรมชาติ น้ำ และปลา จีนเชี่ยวชาญในการจำลองธรรมชาติและกระแสธารเข้าสู่พื้นที่ของมนุษย์ โดยที่แน่นอนว่าเรื่องความสวยงามและความบันเทิงก็เป็นหัวใจสำคัญ จีนเป็นที่รู้จักเรื่องการเลี้ยงปลาเป็นสัตว์เลี้ยงลำดับแรกๆ ของเหล่าอารยธรรมทั้งหลายทั่วโลก ในช่วงราชวงศ์ฉิน ราวคริสต์ศตวรรษที่ 265-240 มีหลักฐานว่าราชสำนักและชนชั้นสูงของจีนเริ่มเลี้ยงปลาเพื่อประดับพื้นที่ โดยการประดับนี้ก็เริ่มมีการพัฒนาสี มีการใช้อาหารเพื่อเร่งสีสันและลวดลายของปลา ถือกันว่าปลาเป็นสิ่งสวยงาม และการจัดแสดงปลาเป็นตัวแทนของอำนาจและความมั่งคั่ง

พ้นไปจากประเด็นเรื่องความสวยงามในการเลี้ยงปลาแล้ว อีกชาติหนึ่งที่ถือว่าใช้ตู้กระจกเพื่อเลี้ยงและจัดแสดงปลาเป็นกลุ่มแรกคือชาวโรมัน โดยเป้าหมายของการจัดแสดงปลาในตู้ไม่ใช่เพื่อความสวยงาม แต่เน้นไปที่การขนส่งอาหารและรักษาความสดของปลาไว้ ชาวโรมันถือเป็นกลุ่มอารยธรรมแรกที่เริ่มวัฒนธรรมตู้ปลาหน้าร้านอาหารอย่างที่เราเห็นตามร้านอาหารจีนทุกวันนี้ นักโบราณคดีระบุว่าในสมัยนั้นชาวโรมันชอบรับประทานอาหารทะเลมาก โดยความสดคือหัวใจ ดังนั้นชาวโรมันจึงออกแบบอ่างขึ้นเพื่อใช้ขนและเลี้ยงปลาไว้รอการค้าขาย

นักโบราณคดีถึงขนาดคาดคะเนว่าชาวโรมันอาจสร้างกระทั่งตู้หรือบ่อเอาไว้บนเรือ มีระบบสูบน้ำทะเลเข้าไว้ในตู้และใช้รักษาปลาที่จับไว้ได้ ในยุคแรกชาวโรมันจะใช้อ่างหินอ่อนในการเลี้ยงปลา จนกระทั่งราวศตวรรษที่ 1 เมื่อวิทยาการกระจกเริ่มก้าวหน้า จึงมีหลักฐานว่าร้านรวงในเมืองก็เริ่มติดตั้งตู้ที่บางส่วนเป็นกระจก ทำให้ลูกค้าสามารถมองเห็นและเลือกซื้อปลาได้ การันตีความสดแบบมองเห็นกันได้จะๆ หรืออย่างชาวโรมันเองก็มีการเลี้ยงปลาเพื่อความสวยงามด้วยเช่นกัน เพียงแต่ส่วนใหญ่จะเลี้ยงในบ่อหรือสระมากกว่า ส่วนตู้ปลานั้นประดิษฐ์ขึ้นเพื่อกิจการการกินเป็นสำคัญ

‘อควาเรียม’ จากตู้เลี้ยงจิ๋วสู่อาณาจักรใต้ทะเล

จากยุคโบราณที่ค่อนข้างไกลอยู่หน่อย แต่เราก็พอนึกภาพออกว่ามนุษย์กับปลาไม่ได้เหินห่างกันเท่าไหร่นัก ทว่าถ้าเราพูดถึงคำว่าอควาเรียม หรือที่บ้านเราเรียกว่าพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ พื้นที่อันหมายถึงดินแดนที่เต็มไปด้วยตู้กระจกและการจัดแสดงพันธุ์ปลา ด้านหนึ่งพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำเลยเป็นเรื่องของวิทยาศาสตร์ เป็นผลของความสนใจในสิ่งมีชีวิตต่างๆ ประกอบกับความก้าวหน้าทางวิทยาการที่ทำให้พื้นที่สีฟ้าเช่นอควาเรียมนั้นผุดขึ้นทั่วโลก

วิทยาการเรื่องตู้ปลาและการเลี้ยงปลาในระยะแรกนั้นมักเป็นเรื่องส่วนบุคคล อาจจะมีบ่อปลาในสวนบ้างในยุคกลาง ในขณะที่การเลี้ยงปลาสวยงามในบ้านของชนชั้นสูงและพระราชวังในยุโรปเริ่มต้นจริงจังราวศตวรรษที่ 17-18 เมื่อมีการนำเข้าปลาทองของประเทศจีน ซึ่งถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นของการเลี้ยงปลาเพื่อความสวยงามมากกว่าอาหาร ในช่วงเวลานั้นจึงเกิดความต้องการเรื่องตู้ขนาดเล็กสำหรับเลี้ยงปลา และการเริ่มผลิตอ่างหรือโถเซรามิกที่โปร่งแสงบางส่วนเพื่อสนองความต้องการของตลาด

จากการเลี้ยงสัตว์เพื่ออาหารการกินและความสวยงามส่วนตัว สู่การเลี้ยงเพื่อประโยชน์ของมนุษยชาติ จนค่อยๆ พัฒนากลายเป็นพื้นที่สาธารณะขนาดใหญ่นั้นสัมพันธ์อยู่กับวิทยาศาสตร์ ในสมัยศตวรรษที่ 18 มนุษย์เราเริ่มสนใจสิ่งมีชีวิต มีการเลี้ยงและศึกษาอย่างถี่ถ้วน ซึ่งการจะศึกษาเฝ้าสังเกตสิ่งมีชีวิตได้ก็ต้องมีตู้ใส ช่วงก่อนกลางศตวรรษที่ 18 คำว่าอควาเรียมนั้นมีอยู่แล้ว โดยใช้เรียกภาชนะเลี้ยงทั่วๆ ไปในวงการพฤกษศาสตร์ กระทั่งในปี 1832 นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศสชื่อ Jeanne Villepreux-Power ก็ได้ประดิษฐ์ตู้กระจกใสสี่เหลี่ยมขึ้น

ภาพตู้สี่เหลี่ยมในหนังสือชีววิทยาตอนนั้นได้สร้างแรงกระเพื่อมจนทำให้นักวิทยาศาสตร์และผู้ที่สนใจรู้จักคำว่าอควาเรียมในฐานะตู้เลี้ยง โดยในช่วงแรกความหมายของมันคือตู้สำหรับเลี้ยงทั้งพืชและสัตว์น้ำ แน่นอนว่าต่อมาตู้กระจกสี่เหลี่ยมใสก็ทำให้ผู้คนสนใจสัตว์น้ำมากขึ้น การมีตู้ใสนอกจากจะทำให้นักวิทยาศาสตร์เลี้ยงและศึกษาปลาได้แล้ว ยังทำให้โลกชีววิทยาเข้าใจระบบนิเวศย่อมๆ เข้าใจถึงการที่พืชน้ำผลิตออกซิเจนให้ปลา และการเลี้ยงปลาให้มีชีวิตยืนยาวและไปรอดสัมพันธ์กับพืชพรรณใต้น้ำและการสร้างระบบนิเวศภายในตู้

ในช่วงแรก การจัดแสดงปลาในตู้ถูกจำกัดอยู่ในห้องทดลองและบ้านเศรษฐีเท่านั้น จนกระทั่งในทศวรรษ 1850 เริ่มมีสวนสัตว์ ประกอบกับวิทยาการตู้กระจกเริ่มแข็งแรงขึ้น มีโครงเหล็กประกอบกับกระจกใสที่ออกแบบโดย Philip Gosse ในปี 1853 พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำแห่งแรกก็ถือกำเนิดขึ้นที่ลอนดอนภายใต้ชื่อง่ายๆ ว่าบ้านปลา (Fish House) ที่ใช้พื้นที่ทั้งอาคารในสวนสัตว์ลอนดอนเพื่อจัดแสดงสัตว์น้ำ การจัดแสดงนั้นถือเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญในการจัดตู้ปลาจำนวนมากเรียงรายไปตามผนังและมีสัตว์น้ำหลากหลายสายพันธุ์ให้สาธารณชนได้รับชม

แน่นอนว่าเมื่อลอนดอนมีแล้ว ภาครัฐและเอกชนในเมืองต่างๆ ก็เล็งเห็นความเป็นไปได้ของการจัดแสดงสัตว์น้ำที่มีชีวิตทั้งสำหรับการสร้างพื้นที่เรียนรู้และพื้นที่ทางธุรกิจ ช่วงครึ่งศตวรรษหลัง หลังจากการจัดแสดงที่ Regent’s Park ที่ลอนดอน เมืองต่างๆ ก็เริ่มสร้างและเปิดพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำของตัวเอง เริ่มที่เบอร์ลิน เนเปิลส์ ปารีส ไปจนถึงนิวยอร์ก มีรายงานว่าในปี 1928 มีพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำทั้งของรัฐและเอกชนราว 45 แห่งทั่วโลก

หลังจากนั้น ภายใต้วิทยาการใหม่ๆ ตู้ปลาก็ค่อยๆ ขยายใหญ่ขึ้น นวัตกรรมกระจกที่ใหญ่ขึ้น โค้งได้ และไร้รอยต่อ เทคโนโลยีระบบกรองที่ทันสมัยขึ้น รวมไปถึงมีการสร้างพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำในพื้นที่ที่หลากหลายและหลากวัตถุประสงค์ เช่น พื้นที่ริมทะเล เพื่อรักษาและศึกษาพันธุ์สัตว์น้ำท้องถิ่น 

หนึ่งในแง่มุมพิเศษของพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำคือการสร้างพื้นที่เสมือน นั่นคือเสมือนว่าเราได้ทะลุลงไปสู่พื้นที่ใต้น้ำได้จริง พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำในยุคต่อมาก็เริ่มเน้นการพาเราไปสู่โลกใต้ทะเลด้วยนวัตกรรม เช่น ในปี 1984 พิพิธภัณธ์สัตว์น้ำ Monterey Bay Aquarium ได้สร้างตู้ปลาสูงถึง 10 เมตร และหลังจากนั้นที่ Kelly Tarlton’s Underwater World ที่เมืองอ็อกแลนด์ ประเทศนิวซีแลนด์ ก็ได้มีการสร้างอุโมงค์อะคริลิกใสขึ้นเป็นครั้งแรกเพื่อสร้างประสบการณ์ดำดิ่งให้กับผู้มาเยือน

ดำดิ่งสู่ห้วงน้ำ เมื่อความเศร้าอาจบรรเทาได้ด้วยฝูงปลา

ว่ากันว่าน้ำรสเค็มอย่างเหงื่อ น้ำตา และท้องทะเลจะช่วยรักษาบาดแผลกาย-ใจของมนุษย์ได้ สายน้ำเป็นสิ่งที่ยึดโยงกับการเยียวยารักษามาโดยตลอด และแน่นอนว่าพื้นที่อย่างพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำก็เป็นพื้นที่พิเศษที่การออกแบบและวิทยาการความรู้เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลได้เปิดให้เราดำดิ่งลงสู่ผืนน้ำ ด้วยความที่พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำเป็นพื้นที่ในหลายเมืองใหญ่ที่ให้ผู้คนไปใช้เวลา หลายครั้งที่ดินแดนใต้น้ำนี้นอกจากจะถูกใช้เพื่อศึกษาดูปลา ใช้เป็นที่ออกเดตของคนรักเก่า-ใหม่ รวมถึงคนในครอบครัวแล้ว โลกใต้ทะเลยังเป็นที่พึ่งทางใจและช่วยเยียวยาความรู้สึกของผู้คนได้ด้วย

เบื้องต้นที่สุดที่อควาเรียมส่งผลทางใจต่อเราคือความสงบ นึกภาพช่วงเวลาที่แสงกำลังเคลื่อนแช่มช้าในช่วงบ่าย การได้ยืนดูปลาที่เคลื่อนไหวอย่างนุ่มนวลในตู้ท่ามกลางแสงสะท้อนของท้องน้ำที่อาบให้พื้นที่ในอาคารกลายเป็นสีเขียวหรือฟ้า การหงายหน้าดูปลากระเบนเหินข้ามหัวของเราไป หรือการได้เฝ้ามองโซนแมงกะพรุนที่ขยับตัวไปอย่างไม่ต้องเหนื่อยหน่าย การเห็นสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ใช้ชีวิต และการได้เชื่อมต่อกับธรรมชาติแม้เพียงชั่วครู่ ก็อาจช่วยบรรเทาความหนักหนาน่าเบื่อของชีวิตเราได้บ้าง

นอกจากประสบการณ์เวลาเข้าไปในพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำที่รู้สึกสบายแล้ว ยังมีงานศึกษาช่วยยืนยันผลกระทบเชิงบวกและความสามารถในการเยียวยาของพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำด้วย อย่างการศึกษาในปี 2015 ของ The European Centre for Environment and Human Health (ECEHH) ที่สนใจศึกษาผลกระทบด้านสุขภาพในการเข้าเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำพบว่า ยิ่งสิ่งมีชีวิตที่เรายืนดูหลากหลายเท่าไหร่ ก็ยิ่งส่งผลดีต่อจิตใจของผู้ชมมากขึ้นเท่านั้น

มีงานวิจัยหนึ่งได้ทดลองให้กลุ่มตัวอย่างเข้าไปชมตู้จัดแสดงปลาพร้อมเฝ้าดูการเต้นของหัวใจและค่าความดันโลหิต โดยที่การทดลองจะเริ่มจากตู้ว่างๆ แล้วค่อยๆ เพิ่มปลาลงไป ผลคือความดันโลหิตและการเต้นของหัวใจลดลง ผู้วิจัยระบุว่าการเข้าสู่บรรยากาศสีฟ้าส่งผลค่อนข้างเร็ว คือภายใน 5 นาทีแรกก็ส่งผลกับร่างกายแล้ว และค้นพบมุมที่น่าสนใจว่ายิ่งมีตู้ปลามาก มีความหลากหลายทางชีววิทยามาก ก็ยิ่งส่งผลดีต่อผู้เข้าชม ความเข้าใจนี้สอดคล้องและส่งสัญญาณถึงประเด็นทางสุขภาพต่อการสูญเสียความหลากหลายทางชีววิทยาที่โลกเรากำลังเผชิญอยู่

อควาเรียมถือเป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่ยังมีประเด็นซับซ้อน ยุคแรกๆ อควาเรียมนั้นมีการบริหารจัดการที่ต่างจากสวนสัตว์ อควาเรียมไม่จำเป็นต้องจัดแสดงปลาประหลาด แค่ปลาธรรมดาคนก็ตื่นเต้นแล้ว ในขณะที่บางเมืองของสหรัฐฯ เช่น ฟิลาเดลเฟียมีการสร้างอควาเรียมจนกลายเป็นจุดท่องเที่ยวสำคัญของเมือง และเริ่มมีการรวบรวมปลาและสัตว์น้ำแปลกๆ อื่นๆ เข้ามา หรืออย่างที่ญี่ปุ่นก็มีคุณฉลามวาฬที่แหวกว่ายวนไปมา ช่วยให้คนที่ได้เห็นดีใจจนยิ้มไม่หุบไปทั้งวัน

สำหรับเด็กๆ อควาเรียมคงเป็นเหมือนดินแดนแห่งความฝัน และสำหรับผู้ใหญ่ อควาเรียมเป็นเหมือนดินแดนที่เรากลับไปรักษาความฝันบางอย่างเอาไว้ เป็นที่ที่เราปล่อยใจให้จมดิ่งไปกับความเนิบช้า พาตัวเองกลับไปอยู่ในห้วงน้ำ เฝ้าเห็นปีกพลิ้วไสวของปลากระเบนที่โบยบินไปอย่างอิสระ

ห้วงน้ำ–พื้นที่ใต้น้ำและการจมลงสู่ผืนน้ำไม่ว่าจะทางตรงหรือผ่านกระจกใสนั้น ก็ล้วนให้ความรู้สึกแปลกประหลาดสำหรับมนุษย์ที่เดินบนผืนดินเช่นเราๆ เป็นการข้ามไปยังอีกโลกที่ใต้ผิวน้ำนั้นพาเราหนีไปจากสิ่งที่เกิดขึ้น จากปัญหาและความหนักหน่ายของชีวิต เราเลยรู้สึกอิจฉาเมืองใหญ่ๆ ที่มีพื้นที่พักใจแปลกๆ โดยมีอควาเรียม และมีฝูงปลาเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้เราได้หลบหนีจากผิวโลกเป็นครั้งคราว

อ้างอิง

bbc.com

blocoloop.com

britannica.com

dailyhistory.org

theatlantic.com

blooloop.com

The post ล่องลอยเหมือนกะพรุน โบยบินเหมือนกระเบน ที่มาและเหตุผลที่เรารักการดำดิ่งในอควาเรียม appeared first on a day magazine.

จริงๆ เจ้าตู้สติ๊กเกอร์หรือตู้ถ่ายรูปค่อนข้างมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน และถือเป็น ‘สาธารณูปโภค’ คือเป็นตู้ เป็นอุปกรณ์หนึ่งที่ตั้งไว้ในเมือง ในพื้นที่สาธารณะแล้วคนก็เข้าไปใช้งาน ก่อนตู้สติ๊กเกอร์เราก็เคยมีตู้ถ่ายรูปติดบัตร ที่เจ้าตู้เหล่านี้คนรุ่นพ่อรุ่นแม่เวลาไปเที่ยวต่างประเทศก็มักจะไปถ่ายรูปเก็บไว้ เป็นภาพสี่ช่อง ขาว-ดำ เป็นการเก็บความทรงจำและของที่ระลึกที่สำคัญอย่างหนึ่ง

ว่าก็ว่าเจ้าตู้สติ๊กเกอร์ที่เราคุ้นเคยในช่วงปี 2000 หรือตู้ถ่ายรูปติดบัตรนั้นถือเป็นสาธารณูปโภคที่แสนพิเศษในหลายระดับ จากตู้ยุคแรกที่สร้างกระแสฝูงชนและกำไรมหาศาลในปี 1925 นอกจากว่าในปี 2020 นี้พวกมันทำท่าจะคัมแบ็ก คือเป็นตู้ถ่ายรูปที่ยังคงอยู่แม้ว่าเราจะถ่ายเซลฟี่กันวันละร้อยๆ รูปอยู่แล้ว แต่เราเองก็ยังพาเพื่อนฝูงไปกดถ่ายรูปกับเจ้าตู้เหล่านี้กันอยู่ดี ว่าไปแล้วเจ้าตู้พวกนี้นอกจากจะสร้างความเคลื่อนไหว ร่วมบันทึกความทรงจำร่วมของเราในพื้นที่นอกบ้านแล้ว พวกมันยังน่าจะนิยามได้ว่าเป็นบรรพชน และราชาของการเซลฟี่ เราเซลฟี่กันมาตั้งแต่ต้นทศวรรษที่ 20 โน่น

ถ้าเรามองในมิติของเมือง ของวัฒนธรรม โฟโต้บูทถือเป็นหนึ่งในนวัตกรรมที่สร้างสีสันให้กับเมืองที่ดูเฉยชา นึกภาพเมืองสีเทาๆ แต่ในตู้แคบๆ กลับเป็นพื้นที่ที่คนมารวมตัวกัน ทั้งรวมตัวถ่ายภาพในหมู่เพื่อนฝูง และบางครั้งในแถวยาวๆ ของคนแปลกหน้าที่ต่อคิวเข้าใช้งานกลับนำไปสู่ปฏิสัมพันธ์ เกิดการพูดคุยที่คาดไม่ถึงขึ้น ซึ่งตอนนี้เหมือนว่าโฟโตบูทกำลังมาเป็นกระแสที่ตอบความต้องการของยุคดิจิทัล แต่สำหรับที่ญี่ปุ่น ตู้ถ่ายรูปในชื่อน่ารักๆ purikura ถือเป็นอีกหนึ่งวัฒนธรรมสำคัญของเหล่าเด็กผู้หญิงที่พวกเธอใช้ตู้เหล่านี้ในการบันทึกภาพเพื่อนฝูงและความทรงจำ เป็นอุปกรณ์สำหรับถ่ายรูปเซลฟี่ละโมเมนต์ที่สำคัญกว่าการถ่ายด้วยโทรศัพท์มือถือ

ตู้ถ่ายรูปรุ่นแรก รอยยิ้มของผู้คนและบรรพบุรุษของการเซลฟี่

แน่นอนว่าถ้าย้อนไปที่จุดเริ่มต้น ยุคที่การถ่ายภาพยังไม่แพร่หลาย คอนเซปต์สำคัญของตู้ถ่ายรูปคือการสร้างตู้ที่สามารถให้ภาพบุคคลคุณภาพสูงได้ในราคาถูก ไม่จำเป็นต้องใช้ช่างภาพ ทำงานอัตโนมัติ ตู้ถ่ายรูปอัตโนมัติแรกเกิดขึ้นในปี 1925 โดย Anatol Josepho ผู้อพยพชาวเซอร์เบียในสหรัฐฯ ซึ่งแกนำไปตั้งที่ถนนบรอดเวย์และอีกตู้ไปตั้งใกล้ๆ ไทม์สแควร์

ผลคือ…เกิดเป็นอภิมหากระแส ผู้คนทั้งหลายทะลักไปยืนต่อคิวเพื่อจะถ่ายภาพตัวเองและเพื่อนๆ ซึ่งแน่นอนว่าการมีตู้ถ่ายรูปอันเป็นเทคโนโลยีใหม่ขึ้นมาหนึ่งตู้ ไปตั้งอยู่บนถนนของเมือง ตู้นั้นก็กลายเป็นพื้นที่ของกิจกรรมอันแสนพิเศษที่ผู้คนได้มาบันทึกภาพและห้วงเวลาของตัวเองบนพื้นที่เมืองที่เฉยชาต่อกัน ในตู้ถ่ายภาพนั้นกลับปรากฏเป็นรอยยิ้มและเสียงหัวเราะจำนวนมากขึ้น ในตอนนั้นคุณโจเซปโปก็รับรายได้เละไปราว 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐ จากต้นทุนตู้ละ 11,000 ดอลลาร์สหรัฐ

หลังจากนั้นตู้ถ่ายภาพก็กลายเป็นสิ่งยอดฮิตที่กระจายไปทั่วเมือง จากภาพขาว-ดำกลายเป็นภาพสี ตู้ถ่ายภาพกลายเป็นเครื่องมือในการทำงานศิลปะ ค่อยๆ ถูกพัฒนาขึ้นจนกลายเป็นตู้สติ๊กเกอร์ หรือกระทั่งปัจจุบันนอกจากตู้สติ๊กเกอร์ที่เน้นออกแบบฟิลเตอร์หรือตัวตู้สนุกๆ ก็มีการพัฒนาเป็นตู้คุณภาพสูงขึ้น ความพิเศษอย่างหนึ่งที่เจอได้คือความสัมพันธ์ของคนแปลกหน้า การแอบมองการถ่ายภาพของคนที่อยู่ด้านหน้า การแลกเปลี่ยนพูดคุยกัน

พุริคุระ วัฒนธรรมตู้ถ่ายรูปที่ยังอยู่รอด

ตู้ถ่ายรูปหรือฟโต้บูทอาจจะมีมา มีหาย เป็นตู้สติ๊กเกอร์ที่เคยปรากฏอยู่ทุกห้าง หรือไปปรากฏตามพื้นที่ที่เฉพาะเจาะจงเช่นพวกตู้ถ่ายรูปคุณภาพสูง หรือตู้ถ่ายภาพในงานอีเวนต์ แต่ที่ญี่ปุ่นตู้ถ่ายรูปกลายเป็นอุปกรณ์สำคัญที่สถิตสถาวรและกลายเป็นวัฒนธรรมโดยเฉพาะวัฒนธรรมของเด็กสาวชาวญี่ปุ่น เป็นส่วนสำคัญของวัฒนธรรมคาวาอี้ และที่เก๋กว่านั้นคือเป็นพื้นที่ทางสังคมของเหล่านักเรียนหญิง

ตู้พุริคุระแรกของญี่ปุ่นปรากฏตัวขึ้นในปี 1995 ในความร่วมมือของสองบริษัทเกมยักษ์ใหญ่คือ Atlus และ Sega โดยเจ้าตู้นี้ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงการใช้พื้นที่คือมันไปโผล่ที่เกมเซ็นเตอร์ที่เคยเป็นพื้นที่ของเหล่าเด็กผู้ชาย กลายเป็นว่าหลังจากนั้นเกมเซ็นเตอร์ก็เลยขยายไปสู่กลุ่มลูกค้าผู้หญิง ซึ่งตู้ถ่ายรูปนั้นประสบความสำเร็จเป็นอย่างดี

ความพิเศษของพุริคุระคือการที่ตัวมันไปด้วยกันกับวัฒนธรรมแห่งความคาวาอี้ จากความสำเร็จในปี 1995 เจ้าตู้นี้ก็ค่อยๆ ได้รับการพัฒนาโดยแน่นอนว่ามีฐานลูกค้าผู้หญิงและความน่ารักเป็นเป้าหมายสำคัญ เหล่าตู้เจ้าต่างๆ ก็แข่งขันกันใส่นวัตกรรมไม่ว่าจะเป็นกรอบน่ารัก ฟิลเตอร์แต่งหน้าอัตโนมัติ หรือยุคหนึ่งจุดแข่งขันกันอย่างเอาเป็นเอาตายคือการออกแบบ AI ให้ตรวจจับดวงตา และแข่งกันจนนำไปสู่ความนิยมว่าตู้พุริคุระเจ้าไหนที่ทำให้ตาโต แบ๊วได้สมใจมากที่สุด มีบทสัมภาษณ์สาวๆ ระบุว่า ต่อให้มีฟิลเตอร์มือถือแล้ว พวกเธอก็รู้สึกวางใจตู้ถ่ายรูปพวกนี้มากกว่าว่าจะทำให้รูปของพวกเธอน่ารักสวยงามได้

กิจกรรมทางสังคมในตู้ถ่ายภาพ ถึงมีมือถือก็ยังถ่ายรูปที่ตู้กับเพื่อน

นอกจากความแน่นอนของความน่ารักที่นักเรียนหญิงญี่ปุ่นวางใจ สิ่งสำคัญของตู้พุริคุระคือการเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรม เป็นพื้นที่ทางสังคมที่เด็กนักเรียนญี่ปุ่นใช้เพื่อสร้างความสัมพันธ์ต่อกัน วัฒนธรรมพุริคุระหรือตู้ถ่ายรูปนี้มาจากงานวิจัยในปี 2006 ว่าด้วยพลังทางสังคมของพุริคุระ ข้อค้นพบที่น่าสนุกคือพบว่าคนญี่ปุ่นเห็นว่าตู้ถ่ายรูปนี้มีความสะดวกในการถ่ายภาพกลุ่มคน ไม่ว่าจะคู่รักหรือกลุ่มเพื่อนที่พวกเขาไม่จำเป็นต้องพะวงกับการถือกล้อง ทั้งตู้ถ่ายรูปยังให้ความเป็นพื้นที่ส่วนตัวกลางพื้นที่เมืองใหญ่ สามารถปรินต์รูปได้ทันทีและสามารถปรับเปลี่ยนฉาก ฟิลเตอร์ สติ๊กเกอร์ตกแต่งได้อย่างไม่จำกัด

ในงานศึกษายังระบุถึงมิติทางวัฒนธรรมที่ลึกซึ้งลงไปอีก การถ่ายภาพที่ตู้ยังมีองค์ประกอบพิเศษอื่นๆ คือนอกจากจะเป็นการใช้เวลาร่วมกันและเก็บภาพร่วมกันแล้ว ตัวตู้ยังสัมพันธ์กับการแชร์ การส่งต่อภาพ ในระยะหลังพวกตู้เหล่านี้นอกจากจะพิมพ์ภาพแล้วยังส่งภาพเข้ามือถือและส่งต่อได้ ในกระบวนการส่งต่อนั้นก็มักจะมีการลงชื่อ เขียนโน้ตเพื่อบันทึกถ้อยคำพิเศษและส่งต่อให้แก่กัน

ที่สำคัญคือผู้วิจัยบอกว่านักเรียนหญิงทุกคนที่ให้ข้อมูล ทุกคนมีมือถือ มีบล็อกสำหรับแชร์ภาพ แต่ว่าภาพจากกล้องมือถือมักจะเป็นภาพสิ่งของ อาหาร และภาพวิว และเมื่อต้องถ่ายภาพตัวเองหรือภาพเพื่อนฝูง พวกเธอจะใช้ตู้ถ่ายรูปในการเก็บภาพตัวตน บรรยากาศและผู้คนที่อยู่รอบๆ ตัวเธอ ตรงนี้ก็ถือเป็นวิธีคิดและการใช้ภาพถ่ายที่น่าสนใจ คือภาพในมือถือเป็นเหมือนภาพองค์ประกอบการใช้ชีวิต แต่พวกเธอจะรักษาความเป็นส่วนตัวและใช้ภาพจากตู้ถ่ายภาพที่อาจจะแชร์ในวงแคบ จัดการได้ง่ายกว่า

SUMMER-PHOTOAUTOMAT

การกลับมาของโฟโต้บูทในช่วงนี้ สำหรับหน้าร้อนในฐานะห้วงเวลาของความทรงจำและการพักผ่อน ทางเดอะมอลล์ กรุ๊ปชวนเราไปรับความเป็นฤดูร้อนกับเคมเปญ ‘SUMMER-CATION’ ปิดจอแล้วไปใช้เวลา เก็บห้วงเวลาดีๆ ของหน้าร้อนไปพร้อมๆ กัน โดยมีโปรเจกต์เอกซ์คลูซีฟ ‘Summer-Cation Sculpture Pop-up’ ร่วมกับ Sculpture Bangkok ชวนเพื่อนรักไปรับลมร้อน

พูดมาอย่างยืดยาว แน่นอนว่าในโปรเจกต์นี้ก็จะมี Photoautomat มาให้เราใช้เก็บความทรงจำด้วยตู้ถ่ายรูปอัตโนมัติรายละเอียดสูงที่เหมือนเราได้ไปท่องเที่ยวรับหน้าร้อนในที่ต่างๆ ได้สร้างสรรค์และเก็บภาพความสัมพันธ์ของฤดูร้อนไว้ได้อย่างเต็มสีสัน

นอกจากตู้ถ่ายรูปอัตโนมัติแล้ว โปรเจกต์พิเศษฤดูร้อนนี้ยังมีกิจกรรมอื่นๆ อีกมากมาย โดยยกบรรยากาศและกิจกรรมในหน้าร้อน 3 แบบ 3 สไตล์มาที่ห้างในเครือ เดอะมอลล์ กรุ๊ปทุกสาขา เช่น บรรยากาศพร้อมกิจกรรมการทำว่าว (Kites) กิจกรรมการตกแต่งจากสีมัดย้อม (Tie-dye) และป๊อปอัพช็อปพร้อมลานเซิร์ฟสเกตลายสายรุ้ง (Rainbow) ที่ยาวที่สุด

แต่โปรเจกต์พิเศษที่มีตู้ถ่ายรูปและกิจกรรมพิเศษอื่นๆ ร่วมกับทาง Sculpture Bangkok จะจัดขึ้นสำหรับกิจกรรม SUMMER PHOTO-AUTOMAT มีเฉพาะห้างเดอะมอลล์ กรุ๊ป สามสาขาเท่านั้นเท่านั้นคือ เดอะมอลล์ไลฟ์สโตร์ งามวงศ์วาน ชั้น 1 แผนก Beauty Hall, เอ็มโพเรียม ดีพาร์ทเม้นท์สโตร์ ชั้น 2 แผนก Men InTrend และพารากอน ดีพาร์ทเม้นท์สโตร์ ชั้น 2 แผนก Men InTrend พร้อมรับ Summer Passport เก็บโมเมนต์ความสนุกกลับไปพร้อมกัน รวมถึงตู้สินค้าอัตโนมัติ ‘Summer-Vending Machine’ ที่เต็มไปด้วยซัมเมอร์ไอเทมสุดเอกซ์คลูซีฟอย่างหมวก Summer Cap หลากสีสัน จำลองประสบการณ์ของที่ระลึกตามสถานที่ท่องเที่ยวต่างๆ

ทั้งสามสาขาจะมีความสนุกที่แตกต่างกันออกไป แนะนำว่าซัมเมอร์นี้ต้องไปเก็บให้ครบทุกสาขา ตั้งแต่วันที่ 7-30 เมษายน 2564 ทุกวัน เวลา 12:00-20:00 น.

อ้างอิง

home.curatorlive.com

photobooths.co.uk

robertoigarza.files.wordpress.com

thejakartapost.com

theverge.com

The post Photo Booth : การกลับมาของราชาแห่งการเซลฟี่และการเก็บความทรงจำที่มือถือทำแทนไม่ได้ appeared first on a day magazine.

นานมาแล้วที่เราอาจไม่ได้มองท้องฟ้าและต้นไม้ใบหญ้าที่ผลิดอกออกใบแล้วรู้สึกว่าวงจรชีวิตบางอย่าง พืชผลบางประเภทกำลังทำหน้าที่ของมันอยู่ พวกมันกำลังผลัดเปลี่ยนกันสุกงอมและออกผลตามคาบของฤดูกาล ฤดูกาลคือสิ่งที่บ่งบอกว่าบางสิ่งกำลังมาถึงในห้วงเวลาที่เฉพาะเจาะจง 

การหมักอาหารส่วนหนึ่งเกิดจากเงื่อนไขในการเอาตัวรอดและการรักษาอาหารเอาไว้ โดยเฉพาะในยุคที่ยังไม่มีเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมตั้งแต่ห้องเย็นไปจนถึงซูเปอร์มาร์เก็ต สมัยที่อาหารยังไม่ถูกห่อด้วยพลาสติก และมีพืชผักผลไม้ปรากฏอยู่ในห่อแทบทุกหนแห่ง

จริงอยู่ว่าโลกสมัยนั้นแสนสบาย แต่การกินและซื้อวัตถุดิบที่แสนจะง่ายดายและเป็นระเบียบเรียบร้อยก็ทำให้เราออกห่างจากธรรมชาติและความเป็นธรรมชาติไปบ้าง เราแยกขาดออกจากสิ่งที่เรากิน จากต้นกำเนิด จากรูปลักษณ์ จากการมีชีวิตของพวกมันที่ประกอบขึ้นจากเวลา ความสวยงามและไม่สวยงาม เรากินสิ่งต่างๆ โดยบางครั้งก็ไม่ทันได้รับรู้ว่ามันเป็นส่วนหนึ่งของฤดูกาลและของบริบทบางอย่าง

อาจด้วยช่วงเวลาของโรคระบาดที่ทำให้เราต้องอยู่บ้าน หรืออาจเป็นกระแสเหล้าบ๊วยที่เริ่มบูมในปีก่อนหน้า ในช่วงนี้หลายคนคงเริ่มรวบรวมบ๊วยสด ล้างทำความสะอาดขวดโหล เตรียมพร้อมสำหรับการดองบ๊วยสำหรับปีต่อไป ฤดูบ๊วยถือได้ว่ามาอย่างถูกช่วงเวลา ในช่วงวิกฤตอันประกอบด้วยการปลีกตัวและรอคอย การนำวัตถุดิบลงในขวดโหลและเฝ้ารอจนกว่าจะถึงเวลาอันเหมาะสมเลยเป็นเหมือนคำมั่นที่บอกกับเราว่า การรอคอยและมีสิ่งที่ให้เรารอคอยนั้นไม่ใช่เรื่องเลวร้ายแต่อย่างใด

การหมักดองอาหารทั้งผักผลไม้และวัตถุดิบอื่นๆ จึงเป็นกิจกรรมที่เต็มไปด้วยความหมาย ในด้านหนึ่งคือความสนุกที่เราได้เล่นและสร้างเงื่อนไขให้กับสิ่งที่มีขนาดเล็กให้มันได้เติบโตและทำหน้าที่ของตัวเอง โหลดองและของดองที่เรียงรายบนชั้นจึงทำให้เราเป็นเหมือนนักวิทยาศาสตร์ที่กำลังเพาะเลี้ยงอะไรบางอย่าง ส่วนอีกด้านก็ทำให้เราครุ่นคิดถึงการถนอมพืชผลต่างๆ ที่ออกในช่วงเวลาเฉพาะเจาะจง ทำให้เราได้กลับไปเชื่อมต่อกับโลกทั้งในแง่ของการดูแลจุลินทรีย์เล็กๆ และผลิตผลที่เราจะนำมาใส่ในขวดโหล

โหลดองกับการกลับสู่ธรรมชาติ

แม้ว่าเราจะอยู่ในยุคที่มีตู้เย็นแล้ว แต่การหมักดองอาหารและวัตถุดิบก็ยังคงมีเสน่ห์อยู่ดี ในระยะหลังการดองอาหารกำลังเป็นอีกหนึ่งเทรนด์ ดูง่ายๆ จากโหลดองบ๊วย ส่วนหนึ่งก็มาจากความเข้าใจว่าของดองมีโพรไบโอติกส์ต่างๆ ที่ดีต่อสุขภาพ แต่อีกส่วนหนึ่งก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าการอยู่กับบ้านทำให้เราคอยหากิจกรรมบางอย่างทำ ซึ่งการดองอาหารนอกจากจะสัมพันธ์กับการบริหารจัดการวัตถุดิบและการได้ของดองอร่อยๆ แล้ว ยังส่งผลดีกับความรู้สึกของเราด้วย

ตอนแรกคิดว่าอาจเป็นเรื่องเฉพาะตัว คือถ้าเราตัดสินใจว่า เฮ้ย อยากจะดองผักผลไม้แล้วนะ เราถึงจะเริ่มมองหาสิ่งต่างๆ รอบตัวว่าอะไรที่เอามาดองได้บ้าง เราถึงจะเริ่มสนอกสนใจสภาพภูมิอากาศ สนใจฤดูกาลของวัตถุดิบพิเศษๆ ที่เราหมายใจว่าจะนำห้วงเวลาของวัตถุดิบสดๆ นั้นมารักษาไว้ในขวดโหล

จุดนี้เองที่สอดคล้องกับคำสัมภาษณ์ของ Sandor Katz ผู้เขียนหนังสือ Fermentation as Metaphor ที่เสนอว่าโลกใบนี้สัมพันธ์กับการหมักบ่ม และมองว่าการหมักบ่มอันเป็นกิจกรรมในครัวเรือนคือจุดตัดของหลายๆ สิ่ง โดยการที่เราเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของการผลิตอาหารทำให้เราต้องเชื่อมต่อกับสิ่งแวดล้อมรอบๆ ตัว ตั้งแต่ลมฟ้าอากาศ ผลผลิต ไปจนถึงสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่อยู่รอบตัวเรา  

การหันมาหมักดองอาหารทำให้เราหันมามองสิ่งต่างๆ รอบตัว สิ่งที่เราไม่เคยคิดว่ามันจะเกี่ยวข้องกับเรา นอกจากการมองเห็นผักผลไม้ที่ออกในช่วงเวลาที่เฉพาะเจาะจงแล้ว การหมักดองยังสัมพันธ์กับการสัมผัสสิ่งที่ตาเรามองไม่เห็น นั่นคือเหล่าจุลชีพที่กำลังเติบโตและทำงานอย่างขะมักเขม้นด้วย

Cultivation–การขุดพรวนและการสัมผัสสิ่งที่ตามองไม่เห็น

คำว่า cultivation เป็นคำสำคัญมากๆ ของมนุษย์คำหนึ่ง แน่นอนว่าการขุดพรวน หล่อเลี้ยงสิ่งต่างๆ เป็นรากฐานของอารยธรรมและวัฒนธรรมของเรา คำว่า culture ก็มีรากศัพท์มาจากคำเดียวกัน การขุดพรวน หยั่งราก และถ่ายทอดดูแลผลผลิตไม่ว่าจะเป็นพืชพรรณธัญญาหาร หรือการหล่อเลี้ยงความคิดและภูมิปัญญาล้วนเป็นกิจกรรมที่เราทำกันอยู่ตลอดเวลา

แน่นอนว่าการหมักดองอาหารส่วนหนึ่งคือการ cultivate เป็นการสร้างสภาวะที่เหมาะสมให้เหล่าสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วและกาลเวลาได้ทำหน้าที่ของมัน การเพาะเลี้ยงและหล่อเลี้ยงสิ่งต่างๆ ในแง่นี้นอกจากจะเป็นการผลิตของอร่อยแล้ว ยังอาจกล่าวได้ว่ามันเป็นภาคปฏิบัติขนาดจิ๋วของการเป็นฟันเฟืองเล็กๆ ในอารยธรรมอันยิ่งใหญ่ของมนุษย์ที่เราต่างร่วมกันสร้างสภาวะที่เหมาะสมและเฝ้ารอเวลาของการเติบโต ไม่ว่าจะตัวเราเองหรือสิ่งที่เรากำลังดูแลอยู่ในมือ

อาจฟังดูเว่อร์นิดหน่อย แต่ลองคิดภาพว่าถ้าเราจะเตรียมโหลดองอะไรสักอย่าง การหมักดองของนั้นมีทั้งความง่ายและยากเจือปนกันไป การฆ่าเชื้อและปรับลักษณะของน้ำดองหรือสิ่งที่เราจะนำวัตถุดิบไปหมักเป็นสิ่งที่ต้องทำอย่างระมัดระวัง และเป็นเครื่องชี้วัดปลายทางว่าไข่เค็ม เหล้าบ๊วย หรือผักดองใดๆ ของเราจะมีรสชาติเป็นยังไง สำหรับการหมักดอง ในด้านหนึ่งคือการที่เราสร้างสภาวะอันเหมาะสมให้กับจุลชีพจิ๋วๆ ต้องทำความรู้จักพวกมันประมาณหนึ่งว่าสามารถเติบโตได้ในสภาวะแบบไหน จะอยู่รอดปลอดภัยที่อุณหภูมิเท่าไหร่ และกลายเป็นเรื่องสนุกเพราะว่าในที่สุดเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม สิ่งมีชีวิตพวกนี้จะทำงานของมันจนเสร็จ โดยที่เราก็จะรับรู้ถึงการมีอยู่ของพวกมันได้เมื่อถึงกำหนดของการดองนั้นๆ

จนกว่าจะพบกันใหม่ขอให้อดทนจนกว่าจะถึงวันหน้า

ถ้าจะมองการหมักดองให้โรแมนติกมันก็โรแมนติกอยู่ เพราะส่วนหนึ่งของการดองสัมพันธ์กับเวลา และอีกส่วนสัมพันธ์กับเรื่องสุขภาพ หลายครั้งการดองสิ่งต่างๆ เป็นเรื่องของยาและการรอคอย การดองบ๊วยดูจะเป็นสัญลักษณ์หนึ่งที่ทั้งตัวบ๊วยเองสัมพันธ์กับความอดทนและเกี่ยวข้องกับมิติทางวัฒนธรรม เช่น บ๊วยดองเป็นอาหารเรียบง่ายที่ให้พลังงานอย่างรวดเร็ว เป็นอาหารของความสบายใจอย่างหนึ่ง ขั้นตอนการดองบ๊วยมักสัมพันธ์กับกิจกรรมของครอบครัว เป็นช่วงเวลาที่คนทั้งครอบครัวจะมาร่วมกันเก็บ คัดเลือก และทำเม็ดบ๊วยก่อนจะนำไปลงโหลดอง

การหมักดองโดยเฉพาะการดองสิ่งที่ต้องใช้เวลาเนิ่นนานอย่างบ๊วย จะทำให้เราสัมพันธ์กับโลกและฤดูกาลในหลายระดับ นอกจากจะทำให้เราเข้าใจสภาวะอากาศและธรรมชาติแล้ว การดองยังสัมพันธ์กับความรู้สึกของเราในการใช้ชีวิตด้วย

อธิบายอย่างเรียบง่าย นึกภาพการดองเหล้าบ๊วยที่ตัวมันเองสัมพันธ์กับกิจกรรมในช่วงเวลาหนึ่งของปี ที่นอกจากจะสัมพันธ์กับห้วงเวลาในปัจจุบันแล้ว ในวินาทีที่เราปิดโหลดองบ๊วยก็เหมือนกับว่าเราได้วางหมุดหมายของเวลาในอีกหนึ่งปีข้างหน้า ว่าหลังจากนี้ในอีกหนึ่งปีที่เราจะอดทนรอ ผ่านร้อนผ่านหนาว เอาชีวิตรอด รักษาสุขภาพให้แข็งแรง แล้วมาเปิดโหลดองเหล้าบ๊วยนี้เพื่อเฉลิมฉลองการผ่านพ้นปีที่ผ่านมาด้วยกันนะ

ฟังดูอาจจะเป็นการตีความที่มากเกินไป แต่เชื่อว่าในช่วงวิกฤต การมองหากิจกรรมบางอย่างทำ มองหาการเชื่อมต่อและความหมายจากสิ่งต่างๆ ในชีวิตไม่ว่าจะเล็กน้อยแค่ไหนก็ล้วนเป็นเรื่องสำคัญกับการใช้ชีวิตต่อไป เพราะในช่วงวิกฤตของชีวิต บางครั้งก็เป็นความเคว้งคว้างที่เราทำเหตุผลของการรอคอยวันรุ่งขึ้นหล่นหายไป

การที่เรามีคำมั่นบางอย่าง มีกำหนดวันที่เรารอคอยที่จะไปให้ถึง รวมถึงมีเงื่อนไขของการดูแลอะไรบางอย่าง (ในกรณีนี้คือสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ขนาดจิ๋วๆ) และมีของอร่อยที่เราทำขึ้นเองกับมือ การได้ใช้เวลากับการดูแลรักษา คัดเลือกทำความสะอาด การตัด หั่นผักหรือเอาไม้จิ้มบ๊วย ในเรื่องเล็กๆ เหล่านี้ย่อมส่งผลต่อความรู้สึกอย่างไม่น้อยเท่าไหร่

หรือต่อให้เราไม่ได้มองว่าผลลัพธ์จะต้องยิ่งใหญ่ แต่การลงมือหมักดองของก็เป็นกิจกรรมที่ทำให้การรอคอยสนุกขึ้น แถมปลายทางยังมีของอร่อยรออยู่อีกต่างหาก

อ้างอิง

emergencemegazine.org

nutritionunplugged.com

raniglick.com

theguardian.com

The post วันนี้คุณดองเหล้าบ๊วยแล้วหรือยัง : ว่าด้วยฤดูกาลและความงดงามของการหมักดอง appeared first on a day magazine.

นอกจากเป็นสัญญาณของวงจรอันสมบูรณ์ เป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตและความอุดมสมบูรณ์แล้ว สายฝนยังเป็นสิ่งที่สัมพันธ์กับความรู้สึก สายฝนทำให้กิจกรรมต่างๆ หยุดลง เราต่างมีห้วงเวลาที่นั่งเงียบๆ อยู่บนที่นอน ฟังเสียงของสายฝนและนึกไปถึงใต้ฟ้าอีกฝั่ง อีกด้านของเมือง ของประเทศ ที่เราเองก็ทึกทักว่าสายฝนจากแผ่นเมฆอันไพศาลเองก็กำลังนำบรรยากาศ นำความรู้สึกแบบเดียวกันไปสู่อีกฝ่าย จึงไม่แปลกเลยที่เราจะรู้สึกถึงความรักในวันที่ฝนกำลังตก

เรามองท้องฟ้าแล้วส่งข้อความไปไถ่ถามว่าฝนตกไหม เมื่อฝนตกแล้ว คิดถึงแบบเดียวกันหรือเปล่า ฝนคือตัวแทนของความอาทร ของสุขภาพทั้งกายและใจของกันและกัน ไม่นับฉากอันแสนเชยอย่างการวิ่งหลบฝนหรือการอยู่ใต้ร่มคันเดียวกันที่อาจเกิดขึ้นได้จริง สายฝนจึงเป็นสัญญาณของห้วงเวลาอันแสนพิเศษ และเป็นเช่นนั้นตั้งแต่ครั้งโบราณมาในความคิดแบบสันสกฤต ฤดูฝนเป็นฤดูของคนรัก สายฝนที่พุ่งลงสู่พื้นดินถูกเปรียบกับศรของคู่รัก ใน เมฆทูต บทกวีอันหมดจดของกาลิทาสนั้น ยักษ์ก็ได้ฝากข้อความไปกับเมฆฝนถึงนางอันเป็นที่รัก

เวลาเราพูดถึงฝน แม้จะเป็นคำเดียวกัน ทว่าฝนในแต่ละประเทศ ในแต่ละภูมิภาค ในแต่ละช่วงเวลา ก็ไม่ค่อยเหมือนกันเท่าไหร่ สายฝนในยุโรปกับฝนในพื้นที่มรสุมเขตร้อนของเราก็เป็นคนละอย่าง ดังนั้นการมองความหมายของสายฝน หากมองจากมุมในทางตะวันออกหน่อย เราก็อาจจะพอเห็นความหมายว่าทำไมสายฝนถึงได้โรแมนติกนัก และเหล่านักคิด กวี เรื่องเล่าตำนานโบราณ พูดถึงฝนไว้ยังไง

ปรรชันยะ เทพบดีแห่งสายฝน ผู้หล่อเลี้ยงสรรพชีวิตใน 12 เดือน

มองย้อนไป เทพแห่งฟ้าฝนของฮินดูค่อนข้างแปลก คือเป็นเทพที่ได้รับการพูดถึงน้อย ทั้งๆ ที่ชาวอารยันเองต่างต้องพึ่งพาฟ้าฝนเพื่อให้การเกษตรของตนงอกเงยและหล่อเลี้ยงอาณาจักรต่อไป ที่อินเดียมีเทพเจ้าชื่อว่า ปรรชันยะ เป็นเทพเจ้าแห่งสายฝน แต่อินเดียมีความหลากหลายและมีประวัติศาสตร์ยาวนานมาก เทพเจ้าก็มีเยอะ แถมยังมีการขึ้น-ลง เฉลิมฉลอง แตกต่างกันไป

ในยุคก่อนๆ ถ้าเราพูดถึงพระอินทร์ในทางฮินดูก็ถือว่าเทพบดีองค์สำคัญ ในยุคพระเวทนั้นเรียกได้ว่าพระอินทร์รุ่งเรือง ได้รับการบูชามากที่สุด ซึ่งยุคหลังๆ ด้วยวีรกรรมและการชอบดื่มสุราก็ทำให้พระอินทร์เริ่มถูกลดลำดับความสำคัญไป แต่ด้วยความที่พระอินทร์ป๊อปมากๆ และท่านเองก็เป็นเทพบดีของเทพยดาทั้งปวง มีสายฟ้าเป็นอาวุธ–ทำนองเดียวกับซุส เมื่อพระอินทร์ผู้เป็นใหญ่มากับสายฟ้า–ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่ทรงอำนาจที่สุด–ฝนก็เลยเบลอๆ ไปกับฟ้า และในระยะหลังฝนเลยรวมตัวเข้ากับพระอินทร์ไปเสียเลย

กลับไปที่พระปรรชันยะ แน่นอนว่าพระปรรชันยะเป็นเทพแห่งสายฝน มีวัวเป็นสัญลักษณ์ และน้ำนมของวัวก็คือสายฝนที่ประทานลงมาหล่อเลี้ยงผืนดินและสรรพสัตว์ให้งอกงามต่อไป แต่เทพปรรชันยะนั้นกลับได้รับการกล่าวถึงน้อยมาก ในคัมภีร์พระเวทมีบทสรรเสริญเทพแห่งฝนและการเจริญเติบโตเพียง 3 บทเท่านั้น ผศ. ดร.ชานป์วิชช์ ทัดแก้ว แห่งสาขาวิชาภาษาเอเชียใต้ ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายว่าความสำคัญของเทพแห่งฝนนี้คงซ้ำซ้อนกับพระอินทร์ เพราะชื่อปรรชันยะมาจากคำว่า ปฤจฺ แปลว่าการให้ของขวัญ เติมเต็ม เพิ่มพูน ในขณะเดียวกันพระอินทร์ก็มีชื่อหนึ่งว่า มฆวาน แปลว่าประทานของขวัญเหมือนกัน

อย่างไรก็ตามเทพแห่งสายฝนก็ถือเป็นเทพบดีองค์สำคัญ เป็นเทพชุดแรกๆ ที่สัมพันธ์กับวงจร สัมพันธ์กับวัฏจักร เป็นเทพที่ทรงอำนาจ มีการสวดภาวนาเพื่อขอฝนแต่พอดี ให้ภาพพระผู้ทรงฤทธิ์สถิตอยู่เหนือกระทิง ใช้ลมฝนและพายุทั้งให้คุณและขจัดหมู่มารไปพร้อมกัน

ในคัมภีร์โบราณเองก็พูดถึงพระปรรชันยะหรืออุปลักษณ์ของสายฝน–ฤดูฝนไว้ทั้งใน ภควัทคีตาปุราณะ และ วิษณุปุราณะ (ปุราณะเป็นคัมภีร์ ตำนาน นิทาน เล่าเรื่องกำเนิดสรรพสิ่ง ฮีโร่ต่างๆ) พระปรรชันยะถือเป็นอาทิตฺยเทพ (Ādityas) คือทวยเทพที่เป็นลูกหลานของพระแม่อทิติ เทวีสุริยา มี 12 องค์ ทำหน้าที่อารักขาและทำหน้าที่เดือนทั้ง 12 เดือน เช่น พระอินทร์ทำลายศัตรู พระธาตรี (ธรณี) สร้างสรรพชีวิต พระปรรชันยะทำหน้าที่นำฝนหล่อเลี้ยง โดยรวมก็ยังสะท้อนแนวคิดเรื่องวัฏจักรการเกิด รักษา และทำลาย ตามคาบ 12 เดือน ซึ่งก็น่าจะสอดคล้องกับวิถีชีวิต 1 ปีที่มีเริ่มต้นและสิ้นสุด

วรฺษ-พรรษา กับเดือนแห่งฝน และการฝากหัวใจไปกับเมฆฝน

คำว่า ฝน ในวัฒนธรรมอินเดียมีคำว่า วสฺส-วรฺษ ซึ่งเราอาจไม่ค่อยคุ้น แต่ถ้าบอกว่าคือคำว่า พรรษา ก็เข้าเค้าเลย พรรษาหมายถึงช่วงเวลา 3 เดือนของฤดูฝน คำว่า วรฺษ ในอินเดียมีหลายภาษาก็เลยแปรและมีความหมายคล้ายกับพรรษา คือกลายเป็นตัวนับสำคัญที่หมายถึงปีไปเลย คล้ายๆ กับการนับพรรษาของภิกษุ ซึ่งก็หมายถึงรอบ 1 ปีที่จะมีฝนมาสู่ผืนดินครั้งหนึ่ง คือนับปีโดยมีฝนเป็นที่ตั้ง นั่นแปลว่าการมาถึงของฝนในแต่ละรอบปีนั้นสำคัญมากๆ

ฝนมีความหมายแค่ไหนกับมวลมนุษย์และมีความหมายยังไง เราชวนไปดูในวรรณคดีว่าฝนตกแล้วเป็นยังไง สัมพันธ์กับเรื่องราวของผู้คนยังไง ฝนในมุมมองแบบอินเดียนั้นค่อนข้างพิเศษ จริงอยู่ที่ฤดูฝนในสมัยโบราณหมายถึงห้วงเวลาที่ทุกอย่างต้องหยุดลง ใน รามายณะ หรือ รามเกียรติ์ ของเรา เมื่อจบเรื่องที่เมืองกีษกินธ์หรือขีดขิน (ที่มีพาลีและสุครีพ) พระรามและพระลักษมณ์ก็เดินทางไปอยู่ที่ถ้ำในยอดเขาปรัศรวัน ขณะนั้นก็เข้าฤดูฝนพอดี ไม่เหมาะที่จะยกทัพ ภารกิจตามนางสีดาก็เลยชะงักลงเพราะฝน

หน้าฝนจึงเป็นทั้งช่วงเวลาแห่งการงอกงามของเหล่าพืชพรรณ แต่ก็เป็นช่วงเวลาที่มนุษย์หยุดอยู่นิ่ง อยู่ในที่ร่ม กิจการต่างๆ ระงับลงชั่วคราว ไม่ว่าจะการศึก การเดินทาง และการค้าขายของเหล่าพ่อค้าวาณิช ต่างอยู่ในที่ในทางหรือในบ้านช่องห้องหอของตน การอยู่ในร่มจึงเป็นเวลาของการได้ชมฝนไม่ว่าจะมีคู่ครองหรือไม่ก็ตาม

หากพูดถึงความโรแมนติกในวรรณคดีสันสกฤตพ่วงด้วยเรื่องธรรมชาติก็ต้องผายมือไปที่ท่านกาลิทาส รัตนกวีผู้รจนาวรรณคดีสันสกฤตไว้มากมาย โดย 2 ชิ้นจากทั้งหมดพูดเรื่องความรักและธรรมชาติ คือ ฤตุสํหาร และ เมฆทูต บทกวีว่าด้วยความรักและการฝากฝังความรู้สึกรักไปกับก้อนเมฆ ชื่อเรื่อง ฤตุสํหาร มาจากคำว่า ฤตุ หรือฤดู และคำว่า สํหาร แปลว่านำไป พาไป หรือเรียงร้อย โดยรวมคือบทกวีที่สัมพันธ์กับฤดูกาลทั้งหกแบ่งตามคัมภีร์โบราณ คือใบไม้ผลิ (วสนฺต) ร้อน (ครีษฺม) ฝน (ปฺราวฤษ) ใบไม้ร่วง (ศรทฺ) หนาว (เหมนตฺ) และน้ำค้าง (ศิศิระ)

กาลิทาสเองดูจะรักเมฆฝนและมองว่าฝนโรแมนติกไม่น้อย ใน ฤตุสํหาร พูดถึงฤดูฝนในฐานะช่วงเวลาที่ป่าและมวลดอกไม้ได้รับน้ำ ทำให้เกิดความยินดี ดอกไม้ทั้งหลายก็บานสะพรั่งรับน้ำฝน กวีมองว่าสตรีนั้นก็เหมือนผืนแผ่นดิน และฤดูฝนทำหน้าที่เหมือนเหล่าบุปผชาติที่แต่งแต้มประดับประดาผู้หญิงด้วยมาลัยอันหอมหวาน ทั้งยังพูดถึงพลังความรักท่ามกลางพายุฝน กล่าวคือเหล่าสตรีที่กลัวฟ้าฝน เมื่ออยู่กับคนรักก็จะกอดคนรักไว้แน่น ผู้ที่มีรักก็จะใช้แสงแปลบปลาบนำทางตนไปสู่คนที่รักได้โดยปราศจากความเกรงกลัว (อยากหยิก)

ใน เมฆทูต–แค่ชื่อเมฆทูตก็นึกถึงท้องฟ้าแล้ว แต่เมฆทูตหรือก้อนเมฆผู้นำสารแห่งความรู้สึกพูดถึงยักษ์ตนหนึ่งที่ต้องอาญา ถูกริบฤทธิ์และจองจำให้ห่างจากเมียรักเป็นเวลา 1 ปี ในห้วงเวลาของการร้างห่างไกล ยักษ์นั้นก็ได้แหงนหน้ามองฟ้า ฝากคำพรรณนาและความอาทรไปกับก้อนเมฆ

เมฆในที่นี้ไม่ใช่เมฆขาวๆ แต่เป็นเมฆฝน เป็นช่วงเวลาที่ยักษ์ถูกจองจำมาจนถึงฤดูมรสุม คือการจองจำล่วงมาถึงช่วงเดือน Ashadha คือราวกลางเดือนมิถุนายน-กรกฎาคม ซึ่งช่วงนี้อินเดียก็ฝนตก นอกจากจะถูกจองจำอยู่บนยอดเขามาหลายเดือนแล้ว พอหน้าฝนมาการณ์ต่างๆ ก็เริ่มสงบลง ผู้คนเริ่มเข้าอยู่ในที่ แถมฤดูฝนยังเป็นเครื่องหมายของฤดูรัก ดังนั้นเมื่อกาลิทาส ยักษ์ผู้แสนโรแมนติกเห็นก้อนเมฆดำ ก็นึกและเอื้อนเอ่ยความรัก ฝากฝังก้อนเมฆและลมฝนให้ช่วยหอบเอาความห่วงหาอาทรไปถึงเมียรักที่อยู่ในเมืองอันแสนไกล เมียรักที่คิดถึงเดียวดายจนผ่ายผอม กวีพรรณนาว่าข้อมือของเธอซูบเซียวจนไม่สามารถรักษากำไลข้อแขนไว้ได้ กำไลทองนั้นจึงร่วงหล่นดังเปรื่องปร่างจากความอาดูรของเธอ

สายฝนเองจึงเป็นอีกปรากฏการณ์ที่กระทบกับมนุษย์เราอย่างเป็นสากลและไร้กาลเวลา จากนิทานและกวีรักอายุนับพันปี แม้สายฝนจะทำให้กิจต่างๆ ชะงักลง แต่ฝนนั้นก็ผลักคนเข้าไปสู่พื้นที่พิเศษ ไปสู่ร่มคันเดียวกัน สู่ห้อง สู่หอ สู่โมงยามอันอัศจรรย์ สู่อ้อมแขนของกันและกัน ผลักเราสู่ห้วงแห่งความคิดคำนึง

เมื่อฝนตก…เราก็ได้แหงนหน้ามองฟ้า มองเห็นหมู่เมฆดำที่ร่วมยืนยันว่า อีกด้านของเงาแห่งฝนนั้นยังมีใครบางคนที่คงหยุดมองเมฆฝนอยู่ใต้แผ่นฟ้าเดียวกันกับเรา และบางครั้งเราก็ฝากเอาใจให้เมฆาสีดำและสายลมชุ่มฉ่ำให้ช่วยหอบเอาความคิดถึงพานพัดโอบอุ้มไปสู่หัวใจของใครอีกคน

อ้างอิง

archive.org

books.google.co.th

cuir.car.chula.ac.th

sacred-texts.com

sanskritebooks.org

so02.tci-thaijo.org

th.m.wikibooks.org

vajirayana.org

vajirayana.org

venetiaansell.wordpress.com

The post ฝนที่ตกทางโน้นหนาวถึงคนทางนี้ไหม ความหมายของสายฝนและการบอกรักในวรรณคดีสันสกฤต appeared first on a day magazine.

จริงอยู่ว่ามนุษย์เราเลี้ยงต้นไม้ในร่มมาตั้งแต่บรรพกาล เรามีสวนลอยแห่งบาบิโลน มีความพยายามปลูกพืชบางชนิดในเรือนกระจก แต่ว่าการที่เราจะจินตนาการถึงการมีต้นไม้สีเขียวตัดกับสถาปัตยกรรมร่วมสมัย ภาพของต้นไม้หนึ่งต้น ใบไม้ที่ทรงสวยตัดกับกำแพงสีขาวสะอาด พืชสีเขียวๆ ที่เคยอยู่ในป่าดงดิบกลับมาสถิตอยู่บนโต๊ะเก้าอี้ทรงโมเดิร์นผลงานแบบ Bauhaus ได้อย่างลงตัว มันก็ต้องมีจุดเชื่อมต่อบางอย่างที่ดึงและลดทอนร่มไม้ใบหนาจากป่าดิบชื้นเข้ามาสู่ชายคาบ้าน

ฟิโลเดนดรอน คือ 1 ใน 3 ไม้อัศจรรย์ข้างต้น เป็นต้นไม้ที่แค่ชื่อก็รู้สึกถึงเรื่องราวบางอย่างแล้ว แต่ฟิโลเดนดรอน–ไม้แห่งความรักในร่มไม้นี้ เป็นหนึ่งในไม้สำคัญที่มีภูมิลำเนาอยู่ในอเมริกาใต้ จากความงดงามอันแปลกประหลาดของใบและรูปทรง

มนุษย์เรารักและเห็นความงามของต้นและใบไม้มาอย่างเนิ่นนาน พืชเช่นฟิโลเดนดรอนเองก็มีประวัติศาสตร์และการเดินทางอันยาวนาน พวกมันเป็นส่วนของวิถีชีวิตชนเผ่าของชาวแอมะซอน ฟิโลเดนดรอนเริ่มเดินทางออกจากป่าสู่เมืองก็ในช่วงศตวรรษที่ 19 นักพฤกษศาสตร์ได้จำแนกฟิโลเดนดรอนไว้มากถึง 900 สายพันธุ์ และนำพวกมันเดินทางออกจากป่าในบราซิลไปสู่สวนพฤกษศาสตร์ในสเปน

หลังจากนั้นไม้ใบยักษ์นี้ก็ค่อยๆ คืบคลานเข้าสู่โลกของศิลปะร่วมสมัย จากสวนพฤกษศาสตร์เริ่มแผ่ใบเข้าไปสู่ชายคาบ้าน ในช่วงนี้เองที่โลกศิลปะเริ่มเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ เราให้ความสำคัญกับความเรียบง่าย ธรรมชาติ กระทั่งความสนใจในพืชต่างถิ่น เจ้าต้นไม้ฟอร์มสวย เทกซ์เจอร์ดีเหล่านี้จึงกลายเป็นความงามที่ค่อยๆ ย้ายตัวเองเข้าสู่ผืนผ้าใบ จากภาพวาดของ Matisse สู่ภาพถ่ายแฟชั่นของ Karl Lagerfeld และค่อยๆ กลายเป็นองค์ประกอบสำคัญของงานสถาปัตยกรรมภายในร่วมสมัย จากยุโรปสู่ศิลปะแบบอเมริกันที่เราคุ้นเคยจากหน้านิตยสารและสไตล์การแต่งบ้านแบบมาตรฐาน

ฟิโลเดนดรอนที่เราเอามาตั้งและนั่งยิ้มอยู่ในห้องนั่งเล่น บนโต๊ะทำงาน จึงเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ร่วมสมัยของเรา จากการปฏิวัติวิทยาศาสตร์ การเกิดขึ้นของชีววิทยา การจำแนกสายพันธุ์พืช ความหลงใหลในโลกตะวันออก การล่าอาณานิคม เรื่อยมาจนถึงการปฏิวัติวงการออกแบบและการเกิดขึ้นของศิลปะร่วมสมัยอื่นๆ ที่รายล้อมเราอยู่ทุกวันนี้ เส้นทางของฟิโลเดนดรอนน่าหลงใหลจนกระทั่งกลายเป็นนิทรรศการพิเศษที่พิพิธภัณฑ์ The Wolfsonian–FIU

ไม้ใบหนาในป่าปูน ความรักในร่มไม้ที่แผ่ใบสู่เมืองใหญ่

ลองนึกภาพงานสถาปัตยกรรมโบราณ เราเห็นภาพของความวิจิตรบรรจง เห็นการประดับประดาจำนวนมหาศาล แถมในยุคนั้นความเข้าใจเรื่องพืชพรรณก็มีน้อย ต้นไม้ส่วนใหญ่เป็นไม้ท้องถิ่น ทั้งยุโรปและเอเชียก็อาจมีการเลี้ยงไม้กระถางบ้าง แต่ไม้ในร่มบางส่วนปลูกไว้เพื่อต้องการผลผลิตตลอดปี ตอนนั้นจะเอาไม้กระถางไปตั้งเป็นประธาน ไปประกอบตกแต่ง ก็ดูจะสู้ผนังหลังคาหรือภาพเขียนวิจิตรตระการตาไม่ไหว ไม้กระถางอย่างที่เราคุ้นๆ ดูจะเข้ากับศิลปะและงานออกแบบสมัยใหม่ที่เน้นความน้อยแต่มาก เป็นการนำเอาธรรมชาติกลับเข้าไปสู่เมือง สู่ตึกอาคารที่เรียบง่ายแต่ก็แห้งแล้ง

รากศัพท์ของฟิโลเดนดรอนคือ ความรัก (philo) และไม้ใหญ่ (dendron–tree) ที่ได้ชื่อนี้ก็เพราะต้นของมันเป็นไม้ที่เกาะกอดอยู่กับต้นไม้ใหญ่ จริงๆ ชื่อมันก็ฟังดูโรแมนติกและสะท้อนเส้นทางความรักในต้นไม้ของเราได้พอสมควร เจ้าฟิโลเดนดรอนเป็นต้นไม้ที่เติบโตในป่าดิบชื้น แรกเริ่มพบในแถบลาตินอเมริกา เช่น แคริบเบียน โคลอมเบีย และเวเนซุเอลา หลังจากนั้นในช่วงราวศตวรรษที่ 17 ยาวนานมาจนถึงศตวรรษที่ 18 โลกตะวันตกเริ่มเดินทางสำรวจ เก็บรวบรวม จำแนกสายพันธุ์พืช และเริ่มจำแนกฟิโลเดนดรอน จนกระทั่งนำพืชจากป่าดิบเหล่านี้กลับไปเลี้ยงในสวนพฤกษศาสตร์

จากการเลี้ยงเพื่อการศึกษา ในยุคที่สวนอนุบาลกล้าไม้พบว่าไอ้เจ้าใบเขียวๆ หนาๆ ทรงสวยอย่างประหลาดนี้เลี้ยงง่าย ตายยาก แถมขยายพันธุ์ไวอีกต่างหาก การเพาะและขายต้นไม้นี้จึงเกิดขึ้นพร้อมๆ กับตลาดต้นไม้

ย้อนไปช่วงปลายศตวรรษที่ 19 หรือราวปี 1885 เป็นต้นมา ที่อังกฤษมีตลาดพรรณไม้ มีธุรกิจและผู้เชี่ยวชาญพืชพรรณ (horticulture industry) มีแคตาล็อกราคาไม้นำเข้า ราคาเมล็ดเพื่อส่งให้กับสวน และการจัดสวนตามบ้านคหบดีและปราสาทราชวังของผู้มีอันจะกิน ในที่สุดเจ้าไม้ใบนี้ด้วยความที่ทนทาน เลี้ยงไม่ยาก ก็ค่อยๆ แมสและจับต้องได้ จากบ้านเศรษฐีสู่บ้านเรือนทั่วไปในท้ายที่สุด

สวยสมัยใหม่ ความงามของนางไพรในสายตาศิลปินโมเดิร์น

ความงามขึ้นอยู่กับสายตาผู้มอง จากไม้กอใหญ่ในป่าดิบมายืนรวมหมู่อยู่ในสวนพฤกษศาสตร์ ด้วยกระแสความสนใจทั้งความสนใจในพืชต่างถิ่น ไปจนถึงว่าต้นไม้เหล่านี้ก็มีความสวยงามแปลกประหลาดของมันเอง ฟิโลเดนดรอนมีทรงใบแฉก หนา เป็นมัน มีคุณสมบัติทางภาพที่น่าหลงใหลอย่างประหลาด ดิบ สวย แปลก มีลักษณะที่เป็นนามธรรมสอดคล้องกับการนำเสนอภาพและแนวคิดศิลปะสมัยใหม่

ดังนั้นจึงไม่แปลกเลยที่ศิลปินร่วมสมัยจะมองเห็นความงามในรูปทรงนี้ ศิลปินร่วมสมัยสำคัญแห่งศตวรรษที่ 20 ล้วนมีผลงานที่ใช้ฟิโลเดนดรอนประกอบ ทั้ง La Musique ของ Henri Matisse วาดขึ้นในปี 1939 เป็นภาพของผู้หญิงเล่นกีตาร์ ด้านหลังมีใบของฟิโลเดนดรอนทอดตัวลงเป็นฉาก หรือในประติมากรรม La femme au jardin (Woman in the Garden, 1929-1920) ของ Picasso ที่ใช้ใบฟิโลเดนดรอนไร้รูปร่างรายล้อมเรือนร่างของสุภาพสตรีด้วย

จากงานของทั้งมาทิสส์และปิกัสโซแสดงให้เห็นว่าคนทั่วไปก็เริ่มคุ้นเคยกับไม้กระถางและไม้ในร่ม แถมยังมองเห็นว่าไม้เช่นฟิโลเดนดรอนนั้นมีความงามต้องกับรสนิยมสมัยใหม่ จากภาพเขียนของปรมาจารย์ หลังจากโลกของสถาปัตยกรรมและการออกแบบภายใน ก็เริ่มมีการใช้ไม้ใบจากป่าดงดิบเหล่านี้เข้ามาเป็นทั้งองค์ประกอบและองค์ประธานของตัวพื้นที่

จากสถาปัตยกรรมอเมริกันแถวไมอามี สู่มาตรฐานภาพถ่ายในนิตยสาร

เรื่องสถาปัตยกรรมและความเฉิดฉายของฟิโลเดนดรอนค่อนข้างมีหลายกระแส แน่ล่ะว่ายุโรปกระทั่งเอเชียก็คงจะคุ้นกับไม้ในบ้านกันระดับหนึ่ง เห็นความงามและหลงใหลสีเขียวท่ามกลางคอนกรีต แต่ความเฉิดฉายของฟิโลเดนดรอนจากการเรียบเรียงของ The Wolfsonian–FIU พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยในไมอามีที่จัดนิทรรศการอุทิศให้ฟิโลเดนดรอนในชื่อ Philodendron: From Pan-Latin Exotic to American Modern ทำการสดุดีไม้งามแห่งพงไพรในฐานะหนึ่งในผู้ทรงอิทธิพลของศิลปะร่วมสมัย ชี้ให้เห็นว่าฟิโลเดนดรอนนั้นสัมพันธ์กับกระแสศิลปะและสถาปัตยกรรมร่วมสมัยในชายฝั่งแถบเวสต์โคสต์ ตั้งแต่การตกแต่งภายในของบ้านสมัยใหม่ในแคลิฟอร์เนีย มาจนถึงภาพถ่ายแฟชั่นที่ทั้งคู่กลายเป็นไอคอนสำคัญให้กับโลกของงานออกแบบสมัยใหม่

ในห้วงเวลาใกล้เคียงกันกระแสศิลปะแบบสมัยใหม่ (modernist movement) พัดพาเข้าสู่โลกของสถาปัตยกรรม ในอเมริกาเองโดยเฉพาะพื้นที่ชายฝั่งแถบเวสต์โคสต์ ด้วยภูมิประเทศชายฝั่งและความมั่งคั่งแถบไมอามี แคลิฟอร์เนีย ประกอบกับวงการสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ที่เริ่มเกิดกระแสสร้างบ้านทำนองวิลลาหรู เป็นบ้านที่ใช้เส้นตรง กระจก วัสดุสมัยใหม่ที่เรียบง่ายและคมคาย เป็นกระแสสำคัญ

ในยุคนั้นจึงมีบ้านระดับตำนานเกิดขึ้นหลายหลัง ซึ่งในบรรดาความเรียบง่ายของบ้านหรูแบบสมัยใหม่ นักออกแบบใช้ต้นไม้เข้าไปประดับกับตัวสถาปัตยกรรมสมัยใหม่จนกลายเป็นไอคอนของวิลลาริมทะเลแบบอเมริกัน เรามีภาพถ่ายบ้าน Von Sternberg ผลงานการออกแบบของ Richard Neutra ที่ภายในมีการใช้ฟิโลเดนดรอนประดับประกอบกับห้องโล่งๆ เรียบๆ ซึ่งภาพนี้ก็เป็นอีกหนึ่งงานศิลปะภาพถ่ายทางสถาปัตยกรรม ถ่ายโดย Julius Shulman ในปี 1947 เป็นภาพแบบที่จะไปโผล่ในนิตยสารและหนังสือแบบบ้านและสถาปัตยกรรมที่เราคุ้นเคยกันดี

นอกจากบ้านของริชาร์ดแล้ว ในทำนองเดียวกันภาพงานออกแบบภายในของ Brody House ออกแบบโดยสถาปนิก Quincy Jones ก็ปรากฏการใช้กอฟิโลเดนดรอนขนาดใหญ่เป็นองค์ประธานของสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ เจ้าไม้จากป่าดิบเหล่านี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของสถาปัตยกรรมสมัยใหม่และเป็นส่วนหนึ่งของศิลปะภาพถ่าย เป็นบ้านและภาพแบบมาตรฐานที่เราจะเห็นในตำราสถาปัตยกรรมร่วมสมัยกันจนชินตา

ฟิโลเดนดรอนรวมถึงไม้ใบอื่นๆ จึงเป็นไม้ที่มีความงามเข้ากับสุนทรียภาพของโลกสมัยใหม่ จากผืนผ้าใบมาสู่หน้านิตยสารบ้านและงานออกแบบ ความสวยของใบไม้และรูปทรงนั้นยิ่งเด่นชัดขึ้นเมื่ออยู่ในดินแดนของศิลปะภาพถ่ายและโลกของแฟชั่น นอกจากกอไม้ ใบไม้ที่เคยเป็นส่วนประกอบของบ้าน เคยอยู่ในกระถาง ในที่สุดก็กลายมาเป็นส่วนประกอบของภาพถ่ายจากนิตยสาร Home Décor สู่ Vogue ภาพสำคัญนั้นเป็นภาพของ Michele Oka Doner ถ่ายโดยเลเกอร์เฟลด์ โดยถ่ายให้ Vogue ในปี 1999 ตัวภาพเป็นการผสานความงามของตัวแบบกับการใช้ใบไม้ขนาดใหญ่ที่กล้องหรือภาพถ่ายสามารถจับรายละเอียดจนเกิดสไตล์แบบไฮแฟชั่น

“Philodendron”: Portrait of Michele Oka Doner by Karl Lagerfeld for Vogue, 1999.

จากเรื่องราวการย้ายจากป่าดงพงไพรที่จะว่ายาวก็ยาว จะว่าสั้นก็ไม่กี่ร้อยปี กว่าที่เจ้าฟิโลเดนดรอนจะค่อยๆ แผ่ใบเข้ามาสู่สุนทรียภาพของกระแสสมัยใหม่ จากภาพเขียนสู่สถาปัตยกรรมและงานออกแบบภายใน เรื่อยมาจนมาอยู่ในนิตยสาร ที่ทำให้ในที่สุดจากต้นไม้ใบหนาสู่การเข้ามาอยู่รวมชายคากับมนุษย์เรา ในมุมเล็กมันช่วยสะท้อนภาพของศิลปะและกระแสของโลกสมัยใหม่ที่หยั่งรากมาตั้งแต่ศตวรรษก่อนหน้า ฟิโลเดนดรอนจึงเป็นเหมือนทั้งลูกหลานและมรดกตกทอดของงานระดับไอคอนร่วมสมัยที่คลี่คลายจนมาอยู่ในรั้วบ้านของเรา

อ้างอิง

1stdibs.com

britannica.com

miamiherald.com

pikaplant.com

researchgate.net

thejoyofplants.co.uk

wolfsonian.org

wolfsonian.org

wolfsonian.org

The post จากป่าแอมะซอนสู่ศิลปะร่วมสมัยและแผ่ใบไปทุกบ้าน : ประวัติศาสตร์ฉบับย่อของฟิโลเดนดรอน appeared first on a day magazine.

แต่การปรับตัวรับกับโรค การกักกันตัวเอง การแยกห่างออกจากสังคม ถ้าไม่นับเทคโนโลยีดิจิทัลต่างๆ แล้ว บางส่วนก็ดูเหมือนว่าเราเองกำลังย้อนกลับไปสู่ยุคก่อนหน้า ไปสู่วิถีชีวิตที่โรคระบาดเกิดขึ้นบ่อยๆ เป็นยุคสมัยที่มี ‘การทำงานจากที่บ้าน’ หรือที่เรียกว่า work from home นอกจากการกักกันตัวเองแล้วยังเป็นยุคที่บ้านและการทำงานไม่แยกขาดจนเป็นออฟฟิศอย่างที่เราคุ้นเคย

พอเริ่มมีการระบาด ผู้คนต้องเปลี่ยนบ้านเป็นออฟฟิศ สื่อหลายแห่งก็เริ่มตีข่าวขุดคุ้ยเรื่องราวสนุกๆ มาชวนขบคิด ให้เราได้สนุกสนาน บางส่วนก็เริ่มชี้ชวนว่านักคิด นักเขียน นักทฤษฎีบิ๊กเนมก็เคยเจอโรคระบาด กักกันตัวเอง แถมยังผลิตงานที่เราคุ้นเคย อยู่ยั้งยืนยงมาเป็นร้อยๆ ปี โดยเฉพาะสมัยศตวรรษที่ 18 ที่ยุโรปและทั่วโลกเผชิญกับกาฬโรคหรือห่าลง เหล่าบูรพนักคิดล้วนผ่านการทำงานจากที่บ้าน ทั้งรับมือกับโรคระบาดและจัดการผลิตงานกันอย่างเป็นล่ำเป็นสัน

ส่วนหนึ่งเป็นกำลังใจว่าไอ้ภาวะถูกบังคับให้โดดเดี่ยวอาจมีข้อดีของมันอยู่ นักคิดเช่น Isaac Newton หรือกระทั่ง William Shakespeare เองก็ต่างค้นพบและผลิตงานชั้นยอดในเวลาที่ดูสิ้นหวังเช่นนี้ มีหลักฐานว่านิวตันไปสังเกตแอปเปิลตอนหลบโรคในช่วงกลางศตวรรษที่ 17 ในขณะที่เชกสเปียร์ที่มีชีวิตอยู่ในช่วงต้นศตวรรษนั้นก็เจอโรคห่าเหมือนกัน และสันนิษฐานว่าผลงานสำคัญหลายชิ้น เช่น King Lear ก็เขียนขึ้นในช่วงหลบโรคภัย โรงละครปิด และการใช้ชีวิตในห้วงเวลาแห่งการระบาดนั้นส่งผลต่อผลงานของเชกสเปียร์อย่างลึกซึ้ง

พอพูดถึงนักคิด นักเขียน ก็ดูเหมือนว่าเหล่านักเขียนนี่เองต่อให้ไม่มีการหลบโรคหรือ quarantine ก็ดูจะเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการทำงานที่บ้าน ต้องพยายามจัดการระหว่างงานและชีวิตส่วนตัวให้ทั้งสองส่วนนั้นดำเนินต่อไปได้อย่างมีคุณภาพ

ดังนั้นนักทำงานที่บ้านระดับ beginner อย่างเราๆ ถ้ารับฟังและเรียนรู้จากมือโปรก็น่าจะได้เทคนิคหรือเคล็ดลับบริหารชีวิตจิตใจกันต่อไป เป็นการบริหารชีวิตช่วงห่าลงโดยไม่ให้ห่ากิน

annus mirabilis–year of wonders, Isaac Newton

Portrait of Isaac Newton (1642-1727). This a copy of a painting by Sir Godfrey Kneller (1689)

ในยุคของไอแซก นิวตัน เขาเจอโรคระบาดใหญ่จนต้องกักตัวตั้งแต่สมัยเป็นนักศึกษา ทำให้ได้ใช้เวลาศึกษาสังเกตสิ่งต่างๆ จนนำมาซึ่งฐานความรู้และการค้นพบสำคัญๆ เช่นแรงโน้มถ่วง

เพื่อไม่ให้งง ตามลำดับเวลาแล้วเชกสเปียร์อยู่ในห้วงเวลาก่อนหน้านิวตัน เป็นยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ สมัยของเชกสเปียร์จะอยู่ราวๆ ปลายศตวรรษที่ 16 – ต้นศตวรรษที่ 17 (1560-1610s) ในขณะที่นิวตันมีชีวิตอยู่กลางๆ ศตวรรษค่อนไปปลาย จะเข้าศตวรรษที่ 18 แล้ว ยุคของเชกสเปียร์จึงเจอโรคระบาดทั้งกาฬโรคและฝีดาษบ่อยกว่ายุคหลัง

แต่จะขอกล่าวถึงนิวตันก่อน เพราะกรณีของนิวตันที่ขณะนั้นยังไม่มีบรรดาศักดิ์ เป็นเพียงนักศึกษาหนุ่มน้อยวัย 20 ต้นๆ จาก Trinity College อันโด่งดังแห่งเคมบริดจ์ ในปี 1665 ลอนดอนเผชิญกับกาฬโรคระบาดครั้งใหญ่ ในตอนนั้น–เหมือนกับตอนนี้ภาคส่วนต่างๆ รวมถึงมหาวิทยาลัยปิดตัวลงชั่วคราว เคมบริดจ์เองก็ส่งเหล่านักศึกษากลับบ้าน ให้เรียนรู้ด้วยตัวเองไปก่อน พ่อหนุ่มน้อยนิวตันก็กลับไปใช้ชีวิตหนีโรค กระทำการ social distancing before it was cool ที่ Woolsthorpe Manor คฤหาสน์ของครอบครัวที่อยู่ห่างไป 60 ไมล์จากเคมบริดจ์

Woolsthorpe Manor–west facade

ณ ที่แห่งนั้น ขวบปีแห่งอิสรภาพ นิวตันใช้ขวบปีแห่งการหลีกเร้นไปกับการศึกษาเรียนรู้ ด้วยความเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัยที่มีนิสัยรักความรู้ นิวตันถึงขนาดเขียนไว้ในบันทึกว่า ช่วงปีของการหนีโรคของเฮียแกนั้นเป็นช่วงปีแห่งความมหัศจรรย์ (year of wonders หรือเป็นภาษาละตินแสนเก๋ว่า annus mirabilis)

นอกจากเป็นคนใฝ่รู้แล้ว การหนีโรคก็คงเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้นิวตันไม่สามารถไปเที่ยวเล่นได้คล้ายกับเราๆ ท่านๆ ในตอนนี้ นิวตันจึงบริหารจัดการเวลา จัดตารางเรียน เพิ่มเวลารู้ ศึกษาสังเกต ทดลองอะไรสารพัดในพื้นที่บ้านอันเป็นเขตกักกันโรครูปแบบหนึ่งนั่นแหละ

กลายเป็นว่าการใช้เวลาโดดเดี่ยวอยู่กับตัวเอง ไม่ได้ตกอยู่ใต้การควบคุมของอาจารย์ นิวตันสามารถคิดนี่ทดลองนั่น สังเกตอะไรได้ตามแต่ใจต้องการ และนำไปสู่ความรู้สำคัญที่กลายเป็นรากฐานของโลกวิทยาศาสตร์สมัยใหม่เลยทีเดียว

นิวตันศึกษาวิชาคณิตศาสตร์ บทเรียนแรกๆ ที่ทำคือแก้โจทย์ต่างๆ และโจทย์ที่คิดๆ แก้ๆ นั้นนำไปสู่รากฐานของแคลคูลัส ต่อมาแกก็ไปจัดหาปริซึมมา เอามานั่งสังเกต ส่องดูอยู่ในห้องนอน จนพบว่าแสงกระจายตัวได้ นำไปสู่ทฤษฎีว่าด้วยการรับภาพ (optics) และแน่นอนที่คฤหาสน์บ้านไร่นั้นก็เป็นที่สถิตของต้นแอปเปิลในตำนาน ที่เล่าขานกันว่าลูกของมันตกใส่หัวของนักศึกษาหนุ่ม

Isaac Newton’s legendary apple tree

ไอ้ตำนานหล่นใส่หัวอาจจะใส่สีตีไข่ แต่ต้นแอปเปิลมีจริง และมีบันทึกในจดหมายของผู้ช่วยนิวตันว่าเขาคิดเรื่องแรงโน้มถ่วงจากการใช้เวลาในสวนและเห็นลูกแอปเปิลหล่น ผู้ช่วยได้ยินแกพึมพำเรื่องระยะและการตกอิสระ จะสูงแค่ไหน สูงจากดวงจันทร์เลยดีไหม คือสิ่งที่นิวตันพูดกับตัวเอง ไม่ได้พูดกับตุ๊กตา

กาฬโรคที่ระบาดใหญ่ในปี 1665 ถือเป็นการระบาดหนักครั้งท้ายๆ ที่ยุโรปเผชิญ ก่อนเริ่มมีวิทยาการ ความเข้าใจเรื่องจุลชีพ เชื้อก่อโรค และการมาถึงของสาธารณสุข

to drive infection from the dangerous year, Venus and Adonis

The portrait of William Shakespeare acquired by the National Portrait Gallery in 1856

กระเถิบขึ้นมาอีกครึ่งร้อยปีในยุคเอลิซาบีธัน วิลเลียม เชกสเปียร์ ก็คล้ายๆ กับปวงชนร่วมสมัย คือล้วนเป็นเหยื่อและได้รับผลกระทบโดยตรงจากโรคระบาด เขาเผชิญความสูญเสียจากโรคระบาดมาทั้งชีวิต ตั้งแต่การเสียพี่น้องชาย-หญิงไปถึง 3 คนในวัยเด็ก แถมยังมาสูญเสียลูกชายวัย 11 ขวบในปี 1596 อีก

ตลอดชีวิตการทำงานของเชกสเปียร์เจอกับการระบาดใหญ่ถึง 3 ครั้ง คือในปี 1593, 1603 และ 1608 ทุกครั้งนำไปสู่การปิดโรงละครและการสูญเสียทั้งนักแสดงและเพื่อนร่วมงานของ The Globe โรงละครที่มีชื่อเสียงที่สุดแห่งหนึ่งของยุค

The Globe Theater, London, UK

การระบาดแต่ละครั้งกระทบกับชีวิตของเฮียแกโดยตรงและทำให้แกกลัวโรคระบาดอย่างจับจิตจับใจ แต่ในการระบาดสำคัญช่วงกลางคนคือปี 1603 ที่แม้จะกระทบกับการงานโดยตรงจนต้องปิดโรงละครไป แต่ก็มีนักวิชาการชี้ให้เห็นว่าทั้งโรคระบาดและการระบาดครั้งสำคัญนี่แหละทำให้เชกสเปียร์ผลิตบทละครสำคัญที่กลายเป็นหมุดหมายของวรรณคดีอังกฤษออกมาได้

งานของเชกสเปียร์ดูจะเกี่ยวกับโรคระบาดไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ผลงานสำคัญๆ ส่วนหนึ่งได้รับอิทธิพลจาก The Decameron วรรณคดีอิตาเลียนที่พูดถึงการเล่าเรื่องย่อยๆ เพื่อฆ่าเวลาในขณะที่หลบหนีจากโรคระบาด โครงเรื่องและสไตล์ในเรื่องย่อยของ The Decameron ส่งอิทธิพลต่อผลงานของเชกสเปียร์ เช่น Cymbeline, The Merchant of Venice และ All’s Well That Ends Well

ยุคเอลิซาบีธันเป็นยุคที่เมืองเริ่มเจริญ หนาแน่นขึ้น ทางโลกและทางธรรมปะทะกันอยู่เนืองๆ โลกยังมีกลิ่นอายและอิทธิพลของศาสนจักร ในขณะเดียวกันการเฟื่องฟูของวิทยาการก็นำไปสู่ความรู้และความสุขทางโลก ยุคนั้นการละครในฐานะความบันเทิงฟื้นฟูขึ้น ทำให้ความรู้กรีก-โรมันเติบโตขึ้นพร้อมกัน แต่อนิจจา ทั้งเมืองที่หนาแน่นขึ้น กิจกรรมทางศาสนา และโรงละครนั้น เป็นกิจกรรมทางสังคมชั้นดีที่นำไปสู่การระบาดได้

ในยุคนั้นเชื่อว่าโรคระบาดคืออากาศพิษ การหายใจรดกันในพื้นที่เช่นโรงละครทำให้ติดโรค แถมยังมองว่าโรงละครเป็นแหล่งของสิ่งผิดศีลธรรม นักบวชผู้เคร่งศาสนาจึงก่นด่าว่าโรคระบาดเกิดจากบาป ละครคือบาป โรคระบาดก็เกิดจากละครไง แต่ในทางกลับกันทั้งกิจกรรมทางศาสนาและละครก็ล้วนเอื้อต่อโรคติดต่อทั้งคู่

ด้วยความที่ชีวิตรายล้อมด้วยโรค เราอาจอนุมานได้ว่าเชกสเปียร์เองก็คงได้รับผลกระทบและในทางกลับกันกลายเป็นแรงบันดาลใจให้กวีเอกด้วยเช่นกัน สำนวนแบบเชกสเปียร์ก็มีการอ้างถึง มีอุปมาความเปรียบที่อ้างอิงโรคระบาดอยู่บ่อยครั้ง คนส่งสาส์นในเรื่อง Romeo and Juliet เดินทางมาถึงล่าช้าจนเกิดโศกนาฏกรรมความรักขึ้นก็เพราะเจอโรคระบาด การใช้อุปลักษณ์ (metaphor) ของโรคระบาดก็เป็นความเปรียบที่ใช้อธิบายความย่ำแย่ การถูกกัดกิน ซึ่งล้วนสะท้อนภาพของกรุงลอนดอนที่ทั้งเต็มด้วยโรคระบาดจริงๆ และโรคระบาดทางความหมายจากสังคมที่เสื่อมทราม

ในปี 1593 โรงละครถูกปิดเพราะโรคระบาด ในการระบาดครั้งนั้นโรงละครถูกปิดถึง 6 เดือน เชกสเปียร์พักจากงานละคร หันไปแต่งกวีนิพนธ์ขนาดยาวเรื่อง Venus and Adonis และ The Rape of Lucrece กวีนิพนธ์ Venus and Adonis กลายเป็นบทกวีโรแมนซ์ที่ประสบความสำเร็จเรื่องหนึ่ง กระทั่งตัวเรื่องเองยังมีความเปรียบที่พูดถึงโรคระบาดด้วย ฉากที่เทพีแห่งความรักขอรอยจูบจากหนุ่มมนุษย์ยังใช้ความเปรียบของการติดเชื้อและการรักษาโรคมาสมอ้าง เทพีบอกว่ารอยจูบและลมหายใจ–ความรักนั้นช่วยขับไล่โรคาและกำจัดกาฬวิบัติได้ (to drive infection from the dangerous year–the plague is banish’d by thy breath.)

กระเถิบมาอีกนิดในต้นทศวรรษ 1600 ลอนดอนเผชิญกับการระบาดครั้งมโหฬารต่อเนื่องกันถึง 2 ครั้ง รอบแรกคือการระบาดในปี 1603ในครั้งนั้นลอนดอนสูญเสียประชากรไปถึง 1 ใน 10 มีรายงานการเสียชีวิตทั้งปีสูงถึง 33,000 ราย หลังจากนั้นก็มีการระบาดย่อยและปิดโรงละครอีกครั้งในปี 1606

ในปีนั้นเอง James Shapiro นักวรรณคดีและศาสตราจารย์ด้านวรรณคดีเปรียบเทียบ ผู้เชี่ยวชาญเรื่องเชกสเปียร์และประวัติศาสตร์สมัยใหม่ช่วงต้น (early modern period) เสนอว่า ช่วงที่เชกสเปียร์หยุดงาน ปิดโรงละคร ในปีนี้แหละที่ผลิตผลงานสำคัญออกมาเมื่อต้องกักกันตัวเอง คือ King Lear, Macbeth, และ Antony and Cleopatra

แน่นอนว่าเชกเสปียร์คือหนึ่งในผู้รู้รอบ แกไม่ได้เป็นกวีอย่างเดียว แกเป็นหุ้นส่วนโรงละคร นักแสดง ผู้จัด ผู้จัดการ ที่ต้องบริหารจัดการให้กิจการละครอยู่ต่อได้ ไหนจะการสืบสาวคอนเนกชั่นกับราชสำนัก ทำความเข้าใจผู้ชม สร้างละครที่เหมาะกับรสนิยมอันหลากหลาย ไหนจะจัดการเรื่องฉาก มุมมอง และอีกสารพัดเรื่อง

ดังนั้นในช่วงปีที่โรงละครปิดเชกสเปียร์จึงผลิตงานเขียนได้มากมาย พบปะพูดคุยกับราชสำนักสำหรับงานรื่นเริงและพิธีที่ถูกเลื่อนถูกงดในช่วงหดหู่ซึมเซาจากการระบาดใหญ่ติดๆ กัน และแน่นอนว่าบทกวีสำคัญ King Lear ก็แสดงครั้งแรกหน้าพระพักตร์พระเจ้าเจมส์ที่ 1ใน Boxing Day หลังวันคริสต์มาสช่วงปลายปี 1606 ปีเดียวกันกับการระบาดใหญ่นั่นเอง

สุดท้ายก็ไม่เชิงว่าเป็นการพลิกวิกฤตเป็นโอกาสอะไรทำนองนั้น แต่ชีวิตไม่สิ้นก็ดิ้นต่อไป และในยุคที่เราเริ่มทำงานจากที่บ้าน ในห้วงเวลาที่โรคห่าลงปอดเช่นนี้ เราเองก็อาจตกอยู่ในภาวะที่ไม่ได้แย่มาก คือไม่ตาย ยังพอทำงานต่อได้ และในทางกลับกันก็ถือว่าอาจจะพอมีเวลาได้ผลิตงาน ทำงานที่เรารัก ถือเป็นความท้าทายว่าเรารักงานที่ทำอยู่หรือเปล่า และเป็นการทดสอบบริหารความรู้สึกกับงาน การจัดการพื้นที่บ้านและพื้นที่ทำงาน การจัดการระหว่างชีวิตส่วนตัวและชีวิตทางอาชีพไปในตัว

เอาเป็นว่าไหนๆ ก็ยังไม่ตายหรือไม่สาหัสจากตัวโรคโดยตรง การจัดการให้ชีวิตไม่พัง ไปต่อได้ ก็น่าจะพอได้อยู่แหละ

รู้ว่าเป็นเรื่องยาก แต่อย่างน้อยรอดจากโรคมาได้ก็บูรณะร่างกายและจิตใจ ทำงานที่เรารัก ใช้ชีวิตที่เรามีกันต่อไป

อ้างอิง

brainpickings.org

reference.com

theatlantic.com

theguardian.com

theguardian.com/lifeandstyle

washingtonpost.com

william-shakespeare.classic-literature.co.uk

เครดิตภาพ 

nationaltrust.org.uk

The post รักงานเมื่อคราวห่าลง นักคิดใหญ่ work from home อย่างไรไม่ให้ห่ากิน appeared first on a day magazine.

ช่วงปลายปีแบบนี้ กิจกรรม ‘การเลือกของขวัญ’ ดูจะเป็นอีกหนึ่งกิจกรรมที่เราทั้งสนุกกับการได้เลือกสรร ซื้อหาข้าวของที่เหมาะสม สนุกไปกับการคิดหาวิธีการห่อให้สวยงาม ได้นึกภาพว่าการที่ของที่เราคิดมาเป็นอย่างดีนี้ไปอยู่ในมือของอีกฝ่ายหนึ่ง เขาจะรู้สึกยังไงนะ จะชอบหรือเปล่า

แต่ในทางกลับกัน การซื้อของขวัญก็ดูจะประกอบขึ้นด้วย ‘ความหนักใจ’ บางอย่าง การเลือกของขวัญลึกๆ เต็มไปด้วยความยากเย็น เราซื้ออะไรถึงจะเหมาะ หลายครั้งที่เราประสบปัญหาว่า ซื้อของขวัญอะไรดีนะ ในหัวของเราจะเต็มไปด้วยการคิดคำนวณ การประเมินถึงหลายๆ อย่างที่แสนจะซับซ้อนเกินกว่าแค่ตัวเลข ของขวัญชิ้นนี้มันจะแสดงถึงความสัมพันธ์ของเราไหมนะ เขาเคยให้อะไรเราหรือเปล่า สถานะของเราและผู้รับเป็นยังไง ของขวัญชิ้นนี้จะต้องเป็นทั้งตัวแทนของตัวเรา ในขณะที่ก็ต้องเหมาะสมกับอีกฝ่ายด้วย 

ฟังดูอาจจะเวอร์ไปหน่อย แต่เชื่อเถอะว่า แทบทุกครั้งการซื้อของขวัญให้คนอื่นยากเย็นกว่าการซื้อของใช้เองหลายเท่านัก

ไอ้เจ้าการแลกเปลี่ยนของขวัญที่ดูจะเป็นกิจกรรมสามัญนี้ถือเป็นอีกหนึ่งกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่แสนสำคัญ เก่าแก่และซับซ้อนของมนุษยชาติ นักมานุษยวิทยาบางคนมองว่าการแลกเปลี่ยนของขวัญเป็นกระบวนการสำคัญที่ทำให้มนุษย์เรารักษาและถักสานความสัมพันธ์ตั้งแต่ระดับบุคคล ยั่งยืนจนเป็นส่วนหนึ่งของอารยธรรมของเรา

ของขวัญกับธุรกรรมของสัญญาใจ

คำว่าของขวัญ หรือ gift ด้วยตัวมันเองเป็นคำที่ค่อนข้างพิเศษ แต่เดิมในยุคโบราณมักสื่อถึงความสัมพันธ์พิเศษต่างๆ ที่มี ‘ของขวัญ’ เป็นสื่อกลาง เช่นความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับเทพเจ้าที่มักมีเครื่องเซ่นสังเวยและของขวัญจากเบื้องบนเป็นสื่อกลาง ในขณะที่ความสัมพันธ์ระหว่างอาณาจักร ระหว่างชนเผ่าต่อชนเผ่า กระทั่งระหว่างตระกูลต่อตระกูลก็มักจะมีการให้และแลกเปลี่ยนของขวัญเป็นพิธีกรรมสำคัญ

Marcel Mauss เป็นหนึ่งในนักมานุษยวิทยาที่สนใจการให้ของขวัญ และมองการให้ของขวัญระบบเศรษฐกิจที่พิเศษขึ้นมาอีกชั้นหนึ่ง คือเวลาเรานึกถึงความสัมพันธ์ของมนุษย์ เราจะนึกถึงระบบตลาด การแลกเปลี่ยนซื้อ-ขายที่มีการกำหนดราคา แลกเปลี่ยนมูลค่า ซื้อ-ขายแลกเปลี่ยนตามข้อตกลงแล้วก็จบ แต่ระบบของขวัญเป็นอีกรูปแบบการแลกเปลี่ยนของมนุษย์ที่มีสัญญาใจเป็นที่ตั้ง และสัญญาใจนี้ก็นำไปสู่การสานความสัมพันธ์ที่ต่อเนื่องกันไปเรื่อยๆ 

ในงานเขียนสำคัญ The Gift: The Form and Reason for Exchange in Archaic Societies ในปี 1952 เขาอธิบายว่าระบบของขวัญไม่ได้ประกอบขึ้นแค่การแลกเปลี่ยนธรรมดาสามัญเท่านั้นแต่การให้ของขวัญยังมีนัยของการตอบแทนซึ่งกันและกัน และเป็นพันธะสัญญา การแลกเปลี่ยนของขวัญเป็นการแลกเปลี่ยนเชิงสัญลักษณ์ว่าเรามีการพึ่งพาตอบแทนซึ่งกันและกันที่ไม่ได้หยุดอยู่แค่ทรัพย์สมบัติเพียงอย่างเดียว เช่นการแลกเปลี่ยนของสังเวยแลกกับความเมตตาของพระผู้เป็นเจ้า การให้เสบียงหรือข้าวของบางอย่างเพื่อแลกกับความคุ้มครองหรือความมั่นคงจากชนเผ่าที่แข็งแรงกว่า

ฟังดูอาจจะรู้สึกยี้ว่า เอ๊ะ การให้ของขวัญมันจะเป็นเรื่องของการตอบแทน หรือคาดหวังการตอบแทนไม่งามสิ แต่จริงๆ แล้ว การต่างตอบแทน (reciprocity) เป็นสิ่งที่ทำให้ความสัมพันธ์ในทุกระดับดำเนินต่อไปผ่านการแลกเปลี่ยนของขวัญซึ่งกันและกัน มันเหมือนกับว่าตราบใดที่เรายังมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน เราเองก็ยังจะให้และคาดหวังของขวัญแลกเปลี่ยนกันต่อไปเรื่อยๆ และกำไรของการแลกเปลี่ยนของขวัญก็คือการเพิ่มพูนในมิติทางสังคม เป็นกำไรที่ซับซ้อนไปกว่าตัวเงิน 

กำไรของการไม่มีกำไร และศิลปะของสัญญาใจ

เรื่องของขวัญ การให้และการรับในฐานะวัฒนธรรมของมนุษย์เป็นสิ่งที่นักคิดและนักทฤษฎีแสนจะหลงใหล โดยเฉพาะเจ้าคำว่าต่างตอบแทนที่ว่ามันมีความลึกลับซับซ้อนในการให้เพื่อรักษาสถานะกันอีท่าไหน ในปี 1965 มาร์แชล ซาห์ลินส์ เจ้าของประโยคเปิดตัวว่าถ้าเรามอบของขวัญให้เพื่อน ของขวัญนั้นจะนำไปสู่มิตรภาพเสนอข้อสังเกตเรื่องการตอบแทนและการให้ของขวัญของเราไว้

แกอธิบายหนึ่งในการให้ของขวัญแบบทั่วไป generalized reciprocity หมายถึงการให้ของขวัญทั่วๆ ไป เช่น ให้ของขวัญวันเกิด หรือการซื้อของให้ในวาระพิเศษและไม่พิเศษต่างๆ ก่อนอื่นเขาบอกว่า เราก็ไม่ใช่พระโพธิสัตว์เนอะ (ขนาดพระโพธิ์สัตว์ยังหวังโพธิญาณเลย) การที่เราให้อะไรใคร ลึกๆ แล้วก็หวังการตอบแทนเสมอ แต่สิ่งสำคัญของการให้นั้นคือเราหวังการตอบแทน ‘ในอนาคต’ เช่นถ้าเราซื้อขนมเลี้ยงเพื่อนในตอนนี้ แล้วเพื่อนจะซื้อของคืนเรากลับในทันที เราก็จะรู้สึกว่า เฮ้ย มันไม่ใช่ แถมทำร้ายน้ำใจกันอีก แต่เราจะคาดหวังปฏิสัมพันธ์หรือการให้ในครั้งต่อๆ ไปว่าจะเกิดการให้กลับในอนาคต ในทำนองเดียวกันกับการให้ของขวัญวันเกิด ที่ถ้าเราเป็นผู้รับ เราก็คิดคำนึงว่า เอ้อ คราวหน้าเราต้องให้กลับเนอะ ให้อะไรดีนะถึงจะเหมาะสม

การห้ามไม่ให้ตอบแทนโดยทันที ถ้าอธิบายโดยนักคิดยุคต่อมานามว่า Pierre Bourdieu เราเรียกว่าคือการกลบเกลื่อนผลประโยชน์ (disinterest) หนึ่งในกลยุทธ์สำคัญคือการประวิงเวลาในการตอบแทน และอย่างที่บอกว่าการให้และการรับมันคือการแลกเปลี่ยน ดังนั้นความสนุกซับซ้อนของการให้และคืนของขวัญจึงเป็นการคิดคำนวณและวางกลยุทธ์ในการตอบแทนและเพื่อรักษาสมดุลและความสัมพันธ์อยู่เสมอ เช่นว่า เราได้มาตอนนี้แล้ว สักกี่นานเราถึงจะให้คืนดีนะ แล้วเราให้อะไรถึงจะเสมอกับบริบทอีกสารพัดสารพัน

นอกจากการให้ของขวัญโดยทั่วไปแล้ว การแลกของขวัญในโอกาสพิเศษ เช่นช่วงคริสต์มาสก็ยังอยู่ในข่ายความคิดเรื่องการแลกและรักษาความสุขความสัมพันธ์ของผู้คนเหมือนกันอยู่ดี เราอาจจะล่วงจากยุคที่การแลกเปลี่ยนนำไปสู่อะไรที่เป็นรูปธรรม เช่นเอาปลาไปแลกกองทัพ เอางาช้างไปแลกสถานะทางสังคม แต่ในทุกวันนี้การเลือกและให้ของขวัญก็ยังคงเป็นกิจกรรมที่เราได้เล่นสนุกไปกับโลกสมัยใหม่ และการแลกเปลี่ยนของขวัญซึ่งกันและกันก็แน่ล่ะว่ายังคงเป็นการรักษาความสัมพันธ์

เรามอบสิ่งที่ทำให้เรายังคงคิดถึงกัน เรายังมีความสุขกับการเอาเงินไปแลกของ และเอาของไปแลกของที่คาดว่าอีกฝ่ายน่าจะชอบ เป็นของที่สื่อว่าเรามีความสัมพันธ์และรู้จักอีกฝ่ายดีแค่ไหน เพื่อนเราคนนี้ชอบของแบบนี้ ชีวิตตอนนี้เป็นยังไง อยากได้อะไร 

ของขวัญที่เราบรรจงเลือกมาให้ต่างเป็นของที่ขอบคุณในความสัมพันธ์ที่เรายังคงมีกันและกันในชีวิตอยู่เสมอมา

รู้แบบนี้แล้ว ใครอยากจะเลือกซื้อของขวัญให้ถูกใจคนรับและรักษาความสัมพันธ์ระหว่างกัน และถ้าอยากบรรจงเลือกของขวัญให้กันละกัน ช่วงปีใหม่นี้ขอแนะนำให้ลองมาเลือกของขวัญกันได้ที่ เดอะมอลล์ ดีพาร์ทเมนต์สโตร์ สาขาบางแค บริเวณโซน Ladies’ Hall ชั้น 1 มีงาน Happy Go ‘Round Market ซูเปอร์มาร์เก็ตที่รวบรวมของขวัญปีใหม่ที่ทุกคนสามารถไปเลือกของขวัญได้เพื่อขอบคุณในความสัมพันธ์ที่ยังคงมีกันละกันได้ใน 6 โซนสุดสร้างสรรค์ ที่ เดอะมอลล์ ดีพาร์ทเมนต์สโตร์ สาขาบางแค บริเวณโซน Ladies’ Hall ชั้น 1 ได้แก่ โซน Cleaning Supplies อุปกรณ์ขจัดความวุ่นวาย, โซน Fresh สดใหม่ไม่ซ้ำใคร, โซน Frozen แช่แข็งความสวย, โซน Bakery อบ…อุ่น, โซน Import นำเข้าความสนุก และโซน Grab & Go ของมันต้องมี

ไปช้อปปิ้ง และ #ช้อปสนุกสุขAround กันให้จุใจได้แล้วตั้งแต่วันนี้ – 5 มกราคม 2563 เท่านั้นนะ

อ้างอิง

academia.edu/9502471/SOCIAL_ANTHROPOLOGY_GIFT_EXCHANGE

britannica.com/topic/gift-exchange

fieldnotesandfootnotes.wordpress.com/2011/12/29/marshall-sahlins-exchange-and-sociability-thoughts-on-yolngu-sociality/

newworldencyclopedia.org/entry/Gift_economy

palomar.edu/anthro/economy/econ_3.htm

rai.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/1467-9655.00036

The post วัฒนธรรมและความหมายชวนวุ่นวายในการแลกของขวัญที่ถักสานความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน appeared first on a day magazine.