ในวันนั้น สื่อแต่ละสำนักต่างเลือกใช้วิธีรายงานข่าวหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่ไลฟ์สถานการณ์สดๆ แบบวินาทีต่อวินาที ไปจนถึงรายงานเป็นข่าวด่วน แต่ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบไหน นักข่าวจากแทบทุกช่องที่อยู่ในเหตุการณ์นั้นต่างก็เปียกปอนไปด้วยน้ำสีม่วงที่เกิดจากการสลายการชุมนุม

นอกเหนือจากเรื่องการเมือง หนึ่งในประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดหลังเหตุการณ์คือการทำงานของนักข่าวเหล่านั้น

ในความชุลมุนวุ่นวาย มีอะไรที่นักข่าวควรเล่า? พวกเขาหลบหลีกอันตรายตรงหน้ายังไง​? ที่สำคัญ–อะไรทำให้พวกเขายังปักหลักรายงานข่าวในบริเวณนั้นทั้งที่กลุ่มผู้ชุมนุมพากันวิ่งหลบหมดแล้ว

เมื่อทำ a day ฉบับ News ในเดือนนี้เราจึงหอบเอาความสงสัยข้างต้นไปสอบถามนักข่าวภาคสนามตัวจริงที่อยู่ในเหตุการณ์จริงอย่าง ฐปณีย์ เอียดศรีไชย

ลงสนามเพื่อทำความรู้จักกับ ‘นักข่าวภาคสนาม’ ที่ชื่อได้ในบรรทัดต่อไป

“งานแรกในชีวิตของเราคือการเป็นเลขาผู้อำนวยการฝ่ายวิจัยเกี่ยวกับประกันชีวิต แต่ทำได้พักหนึ่งก็ค้นพบว่างานนี้ไม่ใช่ทางเลยลาออก พอดีกับที่ตอนนั้นเพื่อนที่เป็นนักข่าวแนะนำว่าสำนักข่าว INN เปิดรับนักข่าวอยู่ ด้วยความที่สนใจงานสื่อสารมวลชนอยู่แล้วและจบปริญญาโทด้านนี้มา เราเลยเข้าไปสมัคร ในวันรุ่งขึ้นหลังลาออกจากบริษัทเก่า เขาสัมภาษณ์และรับเราเข้าทำงานทันทีในวันถัดมาเพราะเหตุผลว่าดูหน่วยก้านใช้ได้ (หัวเราะ)

“เราเริ่มต้นงานข่าวที่ INN ในฐานะนักข่าวเศรษฐกิจในสื่อวิทยุ ในยุคนั้นการจะได้มาซึ่งเสียงเพื่อเอาไปลงข่าวต้องใช้เทปคาสเซตในการสัมภาษณ์ ดังนั้นถ้าว่ากันจริงๆ ประสบการณ์การทำงานภาคสนามของเราครั้งแรกคือตรงนั้นเพราะต้องออกไปสัมภาษณ์แหล่งข่าวด้วยตัวเอง แต่ถ้าเอาที่คนจำได้คือหลังจากนั้นไม่นานที่เราได้ทำข่าวในม็อบสมัชชาคนจน

“ตอนนั้นปี 2543 ม็อบสมัชชาคนจนเกิดขึ้นเพื่อเรียกร้องสิทธิที่ดินทำกิน กิจวัตรของเราตอนนั้นคือตื่น 6 โมงเช้าเพื่อไปม็อบที่อยู่ข้างทำเนียบรัฐบาล รอม็อบเคลื่อนไหวและทำข่าวตลอดทั้งวัน เสร็จประมาณเที่ยงคืนเราถึงนั่งรถเมล์กลับ ชีวิตวนแบบนี้ แต่นั่นเป็นครั้งแรกที่เรารู้สึกสนุกกับงานข่าว เรารู้สึกว่านี่คืองานที่ใช่ 

“เราได้เห็นภาคประชาชนและผู้ชุมนุมทำอะไรใหม่ๆ ทุกวัน เราได้เรียนรู้ว่าทุกอย่างที่เราชอบต่างรวมกันอยู่ในงานนี้ ตั้งแต่เรื่องการเมือง การทำกิจกรรม ไปจนถึงสิทธิภาคประชาชน แถมเรายังได้รับสิทธิในการบอกสังคมให้รับรู้ถึงเหตุการณ์ เพราะเหตุนี้เองที่ทำให้เราทำงานนี้มาโดยตลอดนับตั้งแต่นั้น

“หลักการทำงานของนักข่าวภาคสนามมีหลายข้อ แต่สิ่งที่เราคิดว่าสำคัญอย่างแรกคือการ ‘รู้ก่อน’ อย่างสมัยที่เราทำงานเป็นนักข่าวที่ทำเนียบ ในแต่ละวันเราต้องรู้กำหนดการของนายกฯ ว่าเขามีงานอะไร จะไปไหน ก่อนหน้านี้ให้สัมภาษณ์อะไรบ้าง ทุกเช้าเราต้องซื้อหนังสือพิมพ์อ่านเพื่อให้เข้าใจภาพรวมเสมอ หรือแม้กระทั่งถ้าเกิดกรณีนายกฯ หนีนักข่าวก็เป็นหน้าที่ของเราที่ต้องหาเขาให้เจอ เราต้องรู้ทะเบียนรถทุกคันของเขา รู้แม้กระทั่งว่าบ้านเขาอยู่ที่ไหน เผื่อวันไหนเราไม่ทราบกำหนดการก็ต้องไปเฝ้าหน้าบ้านตั้งแต่เช้า พูดง่ายๆ ว่าเราเป็นเหมือนนักสืบ แต่นี่คือสมัยก่อน

“ถ้าเป็นสมัยนี้ ยกตัวอย่างเช่นข่าวม็อบ เราต้องรู้ในคืนก่อนหน้าแล้วว่าพรุ่งนี้จะเกิดอะไรขึ้นที่ไหนบ้าง อย่างที่ The Reporters จะแจกแจงตั้งแต่กลางคืนว่าแต่ละคนต้องทำข่าวอะไร พรุ่งนี้ใครต้องไปไหน เพื่อที่จะได้เตรียมตัวให้พร้อมสำหรับแต่ละม็อบ ตั้งแต่เรื่องอุปกรณ์ไปจนถึงประเด็น ผู้ชุมนุมมีประเด็นไหนเราก็ต้องเตรียมข้อมูลเรื่องนั้น และระหว่างที่กระบวนการทั้งหมดเกิดขึ้นเราก็ต้องเช็กข่าวและความเคลื่อนไหวอื่นๆ นอกจากสิ่งที่เราโฟกัสอยู่ด้วย อย่างช่วงหนึ่งที่แกนนำประชาชนปลดแอกประกาศพักการชุมนุม ถึงเป็นวันพักแต่เราที่เกาะติดเรื่องนี้อยู่ก็ต้องเช็กข่าวอื่น ซึ่งตอนนั้นมีเหตุท่อแก๊สระเบิดที่บางบ่อพอดี เราก็ต้องทิ้งทุกอย่างและเด้งตัวไปทำข่าวเลย

“และนั่นแหละอีกเรื่องสำคัญ คือชีวิตนักข่าวภาคสนามต้องขึ้นอยู่กับเหตุการณ์”

“เมื่อเกิดเรื่องเราต้องไปทันที ดังนั้นสิ่งที่ตามมาคือนักข่าวภาคสนามต้องรู้ว่าจะไปที่เกิดเหตุให้ไวที่สุดยังไง เราต้องรู้จักพื้นที่เพื่อคำนวณเวลา และพอไปถึงเราก็ต้องรู้ว่าตรงนั้นมีอะไรเกิดขึ้น นั่นทำให้หลายครั้งระหว่างที่เดินทางไปเราต้องทำการบ้านและติดตามข่าวแบบวินาทีต่อวินาที ข่าวคืบหน้าไปถึงไหนแล้ว เรื่องที่เกิดขึ้นนี้มีเบื้องลึกเบื้องหลังยังไง ทุกอย่างต้องถูก ต้องเป๊ะ 

“ยกตัวอย่างทุกวันนี้ถ้าต้องไปทำข่าวน้ำท่วม นักข่าวภาคสนามต้องรู้ถึงขั้นว่าแม่น้ำสายนี้คือแม่น้ำอะไร ไหลมาจากที่ไหน ไหลไปที่ไหน ประเทศไทยมีเขื่อนอะไรบ้าง ต้องทำการบ้านทุกอย่างเพื่อที่ตอนไปถึงเราจะได้รายงานได้ทันที นี่เป็นอีกเรื่องที่สำคัญมาก เพราะนักข่าวมีความสำคัญต่อสังคม ข่าวจึงต้องแม่นยำ รวดเร็ว และน่าเชื่อถือ 

“สำหรับเรา นักข่าวภาคสนามคือคนแรกจริงๆ ที่ได้พบเจอเรื่องราว ดังนั้นเราจึงเป็นเหมือนผู้กำหนด Agenda Setting ให้สังคม เราคือผู้ตั้งคำถามกับสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นคนแรก ดังนั้นนักข่าวภาคสนามต้องรู้ลึกและพร้อมเททุกอย่างเพื่อเอาตัวเองไปยังที่เกิดเหตุให้เร็วที่สุด คุณต้องทำเพราะคุณคือนักข่าว คุณต้องรีบไปเอาข้อเท็จจริงมาให้คนดู และคุณต้องปรับตัวเข้ากับหน้างานให้ได้

“อย่างทุกวันนี้ที่มีการชุมนุมบ่อย นักข่าวภาคสนามก็ต้องปรับตัวเข้ากับการใช้ชีวิตบนท้องถนน เราต้องอดทน เพราะถ้าม็อบอยู่กลางแดดเราก็ต้องตากแดด ถ้าม็อบอยู่กลางฝนเราก็ต้องตากฝน หรือแม้กระทั่งถ้าม็อบถูกฉีดน้ำสลายการชุมนุมเราก็ต้องถูกฉีดน้ำ ม็อบจะเจออะไรเราก็ต้องเจอ เพราะเราคือผู้ที่ต้องอยู่ใจกลางเหตุการณ์ หน้าที่เราคือการรายงานข้อเท็จจริงของสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้าให้คนติดตาม ดังนั้นด้วยหน้าที่ที่เป็นแบบนี้ อีกหนึ่งสิ่งสำคัญของนักข่าวภาคสนามที่ตามมาคือหลักการ gatekeeper ที่ต้องกลั่นกรองข่าวสาร 

“ถ้าเป็นสมัยก่อนที่ข่าวออกทีวี การกลั่นกรองข้อมูลคือขั้นตอนของการตัดต่อและเอาข่าวมาเรียบเรียงใหม่เพื่อสรุปใจความที่เกิดขึ้นอย่างไม่บิดเบือน แต่กับตอนนี้ที่หลายครั้งเราใช้วิธีการไลฟ์ เราต้องคิดหน้างานมากขึ้น เช่นช่วงนี้ที่สถานการณ์การชุมนุมมีประเด็นละเอียดอ่อนอย่างสถาบันพระมหากษัตริย์ ตั้งแต่ได้ยินว่าการชุมนุมจะมีเรื่องนี้ เราคิดตั้งแต่แรกเลยว่าเราสามารถรายงานได้มากแค่ไหน เรื่องนี้หมิ่นเหม่ต่อการผิดกฎหมายหรือไม่ ทำให้ทุกครั้งเวลาอยู่ในม็อบ เวลาขยับกล้องเราต้องพยายามกวาดสายตาไปก่อนเพื่อเช็กภาพว่าเหมาะสมหรือเปล่า จะมีใครเดือดร้อนจากสิ่งที่เรานำเสนอไหม นี่คือสิ่งที่จำเป็นต้องทำ ซึ่งในมุมกลับกันเราก็เข้าใจที่อาจมีคนแย้งว่า ‘ทำไมไม่ถ่ายล่ะ ในเมื่อนั่นคือเหตุการณ์จริง’

“ในมุมเรา นี่คือหนึ่งในสิ่งที่เราต้องรับผิดชอบในฐานะนักข่าวภาคสนาม เราต้องคอยกรองสิ่งที่เกิดขึ้นและช่วยระวังในข้อกฎหมายไปพร้อมๆ กับเคารพในสิทธิเสรีภาพสื่อและประชาชน ดังนั้นสุดท้ายแล้วทุกวันนี้เราไม่ได้เกร็งหรือกลัวอะไรนะ เรารู้หน้าที่เราดีว่าต้องรายงานข่าวตามปกติ แต่การที่คิดแบบนี้ทำให้เราระมัดระวังและรับผิดชอบ เราคิดและศึกษากฎหมายเยอะมากว่ากับเรื่องเรื่องหนึ่งเรารายงานได้ขนาดไหน แต่ไม่เคยคิดถึงการหนีหายไปไม่รายงาน เพราะเราเชื่อว่านี่คือหน้าที่ ยิ่งถ้าเรื่องไหนเป็นปรากฏการณ์ในสังคมเรายิ่งต้องอยู่ตรงนั้น

“กับสถานการณ์ทางการเมืองช่วงนี้ เราคิดว่านี่เป็นช่วงเวลาที่สำคัญสำหรับอาชีพนักข่าว นี่เป็นช่วงเวลาที่ท้าทายมากสำหรับวงการสื่อสารมวลชนไทย โดยเฉพาะสื่อกระแสหลักที่ต้องเรียกความเชื่อมั่นของคนในสังคมกลับมา จากที่เคยมีความคิดว่า ‘ใครๆ ก็เป็นนักข่าวได้ ใครๆ ก็ไลฟ์ได้’ เราเชื่อว่าสถานการณ์ที่ไม่มั่นคงแบบนี้แหละที่สังคมต้องการความถูกต้องของคนที่ถูกเรียกว่า ‘สื่อมวลชน’ 

“ดังนั้นกับนักข่าวภาคสนาม นี่ถือเป็นหน้าที่ที่ต้องพิสูจน์ว่าประชาชนสามารถเชื่อถือพวกเราได้ ถ้าไม่อยากให้อาชีพนี้ตายไป เราต้องลุกขึ้นมาทำหน้าที่นี้อย่างจริงจัง

“สำหรับเราเอง เราทำงานนี้มา 20 ปีแล้ว งานนี้กลายเป็นชีวิตที่เราคิดว่าคุ้มเกินคุ้ม คือด้วยความเป็นฐปณีย์มันไม่ง่ายหรอก เราเจอผลกระทบหลายครั้งทั้งดอกไม้และก้อนอิฐ เราท้อนับครั้งไม่ถ้วน แต่จวบจนถึงวันนี้ก็ยังไม่มีสักข่าวที่เราเสียใจที่ได้ลงไปทำ เราภูมิใจกับทุกงานเพราะอาชีพนี้ให้อะไรเรามากมาย เราได้ทำสิ่งที่หลายคนไม่มีโอกาสได้ทำ ได้เห็นสิ่งที่หลายคนไม่มีโอกาสได้เห็น และได้เรียนรู้เรื่องใหม่ๆ จากการสัมภาษณ์แหล่งข่าวอยู่เสมอ

“ดังนั้นถ้ายังไหว เรายังคงลงสนามทำงานนี้ต่อไปเรื่อยๆ เพราะนี่คือความภูมิใจที่ยิ่งใหญ่ของเราแล้ว”

ข่าวของเครื่องใช้ของ ฐปณีย์

เป็นภาพชินตาที่ในสถานการณ์สำคัญเราจะเห็นนักข่าวภาคสนามอยู่ในเหตุการณ์เสมอ

ภาพจำที่หลายคนพอนึกออกคือนักข่าวในเสื้อกั๊กที่พยายามอยู่ในจุดที่ได้ข่าวที่ดีที่สุด แต่กับปี 2020 นี้ ภาพลักษณ์ภายนอกของนักข่าวภาคสนามนั้นเปลี่ยนไปมากตามเทคโนโลยี รวมถึงแพลตฟอร์มในการนำเสนอที่เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย

โอกาสนี้เราจึงชวน ฐปณีย์ มาทบทวนว่าทุกวันนี้เวลาออกไปทำข่าวภาคสนามอย่างเช่นการไปทำข่าวในม็อบ เครื่องแบบที่เธอคิดว่าเหมาะสมกับการรายงานข่าวในยุคปัจจุบันควรเป็นเช่นไร และสิ่งไหนคืออุปกรณ์ที่สำคัญ จำเป็น

โทรศัพท์หรือกล้องถ่ายรูป, ขาตั้ง, ไมโครโฟน 2 ตัว

นี่คืออุปกรณ์สำหรับถ่ายทอดสดที่ขาดไม่ได้ ฐปณีย์เน้นย้ำว่านอกจากคุณภาพที่ต้องพอรับได้แล้ว การมีอุปกรณ์แต่ละอย่างสำรองไว้
คือสิ่งจำเป็นเช่นกัน อย่างในกรณีของไมโครโฟนยิ่งจำเป็นต้องมีสำรองเพราะเสี่ยงที่จะโดนน้ำและเสียหายมากที่สุด

รองเท้า

ฐปณีย์แนะนำว่าหนึ่งในหลายสิ่งที่นักข่าวภาคสนามควรลงทุนคือรองเท้า ในเมื่อการทำข่าวต้องอาศัยการเดินหรือวิ่งในบางกรณี การลงทุนซื้อรองเท้าที่ซัพพอร์ตเป็นอย่างดีจะช่วยให้ทำงานราบรื่นขึ้น

หมวกกันน็อก, แว่นตา, หน้ากากกันแก๊สน้ำตา

อุปกรณ์ป้องกันการสลายการชุมนุมที่อาจมีเหตุการณ์รุนแรงและใช้แก๊สน้ำตา แม้โอกาสเกิดขึ้นน้อย แต่ฐปณีย์บอกว่ามีไว้ก่อนดีกว่า เพราะเคยตกอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องใช้แต่ไม่มีจนต้องแสบตามาแล้ว

เสื้อ, กางเกง

แน่นอนว่าเครื่องแต่งกายจะต้องเป็นแบบที่ใส่สบาย เคลื่อนไหวได้คล่องตัว แต่ฐปณีย์บอกว่าถ้าเสื้อมีโลโก้ของสำนักข่าวด้วยจะดีมาก เพราะสิ่งนี้เป็นตัวบอกแก่คนภายนอกได้อย่างดีว่าเรามาในฐานะสื่อมวลชน

ร่ม, เสื้อกันฝน

นอกจากกันฝนตกฟ้าร้องแล้ว ร่มกับเสื้อกันฝนยังมีไว้เพื่อป้องกันการสลายการชุมนุมที่ใช้แรงดันน้ำ ฐปณีย์ยังแนะนำเสริมว่าควรเป็น
ร่มคันเล็กๆ ที่ใส่ในกระเป๋าเป้ได้

เป้

เป้คือไอเทมที่ขาดไม่ได้ เพราะมีไว้บรรจุของสำคัญต่างๆ ติดตัว ส่วนขนาดขึ้นอยู่กับสิ่งของที่แต่ละคนพกลงสนามข่าว แต่ก็ไม่ควรบรรจุสิ่งของหนักจนเกินไป เพราะแทนที่จะอำนวยความสะดวกอาจกลายเป็นภาระ

ปลอกแขนนักข่าว

ปลอกแขนที่ต้องทำเรื่องรับจากศูนย์ประสานงานสื่อมวลชนในสถานการณ์การชุมนุม (ศปสช.) ด้วยสีสะท้อนแสงทำให้หลายคนสังเกตได้ง่ายว่าคนใส่คือสื่อมวลชน ปลอกแขนนี้จะคอยอำนวยความสะดวกเมื่อต้องเข้าพื้นที่ที่จัดไว้ให้นักข่าวโดยเฉพาะ รวมถึงในกรณีเกิดเหตุร้ายแรงอย่างการสลายการชุมนุม เจ้าหน้าที่จะสามารถแยกแยะได้ว่าใครคือสื่อมวลชนหรือผู้ชุมนุม

พาวเวอร์แบงก์ 5 อัน

เมื่อระหว่างรายงานข่าวไม่สามารถหยุดพักไปชาร์จแบตเตอรี่อุปกรณ์ต่างๆ ได้ พาวเวอร์แบงก์จึงเป็นอุปกรณ์สำคัญที่ทำให้เกาะติดรายงานข่าวได้โดยไม่สะดุด ฐปณีย์แนะนำว่าการมีสำรองไว้ 5 อันจะทำให้อุ่นใจที่สุด โดยพาวเวอร์แบงก์ทุกอันต้องชาร์จให้เต็มก่อนลงพื้นที่

เสื้อคลุมนอก

สาเหตุหลักๆ ที่ควรใส่เสื้อคลุมนอกคือการใช้ประโยชน์ในฐานะการเก็บของ ยิ่งมีช่องในเสื้อคลุมมากเท่าไหร่ก็ยิ่งดี เผื่อเอาไว้เก็บของที่หยิบใช้บ่อยๆ ได้อย่างทันท่วงที

The post “ความเป็นฐปณีย์ไม่ง่าย แต่ไม่มีสักข่าวที่เราเสียใจที่เคยทำ” ฐปณีย์ เอียดศรีไชย appeared first on a day magazine.

ในทางวิทยาศาสตร์ สีแดงเป็นสีที่สามที่ตาของมนุษย์สามารถมองเห็นรองจากสีขาวและสีดำ สำหรับผู้ป่วยที่ได้รับความกระทบกระเทือนจนสูญเสียความสามารถในการมองสีเป็นการชั่วคราว สีแดงเป็นสีแรกที่สายตาสามารถกลับมามองเห็นได้เมื่อร่างกายใกล้กลับมาเป็นปกติ

ในทางภาษา ไม่ว่าสีแดงจะถูกเรียกต่างกันยังไง แต่เมื่อถูกวางไว้ตามลำดับสีแดงมักอยู่เป็นสีที่สามตามหลังสีขาวและสีดำในตารางคำศัพท์อยู่เสมอ หนึ่งในเหตุผลที่ดูจะเข้าท่าอธิบายว่าเพราะสีแดงเป็นสีที่อยู่ใกล้มนุษย์มาตั้งแต่ยุคโบราณ เลือดของมนุษย์เป็นสีแดง บรรดาสัตว์ต่างๆ ที่ถูกล่ามาเป็นอาหารก็ล้วนมีเลือดและเนื้อเป็นสีแดง แม้แต่ดินแดงซึ่งเป็นดินผสมกับแร่เหล็กก็สามารถพบได้ตามธรรมชาติ

สีแดงในภาพวาดยุคก่อนประวัติศาสตร์

สีแดงมีอยู่ทุกที่ ต่างจากสีฟ้าที่เห็นได้แค่บางเวลาและต้องเงยหน้าถึงจะมองเห็น นั่นอาจเป็นเหตุที่ศิลปะในยุคแรกๆ ของมนุษย์มักใช้สีแดงเป็นส่วนประกอบหลัก อย่างภาพวาดเก่าแก่ในสเปน (ย้อนอายุกลับไปได้ไกลถึง 16,500-15,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช) ที่มีการใช้รงควัตถุธรรมชาติอย่างออเกอร์มาใช้เพื่อให้ได้สีแดง

เพราะสีแดงเป็นสีเดียวกับเลือดและหัวใจ สีแดงจึงยังมีความหมายสื่อถึงความรักและมีความเชื่อว่าการสวมเครื่องประดับสีแดงจะทำให้ผู้สวมใส่โชคดีเรื่องความสัมพันธ์ เช่น คาร์เนเลียน เครื่องประดับสีแดงที่เป็นที่นิยมในยุคก่อนประวัติศาสตร์ ชาวอียิปต์โบราณนิยมนำคาร์เนเลียนมาแกะเป็นลูกปัดเพื่อประดับกับจี้ทองรูปเทพี Hathor เทพีแห่งรักที่เชื่อกันว่าจะประทานพรเรื่องความสัมพันธ์และความสุข ต่อมาในยุคโรมัน มีเรื่องเล่าว่าเจ้าสาวจะสวมผ้าคลุมไหล่สีแดงเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของความรักและความซื่อสัตย์ ส่วนในประเทศจีน สีแดงยังเป็นสีมงคลในพิธีสมรสมาจนถึงปัจจุบัน

สีแดงและความรัก ตำนานดอกคาร์เนชั่นของกษัตริย์สเปน

ดอกคาร์เนชั่นสีแดงเป็นดอกไม้ประจำชาติที่อยู่คู่กับประเทศสเปนมาหลายร้อยปี เรามักคุ้นภาพนักเต้นระบำฟลามิงโก้ประดับดอกไม้สีแดงอยู่บนเรือนผม ดอกไม้ที่ว่ามีตำนานความรักของกษัตริย์และราชินีซ่อนอยู่ เรื่องนี้ย้อนกลับไปในศตวรรษที่ 16 เมื่อกษัตริย์ชาร์ลส์ที่ 1 แห่งสเปนได้นำดอกคาร์เนชั่นสีแดงเข้ามาปลูกในสเปนเพื่อเป็นเครื่องหมายแทนความรักของพระองค์กับราชินีอิซาเบลล่า

Red Carnations by Johan Laurentz

อิซาเบลล่าเกิดในปี 1503 พระองค์เป็นลูกสาวคนโตของอิมมานูเอลที่ 1 กษัตริย์แห่งโปรตุเกส ในยุคที่สเปนและโปรตุเกสมั่งคั่งยิ่งใหญ่ ชีวิตของอิซาเบลล่าสมบูรณ์แบบไม่มีบกพร่องและเมื่อถึงวัยที่ต้องแต่งงาน พระมารดาของพระองค์ก็ประกาศชัดว่าลูกสาวคนนี้จะต้องแต่งงานกับกษัตริย์หรือลูกชายสายตรงของกษัตริย์เท่านั้น

ตัวเลือกอันดับ 1 ของอิซาเบลล่าคือพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 1 กษัตริย์ของสเปนซึ่งมีพระเกียรติสมกันถึงขั้นที่ประกาศกล้าว่าถ้าไม่ได้สมรสกับกษัตริย์สเปนก็จะขอครองตนโสดตลอดชีพ ปรากฏว่าการจับคู่กันเพื่ออำนาจนำมาสู่ความรักดังเทพนิยาย ชาร์ลส์ตกหลุมรักอิซาเบลล่าตั้งแต่แรกเห็น ขุนนางที่มีโอกาสได้ร่วมงานสมรสสุดยิ่งใหญ่บรรยายความสัมพันธ์ของทั้งสองว่า “ราวกับว่าทั้งคู่เกิดมาเพื่อกันและกัน ความรักของชาร์ลส์และอิซาเบลล่าสวยงามสดใสดังกุหลาบสีแดง” 

Isabella of Portugal by Titian

Emperor Charles V and Empress Isabella by​ Peter Paul Rubens after Titian

เทพนิยายจบลงอย่างรวดเร็วเมื่ออิซาเบลล่าสิ้นพระชนม์ขณะมีอายุเพียง 35 ปี ชาร์ลส์ไม่เคยทำใจจากเรื่องนี้ได้ พระองค์ทรงขังตัวเองในโบสถ์เป็นเวลาร่วมสองเดือน ไม่มาร่วมพิธีศพ และยกหน้าที่ฝังศพอิซาเบลล่าให้กับลูกชายคนโต–เจ้าชายฟิลลิปแห่งสเปนซึ่งตอนนั้นมีพระชนมายุเพียง 12 พรรษา (ถ้าใครสนใจประวัติศาสตร์ราชวงศ์ Tudor เจ้าชายฟิลลิปคนนี้ต่อมาได้แต่งงานกับ Mary Tudor หรือราชินีแมรี่ที่ 1 แห่งอังกฤษที่คนมักรู้จักกันในนามแมรี่ผู้กระหายเลือด)

ชาร์ลส์แต่งกายสีดำตลอดพระชนม์ชีพ ไม่เคยแต่งงานใหม่ และใช้ชีวิตต่อมาเพื่อระลึกถึงภรรยาในทุกทางที่เป็นไปได้ หนึ่งในนั้นคือการนำดอกคาร์เนชั่นสีเแดงเข้ามาปลูกในสเปนเพื่อเป็นสัญลักษณ์แทนความรักของพระองค์ โดยเหตุที่เลือกดอกไม้ชนิดนี้เพราะคาร์เนชั่นเป็นสัญลักษณ์ของพระแม่มารี ตำนานเล่าว่าน้ำตาของพระแม่ตอนเห็นพระเยซูถูกตรึงกางเขน เมื่อหยดลงพื้นดินจึงกลายเป็นดอกคาร์เนชั่น ส่วนสีแดงนั้นหมายถึงความรักมั่นคงของพระองค์

Lucca Madonna by Jan van Eyck

สีแดงและความงาม เมื่ออุดมคติสั่งให้ผู้หญิงต้องสวย

“ผิวขาวเหมือนตุ๊กตากระเบื้อง ปากแดงเหมือนเลือดนก” คือนิยามความงามของสตรีในศตวรรษที่ 16 และราชินีเอลิซาเบธที่ 1 แห่งอังกฤษ สตรีผู้อยู่สูงสุดของอำนาจก็เป็นตัวอย่างที่ดีของการวิ่งตามความงามตามอุดมคติเพื่อรักษาภาพลักษณ์มากกว่าสุขภาพ 

Cate Blanchett ในบท Queen Elizabeth I จากภาพยนตร์เรื่อง Elizabeth (1998)

นอกจากเอลิซาเบธที่ 1 เคยป่วยหนักด้วยไข้ทรพิษจนทำให้ใบหน้าของพระองค์เต็มไปด้วยรอยแผลจึงจำเป็นต้องประโคมเครื่องสำอางอย่างหนาเพื่อให้ใบหน้าขาวเรียบเนียนตามสมัยนิยม เอลิซาเบธยังโปรดใช้ลิปสติกสีแดงสดจนเหมือน “กุหลาบสีเลือดบนพื้นหิมะ” ภาพลักษณ์เช่นนี้ของราชินีมาจากแนวคิดของพระองค์ที่ต้องการบอกประชาชนว่าทรงมีผิวที่งดงามผุดผ่องเนื่องจากยังเป็นสาวบริสุทธิ์ ส่วนปากสีแดงก่ำเป็นข้อความสื่อว่าราชินีของพวกเขานอกจากจะงดงามแล้วยังมีสุขภาพดี 

ภาพลักษณ์แบบนี้แม้จะมีประโยชน์ในทางโฆษณาแต่กลับทิ้งผลกระทบใหญ่ให้กับสุขภาพ เป็นที่รู้กันว่าผิวหน้าสีขาวของเอลิซาเบธนั้นได้มาด้วยเครื่องสำอางที่มีสารตะกั่วเป็นส่วนประกอบสำคัญ ส่วนลิปสติกนั้นก็ทำมาจากปรอท การรับประทานปรอทเข้าไปทีละน้อยค่อยๆ สะสมในร่างกายทำให้เกิดผลร้ายตามมาทั้งอาการซึมเศร้า หงุดหงิดง่าย ไปจนถึงสูญเสียความทรงจำ อันเป็นอาการที่เกิดขึ้นกับพระองค์เมื่อเริ่มเข้าสู่วัยชรา 

นอกจากนี้ยังว่ากันว่าการล้างเครื่องสำอางแสนหนาของราชินีก็ไม่ใช่เรื่องง่ายแต่ต้องใช้ส่วนผสมสำคัญทั้งจากเปลือกไข่ สารส้ม และปรอท! ด้วยคนยุคนั้นเชื่อว่าปรอททำให้ผิวหน้าอ่อนวัยขึ้น แต่อันที่จริงปรอทมีคุณสมบัติลอกผิวหน้าบางส่วนออกไปพร้อมกับการเช็ดล้างจึงทำให้เกิดความเข้าใจผิดๆ ว่าเป็นการบำรุงผิวให้นุ่มลง

Margot Robbie ในบท Queen Elizabeth I จากภาพยนตร์เรื่อง Mary Queen of Scots (2018) แสดงการแต่งหน้าแบบหน้าขาวปากแดงที่เป็นที่นิยมในยุคนั้น

สีแดงและความกล้า ว่าด้วยอำนาจในการปกครอง

ในบทละครเรื่องเฮนรี่ที่ 6 ของ William Shakespeare (เขียนในปี 1591) มีการเปรียบเทียบการต่อสู้เพื่อแย่งชิงบัลลังก์อังกฤษระหว่างตระกูล York และ Lancaster โดยใช้สัญลักษ์แทนเป็นกุหลาบสองสี หนึ่งคือกุหลาบขาวแห่งยอร์ก อีกหนึ่งคือกุหลาบแดงแห่งแลงคาสเตอร์ บทกวีของเชคสเปียร์เปรียบเทียบอุปนิสัยของสองฝ่ายผ่านการใช้สีได้อย่างน่าสนใจ 

Let him that is a true-born gentleman
And stands upon the honour of his birth,
If he suppose that I have pleaded truth,
From off this brier pluck a white rose with me.

ผู้ใด ที่มีชาติกำเนิดเป็นขุนนางโดยแท้
และยืนหยัดแสดงเกียรติแต่กำเนิดของตน
หากเชื่อว่าเราได้พูดความจริง
จงเด็ดกุหลาบขาวหนึ่งดอกจากพุ่มหนามนี้กับข้า

Let him that is no coward nor no flatterer,
But dare maintain the party of the truth,
Pluck a red rose from off this thorn with me.

ผู้ใด ที่มิใช่คนขลาด มิใช่พวกประจบสอพลอ
และกล้ายืนยันอยู่เคียงข้างสัจจะ
จงเด็ดกุหลาบสีแดงหนึ่งดอกจากพุ่มหนามนี้กับข้า 

War of the Roses by Henry Albert Payne

สีแดงของเชคสเปียร์มีอุปนิสัยตรงกับความกล้า ความเด็ดเดี่ยว และการมีสัจจะ แนวคิดเกี่ยวกับความกล้าหาญในสีแดงสามารถสืบกลับไปถึงการหลั่งเลือดของพระเยซูซึ่งเป็นสัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนา พระคาร์ดินัล (สมณศักดิ์ชั้นสูงสุดรองจากพระสันตะปาปา) นั้นสวมอาภรณ์สีแดงจนเป็นที่จดจำ ส่วนสิ่งของที่ใช้พิธีบูชาของศาสนาคริสต์ก็มักมีสีแดงเพื่อสื่อถึงความสำคัญในพิธีบูชาสาธารณะ 

การใช้สีแดงเพื่อเชื่อมโยงกับโลหิตของพระคริสต์ยังเป็นแนวคิดที่กษัตริย์ในยุคกลางนำมาใช้เพื่อกล่าวว่าตนนั้นได้รับอำนาจการปกครองมาจากพระผู้เป็นเจ้า ภาพวาดของบุคคลยิ่งใหญ่ที่มีความสำคัญจึงมักถูกแทนด้วยอาภรณ์สีแดงซึ่งเป็นตัวแทนของเกียรติยศ ความสง่างามและอำนาจ กล่าวกันว่าพระเจ้าชาร์เลอมาญ จักรพรรดิแห่งโรมันสวมรองเท้าสีแดงในพิธีราชาภิเษกเพื่อเป็นสัญลักษณ์ว่าตนเองมีอำนาจเทียบเท่าพระเจ้า พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 เดินตามรอยเท้านี้โดยการสวมรองเท้าที่มีส้นสีแดงสดเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของพระราชอำนาจเด็ดขาดของพระองค์ พร้อมวลีเด็ดที่ใช้ในขณะปกครอง “ข้าคือรัฐ” (I am the state)

Portrait of Cardinal Guido Bentivoglio by Anthony van Dyck

เอ็ดเวิร์ด เจ้าชายสีดำ (Edward The Black Prince) กับการใช้สีแดงของอังกฤษแทนความกล้าหาญของกษัตริย์ในยุคกลาง ภาพวาดโดย Benjamin Burnell

สีแดงและการต่อสู้ เมื่อสาวฝรั่งเศสใช้ลิปสติกสีแดงต่อต้านการยึดครองของนาซี

ในวินาทีที่สงครามโลกครั้งที่ 2 เดินทางมาถึงปารีส นิตยสารแฟชั่นลงข้อความคล้ายๆ กันเพื่อแนะนำให้สาวฝรั่งเศสต่อสู้สงครามอยู่แนวหลังด้วยแฟชั่น 

“เยอรมนีอาจปกครองประเทศ แต่ไม่อาจทำลายศักดิ์ศรีของชาวฝรั่งเศสได้ สิ่งเหล่านั้นถูกบอกเล่าผ่านผืนผ้า น้ำหอม และการแต่งตัว ชาวปารีสจะสู้สงครามด้วยความเหนือกว่าทางแฟชั่น” 

การบุกยึดปารีสของนาซีเยอรมนีอาจสร้างความแตกตื่นและสับสน แต่หนึ่งในไอเดียที่สาวปารีสใช้ในการต่อสู้กับสงครามคือการคงตัวเองให้สวยเพื่อเป็นตัวแทนว่าประเทศของพวกเธอไม่เคยหมดหวัง 

นอกจากเสื้อผ้าและการแต่งกาย ‘ลิปสติกสีแดง’ เป็นอีกหนึ่งอาวุธที่สาวๆ ใช้ต่อสู้กับสงครามในแนวหลัง ไอเดียของการใช้ลิปสติกสีแดงไม่เพียงได้รับความนิยมในฝรั่งเศสแต่แพร่ไปทั้งในยุโรปและอเมริกา แบรนด์เครื่องสำอางอย่าง Cyclax และ Elizabeth Arden ต่างก็ออกลิปสติกสี ‘Auxiliary Red’ และ ‘Victory Red’ ในฤดูร้อนปี 1942 หนังสือพิมพ์ The Guardian ของอังกฤษยังตีพิมพ์โฆษณาลิปสติกสีแดงจากเครือ Finnigan’s ที่ใช้ชื่อว่า ‘Home Front Ammunition’ หรือ ‘กระสุนจากแนวหลัง’

ในบทความเรื่อง Speak Softly and Carry a Lipstick นักวิชาการชาวอเมริกัน Adrienne Niederriter กล่าวถึงการเลือกทาลิปสติกของสุภาพสตรีว่า “เป็นหนึ่งในวิธีที่ผู้หญิงใช้นิยามตัวเอง” สีแดงในที่นี้สื่อถึงความรักชาติ ความกล้าหาญ ความแข็งแกร่ง สีแดงมีนัยถึงการต่อสู้และการขัดขืน จึงทำหน้าที่คล้ายเครื่องแบบทหาร ลิปสติกสีแดงยังเป็นสีที่ถูกเล่าผ่านหนังยุค 1930-1940 อย่างแพร่หลายเมื่อตัวละครหญิงที่ปรากฏกายพร้อมลิปสติกสีแดงมักแฝงด้วยความอันตราย เป็นตัวของตัวเอง พร้อมต่อสู้เพื่อสิ่งที่ตัวเองเชื่อ 

สำหรับผู้หญิงฝรั่งเศสในยุคสงคราม แฟชั่นเป็นเรื่องของความเป็นความตาย มันสื่อถึงการเอาชนะ ศักดิ์ศรี และความมุ่งมั่นที่จะรักษาความสง่างามนานตราบเท่าที่ผู้หญิงยังรักการส่องกระจก แม้ต้องต่อสู้กับกระสุนและระเบิดไปพร้อมๆ กันก็ตาม

สีแดงและการดิ้นรน สัญลักษณ์ของความเป็นคนที่ไม่สมบูรณ์

“Red: the blood of angry men” คือเนื้อเพลงสุดโด่งดังในมิวสิคัลเรื่อง Les Misérables ที่กล่าวถึงการปฏิวัติเพื่อล้มพระเจ้าหลุยส์-ฟิลิป ที่จบลงด้วยความล้มเหลวและความตายของคนหนุ่มอนาคตไกลจำนวนมาก

สีแดงเป็นสีที่ถูกใช้ในสงคราม มันสื่อถึงการเปลี่ยนแปลง การปฏิวัติ ธงสีแดงถูกใช้เป็นตัวแทนของแนวคิดฝ่ายซ้ายในยุโรปตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 ก่อนกลายมาเป็นเครื่องหมายของการปฏิวัติของฝ่ายซ้ายทั้งในรัสเซียและจีน ในมุมมองของพรรคคอมมิวนิสต์ สีแดงสื่อถึงเลือดของชนชั้นแรงงาน มันแทนการเสียสละของชนชั้นกรรมาชีพและยึดโยงคำว่าเกียรติยศเข้ากับผู้คนแทนที่จะเป็นพระเจ้า ในรัสเซีย ดอกคาร์เนชั่นสีแดงถูกสงวนไว้เพื่อมอบให้ผู้สละชีพเพื่อชาติและเป็นดอกไม้ที่ใช้ระลึกถึงวีรบุรุษสงครามเช่นเดียวกับดอกป๊อปปี้ของโลกตะวันตก (ซึ่งก็มีสีแดงเช่นกัน)

ธงสีแดงแทนการปฏิวัติในรัสเซีย

ชาวรัสเซียโยนดอกคาร์เนชั่นสีแดง สัญลักษณ์แทนการขอบคุณวีรบุรุษแห่งชาติเพื่อเป็นการไว้อาลัยให้กับลูกเรือที่เสียชีวิตจากโศกนาฏกรรมเรือดำน้ำ Kursk ภาพจาก YURI KOCHETKOV/AFP/Getty Images

ความกล้าหาญ การเสียสละ ความรัก โทสะ สงคราม สีแดงเป็นตัวแทนอารมณ์ที่รุนแรงที่สุดของมนุษย์ มันสะท้อนทั้งความสุข ความแค้น และความกลัว อันเป็นส่วนผสมของความเป็นคนที่ไม่สมบูรณ์พร้อม

สีแดงสร้างปฏิกิริยารุนแรง มันพาเราไปพบความหมายด้านบวกสุดกู่และนำทางไปสู่ความเลวร้ายสุดขั้วได้ในชั่วพริบตา

และหากสีเขียวคือตัวแทนของธรรมชาติ บางทีสีแดงอาจเป็นตัวแทนของความเป็นมนุษย์ที่ชัดเจนและแจ่มชัดมากที่สุดก็เป็นได้

อ้างอิง

ขอบคุณคำแปลบทละครเรื่อง เฮนรี่ที่ 6 ของวิลเลี่ยม เชคสเปียร์ จากเฟซบุ๊กเพจเคหาสน์วรรณกรรม 

artsandcollections.com

artsandculture.google.com

historyofroyalwomen.com

ibtimes.com

news.com.au

waterstones.com

wondersandmarvels.com

The post ‘สีแดง’ ความรัก ความงาม การดิ้นรน และความเป็นคนที่ไม่สมบูรณ์แบบ appeared first on a day magazine.

สีเหลืองปรากฏขึ้นครั้งแรกพร้อมๆ กับสีแดงในภาพวาดบนผนังถ้ำยุคก่อนประวัติศาสตร์ ทั้งยังมีหลักฐานการใช้สีเหลืองจากแร่หรดาล (ochres) เพื่อตกแต่งร่างกายมนุษย์และภาพวาดตั้งแต่ 45,000 ปีก่อนคริสตกาล

ชาวอียิปต์โบราณเชื่อว่าสีเหลืองและสีทองเป็นสัญลักษณ์ของแสงอาทิตย์ที่สาดส่องไปทุกหนแห่งและสัญลักษณ์ของความเป็นนิรันดร์ ดังนั้นการใช้สีเหลืองและทองในศิลปะของชาวอียิปต์โบราณจึงซ่อนแนวคิดความเป็นอมตะ พวกเขาเชื่อว่าผิวหนังและกระดูกของเทพเจ้าถูกสร้างด้วยทอง บรรดาเทพเจ้าจึงถูกแทนในภาพวาดด้วยสีเหลืองทองส่องประกาย ในขณะที่ผิวหนังของมนุษย์จะถูกระบายโดยใช้สีที่มีความสำคัญน้อยกว่าอย่างสีน้ำตาล

ในตำนานกรีกโรมัน สีเหลืองถูกเชื่อมโยงกับเทพเจ้าและดวงอาทิตย์เช่นเดียวกัน เฮลิออส เทพแห่งดวงอาทิตย์ สวมเสื้อคลุมสีเหลืองทรงรถม้าสีทองเทียมม้าสี่ตัวโลดแล่นไปทั่วท้องนภาท่ามกลางรัศมีสีเหลืองของดวงอาทิตย์ในเวลากลางวันที่สื่อความหมายถึงปัญญาที่ถูกส่งมอบมาจากเทพเจ้า

ในเชิงภาษา คำศัพท์เกี่ยวกับสีเหลืองถูกกล่าวถึงครั้งแรกในช่วงยุคหินใหม่ (อยู่ในช่วงเวลาประมาณ 10,200-4,500/2,000 ปีก่อนคริสตกาล) โดยมีการอ้างถึงสีเหลืองราวน้ำผึ้ง (yellow as honey) หรือสีเหลืองเหมือนข้าวสาลีสุก (yellow as ripe wheat)

จากสีของพระเจ้าสู่ความชั่วร้าย เมื่อสีเหลืองกลายเป็นเครื่องหมายของความหลอกลวง

ความหมายของสีเหลืองเริ่มปรากฏในเชิงลบเป็นครั้งแรกในช่วงปลายยุคกลาง (ราวศตวรรษที่ 15) โดยมีการกล่าวถึงสีเหลืองว่าเป็นสีของความอิจฉาริษยา ความหลอกลวง และผู้คิดคด การเปลี่ยนความหมายของสีเหลืองมาจากสองสาเหตุ สาเหตุที่หนึ่งคือองค์ความรู้ทางการแพทย์ในสมัยนั้นเชื่อว่าน้ำดี (ซึ่งมีสีเหลือง) เป็นเหตุผลทำให้คนอารมณ์ร้าย ไม่มั่นคง เจ้าคิดเจ้าแค้น และเจ้าเล่ห์

สาเหตุที่สองมาจากแนวคิดทางศาสนาที่มักวาดภาพคนบาปและอาชญากรสวมใส่เสื้อผ้าสีเหลือง ตัวละครที่ถูกพบเห็นในชุดเหลืองบ่อยที่สุดคือยูดาส คนทรยศผู้ชี้ตัวพระเยซูให้กับทหารโรมัน นอกจากนี้สีเหลืองในสมัยนั้นยังหมายถึงคนหลอกลวงหยาบช้า อันเป็นที่มาของรูปดาวเดวิดสีเหลืองซึ่งถูกใช้โดยนาซีเยอรมันเพื่อระบุตัวนักโทษชาวยิว

ในบางประเทศสีเหลืองถูกใช้เพื่อทาบนประตูบ้านของอาชญากรหรือผู้ต้องอาญาว่าเป็นกบฏ เมื่อ Jan Hus นักปรัชญาและบาทหลวงชาวเช็กซึ่งมีแนวคิดปฏิรูปศาสนาโดนตัดสินประหารชีวิต ตัวเขาถูกบังคับให้สวมชุดสีเหลืองก่อนถูกแห่ประจานและเผาทั้งเป็นต่อหน้าผู้คนมากมาย บทละครของเชกสเปียร์ในยุคหลังเองก็นำสีเหลืองมาใช้เพื่อแสดงอารมณ์ความรู้สึกของตัวละครบนเวที แม้ว่าสีเหลืองจะไม่ได้แปลว่าตัวละครนี้ต้องรับบทร้ายเสมอไปแต่ก็ทำให้คนดูรับรู้ว่าอารมณ์ของบุคคลผู้นั้นไม่ปกติและมักอยู่ในอาการซึมเศร้า

สีเหลืองกับสตรี เมื่อสีนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของการค้ากาม

สีเหลืองยังมีความหมายถึงการค้าบริการทางเพศ ประเด็นนี้ย้อนกลับไปไกลได้ถึงสมัยโรมัน เมื่อหญิงโสเภณีในยุคนั้นต้องย้อมผมเป็นสีเหลืองเพื่อบ่งบอกสถานะ ส่วนเหตุที่ต้องลงทุนย้อมผมเพราะผู้หญิงชาวโรมันส่วนใหญ่มักมีเส้นผมสีเข้ม ถึงอย่างนั้น เทคโนโลยีที่มีจำกัดในสมัยนั้นทำให้การย้อมผมจากสีเข้มให้เป็นสีอ่อนเป็นเรื่องยาก หญิงโสเภณีส่วนมากจึงนิยมแก้ปัญหาด้วยการหาวิกผมสีทองมาสวมใส่แทน

อันที่จริงกลุ่มชนในอาณาจักรโรมันที่มีเส้นผมสีทองส่วนใหญ่คือพวกทาสกวาดต้อนมาจากยุโรปเหนือ (หรือแถบสแกนดิเนเวียในปัจจุบัน) มากกว่า และนอกจากเส้นผมสีเหลืองจะเป็นสัญลักษณ์ของโสเภณีแล้ว นักปราชญ์ในยุคนั้นยังกล่าวถึงผู้หญิงที่มีเส้นผมสีเหลืองหรือพยายามย้อมผมให้เป็นสีเหลืองว่า “เป็นพวกขี้เกียจและไร้ประโยชน์” ด้วย

ในจักรวรรดิรัสเซีย สีเหลืองถูกใช้เป็นเครื่องแบบอย่างเป็นทางการของโสเภณี แนวคิดนี้มาจากซาร์พอลล์ที่ 1 (1796-1801) กษัตริย์ที่โปรดความเป็นระเบียบและมักมอบยูนิฟอร์มให้กับทุกสรรพสิ่ง ยูนิฟอร์มสีเหลืองจึงถูกสร้างขึ้นด้วยเหตุผลง่ายๆ ว่าสีเหลืองมองเห็นได้ดีในความมืดซึ่งเป็นช่วงเวลาที่สาวๆ ต้องปฏิบัติงาน

ต่อมาสีเหลืองถูกใช้แทนเอกสารประจำตัวของสาวๆ หรือที่เรียกกันว่า Yellow Card บัตรใบนี้บรรจุข้อมูลพื้นฐานของผู้ถือไม่ต่างจากบัตรประชาชนหรือพาสปอร์ตในยุคปัจจุบัน ที่พิเศษกว่านั้นคือบัตรประจำตัวของสาวๆ จะปรากฏข้อมูลทางการแพทย์และประวัติการรักษา ข้อมูลเหล่านี้ต้องได้รับการอัพเดตเดือนละสองครั้งและการตรวจเช็กสุขภาพจะทำกันที่สถานีตำรวจนั่นเลย

การจะได้มาซึ่งบัตรเหลืองหมายถึงสาวๆ ต้องขึ้นทะเบียนกับรัฐ ระบบนี้ไม่ได้ทำขึ้นเพื่อเก็บภาษีแต่ทำขึ้นเพื่อจุดประสงค์ทางการแพทย์และการปกครองเป็นสำคัญ เพราะเมื่อใดที่หญิงสาวถูกขึ้นทะเบียน เจ้าของบัตรจะถูกริบพาสปอร์ตตัวจริงหรือ Resident Card ไว้เป็นของหลวง และจะต้องถือ Yellow Card เป็นเครื่องหมายแสดงตัวตนแทน

โปรดสวมชุดเหลืองให้ถูกเฉดสี ว่าด้วยสุภาพสตรีชุดเหลืองในอังกฤษ! 

น่าสนใจว่าความหมายของสีเหลืองเริ่มเปลี่ยนไปในยุควิกตอเรียนหลังกระแสโลกตะวันออกเริ่มเป็นที่นิยม ช่วงนั้นสินค้านำเข้าจากจีนมักมีสีเหลืองทำให้สีนี้เริ่มเป็นที่นิยมขึ้นในภายหลัง (อย่างน้อยก็ในยุโรปตะวันตก) ถึงขนาดที่มีคำกล่าวว่าสีเหลืองเป็นสีที่ใกล้เคียงกับแสงสว่างมากที่สุดดังนั้นชุดสีเหลืองจึงควรถูกสวมใส่ในเวลากลางวัน เพราะมันดีต่อใจ ทำให้ผู้สวมใส่ดูเป็นคนสดใสอารมณ์ดี หนังสือแฟชั่นยุควิกตอเรียนยังกล่าวถึงการสวมใส่ชุดเหลืองว่า “ต้องเลือกให้ดี” เพราะสีเหลืองโทนเข้มควรสงวนไว้สำหรับสาวๆ ที่มีเส้นผมสีเข้ม ส่วนสาวๆ ผมสีอ่อน พวกเธอควรสวมแต่ชุดสีเหลืองที่เฉดใกล้สีทองหรือสีข้าวโพด

นอกจากนี้ยังมีกฎเหล็กของการสวมใส่สีเหลืองเฉดต่างๆ ที่ขึ้นอยู่กับฤดูกาลและช่วงเวลา ยกตัวอย่างเช่น สีเหลืองอ่อนค่อนไปทางขาวควรใส่แค่ในตอนกลางวันเท่านั้น เพราะมัน “ไม่สวยในแสงประดิษฐ์” (หมายถึงแสงอื่นๆ ที่ไม่ใช่แสงธรรมชาติ) และหากคุณอยากสวมสีเหลืองไปงานกลางคืน โปรดเลือกสีเหลืองที่มีเฉดใกล้เข้าไปกับสีทอง

“สีเหลืองช่างสวยงาม มันเป็นสัญลักษณ์ของดวงอาทิตย์” ว่าด้วยแวน โกะห์ ผู้เสกให้สีเหลืองโลดแล่นในวงการศิลปะ

ในบรรดาศิลปินชั้นนำของโลก คงไม่มีใครสามารถนำสีเหลืองมาสร้างสรรค์ได้สวยงามน่าจดจำเท่าศิลปินชาวดัตช์อย่าง Vincent van Gogh

สำหรับแวน โกะห์ สีเหลืองเป็นตัวแทนของดวงอาทิตย์และดอกไม้ เช่น ดอกทานตะวันที่เขารัก ซีรีส์ดอกทานตะวันที่โด่งดังถูกวาดขึ้นในวันที่แวน โกะห์ เริ่มจัดบ้านหลังใหม่ในเมือง Arles ทางตอนใต้ของประเทศฝรั่งเศสเพื่อต้อนรับ Paul Gauguin เพื่อนศิลปินที่ตัดสินใจมาอยู่ร่วมชายคากับเขาเพื่อร่วมกันสร้างสรรค์งานศิลปะ 

บ้านที่แวน โกะห์ เช่าไว้เพื่อทำสตูดิโอในฝันกับโกแกงมีชื่อว่า ‘บ้านสีเหลือง (The Yellow house)’ เนื่องจากแวน โกะห์ เลือกตกแต่งบ้านด้วยดอกทานตะวันซึ่งเป็นตัวแทนของความซื่อสัตย์และศรัทธา การใช้สีเหลืองเป็นสีหลักของบ้านยังหมายถึงมิตรภาพและความหวังที่แวน โกะห์ กำลังตั้งตารอคอย

“ไม่มีสีน้ำเงินหากปราศจากสีเหลืองและสีส้ม ถ้าคุณวาดภาพด้วยสีน้ำเงิน แน่นอนว่าคุณต้องลงสีเหลือง ตามด้วยสีส้ม”

ความหลงใหลในสีเหลืองของแวน โกะห์ ไม่เพียงปรากฏขึ้นในภาพดอกทานตะวัน แต่ยังปรากฏในงานชิ้นสำคัญอย่าง The Starry Night ที่ศิลปินเอกผู้นี้เลือกใช้สีน้ำเงินที่เป็นสีโทนมืดแทนท้องฟ้ายามค่ำคืนแต้มด้วยสีเหลืองแทนการเคลื่อนที่ของดวงดาว เคยมีคนตีความว่าความหลงใหลในการใช้สีเหลืองของเขาอาจมาจากผลข้างเคียงของยารักษาลมชักที่เขารับประทานอยู่ ทำให้สายตาของแวน โกะห์ สามารถจับสีเหลืองได้ชัดเจนมากกว่าสีอื่นใด 

“ถ้าคุณยังรักฉัน โปรดผูกริบบิ้นสีเหลืองไว้บนต้นโอ๊ก” การรอคอยและการกลับมาที่ถูกแทนค่าด้วยริบบิ้นสีเหลือง

‘Tie a yellow ribbon round the ole oak tree’ ประโยคดังจากเพลงฮิตของ Tony Orlando and Dawn วงดนตรีในยุค 1970 มอบความหมายใหม่ให้สีเหลืองในยุคใกล้ปัจจุบัน เพลงที่ว่าโด่งดังในช่วงปี 1973 โดยมีเนื้อหากล่าวถึงนักโทษพ้นคดีที่กำลังเดินทางกลับบ้านด้วยรถบัส เขาอยากรู้ว่าคนรักยังรอเขาอยู่หรือไม่จึงส่งจดหมายใจความว่า ‘ถ้าคุณยังรักผม โปรดผูกริบบิ้นสีเหลืองไว้บนต้นโอ๊ก’

สีเหลืองที่มีความหมายเกี่ยวกับการรอคอยปรากฏขึ้นครั้งแรกในอังกฤษแต่มาโด่งดังในสหรัฐอเมริกา เรื่องนี้ย้อนกลับไปในช่วงสงครามกลางเมืองอังกฤษ (ปี 1642–1651) มีบทกวีและเพลงพื้นบ้านมากมายที่ใช้สัญลักษณ์ริบบิ้นสีเหลืองแทนความอาลัย และการรอคอยทหารกล้าของสุภาพสตรี (“She wore a yellow ribbon”)

เมื่อชาวอังกฤษอพยพเข้ามาในอเมริกา ความเชื่อเรื่องริบบิ้นสีเหลืองก็ข้ามน้ำตามมหาสมุทรมาด้วย ในกองทัพสหรัฐฯ เพลงมาร์ช “Round Her Neck She Wears a Yeller Ribbon” (For Her Lover Who Is Far, Far Away) โดย George A. Norton ถือเป็นเพลงเดินแถวคลาสสิกที่ถูกใช้มาตั้งแต่ปี 1917 

สัญลักษณ์สีเหลืองกลายเป็นกระแสสังคมใหญ่ในปี 1979 เมื่อ กลุ่มนักศึกษาปฏิวัติมุสลิมเคร่งศาสนา โกรธที่สหรัฐอเมริการับอดีตกษัตริย์ Shah Pahlavi แห่งอิหร่านให้ลี้ภัยในแผ่นดินสหรัฐอเมริกา จึงได้จับตัวผู้ทำงานสถานทูตสหรัฐในกรุงเตหะรานจำนวน 52 คน เป็นตัวประกันนานถึง 444 วัน 

เหตุการณ์ในครั้งนั้นเรียกกันว่าวิกฤตการณ์ตัวประกันอิหร่าน (the 1979 US-Iranian hostage crisis) ในระหว่างการกักตัวประกัน Penne Laingen ภรรยาของนักการทูตท่านหนึ่งได้ให้สัมภาษณ์กับนักข่าวว่า การทำร้ายชาวอิหร่านในสหรัฐฯ ไม่ได้ช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้น เธอเองก็หวังให้สามีและตัวประกันทุกคนกลับบ้านมาอย่างปลอดภัย เธอจึงผูกริบบิ้นสีเหลืองไว้กับต้นไม้

คำกล่าวของ Laingen ประทับใจคนฟัง กลายเป็นกระแสสังคมที่สำคัญแห่งยุค ผู้คนแห่กันผูกริบบิ้นบนต้นไม้ใกล้บ้าน และแม้แต่ต้นคริสต์มาสใหญ่ของปีนั้น (National Christmas Tree) ก็ยังถูกประดับด้วยริบบิ้นสีเหลืองเพื่อส่งข้อความให้ตัวประกันว่าพวกเขายังเป็นที่รักและไม่ถูกลืม

ในประเทศแถบเอเชีย การใช้ริบบิ้นสีเหลืองก็มีให้เห็นอยู่เช่นกัน ที่ประเทศเกาหลีใต้ มีการผูกริบบิ้นสีเหลืองเพื่อแสดงความอาลัยให้ผู้เสียชีวิตจากเหตุเรือเซวอลล่มระหว่างเดินทางไปเกาะเซจูในปี 2014 เนื่องจากผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่เป็นเด็กนักเรียน ผู้ปกครองจำนวนมากจึงผูกริบบิ้นสีเหลืองไว้ที่ Sewol memorial เพื่อหวังให้วิญญานลูกๆ สามารถเดินทางกลับบ้าน และมีชีวิตที่สงบสุขในปรโลก

ที่เกาะฮ่องกง ริบบิ้นสีเหลืองเคยถูกใช้เพื่อต่อต้านการแทรกแซงทางการเมืองของรัฐบาลจีนแผ่นดินใหญ่ Kacey Wong ศิลปินชาวฮ่องกง กล่าวถึงการเลือกใช้สีเหลืองเป็นตัวแทนการต่อสู่ว่า “ในประเทศตะวันตก ริบบิ้นสีเหลืองหมายถึงความเศร้าหรือความเห็นอกเห็นใจ ชาวฮ่องกงจึงใช้สีนี้เพื่อแสดงถึงความเห็นใจที่นักศึกษาอายุยังน้อย ต้องเป็นฝ่ายออกมาเรียกร้องความเป็นธรรมจากผู้ใหญ่ในรัฐบาลจีน”

ส่วนในอนาคต สีเหลืองจะถูกใช้และแปรเปลี่ยนความหมายไปยังไง คงขึ้นอยู่กับการเลือกใช้สีเหลืองของเราในปัจจุบัน

อ้างอิง

artelisaart.blogspot.com

webexhibits.org

artsandcollections.com

shutterstock.com/blog/mellow-yellow-symbolism-history

theguardian.com

hyperallergic.com

mimimatthews.com

l.facebook.com

uk.lush.com

pravdareport.com

byrdie.com

The post เดี๋ยวดี เดี๋ยวร้าย ว่าด้วยนานาความหมายและประวัติศาสตร์ของ ‘สีเหลือง’ appeared first on a day magazine.

ทุกวันนี้เทรนช์โค้ตเป็นแฟชั่นที่ยืนหนึ่งท้ากาลเวลามากว่าร้อยปี หากอ่านชื่อ trench สนามเพลาะ, coat เสื้อคลุม แบบแยกกัน หลายคนอาจทำหน้าประหลาดใจว่าทำไมเสื้อโค้ตตัวสวยถึงไปเกี่ยวข้องกับสถานที่เปียกแฉะที่เต็มไปด้วยดินโคลน

เรื่องราวของเทรนช์โค้ตเริ่มต้นขึ้นในช่วงต้นปี 1853 ที่เกาะอังกฤษ ประเทศซึ่งขึ้นชื่อเรื่องฝนฟ้าคะนองแทบจะตลอดเวลา ก่อนหน้านี้เสื้อผ้ากันน้ำที่ใช้กันแพร่หลาย เป็นผลผลิตจากความคิดสร้างสรรค์ของนายชาร์ลส์ แมกอินทอช นักเคมีชาวสก็อตแลนด์ ที่เกิดหัวใสนำผ้าคอตตอนไปชุบกับยาง แน่นอนว่าผ้าแบบนี้กันน้ำได้ดี แต่มีข้อเสียที่น้ำหนักมาก อับเหงื่อ และมีปัญหาเรื่องกลิ่นเหม็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากโดนแดดจ้าเป็นเวลานาน ยางจะเกิดการหลอมละลายจนส่งกลิ่นชวนปวดหัว

เพื่อแก้ปัญหาที่ว่า นายจอห์น เอมเมอรี เจ้าของร้านขายเสื้อผ้าผู้ชายบนถนนรีเจนต์ จึงทุ่มเทกำลังสมองจนสามารถคิดค้นเนื้อผ้าแบบใหม่ที่กันน้ำได้และมีน้ำหนักเบา เขาเรียกผ้าที่ตัวเองออกแบบว่า Aquascutum มาจากคำภาษาละตินสองคำคือ aqua ที่แปลว่าน้ำ และ scutum แปลว่าป้องกัน 

เอมเมอรีเริ่มผลิตเสื้อผ้าสำหรับสุภาพบุรุษโดยใช้ผ้าแบบใหม่ ไอเดียของเขาคือการผลิตเสื้อโค้ตสำหรับผู้ชายที่ ‘ดูดีได้แม้อากาศไม่เป็นใจ’ ปรากฏว่าเสื้อผ้าของเอมเมอรีขายดิบขายดีในวงสังคมชั้นสูง ลูกค้าของเขามีตั้งแต่ขุนนางไปจนถึงสมาชิกราชวงศ์ เมื่อเห็นว่าธุรกิจกำลังไปได้ดี เอมเมอรีจึงตัดสินใจเปิดแบรนด์ใหม่โดยใช้ชื่อเดียวกับผ้ากันน้ำที่เขาคิดค้นขึ้น แบรนด์ของเขามีชื่อว่า ‘Aquascutum’ 

ในเวลาใกล้เคียงกัน บุรุษอีกหนึ่งที่ก้าวเข้ามาแข่งขันในวงการเสื้อผ้ากันน้ำคือนายโธมัส เบอร์เบอรี เขาคิดค้นผ้าอีกชนิดที่มีคุณสมบัติกันน้ำได้ดี ผ้าของเบอร์เบอรีมีน้ำหนักเบา ระบายอากาศได้มาก เขาตั้งชื่อสิ่งประดิษฐ์ใหม่ว่า Gabardine (กาบาร์ดีน) เบอร์เบอรียังมีโอกาสทำชุดกันฝนและเต็นท์กันน้ำให้เซอร์ เออร์เนสต์ แชกเคิลตัน นักสำรวจชื่อดังที่กำลังเดินทางไปสำรวจทวีปแอนตาร์กติกา การทำงานร่วมกับบุคคลสำคัญทำให้ชื่อเสียงของเบอร์เบอรีเป็นที่พูดถึงในวงผู้ดีที่ชอบกิจกรรมท้าทายอย่างการเดินป่า แต่ยังอยากหล่อเนี้ยบทุกกระเบียดนิ้ว 

มองกลับมาในแวดวงทหาร ช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 19 รูปแบบของสงครามมีการปรับเปลี่ยนจากวิ่งเข้าประจันหน้าเป็นการใช้อาวุธหนักที่ให้ผลสำเร็จดีกว่า ความนิยมสวมใส่เครื่องแบบสีสันสดใสถูกปรับเปลี่ยนเป็นสีที่สามารถพรางตัวได้ดี กองทัพอังกฤษตัดสินใจเลิกใช้เครื่องแบบทหารสีแดง โดยเปลี่ยนมาเป็นสีกากีในปี 1890 เครื่องแบบที่ว่ากลายเป็นความสำเร็จที่เห็นได้ชัดในสงครามบูร์ในแอฟริกาใต้ (Boer War 1899-1902) แต่วิวัฒนาการสำคัญที่นำเอาแฟชั่นจากแนวหลังมาผสมกับสีกากีในแนวหน้า เกิดขึ้นเมื่อชนชั้นสูงจำนวนมากต้องตบเท้าเข้าร่วมสงครามครั้งใหญ่ที่กินเวลานานถึง 4 ปี–สงครามโลกครั้งที่ 1 (World War 1, 1914-1918)

ในช่วงต้นของสงคราม พลทหารทั่วไปยังคงใช้เสื้อโค้ตหนาหนักซึ่งเป็นของแจกให้ของกองทัพเรียกกันว่า greatcoat เสื้อโค้ตแบบนี้ทำมาจากผ้าขนสัตว์ที่แม้จะช่วยให้อุ่นแต่กลับเทอะทะและมักติดในหล่มโคลน พวกเขาต้องแก้ปัญหากันเอง เช่น ใช้มีดตัดส่วนล่างของโค้ตออกไปเพื่อให้เคลื่อนไหวสะดวกขึ้น

ยังไงก็ดีนายทหารอังกฤษที่อยู่ในชนชั้นผู้ดีมีทางเลือกมากกว่า พวกเขาได้รับเงินราว 50 ปอนด์จากกองทัพเพื่อไปตัดเครื่องแบบของตัวเอง แน่นอนว่ารูปแบบและสีถูกกำหนด แต่วัสดุและการตัดเย็บเป็นเรื่องของรสนิยม นายทหารมองการสวมเครื่องแบบว่าเป็นหนึ่งในการแสดงออกซึ่งความเป็น ‘สุภาพบุรุษ’ ดังนั้นเครื่องแบบของเขาต้องดูดี เพื่อให้ตัวเองแตกต่างจากทหารทั่วไปซึ่งมาจากชนชั้นล่าง (และเป็นหนึ่งในสาเหตุที่นายทหารพวกนี้มักถูกยิงตายก่อนใครโดยฝ่ายตรงข้าม)

นายทหารจำนวนมากเลือกใช้บริการตัดเครื่องแบบกับ Aquascutum และ Burberry ที่แน่นอนว่ากินราคามากกว่าเงิน 50 ปอนด์ ก่อนหน้านี้ Aquascutum และ Burberry เคยมีโอกาสผลิตเครื่องแบบให้กองทัพอังกฤษหลายครั้ง พวกเขามีเส้นสายใกล้ชิดกับวงการทหาร ทั้งสองแบรนด์มีเสื้อโค้ตกันน้ำลักษณะคล้ายกัน จนสุดท้ายไม่สามารถทราบได้ว่าใครเป็นผู้ริเริ่มทำเทรนช์โค้ตขึ้นก่อน แต่หากมองกันเรื่องดีไซน์ เทรนช์โค้ตแบบที่เราใส่กันในปัจจุบันมีรูปร่างคล้ายกับโค้ตรุ่น Tielocken ของ Burberry มากกว่า เสื้อโค้ตแบบที่ว่ามีการทำเข็มขัดผ้าเพิ่มขึ้นมาสำหรับรัดช่วงตัวให้เข้ารูป ถือเป็นต้นแบบของเทรนช์โค้ตที่เราคุ้นตาในปัจจุบัน

“Aquascutum และ Burberry ฉลาดมากในทางธุรกิจ พวกเขาวางตัวเป็นแบรนด์ที่ปรับเปลี่ยนแนวทางผลิตเสื้อผ้ากีฬาของชนชั้นสูงมาเป็นเครื่องแบบทหารให้ผู้ดี แน่นอนว่าสงครามคือนรกบนดิน แต่มันคือสมรภูมิศักดิ์ศรีของชายชาติทหาร” เจน ไทแนน อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัย University of the Arts London กล่าว

“เราไม่ทราบแน่ชัดว่าแบรนด์ไหนคิดเทรนช์โค้ตขึ้นก่อน แต่คำว่า ‘เทรนช์โค้ต’ ถูกใช้อย่างเป็นทางการในปี 1916” เรายังพบโปสเตอร์โฆษณาเป็นภาพทหารกำลังบรรจุลูกกระสุนปืนใหญ่ โดยมีนายทหารในชุดเทรนช์โค้ตยืนสั่งการ” 

สาเหตุที่เทรนช์โค้ตกลายเป็นที่นิยมกันอย่างแพร่หลายในภายหลังมาจากสองสาเหตุสำคัญ สาเหตุแรกเป็นเพราะเสื้อโค้ตแบบนี้ใช้ได้จริงในสงคราม เนื้อผ้ามีน้ำหนักเบา มีกระเป๋าด้านหน้าสำหรับเก็บของ ความยาวของเสื้อคลุมที่ไม่มากเกินไปทำให้ไม่ติดดินโคลน ความกว้างของเสื้อคลุมที่ไม่น้อยเกินไปทำให้ขยับตัวได้สะดวก ไปจนถึงปกเสื้อขนาดใหญ่ที่สามารถป้องกันอากาศหนาวได้ดี ป้องกันแก๊ซพิษได้บ้าง ส่วนสาเหตุหลังเป็นเพราะค่านิยมของผู้ชายอังกฤษในยุคนั้น ที่มองว่าเทรนช์โค้ตเป็นของ ‘ที่ต้องมี’ เพราะทำให้พวกเขาดูเป็นชายชาติทหาร เหมาะสมกับสนามรบ

ในช่วงสองปีแรกของสงคราม บรรดานายทหารจากโรงเรียนนายร้อยซึ่งมักเป็นชนชั้นสูงเสียชีวิตจำนวนมาก ทำให้เกิดการเปิดรับนายทหารที่มาจากชนชั้นกลางมากขึ้น คนเหล่านี้เรียกกันว่า ‘สุภาพบุรุษชั่วคราว’ (temporary gentleman) พวกเขาหาซื้อเทรนช์โค้ตแบบเดียวกันในราคาถูก ทำให้เกิดการผลิตเสื้อผ้าแบบนี้ขึ้นเป็นจำนวนมาก “ไม่ต่างจากความต้องการในปัจจุบัน แต่ฉันพนันได้ว่าใครๆ ก็แยกเทรนช์โค้ตของ Burberry กับ H&M ได้” วาเลเรีย สตีล ผู้อำนวยการ The Museum at the Fashion Institute of Technology ในนิวยอร์กกล่าว

เทรนช์โค้ตไม่ได้เป็นที่นิยมแค่ในแนวหน้า ประชาชนในแนวหลังต่างพากันสวมใส่โค้ตทหารเพราะมองว่าเป็นการแสดงความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของคนในประเทศ หลายคนเชื่อว่าการสวมใส่เสื้อผ้าแบบเดียวกัน กระทั่งใช้สิ่งของหรือทานอาหารแบบเดียวกับทหารในแนวหน้า เป็นการเชื่อมโยงพวกเขาเข้ากับบุคคลอันเป็นที่รัก สินค้าที่ติดคำว่า trench (สนามเพลาะ) ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก ดาราและบุคคลสำคัญในประเทศล้วนสวมใส่เทรนช์โค้ตเพื่อแสดงออกว่าพวกเขาสนับสนุนกองทัพอังกฤษให้มีชัยในสงคราม ดังนั้นเสื้อโค้ตแบบนี้จึงมีความหมายทั้งทางจิตใจและคุณค่าในทางสังคม

“ราวปี 1990 ผมเดินผ่านร้าน Burberry บนถนนรีเจนต์ ร้านหรูหรามีข้อความใหญ่ ‘Trench Fever’ แน่นอนว่าในบริบทปัจจุบัน ข้อความนี้หมายถึงการโฆษณาเทรนช์โค้ตหรูหราของ Burberry แต่ย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ ‘Trench Fever’ เป็นอาการป่วยของทหารที่ประจำการในสนามเพลาะ ผมได้แต่ประหลาดใจ ในจำนวนผู้คนนับล้านที่มีเทรนช์โค้ตในตู้เสื้อผ้า จะมีสักกี่คนที่สามารถเชื่อมโยงแฟชั่นแสนแพงเข้ากับช่วงเวลายากลำบากของสงคราม” ปีเตอร์ ดอยล์ นักประวัติศาสตร์สงครามกล่าวทิ้งท้าย 

อ้างอิง

smithsonianmag.com

bbc.com

The post จากสนามรบสู่รันเวย์ ว่าด้วย trench coat กับแฟชั่นของคุณสุภาพบุรุษในสงครามโลกครั้งที่ 1  appeared first on a day magazine.

เมื่อได้รู้จักเธอมากขึ้น เราพบว่าเธอยังเป็นช่างปั้นเซรามิกเจ้าของสตูดิโอ Atelier Pakawan สตูดิโอขนาดกะทัดรัดที่ตั้งอยู่ในรั้วบ้านของเธอในจังหวัดชลบุรี แน่นอนว่าผลงานจานชามที่ยุ้ยปั้นและเพนต์ด้วยสองมือ มีเสน่ห์จับใจไม่แพ้ภาพสีน้ำสวยหวาน

แต่ส่ิงที่ทำให้เรารู้สึกทึ่ง และสนใจจนอยากเดินทางมาคุยกับเธอถึงบ้าน คงเป็นเพราะเราได้รู้มาว่ากว่าจะได้สร้างสตูดิโอที่น่ารักและได้ผลิตชิ้นงานเหล่านี้ ยุ้ยเคยเป็นนักออกแบบตกแต่งภายในที่มุ่งมั่นอยากเดินทางสายออกแบบมาตั้งแต่เด็ก

จนกระทั่งวันหนึ่ง เธอตัดสินใจลาออกจากงานที่ใฝ่ฝัน ตั้งใจเรียนภาษาที่ไม่รู้จักเป็นปี เพื่อบินไปเรียนต่อเฉพาะทางด้านการปั้นเซรามิกไกลถึงประเทศญี่ปุ่น เพื่อกลับมาเป็นช่างปั้นเซรามิก พร้อมควบบทบาทศิลปินสีน้ำที่บ้านเกิด

ตลอดบทสนทนาเกี่ยวกับเส้นทางอาชีพที่ยากลำบาก เราได้ยินคำว่า ‘กลัว’ หลุดจากปากเธอหลายสิบครั้ง แต่เราไม่เชื่อว่านี่คือความรู้สึกที่พาเธอมาจนถึงจุดนี้

ยุ้ย ภควรรณ ปั้นชีวิตของเธอยังไง หญิงสาวกำลังเปิดประตูบ้าน พาเราไปพบคำตอบ

“ครอบครัวเราให้ความสำคัญกับการตกแต่งบ้าน แม่ทำงานประดิษฐ์เนี้ยบมาก ส่วนคุณย่าก็ชอบถักโครเชต์”

เด็กหญิงภควรรณเติบโตในตึกแถวสามคูหา ในตัวเมืองชลบุรี 

ครอบครัวของเธอทำธุรกิจขายอะไหล่รถยนต์ แม้พื้นที่ขายของหน้าบ้านมีบรรยากาศอึมครึมเพราะเต็มไปด้วยชั้นวางอะไหล่ แต่บ้านชั้นบนคล้ายเป็นโลกอีกใบที่ครอบครัวทองวานิชตั้งใจเลือกเฟอร์นิเจอร์เข้าชุด ตกแต่งบ้านด้วยโคมไฟสวยและกรอบรูป 

ภายใต้ชายคาบ้านที่สมาชิกชอบทำงานฝีมือ ยุ้ยจึงหลงรักการทำงานศิลปะตั้งแต่เด็ก แล้ววันหนึ่งในวัยประถม ความฝันว่าจะเป็นนักออกแบบตกแต่งภายในก็เกิดขึ้นเมื่อเธอได้ดูละครที่นางเอกรับบทเป็นมัณฑนากร

การมีความฝันและเป้าหมายที่ชัดเจนทำให้ยุ้ยมุ่งมั่นจนสอบติดคณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร และส่ิงที่ยุ้ยค้นพบในรั้วมหาวิทยาลัยมีมากกว่าการแต่งบ้านให้สวย 

“มันไม่เหมือนในละครที่นางเอกเลือกผ้าม่าน หรือไปเจอลูกค้าสวยๆ มันมีทฤษฎีและรายละเอียดค่อนข้างเยอะ อย่างการคิดเรื่องทิศทางแดดฝนและความสะดวกในการใช้งาน แต่ตอนนั้นเรามีแรงทำเพราะรู้สึกว่างานออกแบบภายในคือตัวเรา เราสนุกกับการเรียน 

“ตอนนั้นรู้สึกมั่นใจมากว่าชั้นจะทำอินทีเรียไปตลอด” 

“ในงานที่ทำมีตัวเราอยู่แค่ครึ่งเดียว หรือบางงานไม่มีเราอยู่เลย” 

แต่แล้วเมื่อวันที่เรียนจบปริญญาและได้เป็นมัณฑนากรเต็มตัว โลกที่ยุ้ยค้นพบในการทำงานจริงกลับไม่เหมือนที่เธอเคยฝัน

“งานอินทีเรียจะสนุกในช่วงเร่ิมต้น แล้วก็ไปสนุกอีกทีช่วงปลาย อาชีพนี้คือการแก้ปัญหา แรกๆ ที่ได้โจทย์มา โปรเจกต์ใหม่ ลูกค้าใหม่ เราจะรู้สึกมีไฟ อยากออกไอเดียทำให้มันเกิดขึ้น แต่หลังจากนั้นเราจะไปสนุกอีกทีตอนงานใกล้เสร็จ เริ่มเห็นมันเป็นรูปเป็นร่าง เพราะส่ิงที่อยู่ตรงกลางมันบั่นทอนมาก ทั้งลูกค้าที่แก้แบบ เจ้านายก็แก้แบบ พอแบบเสร็จเราก็ต้องมาแก้ปัญหากับผู้รับเหมาแล้วเจอว่าช่างทำผิดแบบ

“มันคือความกังวลว่าวันนี้จะมีปัญหาอะไรอีก หรืออย่างบางทีลูกค้าเปลี่ยนแบบไป หรือช่างทำผิดไปจนเราต้องแก้งานใหม่ กลายเป็นว่าสุดท้ายไม่เหลือส่ิงที่เราเคยออกแบบมาเลย”

“ทำไมการมีเราอยู่ในงานถึงสำคัญ” เราถาม ยุ้ยนิ่งคิดสักพักก่อนตอบ 

“ไม่อย่างนั้นมันจะเป็นส่ิงที่ใครๆ ก็ทำได้ เราอยากทำส่ิงที่มีความหมายกับตัวเอง

“อาจเหมือนตอนเด็กๆ ที่เราทำงานศิลปะหรืองานประดิษฐ์ พอได้เห็นงานที่เป็นเราชัดเจนแล้วเราภูมิใจ ในขณะที่งานอินทีเรียบางงานอาจดูไม่รู้ว่าเป็นเราทำ ทั้งๆ ที่เราเลือกเรียนอินทีเรียเพราะชอบวาดรูปและออกไอเดีย ได้ดีไซน์งานที่มีความเป็นเรา แต่ในชีวิตจริง บ่อยครั้งที่เราใส่ความเป็นตัวเองในเนื้องานแทบไม่ได้” หญิงสาวตอบ

ท่ามกลางความเครียดและความผิดหวังจากการทำงาน ยุ้ยค่อยๆ หาทางผ่อนคลายจิตใจด้วยการมองไปรอบๆ บ้าน เธอมองเห็นกระดาษ สี และอุปกรณ์ศิลปะมากมายที่เธอไม่ได้แตะต้องมานานกว่า 2 ปี 

แล้วความคิดบางอย่างก็ผุดขึ้นในหัว

“ที่เราสอบเข้าคณะมัณฑนศิลป์เพราะเราอยากวาดรูป แต่พอมาทำงานจริง อ้าว เราไม่ได้วาด เราเขียนแบบด้วยคอมพิวเตอร์ตลอด ซึ่งเราเป็นคนที่ไม่ชอบทำงานกับคอมพิวเตอร์เลย (ลากเสียงยาว) งานคอมฯ มักทรยศเราเสมอ เราอยู่กับโต๊ะตลอดเวลา แล้วงานวาดรูปมันหายไปไหน ตอนนั้นแหละที่เรากลับมาวาดรูปเล่นอีกครั้ง” ยุ้ยเล่าอดีตให้เราฟัง

“เรามองมันเป็นการพักผ่อนอย่างหนึ่ง แต่แรกๆ ก็วาดไม่ออก จนไปอ่านเจอว่าพี่ปอม ชาน ที่เป็นนักวาดภาพประกอบ เขาก็จบอินทีเรีย มันทำให้เราเห็นว่าคนเราเปลี่ยนสายกันได้ ซึ่งพอเราเห็นว่าพี่ปอมใช้ปากกาหมึกหัวพู่กัน เราเลยลองซื้อมาเล่นบ้าง เราลองวาดดอกไม้ ใช้พู่กันเขียนชื่อตัวเอง 

“เราเริ่มกลับมาสนุกกับการวาดรูปอีกครั้ง”

ระหว่างที่ยุ้ยกลับมาสนุกกับสิ่งที่ตัวเองเคยชอบ ในเวลาเดียวกันนั้นเอง งานประจำก็พาให้ยุ้ยได้มีโอกาสไปออกแบบรีสอร์ตจนเจอของตกแต่งสวยๆ ทั้งโคมไฟ แก้วน้ำ จานชามที่ทำจากเซรามิกดีไซน์เก๋ สิ่งนี้เหมือนเป็นโลกใบใหม่ที่เธออยากเข้าไปทำความรู้จัก 

“มากไปกว่าเรื่องของความสวยงาม เราเห็นว่าใครเป็นคนสร้างงานโดยดูจากลายเซ็นที่ก้นภาชนะ งานบางชิ้นมีอายุเป็นร้อยปี และจะอยู่ต่อไปอีกนาน เรารู้สึกว่ามันว้าวมาก ยิ่งได้รู้จักยิ่งทำให้เราอยากเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการนี้ 

“ถ้าอยากเอารูปที่เราวาดให้ไปอยู่บนเซรามิก มันทำได้ไหม” ยุ้ยเร่ิมตั้งคำถามเล็กๆ ในใจ

และเธอคงไม่รู้เลยว่าคำถามเล็กๆ นั้นจะพาเธอเดินทางไกลและเปลี่ยนชีวิตเธอไปจากหน้ามือเป็นหลังมือ

“เห็นเซรามิกสวยๆ แล้วใจเต้นตุบๆ แต่กับการทำอินทีเรีย เราไม่เคยมีความรู้สึกแบบนี้”

“ความรู้สึกตอนนั้นคือเราตื่นเต้นมากกับเซรามิก ตอนที่ดูงานสวยๆ ใน pinterest เราเห็นความเป็นไปได้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นจานชาม โคมไฟ เครื่องประดับ เห็นแล้วมันใจเต้นตุบๆ เลย ตื่นเต้น อยากทำแล้ว สนใจมาก รอไม่ได้แล้ว อยากพุ่ง ซึ่งกับการทำอินทีเรียไม่เคยมีความรู้สึกแบบนี้ เป็นแค่ความหลงใหลมากกว่า” ยุ้ยตอบด้วยแววตาเป็นประกาย พร้อมอธิบายต่อว่าเธอหาข้อมูลไปเรื่อยๆ จนเจอว่าใครๆ ก็สั่งพิมพ์งานวาดแล้วแปะลงบนจานชามเซรามิกสำเร็จรูปได้ จากไอเดียที่อยากลองวาดภาพบนเซรามิกเป็นงานเสริมเบาๆ ยุ้ยลองเอาไอเดียนี้ไปคุยกับพ่อ

“พ่อบอกว่า ‘แล้วทำไมไม่ปั้นตั้งแต่แรกไปเลยล่ะ หนูก็ไปเรียนปั้นเลย ไปหาที่เรียนสิ’ เราก็ ฮะ เหรอ เออ ก็ได้” ยุ้ยตอบพร้อมยิ้มกว้าง

หลังจากนั้นในวันหยุดสุดสัปดาห์ ยุ้ยก็ไปลองเรียนเซรามิกอย่างที่ตั้งใจในสตูดิโอ Som Ceramics ที่นั่นเธอได้ค้นพบศาสตร์แขนงใหม่ที่ถึงแม้จะไม่ง่าย แต่ก็น่าสนใจจนเธออยากรู้จักมันให้มากขึ้น 

ความอยากรู้อยากเห็นในเวลานั้น พาเธอบินไปเรียนคอร์สเซรามิกระยะสั้นถึงเมืองเซโตะ ประเทศญี่ปุ่น เมืองที่ได้ชื่อว่าเป็นหนึ่งในจังหวัดที่มีชื่อเสียงเรื่องงานเซรามิกสไตล์ดั้งเดิม อาจารย์ช่างปั้นจะเปิดบ้านให้ชาวต่างชาติมาเรียนแบบโฮมสเตย์ โดยสอนเป็นภาษาอังกฤษ และเพื่อเตรียมตัวสำหรับการเรียนคอร์สนี้ให้เต็มที่ ยุ้ยจึงตัดสินใจลาออกจากอาชีพที่เธอใฝ่ฝันตั้งแต่สมัยประถม

“ตอนนั้นเราลาออกได้แบบไม่อาลัยอาวรณ์ เพราะรู้ว่าถ้าอยากพัฒนาสกิลเซรามิก เราต้องรีบเรียนโดยเร็วที่สุด มันเป็นศาสตร์ที่ต้องฝึกอีกเยอะ ถ้ามัวแต่รอแล้วเมื่อไหร่จะได้ทำ

“ดูเหมือนเราเป็นคนกล้านะ แต่ก็กลัวมาก เพราะมันเป็นการไปญี่ปุ่นครั้งแรกในชีวิต แล้วเราก็พูดภาษาญี่ปุ่นไม่ได้เลย”

“พอได้ทำเซรามิก เวลาทั้งวันผ่านไปเร็วมาก”

ยุ้ยเล่าว่าเซโตะเป็นเมืองในขนบที่ทุกคนใช้ชีวิตเรียบง่าย การได้ใช้ชีวิตในสตูดิโอของช่างปั้นทำให้เธอเห็นภาพชัดเจนขึ้นว่าในหนึ่งวันของการเป็นช่างเซรามิกเป็นยังไง

“ตื่นมาก็ปั้น ปั้นเสร็จพักกินข้าว แล้วมาปั้นต่อ แล้วก็มีเวลาพักบ่าย 3 ดื่มชา แล้วก็ทำต่อจนถึงเย็น ถามว่าเหนื่อยไหม แน่นอนว่าการปั้นดินมันใช้กำลัง แต่มันรู้สึกเพลิน เราอยู่ได้แบบไม่อยากกลับเลย ตอนท้ายๆ รู้สึกว่าเราทำอาชีพนี้ได้ตลอดแน่นอน” ยุ้ยกล่าวอย่างมั่นใจ

มากไปกว่าความรู้เรื่องการทำเซรามิก การได้มาใช้ชีวิตในญี่ปุ่นทำให้ยุ้ยเร่ิมสนใจภาษาและวัฒนธรรมของประเทศนี้ เป็นอีกครั้งที่ความสงสัยใคร่รู้พาเธอดำดิ่งลงไปในศาสตร์ของการทำเซรามิกลึกขึ้นเรื่อยๆ

หลังกลับมาจากการเรียนคอร์สระยะสั้น ยุ้ยตัดสินใจสมัครเรียนคอร์สระยะยาวในโรงเรียนเซรามิกอีกแห่งของเมืองเซโตะ 

แต่คราวนี้วิชาทั้งหมดสอนเป็นภาษาญี่ปุ่น

สำหรับนักศึกษาต่างชาติที่จะเข้าโรงเรียนหรือมหาลัยในประเทศญี่ปุ่น ทุกคนต้องสอบวัดระดับภาษาให้ผ่านขั้นที่ 2 โดยขั้นที่ 5 คือระดับต่ำสุด นั่นทำให้ยุ้ยเร่ิมเรียนภาษาญี่ปุ่นอย่างหนักในเมืองไทย เพื่อสอบวัดระดับให้ผ่านถึงขั้นที่ 3 ในเวลาเพียง 1 ปี แล้วไปเรียนภาษาต่อที่ญี่ปุ่นอีก 1 ปี เพื่อสอบให้ผ่านขั้นที่ 2 เท่ากับว่าหลังจากลาออกมา เธอใช้เวลาเรียนเซรามิกและภาษานานถึง 4 ปี ก่อนจะได้เข้าเรียนคอร์สระยะยาว 2 ปี

“ตอนที่เราไปเรียนระยะสั้น เราได้เห็นกรรมวิธีแต่ละขั้นตอนของเซนเซ เขาดูตั้งใจเบอร์แรงมาก เรารู้สึกว่าคนประเทศนี้น่าสนใจ และถ้าเรารู้ภาษาเขาก็จะยิ่งเข้าใจเขามากขึ้น ตอนที่ใช้ภาษาอังกฤษเรารู้ว่าสิ่งที่เขาพยายามสื่อมันยังออกมาไม่หมด ญี่ปุ่นมันมีความลึกกว่านั้น ถ้าเราเข้าใจภาษาก็น่าจะเข้าใจตัวตนของเขา” ยุ้ยอธิบายเมื่อเราถามว่าทำไมถึงเลือกเรียนภาษาญี่ปุ่น แทนที่จะเลือกเรียนในประเทศอื่นที่ใช้ภาษาอังกฤษ 

“จากที่เคยคิดว่าภาษาญี่ปุ่นน่ารัก แต่พอได้เรียนจริงคือไม่น่ารักเลย (หัวเราะ) ภาษาเขามีพิธีรีตอง มีกฎว่าพูดส่ิงนี้ต้องกลับมาเป็นแบบนี้ มีการผันกริยาที่ยาวมาก ประโยคญี่ปุ่นบางทียาวทั้งที่จริงความหมายสั้นนิดเดียวเอง ทั้งหมดนี้ทำให้เราปวดหัวมาก” 

ยุ้ยเล่าต่อว่า ในเวลานั้นนอกจากการเรียนภาษาญี่ปุ่น เธอยังต้องแบ่งเวลาครึ่งวันมารับงานฟรีแลนซ์ทุกอย่างเพื่อหารายได้ชดเชยเงินเดือนที่เคยได้จากงานประจำ ในช่วงเวลาที่เครียดและกดดันขนาดนี้ อะไรทำให้เธอกัดฟันสู้ ทั้งๆ ที่เธอสามารถเปลี่ยนใจไปเรียนที่อื่นหรือหางานใหม่ได้อย่างไม่ยากเย็น เราตั้งคำถาม

“ก็มีคิดนะว่าเพื่อนเราทำงานไปถึงไหนกันแล้ว บางคนได้ไปทำงานต่างประเทศ แต่มาถึงขนาดนี้แล้วถ้าเราเลิก โดนพ่อด่าแน่นอน! (หัวเราะ) ยังไงเราต้องสอบ ยังไงก็ต้องเข้าให้ได้ เพราะเราทิ้งอาชีพเดิมมาแล้ว และเคยไปถึงญี่ปุ่นมาแล้ว จะให้เรากลับไปทำงานเดิม มันไม่ใช่ตัวเลือก เราต้องไปให้สุด เป้าหมายคือต้องเข้าโรงเรียนให้ได้ 

“เรารู้ว่าเรากำลังมุ่งมั่นกับสิ่งนี้ เลยไม่รู้สึกเครียดเท่าไหร่ เราเครียดว่าเราจะได้ภาษาถึงที่เราต้องการไหม เครียดว่าจะไม่ได้เรียนมากกว่า”

เจ้าของสตูดิโอเซรามิกในวันนี้มองเราด้วยสายตามุ่งมั่น

ถ้ามัวแต่ขี้ป๊อด เราก็อาจไม่ได้มีผลงานดีๆ กลับบ้านเลย

ผลสุดท้าย ยุ้ยสอบผ่านและได้เข้าเรียนที่ญี่ปุ่นสมดังหวัง และเมื่อได้เข้าเรียน ยุ้ยรู้ตัวทันทีว่านี่เป็นการตัดสินใจที่ถูกต้อง 

“เหมือนเราเจอส่ิงแวดล้อมที่ใช่ เจอเพื่อนที่เราเป็นตัวเองได้เต็มที่ รู้สึกว่าเข้าได้กับทุกคน ถึงแม้การเรียนจะยาก มีอุปสรรค แต่พอทำงานแล้วก็เร่ิมมีฟีดแบ็กที่ดีกลับมา เลยรู้สึกว่ามันเป็นที่ของเรา เป็นที่ที่เราสบายใจสุดๆ” ยุ้ยเล่าให้ฟังด้วยรอยยิ้มเต็มแววตา

ช่วงเวลา 2 ปีในญี่ปุ่นทำให้ยุ้ยได้เรียนรู้หลายส่ิง ชั้นเรียนของเธอเป็นชั้นเรียนเล็กๆ ที่มีนักเรียนเพียง 15 คน มีคนอายุที่หลากหลายตั้งแต่เด็กที่เพิ่งจบ ม.ปลาย จนถึงคุณตาคุณยายอายุ 60 ปี 

ในห้องเรียนยุ้ยได้เรียนรู้บทเรียนที่สำคัญหลายอย่าง อาจารย์ที่นั่นสอนให้ช่างปั้นฝึกหัดทุกคนใส่ใจและพิถีพิถันกับงาน มีบทเรียนหนึ่งที่อาจารย์ให้นักเรียนทำแก้วที่ดีที่สุดหนึ่งใบ โดยให้รีเสิร์ชด้วยการวาดแก้วรูปแบบต่างๆ ถึง 100 แบบ แล้วจัดลงกราฟเพื่อหาสไตล์ที่แต่ละคนชอบมากที่สุด งานนี้นอกจากทำให้นักเรียนทุกคนเห็นความเป็นไปได้ที่ไม่รู้จบ ยังทำให้ยุ้ยได้ฝึกฝีมือวาดสีน้ำจนทักษะนี้พัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็วควบคู่ไปกับความรู้เรื่องเซรามิก

“ที่จริงนักเรียนวาดรูปธรรมดาก็ได้ อาจารย์ไม่ได้บังคับว่าต้องวาดสวย แต่เรารู้สึกว่าในฐานะที่เราเป็นนักวาดก็ขอสักหน่อย เราเลยจัดเต็มลงสีน้ำอย่างสวยงาม ซึ่งเรารู้สึกขอโทษตัวเองเหมือนกันใน 10 รูปแรก เพราะพอวาดไปแล้วต้องวาดสีน้ำทั้ง 100 ใบ มันเยอะมากเลย แต่ก็กลายเป็นว่ามันช่วยพัฒนาสกิลสีน้ำของเรา ว่าลงแสงเงายังไงให้เหมือนกับในรูป” ยุ้ยอธิบายอย่างภูมิใจ

เวลาสองปีในญี่ปุ่นพายุ้ยไปเรียนรู้หลายส่ิงหลายอย่าง อาจารย์จัดทริปเล็กๆ พานักเรียนไปทัวร์สตูดิโอของช่างปั้นดินเผามืออาชีพ และในวันหยุดยุ้ยยังออกไปดูงานศิลปะในพิพิธภัณฑ์ แกลเลอรีต่างๆ ประสบการณ์เหล่านี้ช่วยเปิดโลกให้เธอได้เห็นว่าศิลปะที่ดีมีหลากหลายรูปแบบ และได้เรียนรู้ว่าสิ่งสำคัญที่ชาวญี่ปุ่นให้คุณค่าในงานศิลปะคือกระบวนการคิดและกระบวนการทำงาน

การออกไปเปิดหูเปิดตา นอกจากจะทำให้หญิงสาวได้พัฒนามุมมองที่มีต่องานเซรามิก ยุ้ยยังได้รับแรงบันดาลใจจากงานภาพประกอบสไตล์ญี่ปุ่นสวยๆ ที่เธอได้พบเจอในร้านหนังสือหลายแห่งทั่วเมืองเซโตะอีกด้วย

และแล้วบทเรียนสุดท้ายก็มาถึง ก่อนจบการศึกษา นักเรียนในชั้นทุกคนต้องผลิตชิ้นงานเพื่อจัดนิทรรศการ และโปรเจกต์ที่ยุ้ยเลือกทำคืองานเพนต์ชุดกาน้ำชาด้วยหมึกสีน้ำเงิน ซึ่งเป็นเทคนิคดั้งเดิมของญี่ปุ่น โดยยุ้ยออกแบบลวดลายใหม่ด้วยลายเส้นของตัวเองเป็นภาพดอกไฮเดรนเยีย 

ความยากของงานนี้คือการวาดลาย ยุ้ยอธิบายว่าการเพนต์บนเซรามิกต่างจากการวาดภาพสีน้ำตรงที่กระดาษสีน้ำสามารถอุ้มน้ำไว้ได้ระยะหนึ่ง ศิลปินยังสามารถปรับแก้ไขชิ้นงานได้เมื่อลงสีไปแล้ว ต่างจากเซรามิกที่มีเนื้อเป็นรูพรุน เมื่อเอาสีไปแตะจะซึมทันที แก้ไขไม่ได้

“สรุปคือพลาดแล้วพลาดเลยนั่นแหละ เราเลยต้องปั้นเผื่อไว้เยอะมากเพื่อเป็นของสำรอง สมมติเราปั้นกาน้ำชามาอย่างดี กว่าจะประกอบเป็นกา พอปั้นเสร็จปุ๊บ ถ้าเราวาดแล้วสีมันไหลก็คือจบเลย สิ่งที่ทำมา 2-3 อาทิตย์ ต้องเร่ิมใหม่

“จริงๆ เซนเซให้ปั้นอะไรก็ได้ แต่เราเลือกที่จะปั้นกาน้ำชา เพราะสำหรับการปั้นดินด้วยแป้นหมุน เราว่ากาน้ำชาเป็นส่ิงที่มีรายละเอียดเยอะที่สุดแล้ว เราต้องปั้นพวยกา ทำไส้กรอง ทำฝาให้พอดี พอปั้นเสร็จ เทแล้วน้ำต้องไม่ไหลออกทางฝา มันเป็นศาสตร์ที่ยากที่สุด แล้วการลงสีบนวัตถุทรงกลม มันก็มีสิทธิจะไหลไม่เป็นอย่างที่เราต้องการ

“ตอนจะเร่ิมทำโปรเจกต์นี้เราก็กลัวเหมือนกันว่ามันจะรอดเหรอ ไปลองเล่นกับงานเคลือบดีไหม แต่เพื่อนคนหนึ่งก็เตือนเราว่าการเพนต์เซรามิกน่าจะเป็นส่ิงที่ถ่ายทอดความเป็นยุ้ยจังได้ดีที่สุดนะ เราเลยคิดว่าจะลองดู”

“ในเมื่อเซนเซให้เลือกปั้นอะไรก็ได้ ทำไมถึงเลือกสิ่งที่ยากที่สุด ไม่กลัวเรียนไม่จบเหรอ” เราถามออกไปด้วยความสงสัย ยุ้ยหัวเราะเบาๆ ก่อนตอบว่า

“เราเป็นคนที่ดึงดูดกับส่ิงที่ยากมาตลอดนะ เราคิดว่าก็ลองทำดู จะได้รู้ว่าเราทำได้ถึงขั้นไหน เพราะถ้าเราทำได้คือทำได้เลยถูกไหม แต่ถ้าทำไม่ได้ เราก็จะได้รู้ว่า เออ ยังไม่ได้ เราก็จะได้พยายามต่อ เราว่ามันท้าทาย ในเมื่อเรามาถึงที่นี่แล้วเราจะไม่ทำกาหรอ เราก็ต้องเอาให้สุด เซนเซสอนอะไรได้สอนหนูมาเลย

“ตอนที่ลองครั้งแรกคืองานเจ๊ง เราก็คิดว่ากว่าเราจะทำได้คงใช้เวลาหลายสิบปีกว่าจะเก่งเท่าอาจารย์ แต่พอเอาเข้าจริง พอเราเริ่มฝึกไปสัก 2 อาทิตย์ เราก็พอจับทางได้ จริงๆ ใช้เวลาสั้นกว่าที่คิดนี่ ก่อนหน้านั้นเรากังวลไปเองว่าเราไม่น่าจะทำได้ แต่พอลอง เราก็เริ่มพัฒนาไปในทุกๆ ครั้ง

“ถ้าตอนนั้นเราไม่ตัดสินใจว่าเราจะลองดูกับมันสักตั้ง เราอาจจะไม่ได้มีผลงานดีๆ กลับมาบ้านเลย 

“ขอกลับมาอยู่กับความอุ่นใจที่บ้าน”

เมื่อเรียนจบยุ้ยเดินทางกลับเมืองไทยด้วยความฝันว่าจะทำสตูดิโอเซรามิกของตัวเอง แม้ในไทยจะยังไม่ได้มีศิลปินเซรามิกมากมายเท่าญี่ปุ่น แต่ยุ้ยก็พอเห็นช่องทางเป็นไปได้ในเส้นทางนี้ 

ย้อนเวลาไปหลายปีก่อนลาออกและเดินทางไปเรียนต่อ ครอบครัวของเธอได้ปลูกบ้านหลังใหม่ โดยยุ้ยรับหน้าที่ออกแบบตกแต่งภายในเองทั้งหมด ในเวลานั้นเธอเร่ิมมีความสนใจการทำเซรามิกแล้ว พ่อของเธอเลยให้ช่างทำสตูดิโอเล็กๆ นอกบ้านเอาไว้ พอยุ้ยเรียนจบกลับมา สตูดิโอแห่งนี้เลยเป็นเหมือนจุดหมายที่ยุ้ยรู้อยู่ในใจว่าเธอจะกลับมาอยู่ที่บ้านกับพ่อแม่อีกครั้ง

“ที่จริงเราอยู่คนเดียวมาตลอดเลยนะ เราอยู่คอนโดมาตั้งแต่มัธยม แต่พอไปอยู่ญี่ปุ่น เราอยู่คนเดียวจริงๆ ไม่ว่าจะมีปัญหาอะไรเราต้องแก้เองคนเดียว ในเวลานั้นจำได้ว่าตอนเดินกลับบ้านเวลากลางคืน เราเห็นบ้านที่เปิดไฟอยู่ เรารู้สึกอิจฉา อยากมีบ้านที่เปิดไฟรอเรา ยิ่งอพาร์ตเมนต์ที่เราอยู่ใกล้กับโรงเรียนกวดวิชา เราเลยเห็นพ่อแม่ที่มารอรับลูกทุกวัน ทำให้เรายิ่งอยากกลับมาอยู่กับความอุ่นใจที่บ้าน

“คำว่าบ้านของเราหมายถึงสถานที่ที่มีพ่อกับแม่เรา” หญิงสาวอธิบายพร้อมทอดสายตาไปรอบตัวบ้าน

มองจากภายนอก ณ จุดที่เธอยืนอยู่ดูเหมือนมีทุกอย่างเพียบพร้อม ทั้งบ้านที่อบอุ่นและสตูดิโอที่รอให้ยุ้ยเร่ิมเข้าไปสร้างผลงาน แต่ในโลกแห่งความจริง การจะสร้างสตูดิโอเซรามิกในฝันกลับไม่ใช่เรื่องง่าย ยุ้ยเล่าว่าใช้เงินหลักแสนเพื่อลงทุนซื้ออุปกรณ์ให้พร้อมผลิตชิ้นงานได้จริง ช่างปั้นจบใหม่อย่างเธอจึงต้องทำงานวาดภาพประกอบนานเป็นปี ค่อยๆ เก็บหอมรอมริบ ทยอยซื้อของทีละชิ้นประกอบเป็นสตูดิโอ

“ช่วงที่วาดรูปเราก็ห่างเซรามิกไป ทำให้เราเร่ิมกลัวมากขึ้นว่าจะทำได้หรือเปล่า จะหาของมาผลิตได้ไหม เพราะส่วนผสมทุกอย่างที่เราเรียนมาเป็นภาษาญี่ปุ่น เราไม่รู้ว่าในภาษาไทยคือคำว่าอะไร หาซื้อที่ไหน มีแต่ส่ิงที่เราไม่รู้เต็มไปหมด เหมือนเราตัวคนเดียว” 

เวลาผ่านไปเป็นปี สตูดิโอเร่ิมเป็นรูปเป็นร่าง เตาเผา แป้นหมุน โต๊ะนวดดิน และส่วนผสมมากมายวางประจำที่ รอเพียงช่างปั้นก้าวเข้ามาสร้างสรรค์ผลงาน 

แต่ก็ยังไร้วี่แววของเจ้าของสตูดิโอ

“เราใช้เวลานานจนทุกคนถามว่าเมื่อไหร่จะทำเซรามิกสักที แรกๆ เราก็ตอบไปว่าเรายังไม่พร้อม วัตถุดิบ เครื่องมือเรายังไม่พร้อม แล้วเพื่อนก็ถามว่า เมื่อไหร่จะพร้อม เราก็ตอบไปว่าเราไม่รู้

“ที่จริงเรากลัวว่าที่เราไปเรียนกลับมาจะทำไม่ได้จริง เพราะเซรามิกเป็นเรื่องของการลองผิดลองถูก เราไม่รู้ว่าที่เราเผาออกมาจะใช้ได้ไหม เรากลัวว่าถ้าเจอกับความผิดหวังเยอะๆ แล้วเราจะท้อ”

แต่แทนที่จะทิ้งให้สตูดิโอในฝันรอจนฝุ่นจับ ยุ้ยเริ่มรวบรวมความกล้า เร่ิมเข้าไปทำสิ่งเล็กๆ ที่มั่นใจว่าทำได้และมีความสุขที่จะทำ อย่างการปั้นดิน หรือหาเรื่องเข้าไปนั่งวาดรูปในสตูดิโอ

“มันเป็นความเครียดและกลัวหนักมาก แรกๆ แค่เดินไปสตูฯ เราก็รู้สึกสำเร็จนิดหนึ่งแล้ว เราเร่ิมจากการไปทุกวัน ปั้นนิดๆ หน่อยๆ พอทำไปเรื่อยๆ มันหายกลัวไปเอง เราเลยได้เรียนรู้ว่าจริงๆ เรากลัวได้ แต่กลัวแล้วก็ต้องทำด้วย จะบอกว่าอย่ากลัวก็ไม่ได้ เพราะเรารู้ตัวว่าเราเป็นคนขี้กลัว ขี้วิตกกังวล แต่เหตุการณ์นี้แหละที่ทำให้เราได้เรียนรู้ว่าถ้ากลัวแล้วเราควรลองหย่อนขาลงไปทำนิดๆ หน่อยๆ ก่อน

“ยังไม่ต้องลงไปเต็มตัวก็ได้ แค่ลองทำให้คุ้นเคย ถึงตอนแรกจะเป็นการทำโดยกลัวทุกวัน แต่พอวันหนึ่งที่เราวางแผนว่าจะผสมเคลือบและทำแม่พิมพ์ นี่เป็นสิ่งที่เราไม่ถนัดตอนเรียนและกลัวมาตลอด กลายเป็นว่าพอลองทำจริง อ้าว 20 นาทีก็เสร็จแล้ว สิ่งที่กลัวมาหลายอาทิตย์แป๊บเดียวเสร็จ”

หลังจากผ่านอุปสรรคทางใจที่ยากที่สุดมาได้ ยุ้ยเร่ิมเข้ามาทำงานในสตูดิโอบ่อยขึ้น เธอได้ค้นพบส่ิงใหม่ว่าการได้กลับมาปั้นดินทำให้เธอมีสมาธิ ส่ิงนี้ช่วยส่งเสริมให้เธอวาดภาพได้ดีขึ้น เร่ิมมีไอเดียใหม่ๆ ที่อยากวาดผุดขึ้นมาระหว่างปั้นดิน ทำให้เธอกลับไปวาดภาพสีน้ำได้มากขึ้น แล้วก็เร่ิมมีไอเดียมากมายมาวาดลายสวยๆ บนถ้วยชามที่เธอปั้น 

เหมือนงานศิลปะที่เธอรักทั้งสองส่ิงช่วยส่งเสริมกันและกันอย่างลงตัว 

ในปัจจุบันเมื่อทุกอย่างเร่ิมเข้าที่เข้าทาง ตอนนี้ยุ้ยเร่ิมออกแบบและลงมือปั้นจานชามเป็นลวดลายสีน้ำเงินอ่อนหวานในสไตล์ของตัวเอง เธอมีแผนจะวางขาย และในอนาคตเธอยังหวังว่าจะสามารถเปิดเวิร์กช็อปสอนคนที่สนใจในสตูดิโอของเธอเอง

แม้เหมือนจะเริ่มเข้าที่เข้าทาง แต่ยุ้ยย้ำกับเราว่าทุกวันนี้เธอยังอยู่ในขั้นลองผิดลองถูก เพราะธรรมชาติของการทำเซรามิกคือการทดลอง และบ่อยครั้งงานที่ออกมาจากเตาเผาก็ไม่ใช่งานที่หวังไว้ในใจ

“แล้วแบบนี้จะเป็นปัญหาเหมือนตอนทำงานตกแต่งภายในว่ามีส่ิงที่เราควบคุมไม่ได้อีกแล้วหรือเปล่า” เราโยนคำถามให้ยุ้ยคิด

เธอนิ่งไปสักพักก่อนตอบ “ถ้าเราทดลองมามากพอ เราจะรู้ว่ามันเผาออกมาได้แน่นอน หรือถ้าไม่ได้ อย่างน้อยเราก็รู้ว่าส่ิงที่ไม่ได้ดั่งใจมันไม่ใช่ไม่ดี มันอาจเป็นอีกทางเลือกในการสร้างงานของเราก็ได้

“เซรามิกเหมือนเป็นศาสตร์ที่ทำให้เราได้ลองผิดลองถูก ปล่อยวางในระดับหนึ่ง แล้วพอเร่ิมใหม่เราจะปั้นเร็วขึ้น เก่งขึ้น แล้วก็ออกมาดีกว่าชิ้นเดิม เราจะพัฒนาไปเอง ตอนนี้เวลาใครถามว่าวางแผนอนาคตยังไง เราจะตอบเลยว่าเราไม่รู้ ต้องลองทำก่อน

“เราจะใช้คำว่า ลองดู แบบนี้ต่อไปเรื่อยๆ ในชีวิต”

The post Atelier Pakawan เยี่ยมสตูดิโอของ ‘ยุ้ย ภควรรณ’ หญิงสาวผู้ลาออกมาปั้นดิน ปั้นฝัน ปั้นสตูดิโอเซรามิก appeared first on a day magazine.

ปีแยร์–โอกุสต์ เรอนัวร์ จิตรกรชาวฝรั่งเศสกล่าวถึงสีดำว่าเป็นเจ้าแม่ของทุกมวลสี 

‘สีดำ’ มีที่มาและจุดเริ่มต้นย้อนกลับไปไกลพอๆ กับประวัติศาสตร์การมีอยู่ของมนุษยชาติ ในยุคก่อนประวัติศาสตร์ ภาพวาดฝาผนังถ้ำมักถูกวาดด้วยสีดำเพราะเป็นสีที่ทำขึ้นได้ง่ายจากคาร์บอนและแร่เหล็ก การจดบันทึกต่างๆ มักเขียนด้วยหมึกดำเขียนลงบนพื้นหลังสีขาว และในวันแรกที่มีการค้นพบการพิมพ์ ‘สีดำ’ ก็เป็นหมึกพิมพ์สีแรกที่ถูกพัฒนานำมาใช้

สีดำถูกพูดถึงทั้งในแง่ดีและร้ายตลอดประวัติศาสตร์ ในภาษาละติน คำว่า สีดำ (ater) มีความเกี่ยวข้องกับความชั่วร้าย (atrocious) และ ปีศาจ (atrocity) จึงไม่น่าแปลกใจที่ภาพวาดปีศาจในศิลปะยุคแรกมักถูกถ่ายทอดด้วยสีดำ โดยแฝงความหมายถึงความตายและความเศร้า

คัมภีร์ไบเบิลกล่าวว่าความมืดนั้นมีมาก่อนแสงสว่าง (Darkness was present before light.) ดังนั้นจึงมีการตีความว่าสีดำเป็นสีแรกที่เกิดขึ้นในโลก นักบวชในศาสนาแต่งกายสีดำเพื่อแสดงถึงความนอบน้อม การละแล้วซึ่งทางโลกเพื่อปฏิบัติตนตามกฎของศาสนา พระในยุคกลางบางกลุ่มเช่นนักบวชเยสุอิตที่แต่งกายด้วยเสื้อผ้าสีดำยังทำหน้าที่เป็นนักรบเพื่อปกป้องศาสนา ทำให้สีดำถูกผูกโยงเข้ากับศรัทธา ความกล้า และความเสียสละ เชื่อกันว่าเครื่องแบบของนักบวชเยสุอิต เป็นต้นแบบของเครื่องแบบทหารปรัสเซีย (แคว้นหนึ่งในเยอรมนี) ที่แต่งกายสีดำเพื่อเตือนใจให้ตนเองระลึกถึงความตาย สื่อความหมายว่าพวกเขาพร้อมสละชีพเพื่อชาติเสมอ 

ในมุมมองของวรรณกรรม การใช้สีดำมักสื่อถึงเรื่องลึกลับและความไม่แน่นอน ยกตัวอย่างเช่น อัศวินเกาะดำในนิยายของ Walter Scott เรื่อง Ivanhoe (1819) กล่าวถึงอัศวินปริศนาในเกราะสีดำที่มักเข้าช่วยเหลือตัวเอกของเรืองโดยไม่เปิดเผยตัวตน หรือ นิยายสยองขวัญของ Susan Hill เรื่อง The Women in Black (1983) กล่าวถึงผีหญิงชุดดำที่ปรากฏตัวพร้อมความแค้นและเรื่องราวดำมืดเบื้องหลังความตายที่เป็นปริศนา 

ในด้านแฟชั่น สีดำไม่ใช่สีที่ได้รับความนิยมโดยชนชั้นสูงช่วงยุคกลาง เนื่องจากชนชั้นสูงมักแสดงออกด้านเงินทองและอำนาจด้วยการหาซื้อเสื้อผ้าสีสันสดใสที่หาได้ยากและมีราคาแพง แนวคิดนี้เริ่มเปลี่ยนไปในช่วงศตวรรษที่ 14 เมื่อมีการคิดค้นเทคนิคการย้อมสีดำคุณภาพดีที่สามารถย้อมสีได้ดำสนิท และเนื่องจากบางประเทศในยุโรปออกกฎหมายสงวนการสวมเสื้อผ้าบางสีให้เป็นสิทธิเฉพาะของชนชั้นสูง (เช่นผ้าสีแดงสดจากเวนิส และผ้าสีฟ้าเข้มขนนกยูงจากฟลอเรนซ์) ทำให้ชนชั้นกลางที่มีเงินมากอย่างชนชั้นพ่อค้า หาทางออกด้วยการหันมาใส่สีดำสนิท แต่ใช้ผ้าและวัตถุดิบอย่างดีที่สุดแทน ในยุคนั้นชุดเครื่องแบบของข้าราชการมักนิยมใช้สีดำ การแต่งกายด้วยสีนี้จึงมีนัยสื่อว่าบุคคลผู้นั้นมีความสำคัญในชุมชน 

เมื่อสีดำได้รับการตีความใหม่ ชนชั้นสูงก็หันกลับมาสนใจและเลือกสวมเสื้อผ้าสีดำกันมากขึ้น พัฒนาการความนิยมเสื้อผ้าสีดำเริ่มต้นในอิตาลีโดยมีดยุกแห่งมิลานและเคานต์แห่งซาวอยเป็นผู้ปั่นกระแส แฟชั่นสีดำเดินทางมาถึงฝรั่งเศสในสมัยของพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 6 (โดยมีน้องชายของพระองค์เป็นผู้นำด้านแฟชั่น) เดินทางถึงอังกฤษในปลายรัชสมัยของพระเจ้าริชาร์ดที่ 2 ต่อมากลายเป็นสีที่ราชสำนักสเปนนิยมมากที่สุด พระเจ้าชาร์ลส์ที่ 5 และพระโอรสของพระองค์–พระเจ้าฟิลิปที่ 2 แห่งสเปน สวมใส่สีดำแทบจะตลอดเวลาและเปลี่ยนให้สีดำกลายเป็นสีประจำของราชวงศ์ฮาบส์บวร์กสายสเปน

บรรดาชนชั้นปกครองมอบความหมายใหม่ให้สีดำในฐานะสีแห่งอำนาจ เกียรติยศ ความอ้อนน้อมถ่อมตนและความประหยัดรู้จักประมาณตน น่าสนใจว่าสีดำสื่อสารถึงสองสิ่งที่ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง–อำนาจและการอ้อนน้อม เกียรติยศและการประมาณตน สิ่งนี้ถือเป็นบุคลิกของสีดำที่ก้าวล้ำกว่าสีอื่น คือเป็นสีที่สื่อสารทั้งในเชิงพลังอำนาจแต่กลับไม่ต้องการเรียกร้องความสนใจ  

จอร์เจีย โอคีฟ ศิลปินชาวอเมริกัน กล่าวถึงสิทธิพิเศษของสีดำว่า “มันเป็นสีที่เป็นที่ซ่อนให้คุณได้” (You feel hidden away in it.) ต่างจากสีน้ำเงินที่เป็นสัญลักษณ์ทั่วไปสื่อถึงความสงบ น่าเชื่อถือ และสีแดงที่หมายถึงความหลงใหล ความปรารถนา สีดำสามารถบอกเล่าเรื่องราวได้มากมาย แต่ในขณะเดียวกัน มันก็ไม่บอกอะไรเลย 

ควีนวิกตอเรีย

สีดำถูกนำมาใช้เพื่อการไว้ทุกข์อย่างกว้างขวางในยุควิกตอเรียน เมื่อเจ้าชายอัลเบิร์ต พระสวามีของควีนวิกตอเรียสิ้นพระชนม์ในปี 1861 ราชินีไม่เคยทำใจและใช้ชีวิตที่เหลือไปกับการไว้ทุกข์กระทั่งสิ้นพระชนม์ในปี 1901 ยุคสมัยที่ยาวนานแต่เปล่าเปลี่ยวของพระองค์ถูกเรียกกันว่า The Mourning Era (ยุคแห่งการไว้ทุกข์) 

เป็นเวลาร่วม 40 ปี ที่การไว้อาลัยของราชินีกลายเป็นประเพณีที่ผู้คนในอังกฤษต้องถือปฏิบัติ และยิ่งคุณอยู่ใกล้ราชินีมากเท่าไหร่ คุณยิ่งต้องเล่นใหญ่มากเท่านั้น ชนชั้นสูงอังกฤษใช้จ่ายเงินจำนวนมากไปกับงานศพ เสื้อผ้า และเครื่องประดับประกอบการไว้อาลัย นิตยสารขวัญใจแม่บ้านอย่าง The Queen and Cassell’s กล่าวถึงการไว้อาลัยว่า ต้องส่วมใส่สีดำ เพราะเป็นสัญลักษณ์ของจิตวิญญาณและความเศร้าหมอง ชุดสำหรับไว้อาลัยต้องทำจากผ้า parramatta silk หรือ bombazine ส่วนเครื่องประดับสำหรับไว้ทุกข์อนุโลมให้ใช้อำพันสีดำ อย่างไรก็ดีกฎมากมายเรื่องการแต่งกายไว้ทุกข์ของยุคนี้เคร่งครัดแค่กับผู้หญิงหรือแม่ม่าย เด็กไม่จำเป็นต้องแต่งไว้ทุกข์หรืออาจสวมแค่ชุดสีขาว ในขณะที่สุภาพบุรุษแค่สวมสูทสุภาพสีดำกับถุงมือและคราแวต (ผ้าพันคอชนิดหนึ่งที่นิยมพันรอบคอ) สีดำเป็นใช้ได้

แม่ม่ายในยุคนั้นต้องไว้ทุกข์กันนานราวสองปี แบ่งเป็นสามช่วง คือ full mourning, second mourning และ half mourning  ช่วง full mourning มีระยะเวลา 1 ปี กับอีก 1 วัน แม่ม่ายจะต้องแต่งดำล้วน ละการใส่เครื่องประดับและเว้นการออกจากบ้านหรือร่วมงานสังคม ส่วนสำคัญของเครื่องแต่งกายในระยะนี้คือผ้าคลุมหน้าสีดำ การแต่งกายแบบนี้บังคับให้แม่ม่ายละทิ้งชีวิตบันเทิงและใช้เวลากับการสวดมนต์ภาวนาให้สามีผู้ล่วงลับแต่ยังมีข้อยกเว้นให้กับแม่ม่ายที่ไม่มีเงินเลี้ยงดูลูก สามารถออกทุกข์และแต่งงานใหม่ได้หลังสามีตายไปแล้ว 6 เดือน ส่วนแม่ม่ายที่สามีห่างบ้านเกินปี (ไปรบหรือไปค้าขาย) หรือป่วยเป็นโรคร้ายเป็นเวลานาน สามารถออกจาก full mourning ได้ในเวลา 6 เดือน

second mourning ยาวนานต่อมาอีก 9 เดือน แม่ม่ายสามารถเปิดผ้าคลุมหน้าได้ และสามารถสวมเครื่องประดับได้เล็กน้อย เหล่าแม่ม่ายสามารถกลับมาใช้ชีวิตและพบปะผู้คนได้ตามปกติแต่ยังต้องบังคับให้สวมใส่แค่เครื่องแต่งกายสีดำ แม่ม่ายจะสามารถกลับมาสวมใส่เสื้อผ้าโทนสุภาพ เช่น สีเทา สีม่วงลาเวนเดอร์ และสีขาวได้บ้างในช่วง 3 เดือนสุดท้ายก่อนการออกทุกข์หรือที่เรียกกันว่า half mourning 

Little Black Dress

โคโค่ ชาแนล

จากยุควิกตอเรียนมาจนถึงศตวรรษที่ 20 สีดำได้ถูกนำมาเล่าใหม่ผ่านการตีความทางแฟชั่นที่กลายเป็นโคตสั้นๆ อย่าง LBD หรือ Little Black Dress หมายถึงชุดกระโปรงสั้นสีดำ รูปแบบเรียบง่ายแต่ใส่ได้ทุกงาน คำนิยามใหม่ของสีดำที่ถูกรีไรต์โดย Coco Chanel เจ้าแม่วงการแฟชั่นที่นอกจากจะปลดแอกสาวๆ ออกจากการสวมใส่คอร์เซตรัดทรงมาสู่เสื้อผ้าตัวหลวมสวมใส่สบาย เธอยังสลัดคราบสีดำจากการไว้ทุกข์ในยุคก่อนหน้า มาสู่ความหรูหรา มีสไตล์ ซึ่งกลายมาเป็นค่านิยมใหม่ของสีดำ ชาแนลกล่าวว่า “สีดำเอาชนะทุกสิ่งรอบๆ ตัวได้” (Black wipes out everything else around.) สีดำไม่ได้เป็นที่นิยมเฉพาะกับผู้หญิงเท่านั้น พระเจ้าเอ็ดเวิร์ดที่ 8 แห่งสหราชอาณาจักร (ต่อมาสละราชสมบัติและได้รับยศเป็นดยุกแห่งวินเซอร์) ทรงสั่งให้ตัดทักซิโดของพระองค์เป็นสีน้ำเงินเข้ม (very dark midnight blue) เนื่องจากสีดำเมื่อโดนแสงไฟแล้วจะทำให้มีสีออกเขียว แต่สีน้ำเงินเข้มเมื่อต้องแสงไฟจะทำให้ดูคล้ายสีดำมากกว่า Karl Lagerfeld กล่าวถึงเหตุผลที่สีดำกลายเป็นสียอดนิยมของศตวรรษที่ 21 ไว้ว่า “สีดำเป็นสีที่ใส่ได้กับทุกอย่าง ถ้าคุณใส่สีดำ ก็รับประกันได้ว่าคุณปลอดภัย

ดยุกแห่งวินเซอร์

แต่ก็ใช่ว่าสีดำจะทรงคุณค่าแค่ในเชิงความหรูหราและแฟชั่น สีดำยังถูกนำมาใช้ในฐานะตัวแทนความรู้สึกต่อต้านผู้ถือครองอำนาจรัฐ 

“ฉันสวมสีดำเพื่อคนจนและผู้ถูกรังแก พวกเขาที่อาศัยในมุมหนึ่งอย่างสิ้นหวังและหิวโหย ฉันสวมสีดำเพื่อนักโทษที่ใช้กรรมเป็นเวลานาน ความผิดเดียวของเขาคือเกิดผิดที่อยู่ผิดเวลา” 

เนื้อร้องเพลง Man in Black ของ Johnny Cash นักร้อง-นักแต่งเพลงชาวอเมริกันผู้ทรงอิทธิพล ตีแผ่มุมหนึ่งของสังคมและกลายเป็นแรงบันดาลใจในการใช้สีดำเพื่อเป็นการลุกขึ้นต่อต้านความอยุติธรรมของสังคม เป็นที่รู้กันว่าเมื่อไหร่ก็ตามที่ผู้คนซึ่งมีความคิดแบบเดียวกัน สวมใส่เสื้อผ้าและเครื่องแต่งกายสีเดียวกัน ข้อความของพวกเขาจะถูกผลักให้ดังชัดขึ้นยิ่งกว่าเก่า และในบรรดาสีสันที่เรารู้จักกันจนชินตา คงไม่มีสีไหนที่แสดงให้เห็นความรู้สึกต่อต้านได้ดีไปกว่าสีดำ

Thursdays in Black

ช่วงปี 1970 มีการนำสีดำมาเป็นสีหลักในการต่อต้านการใช้กำลังทางเพศ เรียกกันว่า  Thursdays in Black แคมเปญนี้เริ่มในแอฟริกาใต้ ก่อนแพร่กระจายกลายเป็นกระแสใหญ่ไปทั่วโลก การเลือกใช้สีดำของแคมเปญนี้เป็นตัวแทนแสดงความแข็งแกร่งและกล้าหาญของผู้เสียหายที่กล้าออกมาเปิดเผยเรื่องราวและทวงถามความยุติธรรมจากสังคม สีดำยังเป็นเครื่องหมายแสดงการท้าทายค่านิยมชายเป็นใหญ่ที่นำไปสู่ปัญหาการข่มขืนในแอฟริกา แคมเปญที่ว่าเปิดให้คนทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นเพศใด อายุเท่าไหร่ หรืออาศัยอยู่ที่ไหน ร่วมกันแต่งกายสีดำทุกวันพฤหัสฯ

แคมเปญ #MeToo และ #Time’sUp ปรากฏการณ์รวมพลังต้านการคุกคามทางเพศที่โด่งดังไปทั่วโลกก็เลือกใช้สีดำในการแสดงออกถึงการต่อต้านปัญหายาวนานที่ฝังรากลึกในทุกภาคส่วนทางสังคม #Time’sUp ออกมากล่าวว่าการเลือกใช้สีดำของพวกเขานั้นหมายความว่าเรื่องที่พวกเขากำลังเรียกร้องนั้นมีความสำคัญเร่งด่วน สีดำยังเป็นสีที่สามารถเข้าถึงทุกคนได้อย่างเท่าเทียมเพราะเป็นสีที่ไม่ว่าใครก็ต้องมีในตู้เสื้อผ้า หมายความว่าทุกคนสามารถมีส่วนร่วมได้โดยเท่ากัน 

BlackLivesMatter

BlackLivesMatter

ไม่นานมานี้แคมเปญต่อต้านการเหยียดผิวและเลือกปฏิบัติในอเมริกา #BlackLivesMatter ที่โด่งดังไม่แพ้กัน ก็นำสีดำมาใช้ในการประท้วงเช่นเดียวกัน หนึ่งในมุมมองที่น่าสนใจของการเลือกใช้สีดำนอกไปจากความจริงจังและพลังที่มากับสี คือความจริงที่ว่าสีดำไม่ได้สื่อถึงความสุขหรือการเฉลิมฉลอง มันเป็นสีที่ทรงพลังและไม่ผิดกาลเทศะของการเรียกร้องที่มักมีที่มาจากความสูญเสีย

Michel Pastoureau ผู้เขียนหนังสือ Black: The History of a Color กล่าวว่าสีดำเป็นตัวแทนของอำนาจ และหมายถึงการต่อสู้เพื่อต่อต้านอำนาจด้วยเช่นกัน มันเป็นสัญลักษณ์ของการต่อสู้กันระหว่างสองขั้วความคิดที่แตกต่าง–อำนาจกับความอ่อนน้อม บาปกับความบริสุทธิ์ การยอมรับกับการต่อต้าน ความมั่งมีกับความขัดสน ความดีกับความชั่ว 

อย่างไรก็ดี ทั้งชื่อของสีและความหมายของมันล้วนเป็นสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นร่วมกันโดยมนุษย์ หากมองสีดำเป็นผลผลิตจากความทรงจำและประวัติศาสตร์ มันย่อมสามารถเปลี่ยนความหมายและการใช้งานได้ตามความต้องการของผู้ตีความตามแต่บริบท 

ภาพจาก

badisa.org.za
campaignlive.co.uk
dailymail.co.uk
en.wikipedia.org
hungertv.com
instagram.com
katetattersall.com
monovisions.com
scmp.com

อ้างอิง

artsandculture.google.com
owlcation.com
press.princeton.edu
sowetanlive.co.za
victorian-era.org

The post สีดำ อำนาจ และการต่อต้าน ว่าด้วยประวัติศาสตร์รสขมอมหวานของสีดำ  appeared first on a day magazine.

พี่น้องของแอนน์ได้รับการวินิจฉัยโดยศัลยแพทย์ท้องถิ่นว่าเสียชีวิตด้วยโรคคอตีบ โรคยอดนิยมของเด็กในศตวรรษที่ 19 แต่การเสียชีวิตติดต่อกันของบุตรทั้งสามในเวลาเพียง 2 เดือนสร้างความสงสัยให้ครอบครัวเทอร์เนอร์เป็นอย่างมาก 

หลังเดินทางมาถึง บันทึกของหมอออร์ตันเล่าว่า แอนน์มีอาการอ่อนเพลียรุนแรงและไม่สามารถกลืนอาหารได้ เหล่านี้เป็นอาการพื้นฐานของโรคคอตีบตามที่เข้าใจ แต่ที่น่าสงสัยคือในละแวกเดียวกันกลับไม่พบเด็กคนไหนป่วยเป็นโรคคอตีบเลยแม้แต่รายเดียว ความจริงข้อนี้สร้างความข้องใจให้หมออย่างเขาเป็นอย่างมาก 

ออร์ตันดำเนินการรักษาตามอาการ ก่อนจดโน้ตถึงลักษณะที่พักของตระกูลเทอร์เนอร์ไว้แนบท้าย 

‘อาคารที่พักมีอากาศถ่ายเทดี ระบบระบายน้ำใช้ได้ตามปกติ ในห้องนอนประดับวอลล์เปเปอร์สีเขียวสดใส’ 

แอนน์เสียชีวิตในอีกไม่กี่วันให้หลัง หมอออร์ตันขอให้มีการชันสูตรศพและพบว่าสาเหตุของการเสียชีวิตเกิดจากสารหนู… 

หลังรายงานแพร่ออกไป Dr. Letheby นักเคมีประจำโรงพยาบาลลอนดอน ก็ได้ออกมาให้การสนับสนุนว่า แอนน์น่าจะเสียชีวิตเพราะวอลล์เปเปอร์สีเขียวในห้องนอน เนื่องจากสีเขียวอ่อนมักมีสารหนูเป็นส่วนประกอบจำนวนมาก 

“สีเขียวแบบนี้ไม่ว่าจะอยู่ในภาพวาด วอลล์เปเปอร์ หรือแม้กระทั่งเสื้อผ้า ก็สามารถฆ่าคนตายได้ทั้งนั้น” ดอกเตอร์เลเทอบีย์กล่าว

ในยุควิกตอเรียน แฟชั่นสีเขียวอ่อนได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก เพราะนอกจากจะสวยสะกดใจ สีเขียวสดใสที่รู้จักกันในชื่อ vivid green หรือ Scheele’s green ยังเป็นเครื่องหมายของความร่ำรวย ความหรูหรา และความทันสมัย เชื่อหรือไม่ว่าเบื้องหลังความงาม สีเขียว Scheele ยังสอนให้เรารู้ว่า การตามแฟชั่นมากเกินไปอาจทำให้เกิดอันตรายถึงชีวิต 

จุดเริ่มต้นของเรื่องนี้มีที่มาจากตรงไหน? ฆาตกรต่อเนื่องที่คร่าชีวิตผู้คนไปมากมายถือกำเนิดขึ้นราวปี 1778 เมื่อ Carl Scheele นักเคมีชาวสวีเดน เป็นคนแรกที่เริ่มผสมสาร copper arsenite ลงไปเพื่อช่วยให้สีเขียวสว่างขึ้นกว่าเฉดปกติ  

แม้ copper arsenite จะเป็นสารประกอบของสารหนูที่มีความเป็นพิษอยู่สูงมาก แต่หากมองด้วยตาสีเขียวแบบใหม่กลับไม่น่ามีพิษภัย ในยุคที่คนทั่วไปไม่มีความเข้าใจเรื่องส่วนประกอบทางเคมี ความนิยมสีเขียวนี้ได้รับความสนใจในยุโรปและข้ามฝั่งมาถึงอังกฤษอย่างรวดเร็ว สีเขียวที่สวยชัดได้รับการชื่นชมอย่างแพร่หลายและกลายเป็นสีที่ถูกใช้บ่อย โดยเฉพาะในพื้นที่ที่พวกเขาเห็นว่ามีค่ามากที่สุด–ในบ้านของพวกเขาเอง

วิกตอเรียนเป็นยุคสมัยที่ให้ความสำคัญกับภาพลักษณ์ หน้าที่ของชาย-หญิงถูกแบ่งอย่างชัดเจน การแต่งกาย ภาพถ่าย ไปจนถึงรสนิยมในการตกแต่งบ้าน ถูกนำมาวัดและตีค่าชนชั้นทางสังคม ความก้าวหน้าทางเศรฐกิจและเทคโนโลยีทำให้เกิดกลุ่มทุนใหม่และชนชั้นกลาง เหล่าผู้มีอันจะกินจัดซื้อของใช้และเครื่องตกแต่งแบบใหม่ล่าสุดเพื่อทำให้บ้านกลายเป็นตัวแทนของครอบครัวอบอุ่นและมั่งมี

คนในยุคนี้เชื่อว่าความสำเร็จในชีวิตถูกนำเสนอผ่านจำนวนของใช้และความสะดวกสบายภายในครัวเรือน กลายเป็นที่มาของประโยคเปรียบเปรยโด่งดังอย่าง safe as houses–ปลอดภัยเหมือนบ้าน (เป็นสำนวน แปลว่าปลอดภัยมากๆ), domestic heaven–สวรรค์ในบ้าน หรือการเปรียบเปรยภรรยาว่าเป็น angel of the house–นางฟ้าของบ้าน

แต่ใช่ว่ามีเงินอย่างเดียวจะใช้ได้ สังคมวิกตอเรียนให้ความสำคัญกับรสนิยมในทุกตารางนิ้ว ยุคนี้มีไกด์บุ๊กมากมายที่แนะนำว่าผู้มีอันจะกินควรตกแต่งบ้านของตัวเองแบบไหน John Ruskin นักวิจารณ์งานศิลปะและนักสังคมศาสตร์คนสำคัญ กล่าวถึงความสำคัญของการเลือกของตกแต่งที่ถูกต้องว่า “ผู้มีรสนิยมดีสะท้อนคุณค่าทางจิตใจ สิ่งที่เราชอบบ่งบอกว่าเราเป็นคนแบบไหน และการสอนรสนิยมให้ใครหมายถึงการสร้างตัวตนให้คนคนนั้น”

หนึ่งในสิ่งของที่สะท้อนรสนิยมและความร่ำรวยของเจ้าบ้านคือ วอลล์เปเปอร์ โดยเฉพาะวอลล์เปเปอร์ที่เลือกติดไว้ในห้องรับแขก (drawing room) ยิ่งมีลวดลายมากและมีสีสันสดใสเท่าไหร่ยิ่งหมายถึงราคาที่มากตามไปด้วย และมีแต่บ้านคนรวยเท่านั้นที่จะมีแสงสว่างจากไฟฟ้ามากพอที่จะนำเสนอลวดลายและสีสันที่สวยงามของวอลล์เปเปอร์ในแต่ละห้อง 

หนังสือแนะนำสีสำหรับวอลล์เปเปอร์และเสื้อผ้าในยุคนั้นเห็นตรงกันว่า สีเขียวเป็นสีที่เหมาะสมที่สุดเพราะสบายตา ทำให้ผู้พบเห็นรู้สึกสดชื่น มีความสุข และเป็นเครื่องหมายของการมีสุขภาพดี ตรงกันข้ามกับสีส้มหรือสีเหลืองโทนแดงที่เป็นตัวแทนของความหยาบกระด้างและชนชาติด้อยพัฒนาป่าเถื่อน 

ในบรรดาสีเขียวมากมาย สีเขียว Scheele เป็นโทนสีเขียวที่ได้รับความนิยมมาก เหตุผลเพราะความสดใสและคุณสมบัติของมันที่ไม่ซีดจางหรือลอกง่าย ในช่วงที่ Scheele’s green ได้รับความนิยมสูงสุด ผู้มีอันจะกินนิยมใช้สีนี้ผสมทุกอย่าง ตั้งแต่เสื้อผ้า พรม ของเล่นเด็ก และเทียนไข 

น่าสนใจว่าเมื่อสีเขียวถูกใช้แพร่หลาย เหตุการณ์การตายลึกลับของเด็กจำนวนมากก็เริ่มปรากฏ แต่ความเข้าใจในยุคนั้นยังคิดกันว่าเด็กๆ น่าจะเป็นโรคอื่นอย่างคอตีบ หรืออหิวาต์ ซึ่งเป็นโรคที่ระบาดมากในอังกฤษ

ช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 19 หน้าข่าวหนังสือพิมพ์เต็มไปด้วยปรากฏการณ์ลึกลับอย่าง ‘เด็กทารกอายุ 6 เดือนเสียชีวิตหลังกินเศษวอลล์เปเปอร์สีเขียว’ หรือ ‘คุณผู้หญิงเสียชีวิตในวันต่อมา ห้องนอนของเธอเป็นสีเขียวสดใส’ แต่ถึงจะไม่ได้กินเข้าไปและไม่ได้ใช้ชีวิตส่วนใหญ่ในห้องสีเขียว การเดินผ่านห้องหรือการสูดอากาศที่ปนเปื้อนสารหนูในปริมาณที่มากพอก็ทำให้ป่วยไข้ได้เหมือนกัน

ในปี 1856 คู่แต่งงานในเบอร์มิงแฮมไปพบหมอด้วยอาการแสบตา ปวดหัว และเจ็บคออย่างรุนแรง แม้แต่นกแก้ว สัตว์เลี้ยงของพวกเขา ก็มีอาการป่วยคล้ายกัน หมอแนะนำให้คู่แต่งงานเดินทางไปพักตากอากาศในสถานที่เปิดโล่ง พวกเขาตัดสินใจไปทะเล แล้วอาการที่ว่าก็หายไปเองอย่างน่าประหลาด พวกเขาเริ่มสงสัยว่ามีอะไรบางอย่างที่เป็นพิษอย่างมากอยู่ในบ้าน หมอเดินทางไปเยี่ยมบ้านของคู่แต่งงานและพบว่าพวกเขาใช้สีเขียว Scheele เป็นสีวอลล์เปเปอร์ในห้องถึง 2 ห้อง

ถึงตอนนี้พอมีกระแสมากๆ เข้า ข่าวลือว่าสีเขียวอาจเป็นภัยถึงชีวิตก็เริ่มฮิตเป็นกระแสและถูกนำมาเล่าในข่าวตามหน้าหนังสือพิมพ์ นักวาดการ์ตูนชื่อดังอย่าง John Leech ก็เคยวาดภาพล้อเลียนเป็นโครงกระดูกชาย-หญิงสวมชุดราตรีสีเขียวสดใสในงานเต้นรำ เพื่อตอกย้ำความโง่เขลาของสังคมผู้ดีที่วางยาพิษตัวเองด้วยเสื้อผ้าและเครื่องประดับสีเขียวผสมสารหนู 

สมาคมแพทย์และนักวิทยาศาสตร์เริ่มตั้งคำถามถึงความไม่ปลอดภัยของสารประกอบในสีวอลล์เปเปอร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพวกเขาพบว่าวอลล์เปเปอร์ที่ต้องสงสัยหรือได้รับการพิสูจน์ว่ามีสารหนูเป็นส่วนประกอบถูกแบนห้ามจัดจำหนายในประเทศเยอรมนี แม้ว่าหมอและนักข่าวจะร่วมมือกันขอให้รัฐบาลอังกฤษทำอะไรสักอย่าง แต่ผู้ผลิตในระบบอุตสาหกรรมก็รวมตัวกันปฏิเสธ กระทั่งกล่าวว่าจะลองกินวอลล์เปเปอร์ให้ดูเพื่อพิสูจน์ว่ากระบวนการผลิตปลอดภัย

จนแล้วจนรอดกว่ารัฐสภาอังกฤษจะออกมายืนยันความจริงข้อนี้อย่างจริงจังก็ปาเข้าไปตั้งปี 1903 ถึงตอนนั้นสีเขียวก็ถูกพบจนเป็นปกติทั้งในแสตมป์ โปสต์การ์ด กระทั่งในอาหาร! (ใช้พ่นผักให้มีสีเขียวน่ารับประทาน) ส่วนเหตุที่รัฐบาลเพิ่งมาตัดสินใจเอาได้ตอนนี้เป็นเพราะควีนวิกตอเรียเองก็มีห้องสีเขียว Scheele เหมือนกัน

พระองค์ทรงเคยต้อนรับราชทูตและให้พระราชอาคันตุกะอาศัยอยู่ในห้องสีเขียว ก่อนที่ราชทูตจะป่วยหนักในเช้าวันต่อมา เขากล่าวโทษว่าห้องสีเขียวแบบนี้เป็นสาเหตุ ทำให้ควีนวิกตอเรียเริ่มสนใจและได้ค้นคว้าด้วยตัวเองจนพบว่ามีข่าวแบบนี้เกิดขึ้นมากมาย พระองค์ทรงพบว่ามีการแบนสีเขียวผสมสารหนูในหลายประเทศนอกเกาะอังกฤษ

น่าสนใจว่า Scheele’s green ไม่เคยถูกห้ามใช้จริงจังผ่านกฎหมาย แต่ผู้บริโภคก็เริ่มตาสว่างและหันมาทำความเข้าใจเรื่องอันตรายที่มากับสี การเลิกซื้อ เลิกใช้ และเลิกสนับสนุน ผลิตภัณฑ์ต้องสงสัยว่าเกี่ยวข้องกับสารหนูกลายเป็นตัวจักรสำคัญที่ทำให้ผู้ผลิตต้องหันมาพิจารณาตัวเองเพื่อออกสินค้าใหม่ที่ใส่ใจสุขภาพ และที่สำคัญต้องไม่มีสารเคมีตัวร้ายเป็นส่วนประกอบ

อ้างอิง

Absolute History

graceelliot-author.blogspot.com

janeaustensworld.wordpress.com

telegraph.co.uk

The post เมื่อ ‘สีเขียว’ คือสีแห่งความตายและฆาตกรตัวร้ายในยุควิกตอเรียน appeared first on a day magazine.

เจ้าหญิงมารี-เตแรซ ทรงมีชีวิตยืนยาวถึง 72 ปี ทรงมีส่วนร่วมในการเปลี่ยนแปลงของฝรั่งเศสอีกหลายครั้ง และที่สำคัญ เคยได้ขึ้นเป็นราชินีแห่งฝรั่งเศสเป็นเวลา 20 นาที ก่อนถูกเนรเทศออกจากประเทศที่ทรงเป็นเจ้าหญิงโดยกำเนิดอีกครั้ง

เกิดอะไรขึ้นกับมาดามรอแยลคนสุดท้ายก่อนการปฏิวัติฝรั่งเศส

Young Marie-Thérèse

“เด็กน้อยที่น่าสงสาร แม้ไม่ได้เป็นลูกชายแบบที่คาดหวังแต่ก็ไม่ได้ทำให้ลูกเป็นที่รักน้อยลงเลยสักนิด หากเป็นเด็กชาย แม่จะต้องแบ่งลูกให้กับคนทั้งประเทศ แต่เมื่อเป็นลูกสาว ลูกจะเป็นของแม่แต่เพียงผู้เดียว”

มารี อ็องตัวแน็ต กล่าวไว้เช่นนี้ในปี 1778 เมื่อเจ้าหญิงมารี-เตเเรซ ลืมตาดูโลก แม้ไม่ใช่ทายาทเพศชายตามความคาดหวัง แต่การประสูติของพระธิดาองค์แรกหลังการแต่งงานที่ยาวนานถึง 8 ปี ก็เป็นสัญญาณที่ดีว่ากษัตริย์และราชินีสามารถมีทายาทที่สมบูรณ์แข็งแรงได้อีกในอนาคต 

มารี-เตเเรซ ได้รับการขนานพระนามตามสมเด็จยาย คือพระนางมาเรีย เทเรซา จักรพรรดินีแห่งออสเตรีย ผู้เป็นพระมารดาของพระนางมารี อ็องตัวแน็ต ในฐานะลูกสาวของกษัตริย์ เจ้าหญิงมารี-เตเเรซ ได้รับตำแหน่งแต่กำเนิดว่า Filles de France (A Daugther of France หรือลูกสาวของฝรั่งเศส) และได้รับการเรียกขานตามศักดิ์ของลูกสาวคนโตว่า มาดามรอแยล (Madame Royale)

ชีวิต 10 ปีแรกของมารี-เตเเรซ พรั่งพร้อมไปด้วยความสุข เธอเป็นดวงใจของพระมารดาที่มักใช้เวลาส่วนตัวดูแลพระธิดาอย่างใกล้ชิด

Queen Marie Antoinette of France and two of her Children Walking in The Park of Trianon – Nationalmuseum

มารี อ็องตัวแน็ต เป็นแม่ที่ทุ่มเทแต่เข้มงวด ต่างจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ที่ผ่อนปรนมากกว่าและตามใจพระธิดาไปเสียทุกเรื่อง มารี อ็องตัวแน็ต ไม่ต้องการให้ลูกสาวเติบโตมาเป็นคนเย่อหยิ่งเหมือนบรรดาลูกสาวที่ไม่ได้แต่งงานของพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 (ซึ่งมีศักดิ์เป็นสมเด็จอาของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16) จึงพยายามเลี้ยงดูลูกสาวให้เป็นคนติดดิน โปรดให้เชิญลูกหลานตระกูลสามัญชนมาร่วมงานเลี้ยงอาหารเย็น และทรงสอนให้เจ้าหญิงรู้จักแบ่งปันของเล่นแก่เด็กยากจน

The French royal family in 1823

ในความทรงจำของเจ้าหญิงมารี-เตเเรซ พระมารดาของพระองค์ทรงสอนให้ลูกสาวเห็นอกเห็นใจคนอื่น และมักใส่ใจกับความทุกข์ยากของประชาชน ซึ่งเป็นภาพลักษณ์ที่ขัดแย้งกับที่สังคมส่วนใหญ่มอบให้พระนาง

หนึ่งในบันทึกของมารี-เตเเรซ กล่าวถึงเหตุการณ์ในวันคริสต์มาสปี 1784 หลังจากที่เธอได้รับของขวัญสวยงามมากมายจากขุนนางในราชสำนัก แต่กลับไม่ได้รับของขวัญจากพระมารดา พระนางมารี อ็องตัวแน็ต กล่าวกับลูกสาวว่า 

“แม่ควรจะให้ของขวัญที่สวยงามกับลูกเหมือนคนอื่นๆ แต่ฤดูหนาวเป็นเวลาที่ยากลำบาก มีผู้คนมากมายกำลังทนทุกข์ พวกเขาไม่มีขนมปังกิน ไม่มีเสื้อผ้าใส่ และไม่มีไม้สำหรับเผาไฟสร้างความร้อน แม่ได้ให้เงินกับพวกเขาไปหมดแล้ว ไม่เหลือพอที่จะซื้อของขวัญให้ลูกในปีนี้”

อย่างไรก็ดี ชีวิตแสนสุขของเจ้าหญิงก็เป็นอันต้องจบลงในปี 1789 เมื่อฝูงชนผู้เกรี้ยวกราดเดินทางมาถึงแวร์ซาย ชะตาชีวิตของครอบครัวที่เคยมีอำนาจเหนือประชาชนหลายล้าน บัดนี้ตกอยู่ในกำมือของกลุ่มคนจากคณะปฏิวัติ

Farewells of Louis xvi to his family on 20 January 1793 at the temple painting by Jean Jacques Hauer

ในวันที่ 20 มกราคม 1793 พระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ถูกตัดสินว่าเป็นกบฏ โทษคือประหารชีวิต เย็นวันนั้นพระองค์ได้รับอนุญาตให้ใช้ค่ำคืนสุดท้ายอยู่กับครอบครัวเพื่อบอกลา 

‘รถม้าของกษัตริย์เดินทางเป็นเวลา 2 ชั่วโมงเพื่อไปยังตะแลงแกง สองข้างทางไม่มีอะไรนอกจากฝูงชนมากมายที่ถืออาวุธและมองมาด้วยสีหน้าโกรธเกรี้ยว บ้างถือหอก บ้างถือกระบอกปืน ไม่มีการลดเสียงเพื่อไว้อาลัย ใบหน้าเหล่านั้นเป็นของผู้คนที่สิ้นหวังที่สุดในกรุงปารีส’

ข้อความข้างต้นได้รับการบันทึกโดยเฮนรี เอสเซ็กซ์ เอดจ์เวิร์ท บาทหลวงคาทอลิกที่ติดขบวนไปส่งพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 อดีตกษัตริย์แห่งฝรั่งเศสถึงแดนประหาร 

Storming of the Bastille

‘ขบวนรถม้าออกเดินทางราวแปดโมงเช้า มีทหารม้า 1,200 นายให้การคุ้มกัน ข้าพเจ้ามอบหนังสือสวดมนต์สั้นให้พระเจ้าหลุยส์ อดีตกษัตริย์รับหนังสือด้วยความยินดี เมื่อรถม้าจอดสนิท พระเจ้าหลุยส์ถูกพาตัวลงจากรถม้า ทหาร 3 นายพยายามถอดเครื่องทรงของพระองค์ แต่ทรงปฏิเสธและปลดเครื่องทรงต่างๆ ด้วยพระองค์เอง ทรงได้รับข้อเสนอให้ปิดตาก่อนขึ้นกิโยติน แต่ทรงปฏิเสธ

‘ความตายของข้าพเจ้าเป็นไปด้วยความสุขของราษฎร แต่ข้าพเจ้าเสียใจกับฝรั่งเศส และเกรงว่าประเทศนี้จะต้องระทมทุกข์ต่อไปด้วยความพิโรธของพระผู้เป็นเจ้า’ พระองค์ทรงประกาศว่าบริสุทธิ์จากอาชญากรรมที่ถูกกล่าวหา และภาวนาว่าพระโลหิตของพระองค์จะไม่ไหลหลั่งบนผืนแผ่นดินของฝรั่งเศส

ทันทีที่คมมีดตกลง หนึ่งในทหารที่น่าจะอายุไม่เกิน 18 ปี รีบวิ่งเข้าไป แล้วชูพระเศียรของอดีตกษัตริย์ให้เห็นโดยทั่วกัน ผู้คนโห่ร้องแสดงความยินดี หมวกถูกโยนขึ้นพร้อมกันในอากาศ คำประกาศว่า ‘Vive la République!’ (สาธารณรัฐจงเจริญ!) ก้องดังไปทุกหนแห่ง โลหิตของกษัตริย์หลั่งแล้ว ชัยชนะเป็นของคณะปฏิวัติฝรั่งเศส

หลังการสวรรคตของพระบิดา ครอบครัวของเจ้าหญิงถูกจับขังแยกกัน ไม่มีโอกาสได้พบหน้าคนในครอบครัว และได้รู้ชะตากรรมของสมาชิกคนอื่นๆ ผ่านคำบอกเล่าในภายหลัง เธอทราบว่าน้องชายเพียงคนเดียว เจ้าชายหลุยส์ ชาร์ลส์ ซึ่งบัดนี้ขึ้นเป็นพระเจ้าหลุยส์ที่ 17 ตามธรรมเนียมปฏิบัติของราชวงศ์สิ้นพระชนม์ในระหว่างถูกคุมขัง ในขณะที่มารี อ็องตัวแน็ต ผู้เป็นพระมารดา และเจ้าหญิงเอลิซาเบท ผู้เป็นสมเด็จอา (น้องสาวของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16) ถูกตัดสินประหารชีวิต 

มีข่าวว่าอีกไม่นานมารี-เตแรซ เองก็ต้องถูกประหารด้วยเช่นกัน เจ้าหญิงที่เหลือเพียงลำพัง มีของใช้ติดกายเป็นหนังสือเพียง 2 เล่ม เธอเขียนบันทึกบนกำแพงที่คุมขัง 

‘มารี-เตเเรซ ชาร์ลอตต์ เป็นบุคคลที่ไม่มีความสุขที่สุดในโลก เธอไม่รู้โชคชะตาของผู้เป็นแม่ และแม้จะขอร้องเป็นพันครั้งก็ไม่อาจพบหน้ากันได้อีก คุณแม่ผู้แสนดี! ฉันไม่มีโอกาสได้ยินข่าวคราวจากท่านแม้สักคำ คุณพ่อที่รัก! ขอทรงคุ้มครองปกป้องลูกจากบนสวรรค์ ถึงพระผู้เป็นเจ้า! โปรดให้อภัยพวกเขาเหล่านั้น ผู้ทำให้บิดา-มารดาของลูกต้องทนทุกข์ทรมาน’

ในปี 1795 มีข่าวว่าราชสำนักออสเตรียพยายามเจรจาเพื่อช่วยเหลือลูกสาวคนสุดท้าย สายเลือดพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 มารี-เตเเรซ ปฏิเสธการย้ายไปเวียนนาเพราะรู้สึกว่าครอบครัวฝั่งออสเตรียของพระมารดาได้ละทิ้งครอบครัวของเธอตั้งแต่ต้น เธอประสงค์จะอยู่และตายในฝรั่งเศส แต่เมื่อการเจรจาจบลง เจ้าหญิงคนสุดท้ายได้รับการช่วยเหลือและส่งตัวออกจากฝรั่งเศสไปยังราชสำนักเวียนนา ขณะนั้นเธอมีอายุ 17 ปี รวมเวลาที่ถูกขังในฐานะนักโทษของคณะปฏิวัติทั้งสิ้น 3 ปี 4 เดือน กับอีก 5 วัน

มารี-เตแรซ มาถึงราชสำนักเวียนนาในวันที่ 9 มกราคม 1796 เจ้าหญิงที่บอบช้ำจากเหตุการณ์เลวร้ายปฏิเสธที่จะสวมเสื้อผ้าสีอื่นนอกจากสีดำ เธอกลายเป็นคนเก็บตัว พูดจาน้อย และแทบไม่สุงสิงกับญาติฝั่งพระมารดา เมื่อมีการกล่าวถึงการแต่งงานของเจ้าหญิงกับอาร์ชดยุกออสเตรีย เธอปฏิเสธคำขอแต่งงานทั้งหมดด้วยเชื่อว่าตัวเองควรแต่งงานกับทายาทราชวงศ์ฝรั่งเศสตามความคาดหวังของบิดา-มารดาผู้ล่วงลับ

ในปี 1799 เจ้าหญิงเดินทางไปลัตเวียเพื่อพบกับเจ้าชายหลุยส์ สตานิสลาส ซาเวียร์ เคานต์แห่งพรอว็องส์ น้องชายของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ซึ่งอ้างสิทธิเป็นพระเจ้าหลุยส์ที่ 18 แห่งฝรั่งเศส กษัตริย์ผู้ไร้บัลลังก์พำนักอยู่ใต้การคุ้มกันของจักรพรรดิพอลที่ 1 แห่งรัสเซีย ได้เสนอให้หลานสาวแต่งงานกับทายาทของพระองค์ คือเจ้าชายหลุยส์ อ็องตวน ดยุกแห่งอ็องกูแลม (พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 ไม่มีลูกชาย แต่ได้เสนอให้มารี-เตแรซ แต่งงานกับหลานชายซึ่งมีสิทธิสืบทอดบัลลังก์หากระบอบกษัตริย์ได้รับการฟื้นฟูในฝรั่งเศส) ทั้งสองแต่งงานกันในวันที่ 10 มิถุนายนปีเดียวกัน

Prince Louis Duke of Angouleme

เจ้าหญิงมารี-เตเเรซ ได้รับของขวัญงานแต่งงานเป็นแหวนที่พระบิดาของเธอเคยสวม ตัวแหวนสลักอักษร ‘M.A.A.A’ ย่อมาจาก Marie Antoinette Archiduchesse d’Autriche (มารี อ็องตัวแน็ต อาร์ชดัชเชสแห่งออสเตรีย) สลักวันที่ 6 พฤษภาคม 1770 มารี-เตแรซ ร้องไห้ด้วยความดีใจหลังได้รับแหวนที่เป็นตัวแทนของพ่อแม่ที่เสียชีวิต 

ชีวิตแต่งงานของมารี-เตแรซ กับเจ้าชายหลุยส์ ไม่ได้เกิดขึ้นจากความรักและห่างไกลกับคำว่ามีความสุข มารี-เตแรซ เป็นตัวแทนของระบบเจ้าขุนมูลนายแบบเก่า การถูกคุมขังและเหตุการณ์เลวร้ายทำให้เจ้าหญิงกลายเป็นคนอมทุกข์ เธอมีความมุ่งมั่นในการฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ เป็นสตรีที่น่านับถือ แต่ไม่ได้รับความรัก เจ้าชายหลุยส์ให้ความเคารพภรรยาเสมอและได้ความเคารพจากเธอเป็นการตอบแทน  

ในปี 1815 มีการฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ราชวงศ์บูร์บงหลังนโปเลียนลงจากอำนาจ พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 ได้รับการยอมรับให้กลับมาปกครองฝรั่งเศส พร้อมกับมารี-เตแรซ ได้กลับฝรั่งเศสครั้งแรกในรอบ 20 ปี เธอไปเยี่ยมห้องขังที่น้องชายเสียชีวิตและเคารพศพพ่อแม่ที่สุสานแมเดลีน หนึ่งในสุสานที่ใช้ฝังศพเจ้านายและผู้ถูกตัดสินประหารชีวิตในการปฏิวัติฝรั่งเศส 

9 ปีต่อมา พระเจ้าหลุยส์ที่ 18 สวรรคต น้องชายของพระองค์และพ่อสามีของมารี-เตแรซ ขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 10 ในที่สุดเจ้าหญิงแห่งฝรั่งเศสก็ได้กลับมายืนในจุดที่เธอคู่ควร

Marie Therese Charlotte

ในฐานะเจ้าหญิงรัชทายาทของราชบัลลังก์ ฐานะของเธอมั่นคงอยู่ 6 ปี ก่อนเกิดการปฏิวัติครั้งที่ 2 ในปี 1830 การปฏิวัติครั้งนี้มีชื่อเรียกในประวัติศาสตร์ว่า การปฏิวัติเดือนกรกฎาคม สาเหตุหลักมาจากการที่พระเจ้าชาร์ลส์ที่ 10 ต้องการยกเลิก Charter of 1814 ซึ่งเป็นข้อตกลงว่าระบอบกษัตริย์ของฝรั่งเศสจะอยู่ใต้รัฐธรรมนูญ เพราะทรงต้องการฟื้นฟูระบอบกษัตริย์แบบดั้งเดิม นำไปสู่ความไม่พอใจของประชาชนจนเกิดการปะทะรุนแรง

ชาร์ลส์ไม่มีทางเลือกนอกจากการสละราชสมบัติ และเนื่องจากคณะปฏิวัติต้องการสนับสนุนญาติของพระองค์ คือเจ้าชายหลุยส์-ฟิลิป แห่งออร์เลอ็อง ผู้สัญญาว่าจะปฏิวัติระบบราชการแบบอนุรักษนิยมไปสู่คณะรัฐบาลแบบเสรีนิยม เจ้าชายหลุยส์ พระสวามีของพระนางมารี-เตแรซ จึงขึ้นครองราชย์แต่ในนามเพื่อสละราชบัลลังก์ให้กษัตริย์ที่ประชาชนต้องการ 

ในช่วงเวลาที่พระเจ้าชาร์ลส์ที่ 10 ประกาศสละราชฯ และก่อนที่เจ้าชายหลุยส์จะเซ็นเอกสารตามต่อ มีช่วงว่างอยู่ประมาณ 20 นาทีที่เจ้าชายหลุยส์ได้รับยกขึ้นเป็นพระเจ้าหลุยส์ที่ 19 และมารี-เตแรซ ได้ชื่อว่าเป็นราชินีของฝรั่งเศส (ตามหลัก comte d’Artois หรือการสืบบัลลังก์ทันทีที่กษัตริย์สละราชสมบัติหรือสวรรคต) พระนางมารี-เตแรซ ผู้มีความมุ่งมั่นสูงสุดในการฟื้นคืนระบอบกษัตริย์ได้แต่ร้องไห้อ้อนวอนขอให้พระสวามีคิดดูใหม่แต่ก็ไม่เป็นผล เหตุผลที่พระเจ้าหลุยส์ที่ 19 ยอมสละราชสมบัติง่ายๆ ในเวลาไม่กี่นาทียังไม่มีข้อสรุปที่ชัดเจน พระองค์ไม่เขียนบันทึกความทรงจำและเหตุการณ์ในวันนั้นก็ไม่ถูกเล่าซ้ำอีก

อดีตพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 10 และอดีตกษัตริย์หลุยส์ที่ 19 พาทั้งครอบครัวลี้ภัยอีกครั้งไปยังประเทศอังกฤษ เปิดทางให้เจ้าชายหลุยส์-ฟิลิป แห่งออร์เลอ็อง ขึ้นเป็นพระเจ้าหลุยส์-ฟิลิปที่ 1 กษัตริย์องค์สุดท้ายจากสายราชวงศ์บูร์บง ปกครองประเทศอยู่ 18 ปี ก่อนที่ฝรั่งเศสจะเกิดการปฏิวัติครั้งที่ 3 และเปลี่ยนระบอบการปกครองกลับมาเป็นสาธารณรัฐอีกครั้ง 

มารี-เตแรซ และครอบครัวไม่ได้กลับไปฝรั่งเศสอีกหลังจากนั้น เธอใช้ชีวิตเพื่อดูแลอดีตพระเจ้าชาร์ลส์ผู้แก่ชรากระทั่งสิ้นพระชนม์ และเมื่อสามีของเธอจากไปในปี 1844 มารี-เตแรซ ย้ายกลับไปใช้ชีวิตตามลำพังในออสเตรีย เธอใช้เวลาที่เหลือไปกับการปลีกวิเวก อ่านหนังสือ และสวดมนต์ 

มารี-เตแรซ จบชีวิตแสนเศร้าในวันที่ 19 ตุลาคม 1851 เป็นเวลา 3 วันหลังครบรอบ 58 ปี วันสิ้นพระชนม์ของพระนางมารี อ็องตัวแน็ต และเนื่องจากมารี-เตแรซ ไม่มีทายาท สายเลือดองค์สุดท้ายของพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 และราชินีมารี อ็องตัวแน็ต จึงจบลงที่ตรงนี้ 

อ้างอิง

biography.com

en.chateauversailles.fr

eyewitnesstohistory.com

heirstothethrone-project.net

historyofroyalwomen.com

The post ตอนต่อไปของการปฏิวัติฝรั่งเศส เกิดอะไรขึ้นกับลูกสาวคนสุดท้ายของพระนางมารี อ็องตัวแน็ต? appeared first on a day magazine.

ปัญหานี้เกิดขึ้นทั่วโลก หลายประเทศมีตัวเลขรายงานความรุนแรงในครอบครัว (domestic violence) เพิ่มสูงขึ้น เริ่มตั้งแต่จีน ซึ่งเป็นประเทศแรกที่สั่งปิดเมืองให้คนกักตัวที่บ้าน ในเมืองหนึ่งตำรวจได้รับเรื่องร้องเรียนความรุนแรงในครอบครัวเพิ่มขึ้น 3 เท่า ประเทศอังกฤษ มีคนโทรเข้าสายด่วนความช่วยเหลือเพิ่มขึ้น 49 เปอร์เซ็นต์ และยังมีผู้หญิง 14 คน เด็ก 2 คนถูกฆ่าเสียชีวิตหลังประกาศล็อกดาวน์ได้ราว 3 อาทิตย์ เช่นเดียวกับฝรั่งเศสที่มีรายงานจากตำรวจเรื่องความรุนแรงเพิ่มขึ้น 30 เปอร์เซ็นต์ หรือแม้กระทั่งเพื่อนบ้านเราอย่างสิงคโปร์ มีสายเข้ามาที่ AWARE สายด่วนช่วยเหลือผู้หญิงมากขึ้น 33 เปอร์เซ็นต์  

ส่วนบ้านเรา มีรายงาน ‘ระวังความรุนแรงในโรคระบาด เมื่อ “บ้าน” อาจไม่ใช่ที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน’ โดย ดร.บุญวรา สุมะโน เจนพึ่งพร พบว่า จำนวนผู้โทรเข้าสายด่วนช่วยเหลือสังคม 1300 เดือนมีนาคม 2563 มีจำนวน 103 ราย ลดลงจากปีที่แล้วซึ่งมี 155 คน จำนวนที่น้อยลงไม่ได้หมายความว่าความรุนแรงลดลง เพราะคนโทรแจ้งส่วนใหญ่เป็นคนนอก เช่น ครู เพื่อน เมื่อตอนนี้โรงเรียนปิด และผู้คนกักตัวที่บ้าน ตัวเลขนี้จึงอาจแสดงให้เห็นว่าการรายงานความรุนแรงเพื่อขอความช่วยเหลือลดลงอย่างเห็นได้ชัด

ในภาวะที่ความรุนแรงเป็นภัยกับบางคนได้มากกว่าโรคระบาด อะไรที่เป็นปัจจัยให้การช่วยเหลือยากยิ่งขึ้น สถานการณ์ในช่วงปิดเมืองที่ผ่านมาเป็นยังไง เราชวน เบสท์–บุษยาภา ศรีสมพงษ์ นักกฎหมายและเจ้าของเพจ SHero พื้นที่ช่วยเหลือเหยื่อที่ได้รับความรุนแรงในครอบครัว มาพูดถึงปัญหา ความยากในการช่วยเหลือเหยื่อช่วงโรคระบาด และแนวทางช่วยเหลือผู้ได้รับความรุนแรง

ปัญหาและความลำบากของเหยื่อในช่วงกักตัว

ความรุนแรงในครอบครัวไม่ได้เป็นปัญหาที่เพิ่งเกิดขึ้นในช่วงการกักตัวที่ผ่านมา แต่เป็นปัญหาที่เกิดมาอย่างยาวนาน ปี 2561 มีรายงานข่าวว่าช่วงเดือนมกราคม-มีนาคม เกิดความรุนแรงต่อเด็กและผู้หญิงในไทยสูงถึง 83.6 เปอร์เซ็นต์ เฉลี่ย 5 คนต่อวัน ในขณะที่มูลนิธิหญิงชายก้าวไกลรวบรวมข่าวจากหนังสือพิมพ์ 10 ฉบับ ในปี 2561 พบว่า เกิดความรุนแรงในครอบครัว 623 ข่าว สูงกว่าปี 2559 35.4 เปอร์เซ็นต์ 

ดังนั้น เมื่อมีมาตรการที่ทำให้สมาชิกในบ้านต้องมาอาศัยอยู่ร่วมกันในระยะยาว ย่อมส่งผลให้ครอบครัวที่มีความรุนแรงเป็นทุนเดิมอยู่แล้วมีโอกาสจะเกิดการทะเลาะกันมากขึ้น

“ในต่างประเทศก็คอนเฟิร์มเคสเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด และเรามั่นใจว่าในไทยต้องเพิ่มขึ้นแน่นอน ยิ่งสถานการณ์ตอนนี้เกิดความเครียดมากขึ้นจากภาวะเศรษฐกิจ ภาวะตกงาน ผู้กระทำที่มีแนวโน้มจะก่อความรุนแรงอยู่แล้วก็มีความเสี่ยงที่เขาจะทำมากขึ้น” เบสท์อธิบาย

โดยปกติหากมีเหตุความรุนแรงและต้องการความช่วยเหลือ ผู้ถูกกระทำสามารถโทรสายด่วน 1300 ซึ่งเป็นศูนย์ช่วยเหลือสังคม One Stop Crisis Center (OSCC) ของกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ได้

“ปรากฏว่าในสถานการณ์ตอนนี้คู่สายมันเต็มเพราะเขาไม่ได้รับแค่เรื่องความรุนแรง ยังมีเรื่องคนไร้บ้าน การค้าแรงงานมนุษย์ และอื่นๆ เลยกลายเป็นว่าพอคนโทรเข้าไปขอความช่วยเหลือก็ไม่ได้รับการตอบรับ” เบสท์เล่าให้ฟังถึงตอนที่เธอได้ขอข้อมูลกับทางหน่วยงานช่วงมาตรการปิดเมืองเริ่มแรกๆ

“ตอนนี้เขาเลยเปิดให้ความช่วยเหลือด้วยการให้คนติดต่อไปที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ในทุกจังหวัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นบ้านพักฉุกเฉิน บ้านพักเด็ก บ้านพักคนชรา ซึ่งสามารถเช็กพิกัดได้ที่เพจมายซิส”

นอกจากปัญหาการติดต่อหน่วยงานช่วยเหลือยากแล้ว การทำงานของเจ้าหน้าที่อย่างนักสังคมสงเคราะห์เป็นไปด้วยความยากลำบากเช่นกัน

“ยกตัวอย่างเคสความรุนแรงต่อเด็ก ปกตินักสังคมฯ ที่เข้าไปช่วยก็จะหา child friendly space ให้ด้วย พาไปอยู่บ้านพักของ พม. หรือที่พักที่ปลอดภัย ปัญหาคือ ในเมื่อมีโรคระบาดเข้ามา child friendly space มันไม่มี หน่วยงานเขาก็ไม่กล้ารับใครใหม่”

“ทีนี้จะมีอีกเคสคือโรงพยาบาลแผนกฉุกเฉินเคยเป็นพื้นที่รับเคสความรุนแรง ถ้าหากมีผู้ถูกกระทำมาขอความช่วยเหลือ นักสังคมจาก OSCC จะเข้ามาประกบทันที แต่ในสถานการณ์ตอนนี้ที่โรงพยาบาลส่วนใหญ่เอาไว้รับเคสโควิด คนที่ถูกกระทำก็ไม่กล้าไป นักสังคมบางคนก็ต้องเวิร์กฟรอมโฮม” 

“อีกอย่างคือจากการคุยกับคนที่ทำงาน ตอนนี้งบประมาณที่จะเข้ามาช่วยเหลือนักสังคมหรือเรื่องความรุนแรงก็ลดน้อยลง เพราะว่าเขาดึงงบไปส่วนกลางเพื่อช่วยเหลือเรื่องที่ priority มากกว่านั่นคือหมอ พยาบาล” 

นักกฎหมายคนนี้บอกด้วยว่าโดยปกติความรุนแรงในครอบครัวเป็นเคสที่ดำเนินการได้ยากอยู่แล้ว เพราะด้วยค่านิยมในสังคมที่มองว่า ‘ไฟในอย่านำออก ไฟนอกอย่านำเข้า’ ทำให้ผู้ถูกกระทำหลายคนเลือกที่จะเงียบ หรือหากบางคนเลือกดำเนินคดีก็ยังเจอกับปัญหาความล่าช้า เมื่อเกิดภาวะเช่นนี้ การช่วยเหลือจึงเป็นไปได้ยากมากขึ้น

หลากหลายวิธีการช่วยเหลือความรุนแรงในครอบครัวของต่างประเทศ

ปัญหาการช่วยเหลือที่ยากลำบากไม่ใช่แค่ไทย หลายประเทศเป็นกังวลต่อภาวะเช่นนี้ แม้ว่าจะไม่ได้รับมือกันตั้งแต่แรกจนเกิดสถิติความรุนแรงมากขึ้นทุกวัน แต่รัฐบาลต่างๆ เริ่มวางแผนช่วยเหลือความปลอดภัยให้กับผู้ที่อยู่ในความเสี่ยงมากขึ้น จากข้อมูลของ Thailand Institute of Justice นำเสนอสถานการณ์การรับมือความรุนแรงในครอบครัวช่วงโควิด-19 และได้รวบรวมแนวทางการแก้ปัญหาของรัฐบาลในต่างประเทศช่วงการกักตัวในบ้านเอาไว้ เราได้สรุปพร้อมรวมข้อมูลประเทศอื่นๆ จากสำนักข่าวมาไว้ ดังนี้

• ในฐานะประเทศที่มียอดผู้เสียชีวิตจากความรุนแรงสูงมากกว่าใครในยุโรป ฝรั่งเศสออกแผนรับมือและมาตรการช่วยเหลือผู้ถูกกระทำหลายอย่าง เช่น ให้ร้านยาเป็นจุดขอความช่วยเหลือ โดยผู้ถูกกระทำต้องพูดโค้ดลับว่า “ขอหน้ากากเบอร์ 19” แล้วพนักงานขายจะช่วยประสานงานหน่วยงานที่ให้ความช่วยเหลือ, รัฐบาลประกาศจอง 20,000 ห้องพักในโรงแรมเป็นสถานที่พักของเหยื่อความรุนแรง, เปิดศูนย์ให้คำปรึกษาทางการเงินในร้านค้า และสนับสนุนเงินหนึ่งล้านยูโรให้องค์กรที่ทำงานด้านนี้ 
• ออสเตรเลีย จัดงบประมาณ 91 ล้านดอลลาร์เพื่อช่วยเหลือความรุนแรงในครอบครัว โดยเฉพาะการสนับสนุนระบบโทรศัพท์ที่จะเป็นการช่วยเหลือหลักในครั้งนี้
• สเปนและอิตาลี จัดโรงแรมเป็นสถานที่พักชั่วคราวให้ผู้ถูกกระทำ และใช้ WhatApps เป็นช่องทางให้ผู้ที่ถูกกระทำติดต่อขอความช่วยเหลือตำรวจได้โดยตรงหากเกิดความรุนแรง
• สิงคโปร์ มีแพ็กเกจการช่วยเหลือจากรัฐ และมีการสนับสนุนงบประมาณให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• สำนักข่าว The Diplomat รายงานว่าญี่ปุ่นจะเปิดคู่สายช่วยเหลือผู้ถูกกระทำ ศูนย์ให้ความช่วยเหลือจะเปิดให้บริการ 24 ชม. ทุกคนสามารถติดต่อได้ผ่านอีเมล เบอร์โทรศัพท์ SMS โดยศูนย์นี้จะทำงานร่วมกับหน่วยงานเอกชน พร้อมสนับสนุนการติดต่อช่วยเหลือกับสถานีตำรวจและโรงพยาบาลด้วย

แล้วเราจะป้องกันและช่วยเหลือผู้ถูกกระทำในครอบครัวได้อย่างไร

ความรุนแรงในครอบครัวไม่ใช่เรื่องเฉพาะของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นปัญหาที่เราทุกคนในสังคมต้องช่วยกัน ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่าความรุนแรงส่งผลต่อเหยื่อในระยะยาวทั้งด้านร่างกายและจิตใจ หากเป็นเด็กอาจส่งผลให้เขาซึมซับพฤติกรรมและใช้ความรุนแรงต่อผู้อื่นในอนาคตได้เช่นกัน

เมื่อเราอาจจะเจอความรุนแรงได้ทุกเมื่อ เราจึงสอบถามวิธีการช่วยเหลือเหยื่อเมื่อเกิดความรุนแรงจากเบสท์ ทั้งในมุมของผู้ถูกกระทำและคนรอบข้างที่เห็นเหตุการณ์  

สำหรับผู้ถูกกระทำ

1. พยายามหาคนที่ช่วยเหลือเราได้ ไม่ว่าจะเป็นเพื่อน ญาติ หรือใครก็ตามที่พร้อมให้ข้อมูลเราได้ในสถานการณ์ฉุกเฉิน โดยเฉพาะผู้ถูกกระทำที่อยู่ในช่วงตัดสินใจไม่ได้ หรือสับสน ตั้งคำถามว่านี่คือความผิดเราหรือเปล่า ไม่แน่ใจว่าต้องทำตัวยังไง ให้พยายามหาคนที่ไว้ใจและสามารถพูดคุยให้กำลังใจกันได้ 

“ผู้กระทำมักใช้วิธีการกดดันผู้ถูกกระทำว่า it’s your fault ดังนั้น เมสเซจหนึ่งที่เราพยายามบอกผู้ถูกกระทำคือคุณไม่ผิดนะ ไม่ว่าคุณจะทำอะไรมา ไม่มีใครมีสิทธิมาทำร้ายคุณ หรือบางทีคนจะรู้สึกว่าเราไม่ได้เป็นผู้ถูกกระทำมากพอเลยไม่กล้าเล่าให้ใครฟัง แต่ถ้าเมื่อไหร่ก็ตามที่เรารู้สึกไม่ดี ถูกละเมิดหรือข่มเหง เมื่อนั้นคุณก็คือผู้ถูกกระทำคนหนึ่ง พยายามหาสิ่งแวดล้อมที่ซัพพอร์ตเรา คนที่พร้อมรับฟังเรา” เบสท์อธิบายเพิ่มเติม 

ที่สำคัญคือพยายามสร้างโค้ดลับกับคนที่ไว้ใจ คำที่สื่อสารแล้วเข้าใจว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น เช่น ถ้าบอกเพื่อนว่า “น้ำตาลหมด” เพื่อนจะรู้ว่าเกิดอะไรขึ้น และเรากำลังขอความช่วยเหลือจากเขาอยู่

2. หาข้อมูลหน่วยงานใกล้บ้านที่พร้อมช่วยเหลือ เช่น สถานีตำรวจ โรงพยาบาล พยายามขอเบอร์โทรศัพท์ของสำนักงานโดยตรง เพราะหากเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงเราจะได้ติดต่อเจ้าหน้าที่ได้เลย ไม่ต้องผ่านเบอร์ส่วนกลาง

3. ทำ emergency bag เตรียมไว้เผื่อสถานการณ์ฉุกเฉินด้วยการเก็บเอกสารสำคัญ สิ่งของจำเป็นไว้ในกระเป๋า เมื่อต้องออกมาจะได้หิ้วกระเป๋าใบนี้ออกมาได้เลย

4. หากเกิดเหตุทะเลาะกันให้หา safe room ห้องที่มีทางออกไว้ ในสภาวะกักตัวหาห้องที่มีความเสี่ยงน้อยที่สุด อย่าทะเลาะกันในห้องครัวหรือห้องที่มีอาวุธ

5. สำหรับคนที่มีลูกต้องสร้างความเข้าใจกับเด็กก่อน สื่อสารกับเด็กลดความตึงเครียด สร้างสัญญาณที่เข้าใจตรงกันหากเกิดความรุนแรง เช่น ถ้าอ้าแขน ลูกต้องมาหาเราทันที หรือเมื่อบอกลูกว่าไปห้องปลอดภัย ลูกจะรู้ว่าอยู่ที่ไหนและวิ่งไปหลบที่ห้องนั้นโดยทันที หากเด็กสามารถใช้โทรศัพท์ได้ ฝึกให้เด็กโทรหาสายด่วน 191 หรือ 1300 

6. สร้างพื้นที่สงบ ในช่วงที่ต้องอาศัยกับคนที่ใช้ความรุนแรง โดยเฉพาะช่วงกักตัว พยามสร้างพื้นที่สงบที่เรารู้สึกปลอดภัยทั้งกายและใจ สร้างกำลังใจให้ตัวเอง พยายามแยกตัวออกจากคนที่ใช้อารมณ์

7. ทบทวนแผนป้องกันตัวเสมอ เก็บแผนความปลอดภัยไว้กับคนที่ไว้ใจ หรือในที่ที่ผู้กระทำจะหาไม่เจอ โดยเฉพาะเบอร์ของผู้ที่จะช่วยเหลือเรา เช่น สายด่วน เจ้าหน้าที่ตำรวจ คนที่เราไว้ใจ

สำหรับผู้ที่ใกล้ชิดผู้ถูกกระทำหรือเห็นความรุนแรงในชุมชน

1. ประเมินสถานการณ์ว่าเกิดอะไรบ้าง คนกระทำมีอาวุธหรือไม่ สภาพแวดล้อมอันตรายเกินไปไหม ถ้าเราเข้าไปจะเสี่ยงหรือเปล่า หากรู้ว่าเข้าไปไม่ได้ให้โทรแจ้งตำรวจ

2. หากประเมินแล้วว่าปลอดภัย สามารถเข้าไปขัดได้ให้เดินเข้าไป เบสท์ยกตัวอย่างสถานการณ์ว่าถ้าเหตุเกิดเป็นข้างบ้าน รู้จักกันดี แค่เดินไปกดกริ่ง เรียกถามว่าเกิดอะไรขึ้น หรือเดินไปบอกว่าซื้อมะม่วงมาฝาก ง่ายๆ แบบนี้ก็ได้ เพราะการเข้าไปขัดผู้กระทำจะให้พวกเขาหยุด ไม่จำเป็นว่าต้องไปตะโกนด่าหรือหาเรื่องเขาก็ได้

3. สำหรับคนที่มีคนรู้จักเป็นผู้โดนกระทำสามารถช่วยเหลือได้ด้วยการรับฟัง ไม่กดดัน เพราะสิ่งที่ผู้ถูกกระทำส่วนใหญ่ต้องการอย่างแรกคือคนรับฟังหรือกำลังใจ หากเขาอยู่ใน circle abuse มาโดยตลอด เขาจะสูญเสียความมั่นใจในตัวเอง

“ต้องฟังแบบไม่ตัดสิน ต่อให้ฟังแล้ว เขาบอกว่ายังอยากอยู่กับแฟน ก็ไม่ใช่ว่าไปด่าเขา เราต้องถามว่า โอเคงั้นแผนความปลอดภัยของคุณคืออะไร รู้จักเบอร์นี้ไหม 1300 เคยโทรไปไหม ถ้ามีอะไรเกิดขึ้นมา กดโทรหาเรานะ เพราะบางคนที่ถูกกระทำยังมีความหวังว่าแฟนตัวเองยังดีอยู่ แต่เราก็ต้องยืนยันว่าคุณมีสิทธิที่จะออกมานะ มันแจ้งความได้ แต่ถ้ามันร้ายแรงจริงๆ ยังไงก็ต้องเรียกตำรวจ คนในชุมชนก็ต้องพยายามให้ความสนใจ” เบสท์เสริม

การช่วยเหลือที่สำคัญอีกอย่าง คือมาตรการดูแลจากรัฐ ซึ่ง ดร.บุญวรา สุมะโน เจนพึ่งพร เสนอ 2 แนวทางช่วยเหลือในรายงาน คือ หนึ่ง ต้องมีการเพิ่มการประชาสัมพันธ์ช่องทางช่วยเหลือ ทั้งของรัฐและองค์กรต่างๆ และสอง ขอความร่วมมือโรงแรม โฮสเทลที่ว่างอยู่ เมื่อไม่มีนักท่องเที่ยว อาจทำเป็นที่พักฉุกเฉินให้ผู้ถูกกระทำ หรือผู้ที่มีความเสี่ยงเจอความรุนแรงได้ 

The post เมื่ออยู่บ้านไม่ปลอดภัย ความรุนแรงในครอบครัวช่วงโควิดและการเข้าถึงความช่วยเหลือ appeared first on a day magazine.

Click Here To Download COVID-19 Survival Guide

คลิกเพื่อดาวน์โหลด COVID-19 Survival Guide

แทบจะไม่มีใครตอนนี้ไม่ได้รับผลกระทบจากโควิด-19 เราทุกคนล้วนต้องปรับตัวเพื่อให้อยู่รอดในสถานการณ์อันยากลำบาก คล้ายกำลังรับบทตัวเอกในภาพยนตร์ระทึกใจบางเรื่อง

ในระหว่างที่บุคลากรทางการแพทย์ทุ่มเทแรงกายแรงใจรักษาผู้ป่วยอย่างสุดความสามารถ สิ่งที่พวกเราทุกคนพอทำได้คือการร่วมมือกันปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลดความเสี่ยงในการแพร่ระบาดให้เหลือน้อยที่สุด และนั่นเป็นที่มาของคู่มือ COVID-19 Survival Guide เล่มนี้ ที่ a day ตั้งใจทำแจกให้โหลดไปอ่านกันฟรีๆ

โดยเราตั้งใจแนะนำเกร็ดความรู้ต่างๆ รวมถึงวิธีป้องกันและแนวทางการปฏิบัติตัวให้ห่างไกลจากโรคโควิด-19 ซึ่งเราไม่อยากให้คุณอ่านแล้วรอดคนเดียว แต่อยากให้ช่วยกันส่งต่อข้อมูลที่ถูกต้องไปยังคนรอบตัวด้วย แล้วขอให้ทุกคนเอาตัวรอดจากวิกฤตครั้งนี้ไปด้วยกัน

The post COVID-19 Survival Guide คู่มือเอาตัวรอดจากไวรัสฉบับกะทัดรัด appeared first on a day magazine.