ปัญหาโลกแตกใกล้เคียงกับคำถามที่ว่าความรักคืออะไร เพราะต่างคนต่างนิยามความหมายในแบบที่ตัวเองเชื่อ นั่นจึงไม่วายทำให้เกิดข้อครหาต่างๆ นานาเมื่อมีคนสร้างสรรค์ศิลปะบางรูปแบบที่ดันขัดหูขัดตาหรือขัดใจ ไม่ตรงกับความหมายของศิลปะที่เรานิยาม 

โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนทำงานศิลปะที่ประกาศโต้งๆ ว่าพวกเขาทำงานศิลปะเพื่อเคลื่อนไหวและต่อสู้เรียกร้องทางการเมือง–ที่ต้องเผชิญคำครหา และสารพัดคำวิจารณ์เสมอมา

“ศิลปะต้องไม่เกี่ยวกับการเมืองสิวะ”

“แบบนี้ไม่สวยเลย ใช้เท้าเขี่ยก็ได้ ไม่ใช่ศิลปะหรอก”

“ศิลปะต้องเป็นกลาง ไม่เลือกข้าง” 

“ศิลปะจะมาอยู่กลางถนนได้ยังไง”

ศิลปะปลดแอก คือกลุ่มคนที่ต้องรับคำวิจารณ์เหล่านี้ เพราะพวกเขาประกาศชัดว่ารวมตัวกันเพื่อใช้ศิลปะเป็นส่วนหนึ่งของการเรียกร้องประชาธิปไตย ช่วงปีที่ผ่านมาเราจึงเห็นผลงานของพวกเขาปรากฏตัวอยู่ทั้งในโลกออนไลน์และพื้นที่ชุมนุมอยู่เสมอ

ในขณะที่ ‘สินธุ์สวัสดิ์ ยอดบางเตย’ ศิลปินและนักเขียนที่ทำงานศิลปะมาเกือบ 50 ปี เขาคืออดีตนักศึกษาเพาะช่างที่ใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือต่อสู้ทางการเมืองในหลากหลายประเด็นตั้งแต่ก่อนเหตุการณ์ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2516 

จนกระทั่ง พ.ศ. 2517 สินธุ์สวัสดิ์รับทำหน้าที่ผู้ประสานงาน แนวร่วมศิลปินแห่งประเทศไทย กลุ่มที่เกิดจากการรวมตัวของนักศึกษาศิลปะหลายสถาบันและคนในวงการโฆษณาเพื่อเคลื่อนไหวทางการเมือง

หากตอนนี้มีศิลปะปลดแอก ย้อนกลับไปราว 40 กว่าปีก่อนก็มีแนวร่วมศิลปินแห่งประเทศไทยที่ใช้ศิลปะสื่อสารและขับเคลื่อนทางการเมืองโดยแนวร่วมศิลปินฯ ทำหน้าที่ออกแบบโปสเตอร์ประกาศข่าว หรือเชิญชวนประชาชนมาร่วมชุมนุม รวมถึงนำสารทางการเมืองมาแปลงเป็นภาพเพื่อให้คนได้เสพสุนทรียะการเมืองผ่านงานศิลปะ

จากวันนั้นถึงวันนี้ สินธุ์สวัสดิ์ยังคงเดินหน้าสร้างสรรค์งานว่าด้วยสังคมการเมืองมาอย่างสม่ำเสมอ

เราอาจพูดถึงศิลปะในแบบที่เราเชื่อได้บ่อยๆ แต่คงไม่บ่อยนักที่เราจะได้ฟังคนทำงานศิลปะรุ่นใหม่กับรุ่นใหญ่คุยกันเรื่องศิลปะในฐานะเครื่องมือต่อสู้ทางการเมือง โดยเฉพาะเมื่อสถานการณ์ปัจจุบันมีกลิ่นอายของการต่อต้านรัฐอย่างดุเดือด และฟากรัฐก็ตอบโต้อย่างเข้มข้น 

บางอย่างอาจคล้ายช่วงตุลาคม พ.ศ. 2516 – ตุลาคม พ.ศ. 2519 แต่บางสิ่งก็อาจต่างอย่างสิ้นเชิง

เนื้อหาต่อจากนี้คือบทบันทึกการสนทนา 2 ชั่วโมงเต็ม ของคนสองรุ่นที่ทำงานศิลปะเพื่อขับเคลื่อนสังคมการเมืองในแบบที่พวกเขาเชื่อ คุณไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย อาจก่นด่าเป็นระยะ หรือสบถได้เต็มที่ 

หลังอ่านจบนิยามศิลปะของคุณไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนไป แต่ระหว่างบรรทัดเหล่านี้คุณอาจเห็นศิลปะในมุมที่หลากหลายกว่าที่เคย

ศิลปะปลดแอก : คนในยุคพี่สินธุ์มองศิลปะกับการต่อสู้ทางการเมืองยังไง ต่างจากตอนนี้มากไหม

สินธุ์สวัสดิ์ : ในยุคนั้นก็ไม่ต่างจากปัจจุบันมาก แต่รูปแบบและวิธีการของงานศิลปะปัจจุบันอาจจะพัฒนาไปได้ไกลมากกว่า บริบท ณ ตอนนั้นก็เอื้ออยู่แล้ว นักร้องยุคนั้นอย่างเดอะบีเทิลส์ ก็พูดเรื่องสังคมการเมือง หรือห้องภาพสุวรรณที่เป็นห้องภาพเจ้าแรกที่สั่งเครื่องพิมพ์โปสเตอร์เข้ามาในเมืองไทย ก็มีอิทธิพลกับขบวนการนักศึกษามาก ทีแรกเขาก็ทำโปสเตอร์ดารา แต่พวกเราก็เอาพัฒนาการตรงนี้มาทำเป็นโปสเตอร์การเมืองอีกที เพื่อสื่อสารกับคนทั่วไป

คนสมัยก่อนก็มีแต่วิทยุเอเอ็ม หนังสือพิมพ์และโทรทัศน์ขาว-ดำในการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร เราเลยต้องเผยแพร่ผ่านโปสเตอร์ โดยเราต้องทำให้รู้สึกร่วมสมัยมากๆ ให้คนเข้าถึงงานโปสเตอร์ของเรา

จริงๆ คล้ายปัจจุบันนะไม่ใช่คนทั้งหมดจะรับได้กับความคิดก้าวหน้า อย่างเพื่อนในห้องเรียนทั้งหมดก็มีความคิดแตกต่างกัน ไม่ใช่ทุกคนคิดเหมือนกันหมด

ศิลปะปลดแอก : นอกจากวิธีการทำงานศิลปะแล้วพี่สินธุ์เห็นความต่างระหว่างศิลปินยุคนั้นกับยุคนี้ไหม

สินธุ์สวัสดิ์ : ยุคผมเราไม่ใช้คำว่าศิลปิน คำว่าศิลปินเหมือนเป็นการแบ่งแยกว่าใครใช่หรือไม่ใช่ ทั้งที่บางคนเขาอาจเรียกตัวเองว่าเป็นช่างเขียน เขียนรูปแล้วไม่ได้รับการยอมรับในฐานะศิลปิน ในขณะที่บางคนบอกว่าตัวเองเป็นศิลปิน แต่ลงมือสร้างงานจริงน้อยมาก แค่ได้รับการอวยและยกย่องกันเองในหมู่แวดวงเท่านั้นเอง

ผมว่าทุกวันนี้ใครจะมาเป็นศิลปินก็ได้ ขอแค่มีความคิด มีเรื่องที่อยากเล่า ใครๆ ก็ทำได้หมด ตอนนี้มันเปิดกว้างและรูปแบบวิธีการหลากหลายกว่า ศิลปะยุคนี้จึงจับต้องได้มากกว่าสมัยก่อนที่ยังเชื่อว่าศิลปะเป็นของสูง

ในยุคนั้นกระบวนการทำให้เป็นศิลปินมีกลุ่มอยู่ การประกวดบางอย่างถ้าไม่ใช่สายศิลปากร อย่าว่าแต่ได้รางวัลเลย เข้ารอบยังไม่ได้เข้าเลย สายอื่นก็ตกรอบกันหมด ท้ายที่สุดถึงมีการประท้วงไม่ส่งงานเข้าประกวด

แต่ปัจจุบันความหมายของคำว่าศิลปินหรือแม้แต่ศิลปินแห่งชาติมันตกไปตั้งนานแล้ว คนรุ่นนี้เขาอาจมองว่านี่ก็แค่กลุ่มคนที่ได้ผลประโยชน์ร่วมกัน คนรุ่นใหม่เขามีพื้นที่ให้แสดงออกและสื่อสารต่างออกไปจากคุณค่าเดิม 

ศิลปะปลดแอก : เหมือนว่าในอดีต ศิลปะต้องได้การรับรองจากบางกลุ่มหรือบางสถาบันแต่ตอนนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นแบบนั้นแล้วใช่ไหม

สินธุ์สวัสดิ์ : ทุกวันนี้ผมเห็นงานศิลปะดีๆ มากมาย โดยคนทำงานที่ไม่เคยซ้ำหน้าเลย แสดงว่าความรับรู้และความเท่าเทียมกันในการสร้างงานศิลปะกว้างขึ้น ถึงได้เกิดผู้คนเหล่านี้ขึ้นมา 

ศิลปะไม่ต้องไปยึดอีกแล้วว่าใครศิลปินใครไม่ศิลปิน ทุกคนสามารถสร้างงานศิลปะ ผมว่ามันน่าชื่นชมที่บางคนทำได้แหลมคมและออกมาดีมากๆ ไม่ใช่แค่คนสองคนแต่มีเยอะมาก ผมรู้สึกอิ่มไปกับสิ่งเหล่านี้

ผมมองว่าศิลปะต้องเกี่ยวพันกับชีวิต ผู้คน ถ้าศิลปะเล่าเรื่องชีวิตประชาชน เวลาคนเขามาดูศิลปะก็จะเข้าใจศิลปะมากขึ้น งานศิลปะมันถึงเติบโตไปพร้อมกับประชาชน

ศิลปะปลดแอก : เห็นด้วยกับที่พี่สินธุ์พูดมากๆ ทุกวันนี้บางทีเราแค่เปิดกรุ๊ปเฟซบุ๊ก ทุกคนก็ปล่อยงานตัวเองออกมา โดยที่บางคนไม่ต้องเรียนสายตรงทางศิลปะด้วยซ้ำ แพลตฟอร์มออนไลน์ทำหน้าที่แทนองค์กรศิลปะไปแล้ว

แล้วก็เห็นด้วยที่ว่าความหมายของศิลปะและศิลปินในทางการเมืองเปลี่ยนไปแล้ว หน้าที่ศิลปินก็เปลี่ยน และศิลปินเองก็ไม่จำเป็นต้องอยู่ในสถาบันศิลปะ ศิลปะไม่จำเป็นต้องถูกผลิตขึ้นจากคนที่อยู่ในสถาบันไม่กี่แห่งอีกต่อไป ศิลปะเป็นเรื่องของมวลชนมากกว่า 

สินธุ์สวัสดิ์ : แพลตฟอร์มออนไลน์ยิ่งทำให้สื่อสารได้สะดวกและกว้างขวางขึ้น เหมือนข้อมูลนั่นแหละ สมัยก่อนกว่าเราจะไปห้องสมุด หาหนังสือสักเล่มเพื่อหาข้อมูลสักหนึ่งวรรค ปัจจุบันง่ายกว่านั้นมาก การทำงานศิลปะก็เช่นกัน ศิลปะเผยแพร่ได้ง่ายขึ้นบนโลกออนไลน์

ยิ่งค่านิยมแบบเมื่อก่อนที่ต้องไปรอดูงานศิลปะวันเปิดตัว แล้วผลงานนั้นก็ต้องอยู่บนหิ้งแตะต้องไม่ได้ มันไม่มีแล้ว ต้องทำยังไงให้งานศิลปะเข้าถึงผู้คนได้ง่ายที่สุดและมากที่สุดต่างหาก 

ศิลปะปลดแอก : เรารู้สึกว่าการเมืองและสังคมมันอยู่ในชีวิตเราอยู่แล้ว เราเลยไม่ได้แยกว่าศิลปะต้องรับใช้สังคมการเมือง แต่มันเป็นแค่อีกเรื่องธรรมดาสามัญที่เราจะต้องพูดเรื่องนี้ เพราะนี่คือชีวิตเรา ถ้าคนทำงานศิลปะไม่พูดเรื่องปัจจุบัน แล้วเราจะพูดเรื่องอะไร 

สินธุ์สวัสดิ์ : ต่อจากนี้ไปศิลปะจะเป็นเรื่องความคิด เรื่องสิ่งที่คนทำงานอยากเล่าอย่างเดียว ฝีมืออาจเป็นเรื่องรอง สถาบันทางศิลปะจะเป็นเพียงสถานที่ฝึกฝนฝีไม้ลายมือ ส่วนความคิดนั่นแหละที่จะทำให้คนทำศิลปะแต่ละคนมีผลงานแตกต่างกัน

ศิลปะปลดแอก : แต่อย่างหนึ่งที่มาพร้อมการสื่อสารได้สะดวกและกว้างขวางขึ้น คือเสียงวิจารณ์และการถกเถียงกัน เช่นในช่วงปีสองปีมานี้เราจะต้องมานั่งเถียงกันเองตลอดว่าอันนี้เป็นศิลปะทำได้ อันนี้ไม่ศิลปะเลยอย่าทำ ในยุคพี่สินธุ์มีอะไรแบบนี้หรือเปล่า

สินธุ์สวัสดิ์ : มีครับ ผมก็เป็นคนหนึ่งที่โดนเต็มที่เลย (หัวเราะ) อย่างตอนนั้นเราจัดงานติดคัตเอาต์ศิลปะว่าด้วยการต่อสู้ทางการเมืองบนถนนราชดำเนิน ซึ่งถือเป็นการจัดได้ครั้งเดียวในประวัติศาสตร์เลยนะ เพราะหลังจากนั้นเขาออกกฎระเบียบของเกาะรัตนโกสินทร์ ห้ามมีภาพกลางถนนนอกจากภาพกษัตริย์เท่านั้น 

ที่นี้ภาพคัตเอาต์การเมืองของคนอื่นๆ ก็ว่าด้วยการต่อสู้ แต่ของผมดันเป็นภาพอื่น ในภาพมีอนุสาวรีย์ มีธงชาติ รวมๆ คือต้องอาศัยการตีความ งานผมก็ถูกวิจารณ์ว่าเป็นงานศิลปะที่ไม่ปฏิวัติ ไม่เพื่อชีวิต ดูแล้วไม่เห็นลุกขึ้นสู้เลย ต้องเป็นงานที่เห็นการต่อสู้ มีอาวุธ ฮึกเหิมสิ 

แต่ตอนผมเอางานไปติดตั้ง คนก็ชอบ ชาวบ้านเขาก็ลงมาดูนะ มันแปลกตา เพราะดูแล้วมันต้องคิดต่อ ในขณะที่อันอื่นมันดูแล้วจบเลย จริงๆ ไม่ใช่แค่งานนี้แต่ทุกเวทีมีเรื่องแบบนี้ เป็นเรื่องปกติที่ต้องเถียงกัน ต้องยืนยันจุดยืน แต่ขณะเดียวกันเราก็ต้องหาวิธีโน้มน้าวเพื่อนฝูงหรือคนที่ไม่เห็นด้วยกับเราไปด้วยว่าทำไมเราถึงยืนยันว่าจะนำเสนอสิ่งนี้ เป็นเรื่องธรรมดา ขบวนการฝ่ายประชาชนเป็นอย่างนี้มาตลอด เพราะนี่คือการเปิดกว้าง เราไม่ได้มีกฎที่บังคับให้ทุกคนต้องทำเหมือนๆ กัน

ศิลปะปลดแอก : ถ้าตอนนี้ศิลปินและคนที่ออกมาต่อสู้ รัฐจัดการด้วยกฎหมายอาญามาตรา 112 แล้วในยุคพี่สินธุ์ล่ะ รัฐเลือกจัดการงานศิลปะที่ออกมาต่อต้านยังไงบ้าง

สินธุ์สวัสดิ์ : ตอนนั้นรัฐไม่ละเมียดละไมเท่านี้นะ วิธีที่รัฐจัดการก็ให้คนขี่มอเตอร์ไซค์มาขว้างระเบิดใส่พวกเราเลย เราไม่เคยเจอกระสุนยาง เราเจอกระสุนจริง ระเบิดจริง 

ผมจำได้ว่าตอนที่นักศึกษารามคำแหงเดินขบวนมาที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เพื่อไล่จอมพลประภาส ช่วงเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2519 ฝ่ายตรงข้ามโจมตีด้วยระเบิด กว่าจะเข้ามาถึงประตูธรรมศาสตร์กันได้ นักศึกษาตายกันเป็นกอง มันคือตายจริง พิการจริง รัฐใช้ความรุนแรงกวาดล้างแบบโจ่งแจ้ง 

แม้กระทั่งฝ่ายที่ทำหน้าที่ออกไปตระเวนติดโปสเตอร์ เป็นที่รู้กันว่าเราต้องไปเป็นกลุ่ม เพราะถ้าไม่ไปเป็นกลุ่มจะมีคนดักทำร้าย จนการต้องเจอความรุนแรงเป็นเรื่องปกติของเวลานั้น และทุกคนเตรียมใจไว้เลยว่าเราอาจตายได้ทุกเมื่อ

ศิลปะปลดแอก : เราพึ่งพาตำรวจไม่ได้เลยเหรอ

สินธุ์สวัสดิ์ : พึ่งไม่ได้หรอก ตำรวจก็เหมือนปัจจุบันนี่แหละ ตำรวจเป็นเครื่องมือของรัฐ ดังนั้นในขบวนการเราก็ต้องพึ่งพากันเอง ต้องตั้งหน่วยรักษาความปลอดภัยที่เป็นรูปเป็นร่างกันขึ้นมา โดยมีโรงเรียนช่างกลพระราม 6 เป็นศูนย์บัญชาการใหญ่ 

โรงเรียนนี้คอยดูแลรักษาความปลอดภัยให้ประชาชนในเมือง เวลามีระเบิดทีนักเรียนช่างกลพระราม 6 ก็ตายกันเป็นเบือ มันยิงระเบิดเข้าใส่ในโรงเรียน ดังนั้นเวลาสู้เขาสู้กันจริงๆ

ศิลปะปลดแอก : ถ้าอย่างนั้นพี่สินธุ์มองว่าการต่อสู้ของคนรุ่นนี้ควรต้องสู้ในแบบนั้นหรือเปล่า

สินธุ์สวัสดิ์ : สิ่งที่การต่อสู้ของคนรุ่นใหม่ก้าวหน้ากว่าการต่อสู้ตอนนั้นคือการต่อสู้เปิดเผย ประกาศของกลุ่มแนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม 10 ข้อที่รุ้ง (ปนัสยา สิทธิจิรวัฒนกุล) ประกาศบนเวทีนี่แหละที่ผมคิดว่าคือความสำเร็จ 

สมัยนั้นถึงเราจะสู้กันแลกชีวิตถึงขนาดนั้นแล้ว แต่เราพูดเรื่องสถาบันกษัตริย์ได้แต่ข้างหลังเวที ไม่สามารถวิจารณ์เจ้าอย่างเปิดเผยบนเวทีไฮด์ปาร์คได้ พูดกันใต้ดิน วิเคราะห์กันใต้ดินเท่านั้น

ผมยอมรับว่านี่คือความก้าวหน้าอย่างที่ผมไม่คิดว่าจะได้เห็นในชีวิตนี้ หลังจากขบวนการนักศึกษาล้มเหลวลง ผมไม่รู้เลยว่ามันจะไปทางไหนต่อในระยะยาว แต่จุดนี้คือส่วนสำคัญมาก

ศิลปะปลดแอก : ทำไมสิ่งนี้ถึงสำคัญกับคนรุ่นพี่สินธุ์ขนาดนี้ ในขณะที่เด็กรุ่นใหม่บางคนอาจมองสิ่งนี้ว่าเป็นเรื่องเฉยๆ เพราะพวกเขาโตมากับการสามารถวิพากษ์วิจารณ์ได้เกือบทุกสิ่ง

สินธุ์สวัสดิ์ : ปีที่แล้ววันที่ 19 กันยายน (พ.ศ. 2563) ที่ไปชุมนุมบุกยึดธรรมศาสตร์ เพื่อนฝูงผมที่ไม่ได้เจอกันมานานแล้ว เรานัดเจอกัน และกอดกันด้วยความดีใจ เราร้องห่มร้องไห้เลยนะ มันคือความรู้สึกว่าถ้าเราตายก็ไม่เสียชาติเกิดแล้ว 

การวิพากษ์วิจารณ์สื่อสารเรื่องสถาบันฯ อย่างเปิดเผยในที่สาธารณะ แล้วคนจำนวนมากรับได้ ทำให้เรารู้สึกว่าตอนนี้ไปไกลกว่าการต่อสู้ของรุ่นเรามากแล้ว ผมว่าตรงนี้คือส่วนสำคัญมาก เป็นจุดหัวเลี้ยวหัวต่อที่ทำให้คนรุ่นผมรู้ว่าคนรุ่นใหม่ตื่นตัว และกล้าที่จะเปิดประเด็นเรื่องนี้ขึ้นมา

ถ้าย้อนกลับไปในช่วงการเคลื่อนไหวเดือนตุลา เราไม่พูดเรื่องนี้เปิดเผย ไม่ใช่แค่นักศึกษา แม้แต่ขบวนการคอมมิวนิสต์วิทยุเสียงตามสายในป่าก็จะพูดแค่ขุนศึก ศักดินา แล้วจบที่ศักดินา ไม่เคยมีใครออกมาพูดเป็นรูปธรรมว่าศักดินาคือใคร ชื่ออะไร รายละเอียดเป็นอย่างไร แต่ขนาดตอนนั้นเราพูดถึงแค่ศักดินา ขบวนการก็แทบจะเอาตัวไม่รอดแล้ว ดังนั้นตรงนี้แหละที่เป็นความก้าวหน้าที่สำคัญ
แต่ก็ต้องยอมรับว่าจำนวนคนที่ออกมาสนับสนุนยังน้อยกว่ารุ่นผมมาก ขนาดตอนนั้นออกมาเยอะขนาดนั้นยังไม่พอเลย เพราะฉะนั้นเวลาใครบอกว่ามันจะจบในรุ่นเรา ผมจะนึกอยู่ในใจว่าไม่ง่าย

ศิลปะปลดแอก : ในมุมพี่สินธุ์ที่สู้มาตลอดจนถึงตอนนี้ ทำไมพี่ถึงมองว่านี่คือการต่อสู้ระยะยาว ไม่ใช่การจบในรุ่นเราอย่างที่หลายคนมอง

สินธุ์สวัสดิ์ : ตอนผมฟังบทกวีของ วิสา คัญทัพ ท่อนที่ว่า ‘ฟ้าสีทองผ่องอำไพ ประชาชนจะเป็นใหญ่ในแผ่นดิน’ ผมเชื่อนะว่า เอาวะ เดี๋ยวพรุ่งนี้ฟ้าสว่าง ไม่เราก็มันต้องชนะ แต่ตอนนี้ผมว่านั่นมันไม่ใช่ชีวิตจริง เพราะชีวิตจริงซับซ้อนและมีหลายปัจจัยกว่านั้น 

ไม่เฉพาะประเทศเราด้วย แม้แต่ประเทศที่มีประวัติศาสตร์การปฏิวัติที่ประชาชนเคยชนะ บางทีอำนาจมันก็วนกลับมาอยู่ดี เป็นวงจรเดิมๆ บางทีเราเห็นนะว่าบางประเทศเขาอุตส่าห์สู้แล้วชนะไปตั้งไกลแล้ว เขายังถอยหลังมาได้ เพราะไม่ได้มีแค่ประชาชนที่สู้ ฝั่งอำนาจเขาก็สู้เหมือนกัน เพราะฉะนั้นการต่อสู้จึงเป็นการต่อสู้ระยะยาว ไม่มีการชนะรวดเดียวจบ

การจะสู้ระยะยาวได้เราเลยต้องยอมรับให้ได้ก่อน จะชนะได้ความพร้อมของคนทั้งประเทศต้องตื่นตัวกว่านี้ แต่ถามว่าตอนนี้เราทำได้ไหมล่ะ ถ้ายังไม่ได้ จะทำยังไงต่อ ก็ต้องยอมรับแล้วค่อยๆ หาทาง

การรื้อโครงสร้างใหญ่ๆ ต้องใช้เวลา ตอนนี้คุณอยากรื้อสถาบันเดียวยังรื้อไม่ได้เลย แต่ถ้าจะชนะคุณต้องรื้อทุกสถาบัน แล้วคุณคิดว่าวันเดียวคุณรื้อได้ไหม ดังนั้นต้องพยายามทำความเข้าใจความเป็นจริงไปพร้อมๆ กับการต่อสู้ หรือถ้าคุณรับไม่ได้ว่าการต่อสู้จะยืดเยื้อ คำถามคือคุณจะหยุดสู้เหรอ ถ้าไม่หยุด ก็ต้องสู้ต่อ มีแค่นี้

ยิ่งตอนนี้ฝั่งอำนาจเขาแข็งแกร่งกว่าเดิมอีก เมื่อก่อนเขายังมีแตกแยกกัน แต่ตอนนี้เขาเป็นเอกภาพมาก ยิ่งต้องใช้เวลา ผมว่าไม่มีทางที่ออกไปประท้วงวันเดียว สร้างงานศิลปะวันเดียวแล้วฝ่ายอำนาจวางปืนยื่นอำนาจให้ประชาชน 

สำหรับผมการที่คนรุ่นนี้พูดถึงสถาบันตรงไปตรงมา และเปิดเผยได้ ผมว่านี่คือความสำเร็จแล้วเมื่อมองจากรุ่นผม แต่ถ้าจะให้ไปไกลกว่านี้จะทำยังไง ก็ต้องคิดกันต่อ

ผมเองก็อยากให้ชนะวันนี้พรุ่งนี้เลยเหมือนกัน แต่มันไม่ง่าย ดังนั้นมันต้องกลับมายอมรับความจริง แล้วมาหาขั้นตอนระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว ผมเองก็ไม่มีคำตอบเหมือนกัน

ศิลปะปลดแอก : ฟังดูเป็นการต่อสู้ระยะยาว แล้วพี่สินธุ์เคยรู้สึกท้อบ้างไหม 

สินธุ์สวัสดิ์ : ท้อถึงขั้นว่าไม่เอาแล้ว จะหยุดทำ ไม่มีนะ แต่ละคนไม่เหมือนกัน พอป่าแตกเราก็ต้องออกมาดิ้นรน เพื่อทำงานศิลปะของเราต่อไป แล้วก็ยังทำมาถึงทุกวันนี้ 

อาจเพราะผมไม่เคยคิดว่าต้องเจริญรุ่งเรืองหรือประสบความสำเร็จอะไร คิดแค่ว่าความสุขของชีวิตเราคือได้ทำงานศิลปะ ทำงานสังคมการเมืองที่เราถนัดในวิธีการของเรา เราเลยไม่เคยรู้สึกว่าท้อ เรามีแต่ดีใจที่มีคนรุ่นใหม่มาร่วมกันมากขึ้น 

ศิลปะปลดแอก : พี่สินธุ์มีอะไรอยากแชร์กับคนทำงานสร้างสรรค์รุ่นใหม่ๆ บ้าง หรืออะไรที่เราเคยทำแล้วรู้สึกว่ามันน่าจะดีกว่านี้นะ ถ้าเราเลือกทำอีกแบบ

สินธุ์สวัสดิ์ : บางเรื่องมันไม่สอดคล้องกับยุคสมัยแล้ว เพียงแต่บางครั้งเรากลับมาทบทวน เราก็คิดนะว่ามันน่าจะดีกว่านี้ได้ แต่มันก็เป็นเพียงการคาดคะเน เราก็ไม่มีทางรู้จริงๆ หรอกว่าถ้าเราไม่ทำแบบนั้น ไปทำแบบอื่นมันจะดีกว่าจริงไหม 

อย่างครั้งหนึ่งเราเคยนัดชุมนุม เพราะประเด็นมันใหญ่มาก แต่คนมาร่วมน้อย แป้ก แต่เราก็หยุดไม่ได้ ฝนก็ตก แต่เราก็ยังดื้อ ยังยืนยันข้อเรียกร้องแล้วก็ยื่นคำขาดกับรัฐบาลว่าให้รีบดำเนินการไม่งั้นเราจะเคลื่อนพลใหญ่ 

ตอนนั้นศิลปินก็มาช่วยกันหมด ตัดสินใจเอาไม้ไผ่ที่ทำคัตเอาต์เหลาให้แหลมเตรียมว่าถ้าต้องปะทะเราจะใช้สิ่งนี้สู้กับตำรวจ ปรากฏว่าคืนนั้นสถานการณ์คลี่คลาย ไม่มีอะไรเกิดขึ้น รัฐบาลทำตามข้อเรียกร้อง แต่พอเราได้กลับมาทบทวนว่าถ้าคืนนั้นเราเคลื่อนขบวน เราเหมือนเอาประชาชนไปเป็นเป้าให้โดนทำร้าย มันจะออกมาแย่เลย ดังนั้นความรุ่มร้อนของวัยหนุ่มสาวจึงเป็นทั้งข้อดีและข้ออ่อน ที่ดีคือเราไม่กลัวตาย ไม่กลัวความยากลำบาก ดีในหลายสถานการณ์ แต่มันทำให้เราไม่รอบคอบในบางสถานการณ์ มันหยุดกันไม่อยู่ 

บางทีมีคนปาระเบิด เราคิดว่าเราจับคนที่ปาระเบิดได้ แต่ปรากฏว่าไม่ใช่ คนปาตัวจริงไปไหนแล้วไม่รู้ เราดันไปซ้อมตัวปลอมจนสะบักสะบอม พอเอาไปส่งโรงพักตำรวจก็หัวเราะ เพราะเขารู้ว่านี่ไม่ใช่คนที่ให้มาปาใส่ 

สิ่งเหล่านี้คือเป็นบทเรียนทั้งนั้น ซึ่งเราผ่านมาได้แล้วเราถึงรู้ แต่จะให้อยู่ๆ เราไปบอกคนรุ่นนี้ว่าอะไรดีไม่ดีไม่ได้หรอก 

ผมเล่าสู่กันฟังได้ แต่ในแง่รูปธรรมทุกเหตุการณ์ต่างกัน ผมบอกไม่ได้หรอกว่าทะลุฟ้า ทะลุแก๊ซ อย่าทำงานศิลปะแบบนี้ อย่าเคลื่อนไหวแบบนี้ มันคนละสภาวะแล้ว เราเติบโตกันคนละแบบ สิ่งที่กดทับเราอยู่ก็ไม่เหมือนกัน ผมว่าคนรุ่นผมไม่ได้มีสิทธิอะไรไปตัดสิน 

The post เพราะศิลปะต้องโตไปพร้อมประชาชน : บทสนทนาระหว่าง 6 ตุลาฯ ถึงศิลปะปลดแอก appeared first on a day magazine.

หากถามคนหนึ่งร้อยคนรอบตัวตอนนี้ เชื่อได้ว่าร้อยทั้งร้อยน่าจะไม่รู้ความหมายหรือแม้แต่เคยได้ยินคำนี้มาก่อน เพียงเบิ่นจึงไม่ใช่คำคุ้นหู พอๆ กับที่ ‘ดาราอั้ง’ ก็อาจเป็นคำที่เราหลายคนเพิ่งเคยได้ยินเป็นหนแรกในวันนี้เอง

แต่ไม่ใช่กับ ‘คำ นายนวล’ หญิงชาวดาราอั้ง–กลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพหนีภัยสงครามจากพม่ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่ภาคเหนือของประเทศไทย เธอได้ยินคำว่าเพียงเบิ่นมาตั้งแต่จำความได้ ผ่านตำนานที่เล่าต่อกันมาจากรุ่นสู่รุ่น

“เพียงเบิ่นคือปีกบินในภาษาดาราอั้ง เวลาพูดถึงเพียงเบิ่นเรานึกภาพตัวเองเป็นนางฟ้าที่สามารถบินได้ ถ้าเราบินได้ เราก็อยากบินไปทุกที่ที่เราอยากไป บินไปให้ถึงที่ที่เราฝัน เราอยากไปกรุงเทพฯ”

พอๆ กับที่หลายคนไม่คุ้นหูกับคำว่าเพียงเบิ่น คำและชาวดาราอั้งส่วนใหญ่เองก็ไม่คุ้นกับการเดินทางไปกรุงเทพฯ จนทำให้กรุงเทพฯ คล้ายเป็นฝันแสนไกลที่ต้องใช้ปีกบินไปเท่านั้น

อย่างไรก็ตามที่ดาราอั้งไปไม่ถึงกรุงเทพฯ หรือฝันอื่นๆ นั้นไม่ใช่เพราะพวกเขาไม่มีปีก แต่เป็นเพราะชาวดาราอั้งส่วนใหญ่เป็นคนไร้สัญชาติทำให้ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิพื้นฐานหลายประการ และหลายหนที่ถูกเลือกปฏิบัติอย่างไม่เป็นธรรม

นั่นจึงเป็นจุดเริ่มต้นให้คำลุกขึ้นตั้งคำถาม ต่อสู้ในสารพัดหนทาง ทั้งพัฒนาความรู้ด้านกฎหมาย ดำรงตำแหน่งประธานเครือข่ายผู้หญิงชนเผ่าแห่งประเทศไทย

แต่เครื่องมือการต่อสู้และตั้งคำถามของคำไม่จำกัดอยู่แค่การพัฒนาความรู้เท่านั้น เธอยังเลือกใช้ละครเป็นอีกเครื่องมือต่อสู้เพื่อสิทธิของกลุ่มชาติพันธุ์ โดยเธอและ ‘กลุ่มละครมะขามป้อม’ ร่วมกันบอกเล่าความเป็นมาของชาวดาราอั้งผ่านละครแสดงเดี่ยวเรื่องเพียงเบิ่นซึ่งถูกเขียนขึ้นจากประสบการณ์ตรงของเธอ

เพียงเบิ่น จึงไม่ใช่แค่ละครที่ถ่ายทอดเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริงผ่านบทพูดและบทเพลงลำนำชนเผ่า แต่เป็นทั้งการลุกขึ้นตั้งคำถาม การตีแผ่ความเป็นอื่น และการตามหาสิทธิในฐานะมนุษย์ที่เท่าเทียมจากการแสดงของเธอนั่นเอง

และเรามั่นใจว่าบทสนทนาต่อจากนี้คุณจะเข้าใจคำว่าเพียงเบิ่นและดาราอั้งมากขึ้น ผ่านคำ นายนวล และปีกอันแกร่งกล้าของเธอ

จุดเริ่มต้นของละครแสดงเดี่ยวเรื่อง เพียงเบิ่น คืออะไร

เริ่มแรกคุณจ๋อน (ปองจิต สรรพคุณ) เขามาถามเราว่าเรามีอะไรอยากเล่าเรื่องดาราอั้งไหม เราก็ตอบว่ามี เราอยากเล่าเรื่องเครื่องแต่งกายของดาราอั้ง เขาเลยมาไล่ถามความหมายของชุด ถามว่าทำไมถึงอยากเล่าเรื่องราวพวกนี้

ตอนแรกเรายังไม่รู้เลยว่าคุณจ๋อนมาคุยกับเราเพราะจะเอาไปทำละคร เหมือนเขาแค่มาชวนคุยเรื่องชีวิตเฉยๆ แต่หลังจากนั้นเขาก็ถามว่าเราอยากทำละครไหม เราอยากทำ แต่ไม่รู้ว่าส่วนไหนของชีวิตเราไปทำละครได้เหรอ 

จนวันหนึ่งคุณจ๋อนขึ้นมาที่หมู่บ้าน มานั่งคุยด้วยยาวๆ จดบันทึกเรื่องที่เราเล่าไปเรื่อยๆ เราเล่าทุกเรื่องตั้งแต่เราอพยพจากพม่าเข้ามาในประเทศไทย คุยกันอยู่หนึ่งวันเต็ม กระทั่งคุณจ๋อนมาบอกว่าได้ละครแล้วนะ ใช้เวลานานพอสมควร 

ตอนนั้นทำไมคุณถึงอยากเล่าเรื่องชุดดาราอั้ง

เครื่องแต่งกายคือตำนานของเรา ถึงเราเป็นดาราอั้ง แต่ในตำนาน เราเคยเป็นนางดอยเงิน เป็นนางฟ้า เรามีความเชื่อของเราซึ่งความเชื่อนี้บอกเล่าผ่านชุดและเครื่องแต่งกาย

ตรงแถบเสื้อสีน้ำเงินด้านหน้าทั้งสองข้างเปรียบเหมือนท้องฟ้า มีกระดุมเป็นประกายแวววาวเราจะเรียกว่าดวงดาว อีกส่วนคือลายผ้าถุงที่เป็นขั้นๆ และแถบสีแดงหรือชมพูด้านหน้าเสื้อคือถนนขึ้นสู่สรวงสวรรค์ ส่วนเอวเราเรียกว่าน่องซึ่งคือบ่วงบาศของนายพรานที่จับนางดอยเงินเอาไว้บนโลกมนุษย์ สุดท้ายแขนที่มีตุ้งติ้งห้อยลงมาคือปีกที่ใช้บิน 

นอกจากชุดแล้ว ทำไมต่อมาคุณถึงอยากถ่ายทอดเรื่องราวของดาราอั้งผ่านการแสดง

เราฝันมานานแล้ว อยากเผยแพร่เรื่องของเราให้คนอื่นที่ยังไม่รู้ได้เข้าใจ ให้คนที่ไม่เคยสัมผัสได้สัมผัส

ที่ผ่านมาดาราอั้งถูกดูหมิ่น คนอื่นมองดาราอั้งเป็นคนกระจอก มองเราไม่ใช่คน เราอยากพูดถึงเรื่องนี้ให้เขารู้ว่าถึงเราเป็นชนเผ่า แต่เราก็คือคนเหมือนกัน 

เครื่องแต่งกายเรามีความหมายในตัวเองอยู่ เพียงเบิ่น คือการเล่าเรื่องราวของดาราอั้งผ่านเครื่องแต่งกาย ผ่านความเชื่อและการเดินทางของเรา

เราอยากชวนมาดู เพียงเบิ่น เพราะอยากให้เขารู้ว่าเราก็คือคนที่ควรจะให้เกียรติกัน อยากให้ได้รู้จักสิ่งที่เราเชื่อ ความสัมพันธ์ บางคนไม่เคยเห็นหรืออาจไม่รู้จักดาราอั้งมาก่อน การมาดูคือการเรียนรู้ไปด้วยกัน ในอนาคตเวลาเจอดาราอั้งหรือแม้แต่กลุ่มอื่นจะได้เห็นเราในฐานะคนที่มีเรื่องราว มีครอบครัว เห็นเราในฐานะคนไม่ใช่ตัวตลกของใคร 

อีกอย่างนี่คือส่วนหนึ่งของการบันทึกความทรงจำร่วมกัน เพราะเราไม่รู้ว่าจะมีดาราอั้งได้มาถ่ายทอดประสบการณ์แบบนี้อีกไหม หรือสิ่งที่เราเล่าจะคงอยู่ไปอีกนานหรือเปล่า เลยอยากให้เป็นส่วนหนึ่งของการส่งต่อความทรงจำของดาราอั้งออกไป

สิ่งที่ยากที่สุดของการแสดงละครครั้งแรกคืออะไร

ช่วงแรกมีหลายเรื่องที่ยังเปราะบางและเราไม่อยากพูดถึง ตอนเล่นแรกๆ เราเลยเล่นไปร้องไห้ไป ทางมะขามป้อมก็มองว่าแบบนี้ไม่น่าดีกับเรา เขาจะคอยถามตลอดว่าทำไมเล่นถึงตรงนี้แล้วร้องไห้ 

บางเรื่องเราพูดถึงเมื่อไหร่น้ำตาจะคลอทันที เพราะสำหรับเราเหมือนว่าเรื่องเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ เลยไม่อยากพูดถึง ทางมะขามป้อมก็บอกว่าถ้าไม่สะดวกตอนนี้ก็เอาออกได้

นอกจากส่วนที่เปราะบางแล้ว ในเพียงเบิ่นมีส่วนไหนที่คุณชอบที่สุดบ้าง

หลายส่วน อย่างตอนที่ได้พูดถึงพี่น้อง 13 คน เพราะตัวเราไม่เคยได้มีโอกาสสัมผัสใกล้ชิดกับพี่น้องทั้ง 13 คน เรารู้จักพวกเขาผ่านเรื่องเล่าของแม่เท่านั้น พอบทพูดถึงตรงนี้ เราเลยตื้นตันใจมากที่ได้เล่าเรื่องราวของครอบครัวออกมา และหลายตอนที่พอเราเล่าออกมาระหว่างแสดงแล้วเราเห็นภาพเลย เหมือนเรื่องเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวาน

เวลาพูดคำว่าเพียงเบิ่นคุณนึกถึงอะไร

เพียงเบิ่นคือปีกบินในภาษาดาราอั้ง เวลาพูดถึงเพียงเบิ่นเรานึกภาพตัวเองเป็นนางฟ้าที่สามารถบินได้ ถ้าเราบินได้ เราก็อยากบินไปทุกที่ที่เราอยากไป บินไปให้ถึงที่ที่เราฝัน ไม่ต้องเหนื่อย เราอยากไปกรุงเทพฯ

ถ้ามีปีกก็ไม่ต้องเหนื่อยกับการเดินทาง แสดงว่าคุณค่อนข้างเหนื่อยกับการเดินทางใช่ไหม

เราเหนื่อยกับการย้ายบ้านบ่อยๆ เพราะการย้ายไปเรื่อยๆ ทำให้เรายากจนมาก การย้ายทุกครั้งทำให้จนลงเรื่อยๆ แทนที่จะได้คิดเรื่องการพัฒนาตัวเอง หรือการวางแผนส่งต่อสิ่งที่มีให้ลูกให้หลาน เราไม่อยากย้ายไปไหนแล้ว ตรงไหนดีแล้วเราก็คงไม่อยากย้าย แต่ที่ต้องย้ายเพราะมีเหตุให้ย้ายอยู่ตลอด

จำการย้ายเข้ามาในไทยครั้งแรกได้ไหม ตอนนั้นเป็นยังไงบ้าง

ตอนที่ย้ายมาเรายังเล็กมาก จำความได้น้อยมาก เราไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้นที่นั่นตอนที่หนีมา รู้แค่ว่าเราต้องออกเดินทางตอนกลางคืน พ่อกับแม่จะไม่ให้เราออกหมู่บ้านตอนกลางวันเลย เราเลยออกเดินทางกลางดึกคืนหนึ่ง อพยพกันทั้งหมู่บ้าน เราไม่รู้จำนวนที่แน่ชัด แต่จำได้ว่าคนมากันเยอะมาก ยืนมองจะเห็นแถวคนเดินกันยาวสุดสายตา

เป็นการเดินทางที่นาน นอนในป่าไม่รู้กี่วันกี่คืน เราจำได้เป็นส่วนๆ เช่นจำตรงที่นอนใกล้น้ำห้วย พ่อแม่จับปลามาย่างให้เรากิน อีกครั้งตรงที่เราหิวน้ำจนร้องขอกินน้ำกับลุง แต่ลุงบอกให้กินฉี่ตัวเองแทน แล้วก็ตรงที่พ่อบอกว่าเดินไม่ไหวแล้ว ขอแวะนอนกันก่อน แต่พอเราแวะนอน กลับเจอกระดูกคนเต็มไปหมด เราจะจำเฉพาะอะไรที่บาดใจ มันฝังมาถึงปัจจุบัน

ตอนนั้นทำไมคุณต้องย้ายจากพม่า

เราเคยถามพ่อกับแม่นะ พ่อกับแม่เล่าว่าที่เราต้องหนีตอนกลางคืนเพราะเขาจะมาเอาคนไปเป็นทหาร บ้านเราไม่มีพี่ชาย เขาก็จะเอาพี่สาว เขามาเก็บรายชื่อพี่สาวคนโตไปแล้ว เก็บรายชื่อก่อน แล้วเขาก็จะมาเอากำลังคนไป

พอเข้ามาในไทยได้แล้ว คุณอยู่ที่หมู่บ้านปางแดงนอกที่อยู่ตอนนี้แต่แรกเลยไหม

ไม่ ตอนแรกเรามาเจอญาติของแม่ เขาตั้งหมู่บ้านเป็นกระท่อมอยู่รวมกันที่บ้านนอแล ดอยอ่างขาง ทำสวน ปลูกข้าวโพด ปลูกผัก ตอนนั้นรู้สึกว่ามีความสุขดี เราเข้าใจว่าอยู่ในประเทศไทยแล้ว ก็ภูมิใจที่เรามาถูกทางแล้ว มีที่อยู่ที่ทำกิน ปลูกข้าวได้กว้างขวาง

แต่อยู่ตรงนั้นไม่นานก็มีเจ้าหน้าที่มาเก็บข้อมูลประชากร สำรวจจำนวนคน ซึ่งเราเข้าใจว่าเป็นพื้นที่ประเทศไทยแล้ว ซึ่งจริงๆ กลับเป็นคนละฝั่งเส้นเขตแดน ปรากฏว่าเรายังอยู่ในเขตพม่า ทั้งที่จริงไทยกับพม่าก็แค่ถนนเส้นเดียวกั้นกลาง เราทั้งหมดก็อยู่หมู่บ้านเดียวกันนั่นแหละ แค่ตั้งอยู่คนละฝั่งถนน

พอเรารู้ว่าอยู่คนละฝั่งก็ยังอยู่ที่เดิมต่อ แต่บางคนก็ย้ายข้ามไปเขตไทย พ่อเราไม่อยากย้าย ไม่อยากเริ่มสร้างบ้านใหม่ เพราะมันก็ไม่ได้ไกลกัน

จากนั้นเราถึงลงมาอยู่เชียงดาวช่วงปี 2532 เพราะมีลุงที่อยู่หมู่บ้านปางแดงใน เป็นญาติของพ่อ เขามาเที่ยวหากันก็ชวนว่าที่เชียงดาวหารับจ้างได้ง่าย ค่าแรงก็แพงกว่า ที่เชียงดาวได้วันละ 50 บาท แต่ที่อ่างขางให้แค่วันละ 30 บาท ซึ่ง 50 บาทถือว่าเยอะ ณ ตอนนั้น เราเลยย้ายมาที่หมู่บ้านปางแดงนอก 

แล้วจุดเริ่มต้นของการลุกขึ้นมาตั้งคำถามและพัฒนาความรู้ด้านกฎหมาย จนเป็นประธานเครือข่ายผู้หญิงชนเผ่าแห่งประเทศไทยคืออะไร

ตอนที่เขามาจับเราตอนปี 2547 

จำได้ว่ายังเช้ามืดอยู่เลย ตอนนั้นเราก็ยังไม่ตื่น แต่ลูกที่กำลังนึ่งข้าววิ่งมาบอกว่ามีรถแห่มาเป็นขบวน มีทั้งรถตำรวจทหารมาที่หมู่บ้านเต็มไปหมด เราเลยบอกให้ลูกกับแฟนหนีไปก่อน

เจ้าหน้าที่เขาก็เข้ามาถามว่าใครเป็นเจ้าของบ้าน แล้วเอาตัวเราไปทั้งชุดนอนทั้งๆ ที่หนาวและมืดแบบนั้น 

ทีแรกเขาให้ไปคุยที่รถ แล้วก็บ่ายเบี่ยงให้ไปคุยที่อำเภอ ตอนที่อยู่บนรถคุมขังเราเริ่มคิดว่าจะกระโดดหนีลงจากรถเลยดีไหม แต่ตอนนั้นก็สองจิตสองใจ ถ้ากระโดดหนีแล้วพ้นก็ดีไป แต่ถ้ากระโดดแล้วเป็นอะไรไปใครจะดูแลครอบครัว

พอรถถึงหน้าอำเภอเขาก็ไม่ได้จอด เขาไปหน้าสถานีตำรวจ เราก็นั่งกันจนเขาเอาเอกสารมาแจก ตอนนั้นเรายังอ่านหนังสือไม่ค่อยเก่ง ลุงที่ถูกจับมาด้วยกันเขาบอกให้เราลองอ่านดู เพราะเขารู้ว่าเราเคยเรียนหนังสือ อ่านไม่ออกทั้งหมด แต่อ่านออกคำท้ายๆ ว่าเราโดนจับ เราเลยตะโกนบอกทุกคนว่าตอนนี้เราถูกจับแล้วนะ 

เจ้าหน้าที่ได้บอกไหมว่าจับทำไม

เขาไม่บอกว่าจับเราทำไม จนสุดท้ายเราเข้าไปอยู่ในเรือนจำสองอาทิตย์กว่าถึงมีเอกสารส่งเข้ามา ผู้คุมถามว่าเรารู้ไหม เราถูกจับเรื่องอะไร เราก็บอกเราไม่รู้ 

เขาเลยอ่านให้ฟังว่าเราโดนคดีบุกรุกและทำลายป่า เรายิ่งตกใจกันไปหมด ว่าเรานี่เหรอบุกรุกป่า? แล้วที่เจ้าหน้าที่บุกมาจับเราตอนฟ้ายังไม่สว่างทั้งที่ยังนอนอยู่นั่นเรียกอะไร? มาจับไปทั้งหมู่บ้าน 48 คน ผู้หญิง 12 คน มีทั้งคนเฒ่า คนพิการ คนท้อง ยิ่งตอนนั้นเราท้องได้ 2 เดือน เป็นช่วงที่กำลังแพ้ท้อง กินอะไรไม่ค่อยได้ สุดท้ายเราก็แท้งลูก เพราะกินอะไรไม่ลง 

ดังนั้นที่เขาบอกว่าเราบุกรุกป่า เราว่ามันไม่ใช่ เราคือคนที่ปลูกและดูแลป่า ถ้าเมื่อไหร่ที่เราไม่อยู่ป่าก็ไม่อยู่ เพราะเรานี่แหละคือคนที่ดูแลป่า

คุณเลยตัดสินใจลุกขึ้นสู้

ออกจากคุกมาเราก็คิดเลยว่าเราจะรอแค่ผู้ชายไม่ได้แล้ว ลุกขึ้นสู้เลย หาจับกลุ่มผู้หญิง เริ่มคุยกันจากกลุ่มเล็กๆ ว่าใครอยากจะทำอะไร ฝ่ายไหน แล้วก็เริ่มหาทาง 

จนมีอาจารย์และหลายๆ องค์กรเข้ามาให้ความรู้ว่าตั้งกลุ่มสตรีได้ เพราะก่อนหน้านั้นเวลาประชุมหมู่บ้านจะมีแค่ผู้ชายที่คุยกัน ไม่มีผู้หญิงสักคนที่จะกล้าชูมือขึ้นกลางวงประชุมเพื่อตั้งคำถามหรือบอกว่าสิ่งไหนไม่ถูก ไม่มีใครกล้า ผู้ชายว่ายังไงเราก็ว่าตามนั้น แต่ตอนนี้มีกลุ่มผู้หญิงเข้าไปแล้ว

ทำไมคุณใช้คำว่าเรารอผู้ชายอย่างเดียวไม่ได้แล้ว

เราว่าบางทีผู้ชายเข้าไม่ถึงในบางรายละเอียด เวลาประชุม ผู้ชายอาจมีบางประเด็นที่เขารู้สึกว่าเขาไม่ควรพูด แต่ผู้หญิงเรารู้สึกว่าเราควรต้องลงลึกในรายละเอียดและเราก็เลือกคำที่ใช้ถามเพื่อไม่ให้ปะทะกัน

จริงๆ การจำยอมอาจง่ายกว่าการลุกขึ้นสู้ แต่ทำไมคุณเลือกการสู้

ใจมันบอกว่าเราอยู่ไม่ได้แล้ว เราอยากทำ และบางทีผู้ชายอาจมีงานอื่นเยอะแล้ว แต่เรามีเวลาไปเรียนรู้ เราจัดการเวลาไปเรียนไปสู้ได้เราก็ยิ่งต้องสู้ พอมีองค์กรหรือหน่วยงานเขามาสำรวจว่าใครอยากเรียนกฎหมาย เราอยากเรียน เราอยากพัฒนาหมู่บ้าน เราอยากช่วยแบ่งปันหน้าที่จากผู้ชาย เราก็เรียนเลย

คนรอบตัวเข้าใจไหมพอคุณเลือกลุกขึ้นมาตั้งคำถามกับสิ่งเหล่านี้

ตอนแรกเราก็แค่เรียน เราได้รู้ว่าบทบาทของเราในฐานะผู้หญิงก็เท่ากับผู้ชายได้ เราเรียนได้ แสดงความเห็นได้ ทำได้ทุกอย่างเท่ากัน ไม่ใช่แค่ผู้ชายที่ทำได้ เราไปเรียนแล้วกลับมาสอนคนในชุมชน กับเยาวชน กับผู้หญิง 

พอมีประชุมผู้ใหญ่บ้านเราก็พากันไปแสดงความคิดเห็นว่าอันไหนเราทำได้บ้าง อันไหนคือสิทธิของเรา จนมีลุงคนหนึ่งบอกว่า “เธอ นี่เป็นผู้หญิงที่เอื้อมสูงเกินไป” 

ก็ถ้าผู้ชายเตี้ยเกินไป การที่ผู้หญิงจะเอื้อมแทนเพื่อให้ถึงสิ่งที่ต้องการได้ เราก็ต้องเอื้อม อันไหนที่ทำได้ก็ต้องทำ จะมัวรอไม่ได้

สุดท้ายนอกจากการถ่ายทอดเรื่องราวของดาราอั้งแล้ว ตอนนี้คุณมีประเด็นอะไรที่อยากสื่อสารอีกไหม

มีเรื่องหนึ่งที่เรายังฝังใจถึงตอนนี้ คืออายุเราก็ขนาดนี้แล้ว แต่ทำไมเราถึงยังไม่ได้สัญชาติไทย นี่เราอยู่ในประเทศไทยมา 40 กว่าปีแล้วนะ เราควรมีบัตรประชาชนได้แล้ว อีกส่วนหนึ่งคือผู้สูงอายุที่ควรได้รับสวัสดิการพื้นฐาน นี่คือสิ่งที่เราควรจะได้ เราอยู่มาเป็นชั่วอายุคน จนพ่อเรายายเราตายหมดแล้ว หรือต้องรอให้เราตายก่อนถึงจะได้สิทธินี้

การมีสัญชาติสำหรับเราสำคัญมาก เหมือนคู่ชีวิตในการเข้าถึงสิทธิ เข้าถึงบริการของรัฐ การรักษาพยาบาล นี่คือเรื่องพื้นฐานของชีวิตคนคนหนึ่ง 

มันมีความหมายมากและเราควรได้ในฐานะที่เป็นคนเหมือนกัน

การแสดง เพียงเบิ่น เป็นส่วนหนึ่งของการแสดงในเทศกาลศิลปะการแสดงร่วมสมัยนานาชาติ BIPAM 2021 ที่ชวนผู้ชมและศิลปินมาพบกันแบบออนไลน์ ภายใต้ธีม Ownership หรือความเป็นเจ้าของ 

ผู้สนใจสามารถซื้อบัตรได้ถึงวันที่ 5 กันยายน 2564 และรับชมออนไลน์ได้ถึงวันที่ 12 กันยายน 2564 สามารถซื้อบัตรเข้าร่วมเทศกาลได้ที่เว็บไซต์ bipam.org หรือเพจเฟซบุ๊ก BIPAM

The post “ถึงเป็นชนเผ่า แต่เราก็คนเหมือนกัน” เพียงเบิ่นของ ‘คำ นายนวล’ หญิงดาราอั้งผู้ลุกขึ้นสู้เพื่อสิทธิของตัวเอง appeared first on a day magazine.

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคปัจจุบัน จะมีสักกี่คนกันที่ยอมรับหน้าตาเฉยว่า ‘ไม่ต้องสมบูรณ์แบบมากก็ได้’ หนึ่งในนั้นคือ ตูน–สุจิตรา อุ่นเอมใจ เจ้าของร้าน ‘Mad Sugar Bakery&more’

“เค้กหรือพาสต้าที่ทำออกมาคือตัวตนของเรา ซึ่งเราไม่ใช่คนเนี้ยบ ไม่ใช่คนสวย ไม่ใช่คนสมบูรณ์แบบ แต่เราสามารถทำความไม่สมบูรณ์แบบของเราให้ดูสะดุดตาและทำรสชาติให้สะดุดใจได้” เธอบอกกับเราไว้เช่นนั้นLonger text please because we could not be over optimized. Longer text and then longer text. However we need longer text.

แม้ว่าคุณจะยังไม่เคยลิ้มลองรสชาติสะดุดใจที่ตูนหมายถึง แต่หนึ่งในเมนูที่เป็นที่พูดถึงมากที่สุดของร้านก็คือเค้กลวดลายการเมืองอันจัดจ้านที่หลายคนน่าจะเคยสะดุดตากันมาบ้าง อย่างเค้กหมุดคณะราษฎร เค้กตีนไก่ชูสามนิ้ว หรือเค้กรถฉีดน้ำแรงดันสูง ที่มักจะถูกแชร์จนเป็นไวรัลอยู่บ่อยๆ บนโซเชียลมีเดีย

มากไปกว่าเค้กการเมือง ความเป็นตัวเองในแบบของตูนยังถูกนำเสนอผ่านอาหารเมนูอื่นๆ อีกหลายจาน ถ้าใครเคยลองคลิกเข้าไปหน้าเฟซบุ๊กเพจ Mad Sugar Bakery&more คุณจะได้พบกับภาพเค้กสีสันจี๊ดจ๊าด ลวดลายสะดุดตา สลับกับพาสต้าเส้นสดหน้าตาดีที่มาพร้อมแคปชั่นบรรยายกรรมวิธีเลือกวัตถุดิบสุดพิถีพิถัน ไปยันโพสต์จิกกัดสถานการณ์บ้านเมือง

อาจเพราะตัวตนของ Mad Sugar Bakery&more คือความเป็นตัวของตัวเอง นั่นจึงเป็นที่มาของชื่อร้านน้ำตาลคลั่งที่สุดแสนจะคอนทราสต์ ไปจนถึงรสชาติพาสต้าเส้นสดที่ไม่เน้นวัตถุดิบตามสูตรต้นตำรับ (แต่รับประกันว่าอร่อย!) กระทั่งหน้าเค้กลวดลายชวนคลั่ง (ที่ถ้าไม่รักก็เกลียดไปเลย)Longer text please because we could not be over optimized. Longer text and then longer text. However we need longer text.

แต่ก่อนที่คุณจะตัดสินใจว่ารักหรือจะเกลียด

เราอยากชวนคุณมาทำความรู้จักเรื่องราวของของ Mad Sugar Bakery&more ร้านพาสต้าเส้นสดและสารพัดเค้กที่ใครๆ ก็คลั่งไคล้ไปด้วยกัน

ความหลงใหลในวัตถุดิบ

แรงบันดาลใจในการทำอาหารของตูนเริ่มต้นขึ้นในช่วง ม.ปลาย โดยมีรายการทำอาหารในโทรทัศน์เป็นส่วนสำคัญที่พาเธอไปรู้จักกับวัตถุดิบใหม่ๆ ที่เธอไม่เคยรู้จักมาก่อน

“ช่วงนั้นเคเบิลทีวีเพิ่งเริ่มเข้ามาบูมในประเทศไทย รายการที่เราเลือกดูเป็นอันดับแรกๆ ก็คือสารคดีสอนทำอาหาร มีวัตถุดิบหลายอย่างในรายการที่เราไม่รู้จักเลย แม้แต่อะโวคาโดเราก็ไม่รู้ว่ารสชาติมันจะเป็นยังไง ได้แต่นั่งจินตนาการ” ความสงสัยกระตุ้นให้เธอเริ่มออกค้นหาวัตถุดิบใหม่ๆ มาลองชิมและลองทำในครัวของเธอเองตามประสาแม่ครัวมือสมัครเล่น

กระทั่งวันหนึ่งที่เธอได้พบกับจุดเปลี่ยนสำคัญLonger text please because we could not be over optimized. Longer text and then longer text. However we need longer text.

“ตอนนั้นเราทำงานอยู่ที่ร้านกาแฟแห่งหนึ่ง แล้วเจ้าของร้านกำลังจะย้ายไปอยู่ต่างประเทศ เขาอยากพาเราไปด้วยเลยส่งให้เราไปเรียนทำอาหารอย่างจริงจังแม้ว่าสุดท้ายจะไม่ได้ไป แต่ตอนที่ได้ไปเรียนทำอาหารก็ทำให้เราเริ่มมีความคิดว่าสิ่งนี้น่าจะเป็นงานที่เราสามารถอยู่กับมันได้”What a wonderful day to write something i need longer text for life sisters. By the way would you mind if we need longer and longer text.What a wonderful day to write something i need longer text for life sisters. By the way would you mind if we need longer and longer text.

แต่ถึงอย่างนั้น ตูนก็ยังมีประสบการณ์ไม่มากพอที่จะเปิดร้านเป็นของตัวเอง เธอจึงเลือกทำงานออฟฟิศอยู่ราว 6 ปี ก่อนที่จะได้โอกาสและตัดสินใจกระโจนสู่สายอาชีพการทำอาหารอย่างจริงจัง

“ตอนนั้นเรารู้สึกว่าความรู้เรื่องอาหารไม่พัฒนาขึ้นจากที่เรียนมา เลยตัดสินใจสมัครงานทำอาหารในโรงแรมเพื่อแลกกับความรู้ในสายอาชีพนี้มากขึ้น” เมื่อกลับมาคลุกคลีกับการทำครัวก็ทำให้ตูนได้ทบทวนตัวเองอีกครั้ง จนเธอมั่นใจว่าหลงรักศาสตร์ของอาหารมากแค่ไหน

“เวลาทำงานออฟฟิศมันจะมีช่วงเบื่อ แต่พอเปลี่ยนมาทำงานครัว เราไม่มีช่วงเบื่อเลย”

เพราะไม่เน้นความสมบูรณ์แบบ จึงมีหนึ่งเดียว

หลังจากที่สะสมประสบการณ์จนมั่นใจ ตูนจึงใช้โอกาสในวันเกิดและวันสำคัญของเพื่อนๆ เพื่อทดสอบฝีมือของตัวเอง กระแสตอบรับที่ล้นหลามทำให้เธอตัดสินใจเปิดหน้าร้านออนไลน์ โดยเริ่มต้นจากความตั้งใจที่อยากเปิดให้เพื่อนๆ และคนรอบตัวอุดหนุนเท่านั้น

แต่ลวดลายบนเค้กอันแสนโดดเด่นก็ไม่อาจหลุดรอดสายตาของชาวเน็ตไปได้ สุดท้ายจึงกลายเป็นหน้าร้านออนไลน์ที่เปิดขายแบบเต็มตัวอย่างทุกวันนี้

“เริ่มจากตอนที่มีลูกค้ามาสั่งเค้กลายภาพ The Starry Night ของ Vincent van Gogh แล้วลูกค้าก็ถ่ายรูปแชร์ลงในทวิตเตอร์ ปรากฏว่ามีคนรีทวีตไปเยอะมาก หลังจากนั้นเราจึงเริ่มมีออร์เดอร์เยอะขึ้น และได้ทำงานที่หลากหลายขึ้นเรื่อยๆ”

ตูนสารภาพว่าที่ผ่านมาเธอไม่เคยวาดหน้าเค้กสไตล์นี้มาก่อนเลย ทุกครั้งที่รับงานมาจึงต้องพิถีพิถัน และที่สำคัญคือเธอตั้งใจใส่ความเป็นตัวตนลงไปในเค้กทุกก้อนเสมอ

“เค้กของเราอาจไม่ใช่เค้กที่หน้าตาดีที่สุด แต่มันต้องสะดุดตาให้มากที่สุด” แม้ว่าคนส่วนใหญ่จะให้ความสำคัญกับรสชาติอาหารมากกว่าหน้าตา แต่ตูนก็ยังเชื่อว่าความสะดุดตาทำให้เรามีความสุขยิ่งขึ้นเวลาที่ได้กิน

“เรารับทำเค้กเพื่อลูกค้าแต่ละคน ก่อนอื่นเลยคือเราต้องดูว่าคนรับเป็นใคร เขาชอบเค้กสไตล์ไหน พยายามตีโจทย์จากบุคลิกของผู้รับ ดังนั้นลวดลายและรสชาติเค้กของเราจึงจำเพาะมาก เป็นเค้กพิเศษสำหรับคนคนเดียว เป็นงานศิลปะที่ออกแบบมาให้เข้ากับเขาแค่คนเดียว”

สูตรที่ตั้งต้นคิดจากความรู้สึก

หลังจากเปิดหน้าร้านออนไลน์มาสักพัก ตูนตัดสินใจเปิดหน้าร้านในย่านเจริญกรุงเพื่อให้ลูกค้าเข้าถึงอาหารของเธอได้สะดวกขึ้น โดยมีโจทย์สำคัญคือการขายอาหารคาวคู่กับเค้ก

‘พาสต้าเส้นสด’ กลายเป็นกุญแจสำคัญที่ตูนตามหา หลังจากเธอมีโอกาสไปเรียนการทำเส้นพาสต้ากับผู้เชี่ยวชาญ เธอจึงเกิดไอเดียนำเส้นสดมาดัดแปลงให้เข้ากับซอสสูตรเฉพาะ โดยอาศัยนิสัยช่างทดลองและความเชื่อที่ว่าไม่จำเป็นต้องเหมือนต้นฉบับก็ได้ แต่ต้องอร่อย!

“วิธีคิดของเราเริ่มจากการตั้งโจทย์ว่า ถ้าอยากกินพาสต้าเมนูนี้ เราอยากจะได้รสชาติแบบไหน หรืออยากสัมผัสความรู้สึกอะไรบ้าง จากนั้นเราจึงค่อยๆ ปรับปรุงสูตรในแบบของตัวเอง

“พาสต้าร้านอื่นๆ อาจจะพยายามทำออกมาให้ได้รสชาติสไตล์อิตาลีแท้ๆ เน้นวัตถุดิบที่ใช่และวิธีการที่ถูกต้องที่สุด แต่ร้านเราเลือกที่จะยึดเอาความพึงพอใจของคนกิน เช่น พาสต้าคาร์โบนาราแท้ๆ อาจจะมีรสชาติที่เข้มข้นและหนัก แต่เราตั้งใจดัดแปลงให้ออกมาเบาๆ กินได้สบายๆ มากกว่า”

อธิบายมาถึงตรงนี้ ตูนก็ยก ‘bacon carbonara’ มาเสิร์ฟถึงโต๊ะพร้อมกับย้ำว่าเบคอนคาร์โบนาราของที่นี่จะไม่เค็มและไม่เลี่ยนเกินไป เพราะใช้เส้นสดที่เบากว่า กินแล้วจึงไม่รู้สึกหนักท้อง

แต่นอกจากพาสต้าเส้นสดที่หนึบๆ ไม่หนักเกินแล้ว องค์ประกอบอื่นๆ อย่างสัมผัสของเบคอนกรอบชิ้นโต กลิ่นชีสพาร์เมซานชัดเด่น และกลิ่นใบไทม์โรยปิดท้าย ยิ่งเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยเพิ่มความนัวและรสชาติละมุนลิ้นจนกินเกลี้ยงจานโดยไม่ทันรู้ตัว

นอกจากสูตรที่ตูนพัฒนาให้ถูกปาก (และการันตีว่าไม่มีทางซ้ำกับร้านไหน) เธอยังใส่ใจไปถึงเรื่องการคำนวณราคาที่เหมาะสมและเป็นมิตรกับลูกค้ามากที่สุด

“เราแค่คิดในมุมของตัวเองว่าถ้าเป็นเรา เราจะอยากสั่งพาสต้าจานละกี่บาท ถ้าสมมติว่าสั่งพาสต้าจานละ 189 บาท แล้วยังมีเงินเหลือสำหรับสั่งเค้กอีกชิ้นก็น่าจะดีเลย”

ตูนเล่าว่าปกติเธอจะสลับเมนูเค้กในแต่ละวัน แล้วแต่วัตถุดิบที่มีในช่วงนั้น ส่วนหนึ่งก็เพื่อให้ลูกค้าประจำที่กินพาสต้าเสร็จแล้วได้ลองเค้กหลากหลายแบบ แต่หนึ่งในเมนูเค้กขวัญใจลูกค้าคือ ‘macadamia cheesecake’ ซึ่งเป็นเค้กชนิดเดียวที่มีติดตู้อยู่เสมอ เพราะไม่ว่าจะทำมาเท่าไหร่ก็ขายหมดตลอด

ด้วยเสียงลือเสียงเล่าอ้างจากชาวเน็ตและคำยืนยันจากตูนว่านี่คือเมนูขายดี ทำให้เราตาลุกวาว ขอลัดคิวชิมของหวานก่อนพาสต้าจานถัดไป เอกลักษณ์ของแมคาเดเมียชีสเค้กที่นี่คือรสชาติที่เข้มข้นสุดๆ นอกจากครีมชีสเนื้อเนียนและแมคาเดเมียเต็มเม็ดเคี้ยวกรุบที่ตูนใส่มาแบบไม่หวงแล้ว รสชาติหวานน้อยๆ ขมหน่อยๆ ของคาราเมลหนึบก็ยิ่งทำเอาเราตาลุกวาวยิ่งกว่าเดิม

สัดส่วนที่ใช่ และวัตถุดิบที่คัดสรรอย่างใส่ใจ

ต้องยอมรับว่าพาสต้าเส้นสดและเค้กของ Mad Sugar Bakery&more ชวนคลั่งไคล้สมชื่อ ซึ่งเคล็ดลับที่ตูนเผยให้เราฟังนั้นมีเพียง 2 ข้อคือ หนึ่ง–สัดส่วนมหัศจรรย์ที่ผ่านการลองซ้ำๆ จนเป็นนิสัย และสอง–การเลือกวัตถุดิบที่ดีที่สุด

“ไม่ใช่อยู่ๆ เราเดาเองว่าคนกินจะชอบอะไร สิ่งเหล่านี้คือนิสัยที่ต้องกินและทำมาพอสมควร เวลาเราไปกินร้านไหนแล้วเราชอบรสชาติแบบนั้น เราก็จะกลับมาทดลองทำเองบ่อยๆ เพราะอาหารมันกว้างและมีเรื่องให้เราเรียนรู้ไม่สิ้นสุด เราต้องหมั่นไปลองชิมและลองทำ ต้องมีนิสัยเรียนรู้อยู่ตลอด

“ความใส่ใจในแต่ละจานของเราเกิดขึ้นจากการเลือกวัตถุดิบ เราไม่ได้ใช้วัตถุดิบสำเร็จรูปแบบที่หาซื้อได้จากในห้าง วัตถุดิบบางอย่างเราสั่งตรงจากฟาร์มเลย เพราะเราเชื่อว่าการเลือกวัตถุดิบที่ดีและปรุงรสอย่างใส่ใจ จะทำให้เราได้อาหารที่จริงใจและตรงไปตรงมาที่สุด”

เพื่อยืนยันเรื่องวัตถุดิบที่เลือกมาอย่างพิถีพิถัน ตูนเข็นจาน ‘seafood arrabiata’ มาให้เราพิสูจน์

หอยเชลล์ กุ้ง และหอยลายสดจนเด้งสู้ฟันในทุกจังหวะที่เคี้ยว ผสานกับซอสอาร์ราเบียตาเข้มข้นที่ตูนใช้เวลาเคี่ยวนานเป็นพิเศษจนรสชาติมะเขือเทศ ผัก และสมุนไพรนั้นหอมเด่นเตะจมูกขึ้นมาในทันที ที่สำคัญคือความเผ็ดจากพริกแห้งทอดที่ช่วยตัดเลี่ยน มอบความรู้สึกสดชื่นลงตัวกับเส้นพาสต้านุ่มหนึบในทุกคำที่ตักชิม

มั่นใจได้เลยว่าพาสต้าเส้นสดและเค้กที่ Mad Sugar Bakery&more ต่อให้เป็นเมนูเดียวกันกับร้านอื่น แต่จะมีรสชาติบางอย่างที่หาชิมจากร้านอื่นไม่ได้แน่ เพราะตูนเชื่อว่าการทำให้คนติดใจและกลับมากินซ้ำคือการใส่ลายเซ็นลงไป

“ปรัชญาการทำอาหารของเราคือต้องทำให้ขายได้ และทำให้คนอยากกลับมากินซ้ำอีก ที่สำคัญคือคนมากินจะต้องได้เห็นมากกว่าแค่อาหารในจาน เราต้องทำให้เขาเห็นลายเซ็น เห็นตัวตนของเราที่อยู่ในนั้น”

จานที่เราคลั่งไคล้ที่สุดและทิ้งลายเซ็นไว้ให้เราจดจำมากที่สุดคือ ‘prawns butter lemon chili’ ที่ตูนแอบกระซิบว่านี่คือสูตรที่เธอคิดขึ้นมาเองและเป็นเมนูขายดีมาก

พาสต้าเส้นสดผัดพริกแห้งพร้อมกุ้งตัวโตเนื้อแน่นสั่งตรงจากฟาร์ม ผัดกับเนยฝรั่งเศสหอมละมุน ผสานรสเผ็ดร้อนจากผัดพริกแห้งหอมเด่นทำให้เราตื่นเต้น จะว่าเป็นยำก็ไม่ใช่ เป็นผัดพริกแห้งก็ไม่เชิง แถมการบีบเลมอนพอฉ่ำ แล้วตบท้ายด้วยชีสพาร์เมซานและผิวเลมอนยิ่งให้รสชาติแปลกใหม่และแตกต่าง

เอาเป็นว่านี่ไม่ใช่รสชาติที่จะอธิบายให้ใครเข้าใจได้ง่ายๆ แต่ prawns butter lemon chili จานนี้จะทำให้คุณไม่ผิดหวังที่ได้ลอง

เนื้อหาการเมืองจัดจ้านในเนื้อเค้กหวานละมุน

แม้ว่าจะมีเมนูหลากหลายทั้งเค้กและพาสต้า แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าคนส่วนใหญ่ก็ยังจดจำ Mad Sugar Bakery&more จากหน้าเค้กการเมืองอันแสบสัน (และช่างแซะ)

ตูนเล่าว่าเค้กการเมืองก้อนแรกของร้านคือเค้กรูปจอมพล ป.พิบูลสงคราม ที่นักกิจกรรมกลุ่มหนึ่งสั่งในวันคล้ายวันเกิด จนเกิดเป็นออร์เดอร์เค้กการเมืองอีกมากมายในเวลาต่อมา

“หลังๆ เราเริ่มคิดลายเอง เช่น เค้กรุ่นปิดทองหลังพระ ส่วนใหญ่ก็อิงตามสิ่งไวรัลในช่วงนั้นๆ หรือเค้กรุ่นหนังสือสัญญาสั่งซื้อวัคซีน AstraZeneca ที่เต็มไปด้วยการเซนเซอร์” นอกจากจะทำเพื่อเสียดสีและสะท้อนปัญหาในสังคมแล้ว เค้กรุ่นหนังสือสัญญาฯ ยังเปิดขายเพื่อนำเงินไปบริจาคให้แก่ ‘กลุ่มคนดูแลกันเอง’ เพื่อช่วยเหลือผู้ที่ได้รับผลกระทบในช่วงโควิด-19 อีกต่างหาก

เป็นเจ้าของร้านอาหารแล้วพูดเรื่องการเมืองได้ไหม? ถ้าลูกค้าไม่พอใจจะทำยังไง?

อ่านมาถึงตรงนี้หลายคนอาจเริ่มตั้งคำถาม แต่ตูนยืนยันว่าในยุคนี้ไม่ว่าใครก็ต้องพูดเรื่องการเมืองได้ แม้จะมีลูกค้าบางส่วนหายไป แต่ก็จะมีลูกค้าใหม่เข้ามาอยู่ดี

“ทุกครั้งที่โพสต์เรื่องการเมืองจะมีลูกค้าเลิกติดตามเราไปประมาณ 10 คน แต่จะเพิ่มขึ้นมาเป็นร้อยเลย เรามองว่ายุคมันเปลี่ยนไปแล้ว เรารู้สึกโกรธกับสิ่งที่เกิดขึ้นมากกว่ากลัวลูกค้าหาย เราเลยเลือกทำต่อไป และเราเชื่อว่าในฐานะคนทำอาหาร เราสามารถสื่อสารเรื่องการเมืองได้เหมือนกัน”

Mad Sugar Bakery&more

address : ชั้น 3 ตึกเดียวกับร้าน Tropic City ซอยเจริญกรุง 28

hours : 11:00-20:00 น. (หยุดทุกวันอังคาร)

tel. : 082 246 5614

facebook.com/madsugarbkk

The post Mad Sugar Bakery&more ร้านพาสต้าเส้นสดและเค้กการเมืองที่รสชาติเข้มข้นไม่แพ้อุดมการณ์คนทำ appeared first on a day magazine.

ข่าวแรกที่คุณจะเจอคือการเดินทางไปรับทราบข้อกล่าวหาฐานหมิ่นประมาทด้วยการโฆษณาจากการวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี จำนวน 2 ครั้งผ่านทางทวิตเตอร์

แต่ถ้าคุณติดตามเขามานานกว่านั้น จอห์น–วิญญู วงศ์สุรวัฒน์ วิพากษ์วิจารณ์การบริหารงานของรัฐบาล และตั้งคำถามถึงประเด็นสังคมการเมืองมานับครั้งไม่ถ้วน ผ่าน เจาะข่าวตื้นรายการเล่าข่าวออนไลน์แห่ง SpokeDark TV 

ประเด็นไหนมาแรง เรื่องไหนต้องใส่ใจ เจาะข่าวตื้นจะรวบมาเล่าให้เข้าใจง่าย แผ่ขยายประเด็นให้ดึงดูดด้วยภาษาแสบทรวงและเสียดสี แฝงการประชดประชันแต่ก็ตั้งคำถามได้หนักแน่นและลึกถึงแก่น

แม้เขาและ SpokeDark TV จะทำคอนเทนต์สังคมการเมืองด้วยท่าทีชัดเจนเสมอมา แต่ในฐานะอดีตพิธีกรและดาราที่โลดแล่นอยู่ในวงการบันเทิง หากเขาเลือกลอยตัวเหนือการเมืองหรือทำคอนเทนต์สายลมแสงแดดก็ย่อมได้ 

แต่ทำไมเขาเลือกส่งเสียงเรื่องการเมืองอย่างสม่ำเสมอ ราคาที่เขาต้องจ่ายคืออะไร ราคาของคนที่ไม่ส่งเสียงเรื่องการเมืองต้องจ่ายนั้นมีไหม ที่สำคัญอะไรที่ทำให้เขาและ SpokeDark TV ยังเชื่อมั่นและอยากทำคอนเทนต์เรื่องการเมืองต่อไป นี่คือก้อนความสงสัยที่อยากให้เขาช่วยคลี่คลาย

เราสนทนากันผ่านหน้าจอท่ามกลางสถานการณ์โควิด-19 ระลอกล่าสุด และสภาพสังคมการเมืองกระท่อนกระแท่นชวนหดหู่

แม้น้ำเสียงเขาจะไม่ยียวนเหมือนที่เราเคยฟังจากเจาะข่าวตื้น

แต่เนื้อหาดุเดือดไม่แพ้กัน

ย้อนกลับไปตอนนั้นคุณเป็นพิธีกร เป็นดาราอยู่ดีๆ ทำไมถึงอยากทำรายการอย่าง เจาะข่าวตื้น

ตอนนั้นเพิ่งโดนภาษีย้อนหลังหลายล้านเลยเริ่มสนใจว่าเงินภาษีที่เราต้องจ่ายย้อนหลังเป็นล้านๆ นี้ถูกเอาไปใช้ทำอะไร ในเมื่อหันซ้ายยังเห็นถนนเป็นหลุมเป็นบ่อ หันขวาก็เห็นโครงสร้างโฮปเวลล์เป็นซากตระหง่าน การได้เจอกับตัวมันทำให้เราตื่นตัวและอยากตั้งคำถามขึ้นมา 

คนรุ่นผมรู้ตัวช้า กว่าจะทำงาน กว่าจะเสียภาษีแล้วเริ่มสงสัยว่าภาษีที่จ่ายถูกใช้ไปทำอะไร เราโชคดีที่รู้ตัวเร็ว เลยคิดว่าจะทำยังไงให้คนรุ่นเดียวกันหรือคนที่เด็กกว่า คนที่เขาติดตามรายการอย่าง Wake Club ที่เราเป็นพิธีกรตอนนั้น หันมาสนใจข่าวหรือสิ่งที่มันเกิดขึ้นในสังคมบ้าง เลยตัดสินใจคุยกับโรซี่ (จรรยา วงศ์สุรวัฒน์–พี่สาว) 

แต่ถ้าทำรายการข่าวต่อให้พิธีกรเป็นวัยรุ่น แล้วนำเสนอสไตล์พี่ยุทธ สรยุทธ มันก็ไม่ได้ โรซี่เลยบอกว่าแกต้องเป็นตัวของตัวเอง เป็นคนที่กวนตีนเงียบๆ นี่แหละ เลยเอาสไตล์นี้มาปรับใช้จนออกมาเป็นเจาะข่าวตื้นเทปแรกซึ่งเป็นรูปแบบที่เราอยากสื่อสารกับคนรุ่นเดียวกัน ให้หันมาสนใจและตั้งคำถามกับสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว

จริงๆ การชวนคนมาตั้งคำถามก็ทำคอนเทนต์ได้หลายรูปแบบ ทำไมคุณเลือกรายการข่าว

ข่าวคือสิ่งที่มีทุกวัน และเกี่ยวข้องกับเราทุกคน เอาแค่การเมืองก็เกี่ยวข้องกับทุกอย่างในชีวิตแล้ว เราทำรายการเล่าข่าวเพื่อชี้ให้คนเห็นว่า เฮ้ย การเมืองเกี่ยวกับคุณนะ คุณจะหนีไปไกลแค่ไหนการเมืองก็ตามคุณไปอยู่ดี ตื่นขึ้นมาตอนเช้าออกนอกบ้าน คุณใช้ถนนหรือระบบขนส่ง คุณเดินบนทางเท้า ไปจนถึงอากาศที่คุณหายใจ มลพิษเยอะไหม บริสุทธิ์หรือเปล่า นี่การเมืองหมดเลย 

เราเลยรู้สึกว่าอยากกระตุ้นให้คนตื่นตัวและสนใจ จุดที่เราเสียภาษีย้อนหลังจำนวนมาก ญาติที่อยู่ต่างประเทศก็เสียภาษีเยอะเหมือนกัน แต่คุณภาพชีวิตเขาดีมากเลย นั่นคือ 10 ปีที่แล้วนะครับ เราเห็นว่าสวัสดิการเขาดี เข้าโรงพยาบาลไม่ต้องเสียสักแดง ไม่ต้องไปซื้อประกันเพื่อจ่ายเป็นหมื่นเป็นแสน เราคิดขึ้นมาได้ว่าประเทศมันควรจะดีกว่าสิ พอเราตื่นแล้วก็อยากให้คนอื่นตื่นเหมือนกัน 

การทำรายการข่าวเลยอาจเป็นการหาแนวร่วมแบบหนึ่ง เราอยากเห็นประเทศเปลี่ยนแปลง แต่ทำไงดีวะ งั้นเริ่มด้วยการเล่าข่าวหรือสิ่งที่มันเกิดขึ้นรอบตัวให้คนตื่นตัวแล้วมีความคิดอยากให้สังคมดีขึ้นแล้วกัน เราอยากเป็นคนจุดประกาย ส่วนใครจะตื่นขึ้นมาแล้วเดินไปในทิศทางไหนก็แล้วแต่คนดู

จากการตั้งคำถามว่าภาษีไปไหน สู่รายการข่าวที่ชวนคนอื่นมาตั้งคำถามและสนใจการเมือง

ใช่ครับ เพราะในสังคมนี้การเป็นคนช่างสงสัยหรือชอบตั้งคำถามมักถูกมองเป็นคนแปลก “อย่าไปสงสัยมากได้หรือเปล่า ถามอยู่นั่นแหละ จะถามไปถึงไหน ประเทศก็เป็นแบบนี้แหละ” แต่เรารู้สึกว่าไม่ดิ เราต้องสงสัยได้ เอ๊ะได้ เราต้องตั้งคำถามและควรจะได้คำตอบที่ดีที่สุด หรือคำตอบที่ทำให้เราเข้าใจมากที่สุด เราเลยตั้งใจทำคอนเทนต์ให้คนเห็นว่าสงสัยได้ ถามได้ และอีกฝั่งต้องตอบจนกว่าเราจะเข้าใจหมดจด 

ซึ่งเรามักไม่เห็นสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นในฟรีทีวี เราอยากสร้างนอร์มใหม่ๆ ในแพลตฟอร์มใหม่ แรกๆ มันอาจดูอินดี้เพราะอินเทอร์เน็ตยังไม่แมสขนาดนั้น

ทำไมไม่ชวนคนตั้งคำถามในช่องโทรทัศน์กระแสหลัก แต่มาทำช่องทางออนไลน์

ตอนที่เราตั้งบริษัทก็ตั้งใจว่าจะทำคอนเทนต์ไปปล่อยทางฟรีทีวี เพราะในเวลานั้นยังไม่มีดิจิทัลทีวี ยังมีช่องหลักๆ ไม่กี่ช่อง แต่ช่องเหล่านั้นเขาไม่เชื่อในคอนเทนต์เรา เอาเจาะข่าวตื้นไปเสนอ โดนปฏิเสธมาเกือบทุกช่องเพราะเขาก็รู้สึกว่าคอนเทนต์ข่าวที่เรื่องเสียดสี ตลกๆ ใช้คำไม่เป็นทางการมากแบบนี้ดูไม่ใช่รายการข่าวที่เขาคุ้น

ถ้าช่องทีวีปกติเขาไม่รับก็หาช่องทางอื่น ทีแรกไปหาพวกเคเบิลทีวี หรือช่องทีวีดาวเทียม แต่ค่าใช้จ่ายก็สูงอยู่ดี จนมาค้นพบว่าจริงๆ มันก็มียูทูบ 

พอเราทำออนไลน์ก็เห็นเลยว่านำเสนอข้อมูลได้อิสระมากขึ้น เราสามารถฉีกกฎเดิมๆ ที่รายการทีวีกระแสหลักมักกำหนดไว้ได้หมดเลย คอนเซปต์จริงๆ ของ SpokeDark TV คือการเป็นตัวของตัวเองและไม่กลัวที่จะสื่อสารความเป็นตัวของตัวเองออกไป เลยกลายเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เราเริ่มทำคอนเทนต์ออนไลน์กัน

อะไรทำให้คุณเลือกเล่าข่าวด้วยน้ำเสียงและวิธีการแสบๆ แบบนี้

อาจเพราะจิตใต้สำนึกที่เรารู้สึกว่าคนไทยเป็นคนแบบนี้ เห็นปัญหาอยู่ทนโท่ แต่ทำได้แค่แดกดันกันอยู่ข้างหลัง พูดกันไปว่า “มันก็อย่างนี้แหละมึง” เลยอยากเอาไอ้สิ่งที่มัวแดกดันกันอยู่ข้างหลังขึ้นมาแดกดันกันโต้งๆ ไปเลย 

เวลาคนมีอำนาจพูดในที่สาธารณะก็จะประมาณว่า “โอ้ ประเทศไทยก็กำลังเดินหน้าอยู่ในทุกองคาพยพ เราเร่งบูรณาการทุกภาคส่วนกันอยู่นะครับ” แต่ทันทีที่คนนั่งคุยกันก็จะ “บูรณาการเหี้ยอะไรล่ะ แม่งไม่เห็นมีอะไรเกิดขึ้นเลย” เราเลยอยากเอาสิ่งที่คนพูดกันอยู่ด้านหลังมาไว้ด้านหน้า แล้วก็พูดในสิ่งที่ประชาชนรู้สึกกันจริงๆ 

อยากให้มันเป็นมาตรฐานใหม่ว่าการหยิบยกเรื่องที่เคยเมาท์ด้านหลังมาแสดงให้เห็นเลยว่าสังคมเละเทะ เน่า หรือห่วยแตกอะไรตรงไหน ผมนำเสนอปัญหาไปในพื้นที่สาธารณะแล้ว พวกคุณจะว่ายังไงก็เป็นเรื่องของพวกคุณ อาจมีคนรู้สึกว่าไม่เห็นมีอะไรเปลี่ยน เราได้แค่บ่นๆ ไปอย่างนั้น หรืออาจมีสักคนที่ฟังเราแล้วรู้สึกว่าจริงว่ะ เขาเปลี่ยนแนวคิดใหม่ ถ้าเขาเจอเรื่องแบบนี้อีกเขาจะไม่ยอมแล้ว เขาจะลุกขึ้นมาตั้งคำถาม 

เราคาดหวังให้น้ำเสียงคอนเทนต์เราทำงานในลักษณะแบบนี้ หยิบปัญหามาแผ่ไว้ตรงหน้า ส่วนคนดูจะทำยังไงต่อก็แล้วแต่วิจารณญาณ เราไม่ได้ตั้งใจทำคอนเทนต์มาเพื่อชี้นำว่าแบบนี้ถูกแบบนั้นผิด อาจบอกว่าผมคิดว่าแบบนี้ถูก ผมคิดแบบนี้บนหลักการแบบนี้ ที่เหลือแล้วแต่คุณ ผมไม่บังคับ

อย่าง Daily Topics เรามาพูดข่าวก็จริงแหละ แต่เราใช้ภาษาหรือวิธีการอธิบายที่เข้าใจง่ายขึ้นหน่อยเพื่อเข้าถึงกลุ่มคนได้มากยิ่งขึ้น ส่วนเจาะข่าวตื้นเราใช้ภาษาแดกดัน ประชดประชันเสียดสีของเราไป เป็นตัวตนของเรา เวลาเรานั่งอ่านข่าวหรือมีหนังสือพิมพ์วางอยู่ตรงหน้าเราสามารถแดกดันได้ทันที ทุกประโยคของข่าว เพราะเราก็จะรู้ว่าเราโยงไปเรื่องไหนได้บ้าง เราเชื่อลึกๆ ว่าความชอบคนหลากหลาย น่าจะมีคนที่สนใจข่าวแล้วก็เป็นพวกปากหมาเหมือนเรา

คุณคิดว่าสื่อหรือคอนเทนต์ครีเอเตอร์ต้องเป็นกลางหรือเปล่า

มันไม่มีตรงกลางระหว่างเผด็จการกับประชาธิปไตย คนทำคอนเทนต์และสื่อต้องอยู่บนหลักการ ในยุคสมัยนี้คุณอ้างความเป็นกลางไม่ได้ 

เมื่อก่อนเคยกังวลว่าที่เราทำอยู่นี่กลางไหม หรือบางทีมีคนมาคอยบอกเราว่าสื่อต้องเป็นกลาง แต่เราคิดว่าตอนที่ประเทศยังเป็นประชาธิปไตย บรรยากาศก่อนการรัฐประหาร การบอกว่าสื่อต้องเป็นกลางยังพอมีน้ำหนัก

แต่ 7 ปีใต้ร่มเงาเผด็จการ วันนี้ที่เผด็จการที่จำแลงมา ห่อตัวด้วยประชาธิปไตยปลอมๆ เราต้องเลือกว่าจะยืนข้างประชาธิปไตย การเคารพสิทธิมนุษยชน และหลักการสากล หรืออยู่ข้างเผด็จการ ดังนั้นในฐานะสื่อหรือคนทำคอนเทนต์ เราเลือกอยู่ข้างประชาชน ความเท่าเทียม เสรีภาพ ประชาธิปไตย และความโปร่งใส ไม่มีเหตุผลอะไรให้เราเลือกข้างเผด็จการ 

ในฐานะที่ทำคอนเทนต์และพูดเรื่องการเมืองมาตลอดเวลาคนพูดว่าคนดังหรืออินฟลูเอนเซอร์พูดเรื่องการเมืองไม่ได้ คุณคิดยังไง

นี่คือสิ่งที่เราเผชิญมานานแล้ว ก่อน เจาะข่าวตื้น เป็นที่รู้จัก ผู้บริหารที่แกรมมี่ก็เตือนเรา การพูดเรื่องการเมืองส่งผลกระทบเรื่องงานแน่นอน ถ้าเราเป็นคนนอบน้อม ไม่พูดเรื่องการเมือง รายการทั้งหลายที่ตอนนี้เห็นกันอยู่เราก็คงเป็นพิธีกรหลายรายการ 

วงการโทรทัศน์เติบโตมาในวัฒนธรรมการซื้อเวลาในช่อง คนในวงการต้องเข้าไปหาผู้ใหญ่ที่ดูแลคลื่นความถี่หรือสัมปทาน เข้าไปไหว้นายพล เอากระเช้าไปให้สงกรานต์ ปีใหม่ วันกองทัพไทย ที่ต้องกังวลเพราะผลประโยชน์อิงอยู่กับระบบอุปถัมภ์ ระบบที่ไม่โปร่งใส ระบบที่ไม่ได้แข่งขันกันจริง แต่ขึ้นอยู่กับว่าใครรู้จักใคร ใครเด็กใคร ใครมาจากคนสายไหน เพราะฉะนั้นก็ต้องเอาคนทำงานบริษัทนี้ที่เป็นลูกท่านหลานเธอที่ตรงสายเดียวกันไปไหว้ 

วงการบันเทิง สื่อไทยเลยตั้งอยู่บนความเกรงใจ ระบบอุปถัมภ์ ไม่ได้ตั้งอยู่บนฐานการแข่งขัน หรือการเป็นสื่อต้องที่ต้องนำเสนอตามจรรยาบรรณ กลายเป็นว่าการรายงานนี้กระทบท่านคนนั้นคนนี้หรือเปล่า กระทบองค์กรอย่างกองทัพหรือเปล่า แล้วถ้ารายการแบบเราไปอยู่ในช่องของเขา ก็มีปัญหาแน่ ไม่พูดดีกว่า โดยเฉพาะ 7 ปีที่ผ่านมายิ่งไม่ต้องพูดถึงเลย คลื่นวิทยุ ช่องโทรทัศน์เกี่ยวโยงกับผู้มีอำนาจทั้งนั้น 

ถ้าพูดการเมืองแล้วเป็นบวกกับผู้มีอำนาจก็พูดได้ แต่ก็จะมีผู้บริหารบางจำพวกที่ไม่ให้พูดเลย เราจะทำเหมือนว่าไม่มีเรื่องนี้เกิดขึ้น หรืออีกแบบคือให้พูดไปเลยว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่ดีที่สุด ผมมีความสุข ผมภูมิใจที่เกิดเป็นคนไทย เหมือนเอาคำพูดสวยหรูมาวางต่อๆ กัน 

แต่ถ้าจะวิพากษ์ระบบโครงสร้าง “ดูสิครับว่าระบบขนส่งมวลชนไทยทำไมถึงได้แค่นี้เอง” ต่อให้เป็นปัญหาที่อยู่ตรงหน้าแค่ไหนก็ห้ามพูด หรือเหตุการณ์กราดยิงที่โคราชเขาจะไม่พูดถึงปัญหาในกองทัพ ไม่ตั้งคำถามว่าเอาปืนออกมาได้ยังไง การโกง อำนาจกดขี่ที่เกิดขึ้นจะแก้ยังไง เขาจะพูดแค่ว่าเป็นเรื่องน่าเศร้าที่คนไทยต้องเจอเรื่องแบบนี้ ไม่พูดถึงปัญหา แต่พูดผิวๆ ให้ตัวเองดูดีว่า นี่ไงจ๊ะ ฉันแคร์นะ ฉันแคร์สิ่งที่เกิดขึ้นนะ แต่เราไปฟังเพลงกันต่อดีกว่า 

ทางหนึ่งผมเลยเข้าใจคนวงการบันเทิง แต่อีกใจก็ไม่ให้ราคาแล้ว

ในเมื่อคุณก็รู้ว่าการพูดเรื่องการเมืองมีราคาที่ต้องจ่าย ทำไมคุณยังเลือกพูดเรื่องการเมือง

เราอัดอั้นตันใจด้วย เราอยากรู้ว่านี่เราคิดเรื่องนี้อยู่คนเดียวเหรอวะ มีเราไม่โอเคกับปัญหาในประเทศนี้คนเดียวหรือเปล่า ผสมกับการที่เราอยากเข้าถึงคนดูที่มากกว่าโทรทัศน์ช่องหลัก เพื่อพิสูจน์สมมติฐานว่ามีคนคิดเหมือนเรา คนที่คิดว่าประเทศนี้มีปัญหาที่ต้องแก้และไม่ได้ดีที่สุดอย่างที่เขาพยายามบอกต่อกันมา

ประเทศที่ดีที่สุดต้องไม่ใช่แบบนี้สิ ตอนทำรายการเราได้ไปถ่ายทำต่างประเทศ มีโอกาสได้ไปหลายที่ เราเห็นว่าประเทศเจริญแล้วเป็นแบบไหน เราก็สงสัยว่าแล้วทำไมประเทศเรายังได้แค่นี้ 

แต่ขณะเดียวกันเรากลับพร่ำสอนว่าประเทศเราดีมาก เราเชิดชูว่าในน้ำมีปลาในนามีข้าว ในน้ำมีปลา แต่ในน้ำก็มีแรงงานทาสที่ถูกกดขี่อยู่กลางทะเล ในนามีข้าว แต่คุณภาพชีวิตเกษตรกรในนากลับลำบาก นั่นจึงเป็นอีกส่วนที่ผลักให้เราออกมาทำคอนเทนต์ ออกมาพูดเรื่องการเมือง เพราะอยากรู้ว่าเราไม่ได้เดียวดายใช่ไหม 

การทำคอนเทนต์การเมืองแล้วได้เห็นคอมเมนต์ เห็นคนแชร์เป็นพันเป็นหมื่น เราไม่ได้ประสบความสำเร็จในแง่จำนวนคนดู แต่มันหล่อเลี้ยงให้จิตใจเรามีความหวัง ในแง่ที่เราอยากเห็นประเทศดีกว่านี้ และอยากให้คนอื่นเห็นว่าประเทศนี้ดีกว่านี้ได้เหมือนกัน 

ราคาที่คุณต้องจ่าย หรือสิ่งที่คุณเสียไปเพราะการพูดเรื่องการเมืองคืออะไร

ราคาที่ต้องจ่ายคือเราถูกลูกค้ามองว่าแรง เห็นชัดเลยคืออีเวนต์ ปกติเรามีอีเวนต์สัปดาห์ละ 4-5 งาน พอเริ่มพูดเรื่องการเมืองมากขึ้นโดยเฉพาะหลังรัฐประหาร เราวิพากษ์วิจารณ์ คสช.ตั้งแต่วันแรกที่เขาทำรัฐประหาร 

จำได้เลยว่านั่นคือจุดเริ่มต้นที่บริษัทอีเวนต์ ออร์แกไนซ์ต้องชะงักหรือคิดเยอะขึ้นเวลาเสนอชื่อเราให้ลูกค้าที่จะทำอีเวนต์ จากเดิมสัปดาห์ละ 5 อีเวนต์ก็เหลือ 3 อีเวนต์ พอผ่านรัฐประหารสู่ปีที่ 2 ปีที่ 3 เรายิ่งพูดหนักขึ้น แรงขึ้น เพราะมันนานเกินไปแล้ว จากสัปดาห์ละ 3 อีเวนต์ก็เหลือสัปดาห์ละอีเวนต์ จุดที่จบจริงๆ ไม่มีอีเวนต์แล้วก็คือช่วงโควิด ซึ่งทุกคนก็ไม่มีงานเหมือนกัน 

ตอนนี้เศรษฐกิจแย่ลงเรื่อยๆ นับตั้งแต่รัฐประหาร (พ.ศ. 2557) จนถึงจุดที่หนักมากอย่างโควิด เรามองไม่ออกเลยว่าธุรกิจออร์แกไนซ์จะกลับมายังไง แม้การพูดเรื่องการเมืองจะมีราคาแบบหนึ่ง แต่การไม่พูด นิ่งเฉย จนประเทศมาถึงจุดนี้ การบริหารจัดการวัคซีนห่วยแตกยิ่งทำให้เศรษฐกิจพังลงไปอีก แล้วพวกคุณก็ยังไม่พูดไม่วิจารณ์อะไรเลย ทีแรกอาจมีแค่เราที่รายได้น้อยลง แต่ตอนนี้ทุกคนกระทบกันหมด นี่คือราคาที่คนไม่พูดเรื่องการเมืองต้องจ่ายเหมือนกัน

แล้วคอนเทนต์ครีเอเตอร์หรืออินฟลูเอนเซอร์ที่เติบโตมาจากฐานคนดูออนไลน์ แต่ยังไม่พูดเรื่องการเมืองล่ะ คุณคิดเห็นอย่างไร

ถ้าคุณเป็นคอนเทนต์ครีเอเตอร์ การมีปัญหาใหญ่กองอยู่ตรงหน้าแต่คุณเลือกไม่พูดถึงมัน คนดูก็จะตั้งคำถามว่าคุณไม่มีความเห็นเรื่องนี้เลยเหรอ ไม่สนใจเรื่องที่เกิดขึ้นเลยเหรอ เขายิงกระสุนยาง ฉีดน้ำอยู่ แต่คุณก็ทำเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้นได้เหรอ

ในที่สุดคนดูจะรับรู้ได้ว่าคุณไม่จริงใจ ช่วงแรกคุณอาจกอบโกยได้ แต่ไปถึงจุดหนึ่งคนจะจับทางได้ว่าคุณไม่ยอมพูดถึงปัญหาที่แท้จริง คุณเอาแต่พูดว่าอยากให้คนรักกัน อยากเห็นคนสามัคคี มีความสุข แต่ไม่พูดถึงต้นตอปัญหา คุณจะอยู่ได้ยากขึ้น การไม่พูดความจริง หรือไม่ให้ความสำคัญกับสิ่งที่กระทบกับคนอื่น มันนำไปสู่การเสื่อมของความน่าเชื่อถือและชื่อเสียง

คุณว่าคอนเทนต์ครีเอเตอร์หรืออินฟลูเอนเซอร์ที่ไม่ใช่สายเล่าข่าวแบบคุณสามารถพูดเรื่องการเมืองได้ไหม

ผมคิดว่าการเมืองมีมุมให้พูดถึงอีกเยอะ เพราะการเมืองมีหลายมิติ คนทำคอนเทนต์กีฬาอาจพูดเรื่องนักแบดฯ ทีมชาติก็ได้ ระบบการคัดเลือกนักกีฬาเป็นธรรมหรือเปล่า 

คนทำคอนเทนต์สายแฟชั่นคุณพูดเรื่องงบประมาณการสนับสนุนแบรนด์เสื้อผ้าได้ ตั้งคำถามว่าทุกแบรนด์ได้รับการสนับสนุนเท่าเทียมกันจริงไหม กรมส่งเสริมการส่งออกสนับสนุนงบประมาณส่วนนี้ให้กับแบรนด์เสื้อผ้ากี่แบรนด์ มีแบรนด์อะไรบ้าง หลักเกณฑ์ที่รัฐเลือกสนับสนุนคืออะไร เรื่องไหนที่คุณสนใจคุณทำได้เลย เพราะ unfortunately ทุกเรื่องเกี่ยวข้องกับการเมือง

อยากบอกอะไรกับคนดัง ดารา อินฟลูเอนเซอร์ที่ยังไม่ได้ออกมาพูดเรื่องการเมือง

การที่คุณไม่กล้าพูดคือการปิดปากตัวเองแล้ว มันแปลว่าเรากำลังอยู่ภายใต้ความกลัว แล้วคุณโอเคเหรอกับการอยู่ภายใต้ความกลัว คุณโอเคที่จะปล่อยให้สังคมนี้เป็นสังคมที่เต็มไปด้วยความกลัวไหม ถ้าปากคุณยังพูดว่าคุณอยากเห็นประเทศนี้เปลี่ยนแปลง ออกมาบอกให้คนกล้าไปใช้ชีวิต กล้าแตกต่าง อยากให้ทุกคนมีความสุข สิ่งที่คุณพล่ามเวลาทำคอนเทนต์ คุณทำให้มันเกิดขึ้นได้ด้วยการเริ่มส่งเสียงของคุณออกมา ไม่ใช่ปากพูดอย่างแต่การกระทำสวนทาง 

คุณต้องตระหนักว่าคุณคือคนที่มีอำนาจและมีอิทธิพลคนหนึ่ง การมีฐานคนติดตามคืออำนาจในรูปแบบหนึ่ง ดังนั้นมาช่วยกันส่งเสียงเถอะครับ อย่าให้คนที่เขาออกมาพูดต้องพูดเพียงลำพัง 

ทำไมการมีคนติดตามจึงถือเป็นอำนาจ

นอกจากการมีคนติดตามเท่ากับมีอำนาจอยู่ในมือ คนที่เขาติดตามคุณก็เพราะเขาเชื่อมั่น ชื่นชอบ และไว้วางใจในตัวคุณ เขาลงทุนความเชื่อบางอย่างไปกับคุณ 

การติดตามคือการลงทุนทางหนึ่ง ดังนั้นการมีคนเอาความเชื่อมั่นมาให้คุณ คุณก็ต้องช่วยเป็นกระบอกเสียงให้เขามากที่สุดกลับไปด้วย เมื่อคุณเห็นว่ามีสิ่งที่ไม่ถูกต้องเกิดขึ้นกับเหล่าคนที่เขาเชื่อมั่นในตัวคุณ ในฐานะที่คุณกอบโกยผลประโยชน์จากฐานคนที่เชื่อมั่นในตัวคุณมาตลอด คุณก็ต้องส่งเสียงให้พวกเขาด้วยเหมือนกัน 

อย่างเวลาเห็นดาราและอินฟลูเอนเซอร์ชวนคนไปฉีดวัคซีน ด้วยการบอกว่าถ้ารักชาติต้องออกมาฉีดวัคซีนนะ แต่พอเราถามว่ารักชาติคืออะไร ชาติมีประชาชนรวมอยู่ไหม รักชาติของคุณคือการนิ่งเฉยให้เผด็จการมาข่มขืนประชาชนแบบนี้เหรอ หรือเวลาบอกว่าอยากให้คนไทยสามัคคีกัน แต่พอมีคนตั้งคำถามสักอย่างขึ้นมา คุณไม่คิดจะหาคำตอบด้วยการถกเถียง พูดคุยหาทางออกให้ประเทศดีขึ้น

ผมว่าคนที่ทำงานในวงการบันเทิง หรือคนทำคอนเทนต์จำนวนมากไม่ออกมาพูดเพราะเขาลืมตรงนี้ไป คนที่เขามาติดตามคุณเขาก็มีราคาของเขาเอง ถ้าการเมืองยังทุเรศทุรัง เละเทะ เศรษฐกิจแย่ลงเรื่อยๆ คนติดตามคุณเขาก็อยู่ไม่ได้ เขาต้องจ่ายราคาของพวกเขาจนไม่สามารถมาติดตาม มาสนับสนุนคุณได้ 

ดังนั้นคุณอย่าคิดว่ามันไม่เกี่ยวกับคุณหรือมาไม่ถึงคุณ 

เพราะมันจะมาถึงแน่ๆ ในทางใดทางหนึ่ง

The post “ไม่มีตรงกลางระหว่างเผด็จการกับประชาธิปไตย” จอห์น วิญญู และทัศนะต่อราคาที่ต้องจ่าย appeared first on a day magazine.