ชื่ออย่างเป็นทางการของวิชานี้คือ Health In Detention หรือวิชาสุขภาพผู้ถูกคุมขังในเรือนจำ ซึ่งประกอบไปด้วยคอร์ส 2 หลักสูตร คือ หลักสูตรภาษาไทย ซึ่งร่วมกับหน่วยงานรัฐอย่าง กรมราชทัณฑ์, กระทรวงสาธารณสุข, สำนักงานประกันสุขภาพแห่งชาติ, กรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน และกองพยาบาล โดยเปิดสอนให้กับเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับเรือนจำในไทย

อีกหลักสูตรเป็นภาคภาษาอังกฤษ เปิดสอนให้นักศึกษาระดับปริญญาโทจากทั่วโลกที่เข้ามาศึกษาในสาขาสุขภาพโลกของคณะสาธารณสุขศาสตร์ได้เข้ามาเรียนร่วมกับเจ้าหน้าที่จากเรือนจำประเทศต่างๆ และเจ้าหน้าที่จาก ICRC เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้และสร้างความตระหนักเรื่องสุขภาพนักโทษในเรือนจำ

Health In Detention
การเรียนการสอนที่ว่านี้จะเป็นยังไง ศ. Marc Van der Putten และ ผศ. ดร.วรรณภา นาราเวช จากคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เปิดประตูห้องเรียนรอเราอยู่แล้ว

ทำไมธรรมศาสตร์ถึงตัดสินใจร่วมสร้างหลักสูตรสุขภาพในเรือนจำกับ ICRC

มาร์ค : ธรรมศาสตร์มีหลักการ 3 อย่างที่พวกเรายึดเป็นหลักคือ ความเท่าเทียม ความยุติธรรมในสังคม และการมีส่วนร่วมทางสังคม ซึ่งหลักการสองอย่างที่สำคัญและตรงกันกับแนวคิดของ ICRC คือ ความยุติธรรมทางสังคมและการมีส่วนร่วมทางสังคม ซึ่งพอ ICRC มีแนวคิดว่าทุกคนมีสิทธิเข้าถึงสุขภาพได้แม้จะเป็นกลุ่มเปราะบางหรือผู้ต้องขังในสังคม ทั้งหมดก็ตรงกับหลักการที่ธรรมศาสตร์ให้ความสำคัญ 

คนส่วนใหญ่อาจคิดว่าเรือนจำไม่มีความสำคัญเลยไม่มีใครให้ความสนใจเท่าไหร่นัก แต่ยังมีคนที่เดินเข้า-ออกเรือนจำทุกวัน ไม่ว่าจะเป็นญาติหรือเจ้าหน้าที่ มันจึงมีความเชื่อมโยงกันอยู่ระหว่างคนข้างในกับคนข้างนอก นี่จึงเป็นเรื่องสำคัญในระบบสาธารณสุข เพราะสามารถถ่ายทอดโรคสู่กันได้ อีกอย่างคือแม้ผู้ต้องขังในเรือนจำเองเคยทำความผิดทางอาชญากรรมมาก่อน แต่พวกเขามีสิทธิในการเข้าถึงระบบสุขภาพที่ดี ซึ่งในสังคมยังตระหนักเรื่องนี้กันค่อนข้างน้อย เราจึงร่วมพัฒนาหลักสูตรการสอนกับทาง ICRC ด้วยการสร้างความตระหนักเรื่องนี้ในประเทศไทย รวมถึงในภูมิภาคอาเซียนด้วย 

วรรณภา : เรามีคอร์สสองภาษา คือหลักสูตรภาษาไทย ซึ่งเราทำงานร่วมกับกรมราชทัณฑ์ กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ กรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน กลุ่มพยาบาลอีกอันเป็นหลักสูตรแบบอินเตอร์เนชั่นนอล ให้นักเรียนปริญญาโท สาขาสุขภาพโลกได้เข้ามาเรียนวิชานี้ ซึ่งทำให้ที่นี่กลายเป็นเวทีที่คนทำงานสาธารณสุขศึกษา คนทำงานที่มีประสบการณ์ทางด้านเรือนจำ กับนักศึกษาซึ่งบางคนอาจจะเคยมีประสบการณ์ทำงานที่สาธารณสุขที่อื่นๆ มาก่อน แต่พวกเขาไม่มีประสบการณ์ในการทำงานเรือนจำมาเจอกัน มันเลยเกิดเครือข่ายของคนสองฝั่งที่มาช่วยกัน เรียนรู้และเวิร์กช็อปด้วยกันในห้อง ทั้งเรื่องของคนในเรือนจำ การจัดการสุขภาพในเรือนจำ ซึ่งคอร์สแบบนี้ไม่ค่อยมีที่ไหนทำ 

แล้วกระบวนการในการสร้างหลักสูตรนี้ขึ้นมา ต้องทำยังไงบ้าง

มาร์ค : เรามีการประชุมร่วมกัน 3 หน่วย คือ ICRC เจนีวา, ICRC ไทย และสาขาสุขภาพโลก ของคณะสาธารณสุขศาสตร์เพื่อคุยกันว่าอะไรคือวัตถุประสงค์ของการทำคอร์สนี้ มีอะไรที่สำคัญที่เราอยากเอาเข้ามาอยู่ในคอร์สนี้บ้าง 

เรามีองค์ประกอบหลายอย่างในการวางหลักสูตร ซึ่งประกอบด้วยโมเดลจาก WHO ทั้งเรื่องการจัดการและโลจิสติกส์ และใช้สองหลักการในการวางมาตรฐานเรือนจำคือ Mandela Rules และ Bangkok Rules เพราะสองข้อกำหนดนี้ใช้ในระดับสากล และข้อกำหนดกรุงเทพฯ ก็เข้ามาให้ความสำคัญในการดูแลสิทธิของผู้ต้องขังหญิงด้วย

วรรณภา : ดังนั้น ในหลักสูตรจะมีอยู่ 3 ส่วน ส่วนที่หนึ่งเป็นเรื่องการสร้างความตระหนักให้เห็นเรื่องจรรยาบรรณ ความเท่าเทียม สิทธิของคนที่อยู่ในเรือนจำ อันที่สองคือความรู้ในเรื่องการจัดการทางด้านสุขภาพ และส่วนที่สามคือระบบการปฏิบัติจริง เมื่อนำแนวคิดไปใช้จริงจะต้องทำยังไง ซึ่งในคลาสอาจจะไม่ได้ลงไปปฏิบัติจริง แต่เราจะให้รู้ว่าแนวทางปฏิบัติคืออะไร โดยดูจากเหตุการณ์จำลอง

แต่ในแต่ละประเทศมีกฎหมายที่ไม่เหมือนกัน แล้วเราจะทำให้คอร์สอินเตอร์เนชั่นนอลตอบโจทย์นักศึกษาได้ทุกคนยังไงบ้าง

มาร์ค : แน่นอนพวกเขามาจากคนละประเทศ กฎหมายบางอย่างไม่เหมือนกัน แต่ไม่ว่าคุณจะอยู่แอฟริกาหรืออาเซียนมันจะมีหลักการพื้นฐานที่เหมือนกัน ผมขอยกตัวอย่างมาอธิบายเกี่ยวกับคอร์สนี้ให้ฟัง ICRC จัดการประชุมระดับภูมิภาคปีละครั้ง มันคือการประชุมสุขภาพเรือนจำของเอเชียแปซิฟิก คณะเราสนับสนุนให้อาจารย์ได้เข้าร่วมประชุมด้วย ในงานจะมีเจ้าหน้าที่ที่ทำงานในราชทัณฑ์จากหลายประเทศ ทั้งจากออสเตรเลีย ปาปัวนิวกินี อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ จีน ญี่ปุ่น ไทย พวกเขาจะมาหารือในหลายเรื่องที่สนใจร่วมกัน หรือแม้กระทั่งประเด็นปัญหาที่พบบ่อย 

ดังนั้นหลักสูตรอินเตอร์ของเรามีลักษณะคล้ายกันกับการประชุมภูมิภาคนี้เลย เราอยากให้คอร์สนี้สร้างความตระหนักในเรื่องสุขภาพในเรือนจำในขณะเดียวกันก็เปิดพื้นที่ให้ทุกคนได้มาคุยกันถึงปัญหาที่เจอ จัดระบบเรือนจำ และระบบให้บริการด้านสุขภาพของเรือนจำ 

แม้ความจริงนักศึกษาจากหลายๆ ประเทศ ทั้งสหรัฐอเมริกา ยุโรป แอฟริกัน หรือแถบอาเซียนจะไม่ได้ตั้งใจมาเรียนวิชาสุขภาพเรือนจำโดยตรง เพราะเขามาเรียนสาขาสุขภาพโลก วิชานี้เป็นเพียงหนึ่งในหลักสูตรนี้ แต่ผมคิดว่านี่เป็นแนวทางการปลูกเมล็ดพันธุ์ต้นเล็กๆ เราเปิดมุมมองเขาให้กว้างแล้ว เมื่อไหร่ที่นักศึกษากลับไปยังประเทศตัวเอง แล้วได้พูดคุยกับกระทรวงสาธารณสุขของประเทศ เราก็มีผู้สนับสนุนที่ให้ความสนใจเรื่องเรือนจำแล้ว

มีเรื่องอะไรบ้างที่นักศึกษาจากหลายๆ ประเทศมาพูดคุยกันแล้วเจอเหมือนกัน

มาร์ค : หลายหัวข้อมาก เช่น เรื่องที่เกิดได้ปกติทุกประเทศเลยคือ คนล้นคุก โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และแอฟริกา แล้วพบว่าในหลายประเทศ คนติดคุกเพราะยาเสพติดถึง 80 เปอร์เซ็นต์ แล้วก็มีการคุยกันว่าถ้าเขาโดนจับเพราะเสพยาแล้วไปเข้าคุกมันเป็นการตัดสินใจที่ถูกต้องไหม หรือเขาควรไปรับการบำบัดมากกว่า เพราะถ้าเราทำแบบนี้ก็อาจจะลดประชากรในเรือนจำลงไปได้ 

อีกเรื่องที่หลายประเทศเจอเหมือนกันเลยคือ ระบบที่ทำให้คนมีความเป็นอยู่ชีวิตที่ดี ซึ่งต้องอาศัยระบบวิศวกรช่วยเหลือตรงนี้ เช่น น้ำ ท่อระบายน้ำ การระบายอากาศที่ดี แสงสว่าง พวกนี้เป็นเรื่องปัญหาโครงสร้างพื้นฐาน บางประเทศมีโครงสร้างเรือนจำเก่า ไม่ได้รับการปรับปรุง ซึ่งอาจกลายเป็นสาเหตุของการติดเชื้อหรือปัญหาสุขภาพได้ นอกจากนี้ยังมีปัญหาเรื่องโรคติดต่อ เพราะเอาคนหลายๆ คนไปอยู่ในพื้นที่จำกัด ถ้าหากมีคนหนึ่งเป็นโรคขึ้นมา คนอื่นๆ ก็จะติดเชื้อไปด้วย 

จิตใจของนักโทษก็ได้รับผลกระทบด้วย เพราะคนโดนกักขังให้ไปไหนไม่ได้ ไม่มีอิสรภาพ และอยู่ในพื้นที่เล็กๆ ด้วยกัน บางประเทศถึงขั้นที่นักโทษ 3 คนต้องนอนเตียงเดียวกัน แล้วพวกเขาต้องผลัดกันนอน 3 กะ คนแรกนอนไปก่อน 8 ชั่วโมง ต่อมาคนที่สองไปนอนต่ออีก 8 ชั่วโมง คนที่ 3 ถึงจะได้ไปนอน เรื่องพวกนี้เป็นเรื่องที่ส่งผลต่อสภาพจิตใจของคนหมด

แล้วอย่างในคอร์สจะมีการเรียนการสอนยังไงบ้าง อยากให้อาจารย์ช่วยเล่าบรรยากาศให้ฟังหน่อย

วรรณภา : เราจะมีอาจารย์ทั้งจากคณะเรา และวิทยากรจาก ICRC มาร่วมให้ความรู้ด้วย และด้วยคอร์สของเราที่เน้นเรื่องการสร้างความตระหนัก ในคลาสเรียนจะมีกิจกรรมที่ทำให้เด็กได้ตระหนักและเปิดกว้าง ตัวอย่างอาจารย์ ICRC ท่านหนึ่ง เขาจะใช้วิธีสร้างสถานการณ์สั้นๆ จำลองเป็นเคสที่ถูกละเมิดสิทธิ ถูกมองไม่เท่าเทียม ได้รับการปฏิบัติแบบแย่ๆ แล้วให้นักศึกษาเลือกว่าจะอยู่ข้างไหน มีส่วนไหนที่เราเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วย หรือไม่แน่ใจ แล้วอาจารย์จะถามเหตุผลทุกคนว่าเห็นด้วยเพราะอะไร ไม่เห็นด้วยเพราะอะไร แล้วคนที่ไม่แน่ใจล่ะเพราะว่าอะไรถึงเลือกทางนี้ มันจะเกิดไดอะล็อก 3 กลุ่มนี้ เขาจะเกิดการคุยกันแล้วตระหนักเองว่ามันดีหรือไม่ดี

แล้วเราก็จะมีการจำลองสถานการณ์อื่นๆ เช่น ตามกำหนดของเรือนจำ ทุกอย่างมีตารางชีวิต ทุกอย่างอยู่ในกฎเกณฑ์ เพราะฉะนั้นเวลาจะทำอะไร นักโทษไม่มีอิสรภาพ แล้วถ้าเจ็บป่วยในเรือนจำ เขาจะจัดการยังไง ถ้ามีเจ้าหน้าที่แค่คนเดียว แล้วมีนักโทษเป็นพันคนจะดูแลยังไง เพราะฉะนั้นการดูแลในเรื่องของสุขภาวะ ระบบสาธารณะสุขจะมีข้อจำกัดอะไรบ้าง นักศึกษาจะได้เรียนรู้ตรงนี้

บางคลาสนักศึกษาเขาจะเริ่มเอาบริบทประเทศตัวเองมาแชร์ให้ฟัง บางคนเพิ่งเสิร์ชอินเทอร์เน็ตเลยว่าเรือนจำบ้านเขาเป็นยังไง แต่ก่อนเขาไม่ได้สนใจ เรื่องเรือนจำไม่เคยอยู่ในหัวเขา พอเข้ามาแล้ว เขาเริ่มมองเห็นว่าจริงๆ มันมีสังคมอย่างนี้อยู่ด้วยนะ แล้วเขาก็เกิดการตระหนักรู้ว่าเดี๋ยวคนกลุ่มนี้จะกลับไปอยู่ในสังคมของเขา แล้วถ้าเราไม่ทำอะไรให้ดีขึ้นกับคนกลุ่มนี้ ผลมันก็จะสะท้อนกลับเหมือนระเบิดเวลา

แสดงว่าได้รับฟีดแบ็กที่ดีจากนักเรียน

วรรณภา : ต้องบอกว่านักศึกษาที่มาเรียน ก่อนหน้านี้เขาไม่เคยคิดว่าเรื่องเรือนจำเป็นเรื่องใกล้ตัว พอมาเรียนแล้วเขารู้สึกว่าไม่ได้ไกลตัวเลย เพราะพอนักโทษพ้นโทษออกมาเขาจะมาเป็นส่วนหนึ่งในสังคมเรา เขาก็เกิดการตระหนักรู้ว่าเขาต้องสนใจเรื่องนี้

มีนักศึกษาจากพม่าคนหนึ่งบอกว่า prison health ไม่เคยอยู่ในหัวเขาเลย เขาเลยมาบอกว่าอยากจะขอต่อปริญญาเอก อาจารย์รับเขาไหม เขาก็ขอมาเรียนแล้วจะทำรีเสิร์ชเกี่ยวกับ prison health 

อาจารย์คิดว่าการวัดความสำเร็จในการสอนคอร์สนี้คืออะไร

วรรณภา : การวัดความสำเร็จมีหลายระยะ ถ้าระยะใกล้ เราเห็นเลยว่าผู้เข้าร่วมมีความตระหนักเห็นถึงความสำคัญ จากการประเมินผลหลังจบคอร์ส นักศึกษาพอใจมาก ต่อมาในระดับกลางเรามองเรื่องของตัวชี้วัด เช่น เด็กสนใจเรียนต่อเรื่องนี้ และศึกษาเรื่องนี้มากขึ้น ส่วนในระยะยาวคือตามไปดูว่ามีการสร้างเครือข่ายทำงานหรืออะไรต่อยอดจากการเรียนตรงนี้ไหม ซึ่งเรามองว่าจะทำในอนาคต 

ในอนาคตหลักสูตรนี้จะเติบโตไปยังไงต่อ เพราะตอนนี้เราได้สร้างการตระหนักรู้แล้ว

วรรณภา : ก่อนหน้านี้อาจารย์มาร์คเป็นไดเรกเตอร์ของโปรแกรม แกมองว่าอยากจะให้ที่นี่เป็นศูนย์เรียนรู้ของนานาชาติเรื่องสุขภาพของผู้ต้องขังในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพราะว่าจากที่เราได้เรียนรู้จากวิทยากรของ ICRC เรารู้สึกว่าคนในเรือนจำ โดนสังคมเพิกเฉยจริงๆ ความฝันของอาจารย์มาร์คก็อยากให้ที่นี่เป็นเซนเตอร์เรื่องนี้ 

ส่วนอาจารย์คิดว่าในอนาคตอาจจะมีการสร้างเครือข่าย ถ้าหากนักศึกษาจบออกไป เขาสนใจอยากจะทำวิจัยเรื่องนี้ หรือทำโครงการที่จะเสริมศักยภาพคนในเรือนจำ หรือคนที่กำลังจะพ้นโทษ เขาจะได้มีเครือข่ายที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น ถ้ามีนักศึกษาที่เรียนจบไปสร้างเครือข่ายทำงานด้วยกันกับเพื่อนในคลาส หรือกับคนที่มีประสบการณ์ทำงานมาจริงๆ แล้ว อาจารย์มองว่าเป็นอีกก้าวที่ประสบความสำเร็จค่ะ

ขอบคุณภาพจาก ICRC 

The post Health In Detention วิชาสร้างตระหนักรู้สุขภาพเรือนจำที่สอนในรั้วธรรมศาสตร์ที่แรกในเอเชียแปซิฟิก appeared first on a day magazine.

เพราะการลงโทษใครด้วยการจำกัดเสรีภาพกลายเป็นว่าทุกอย่างต้องโดนจำกัดไปด้วย โดยเฉพาะเรื่องความเป็นอยู่และสุขภาพ โอกาสที่จะฟื้นฟูให้กลับมาใช้ชีวิตร่วมกับคนอื่นๆ ในสังคมจึงเป็นไปได้ยาก และเพิ่มโอกาสการทำผิดซ้ำมากขึ้น

ปัญหาเหล่านี้หลายหน่วยงานที่รับผิดชอบต่างพยายามแก้ไขมาเสมอ และมีองค์กรต่างๆ ที่ให้ความสำคัญและเข้ามาช่วยเหลือผลักดันการดูแลสุขภาพในเรือนจำ หนึ่งในนั้นคือ คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ หรือ ICRC (The International Committee of the Red Cross) องค์กรที่ทำงานด้านสาธารณสุขในเรือนจำมายาวนานกว่า 140 ปี ตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 

ไม่ว่าจะเรื่องการใช้ชีวิต อาหาร สุขภาพ การให้คำแนะนำเรื่องการจัดการน้ำสะอาด ขยะมูลฝอยหรือให้วิศวกรเข้ามาช่วยออกแบบโครงสร้างที่ได้มาตรฐาน พวกเขาก็ลงมือทำมาแล้วทั่วโลก เพื่อตอกย้ำหลักการสิทธิมนุษยชนที่ว่าทุกคนต้องสามารถเข้าถึงระบบการดูแลสุขภาพที่ดี 

โดยมีการนำข้อกำหนดแห่งสหประชาชาติว่าด้วยการวางมาตรฐานการจัดการเรือนจำที่ดีมาเป็นฐานในการทำงาน อย่างข้อกำหนดแมนเดลา (Mandela rules) ซึ่งมีหลัก 5 ประการคือ หนึ่ง–ผู้ต้องขังได้รับการปฏิบัติด้วยความเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สอง–ห้ามทรมานผู้ต้องขัง สาม–ไม่เลือกปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง และคำนึงถึงความต้องการพื้นฐาน สี่–เรือนจำต้องคุ้มครองสังคมให้ปลอดภัยโดยไม่กระทำผิดซ้ำ ห้า–เจ้าหน้าที่ที่ทำงานในเรือนจำและผู้มาเยี่ยมต้องได้รับความปลอดภัย

อีกข้อกำหนดหนึ่งที่นำมาใช้คือ ข้อกำหนดกรุงเทพฯ (Bangkok Rules) ว่าด้วยแนวทางปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิง เช่น การดูแลเรื่องสุขภาพ ห้องขัง สถานที่อาบน้ำ การดูแลหญิงตั้งครรภ์และแม่ลูกอ่อน 

ICRC ผลักดันเรื่องสุขภาพเรือนจำในไทยมากว่า 8 ปี โดยร่วมมือกับหลายหน่วยงาน โดยเฉพาะสถาบันการศึกษา เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ระดับการตระหนักรู้ด้านสิทธิมนุษยชน และสนับสนุนให้คนรุ่นใหม่ได้เข้ามามีส่วนร่วมผ่านความถนัดต่างๆ เช่น การชวนนักศึกษาคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี มาออกแบบเรือนจำที่ได้มาตรฐานและเป็นไปตามหลักสิทธิมนุษยชน หรือเปิดคอร์สการเรียนรู้สุขภาพที่ดีในเรือนจำร่วมกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ทำไม ICRC ถึงมุ่งมั่นและผลักดันให้นักโทษในเรือนจำเข้าถึงการรักษาสุขภาพที่ดี ซึ่งไม่ได้หมายถึงนักโทษอย่างเดียว แต่หมายถึงทุกคนที่เกี่ยวข้องในนั้น สิ่งเหล่านี้เชื่อมโยงกับสุขภาพของชุมชนด้านนอก รวมถึงตัวเราได้ยังไง Pasqualina Coffey ผู้จัดการโครงการสุขภาพจาก ICRC พร้อมที่จะมาอธิบายให้เราฟังแล้ว

ICRC ผลักดันเรื่องสุขภาพของคนในเรือนจำทั่วโลกมานาน คำถามคือทำไมสุขภาพของนักโทษถึงเป็นเรื่องสำคัญ

เพราะเป็นเรื่องสิทธิขั้นพื้นฐานที่มนุษย์จะได้รับ เมื่อมีคนถูกตัดสินว่ามีความผิดทางอาญาและส่งไปเข้าคุกเพื่อรับโทษ คนนั้นโดนจำกัดอิสรภาพ และนั่นคือการลงโทษแล้ว เรื่องสุขภาพเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษย์ ดังนั้นการปฏิเสธการดูแลสุขภาพของนักโทษไม่ควรเป็นส่วนหนึ่งของการลงโทษ

ในสังคมเอง เรื่องนี้เป็นสิ่งที่รับรู้กันค่อนข้างน้อย ฉันคิดว่าขั้นตอนแรกของการดูแลสุขภาพในเรือนจำคือทำให้ผู้คนรับรู้ถึงแนวคิดที่สำคัญนี้ ทั้งจากชุมชน เจ้าหน้าที่เรือนจำ หรือนักโทษเอง

แล้วคำว่า ‘สุขภาพที่ดี’ มีนิยามยังไงในบริบทที่คนคนหนึ่งต้องถูกลงโทษโดยการจำกัดเสรีภาพในเรือนจำ

ถ้าเราเอาแนวทางสาธารณสุขหรือการดูแลสุขภาพคนทั่วไปมาเป็นแนวคิดในการนิยามว่าสุขภาพที่ดีในเรือนจำต้องเป็นยังไง จะทำให้เรามองภาพในมุมกว้างได้มากขึ้น

อันดับแรกในแง่มุมด้านสิ่งแวดล้อมจะต้องมีสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น น้ำสะอาด สุขาภิบาลที่เหมาะสม การเตรียมอาหารที่ปลอดภัย ไม่มีความแออัด หรือสิ่งต่างๆ ที่ปกติเรียบง่ายที่เราต้องทำในชีวิตประจำวันจนคุ้นชิน ซึ่งในความเป็นจริงการใช้ชีวิตของนักโทษไม่ได้เป็นอย่างนั้น เราจึงต้องมีสิ่งเหล่านี้ให้พวกเขา

อย่างเรื่องอาหารและโภชนาการ ส่วนมากนักโทษทานอาหารที่เรือนจำเตรียมให้ ซึ่งเราเริ่มเห็นจุดอ่อนตรงนี้ที่อาจส่งผลกระทบต่อผู้ต้องขังที่เปราะบางซึ่งต้องได้รับการดูแลเป็นพิเศษ เช่น ผู้ป่วยโรคเรื้อรังหรือผู้สูงอายุ 

อีกอย่างคือสุขภาพที่ดีควรอยู่ในการส่งเสริมสุขภาพอื่นๆ ด้วย จึงต้องมีกิจกรรม อย่างเช่น การสร้างแคมเปญที่ช่วยให้เกิดความตระหนักรู้เรื่องสุขภาพ การฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ ไทรอยด์ หรือการมีพื้นที่สามารถล้างมือก่อนกินข้าวและหลังกินข้าวได้

และท้ายสุดผู้ต้องขังทุกคนควรเข้าถึงการดูแลรักษาจากผู้เชี่ยวชาญได้ ไม่ว่าจะเป็นแพทย์หรือพยาบาล ทั้งรักษาในโรคใหม่ๆ โรคเรื้อรัง ตรวจคัดกรองโรคติดต่อ ไม่ควรให้ผู้ต้องขังจ่ายเงินเพื่อเข้ารับการรักษา และเมื่อมีความจำเป็นต่อการรักษาควรได้รับอนุญาตไปรักษาที่โรงพยาบาลหรือพบผู้เชี่ยวชาญตามความต้องการการดูแลสุขภาพนั้นๆ

อีกเรื่องที่สำคัญคือ สุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีของผู้ต้องขัง ซึ่งไม่ได้หมายความว่าจะต้องโฟกัสที่เรื่องยาหรือการรักษาทางจิตเวชเพียงอย่างเดียว แต่ควรโฟกัสอีกว่าการใช้ชีวิตในเรือนจำในแต่ละวันของผู้ต้องขังมีสิ่งที่ทำให้เครียดหรือเป็นอันตรายต่อความเป็นอยู่ที่ดีของผู้ถูกคุมขังหรือไม่ ให้เขาสามารถติดต่อกับครอบครัวได้ มีกิจกรรมที่มีคุณค่าให้เขาได้ทำ เพื่อให้มั่นใจได้ว่าเราปฏิบัติและดูแลพวกเขาอย่างมีมนุษยธรรม เคารพในศักดิ์ศรี ทั้งหมดนี้เมื่อรวมกันแล้วก็จะทำให้ผู้ต้องขังมีสุขภาพที่ดีได้

เพื่อให้ได้สุขภาพที่ดีในเรือนจำ อะไรที่เป็นความท้าทายในการทำงานของแพทย์และพยาบาลที่ต้องทำงานในเรือนจำทั่วโลกบ้าง

พวกเขาเจอกับความท้าทายหลายอย่าง บางครั้งต้องรับผิดชอบการดูแลรักษาผู้ป่วยหลายคน และมีเครื่องมือในการทำงานที่จำกัดมาก สาเหตุเพราะปัญหาเรื่องความแออัดของผู้ต้องขัง และข้อเท็จจริงที่ว่านักโทษหลายคนมีภูมิหลังและสถานการณ์ที่ทำให้พวกเขาเสี่ยงที่จะเป็นโรคอย่าง วัณโรค หรือ HIV ความต้องการการรักษาสุขภาพในเรือนจำจึงอาจมีมากกว่าเมื่อเทียบกับการรักษาชุมชนข้างนอก 

อีกอย่างคือ ในระบบเรือนจำมีการกำหนดเวลาทำกิจกรรมในชีวิตประจำวันที่ชัดเจน การเข้า-ออกไปยังสถานที่ต่างๆ ซึ่งเป็นไปตามระบบรักษาความปลอดภัย แต่ถ้าหากนักโทษป่วย เขาไม่สามารถออกมารักษาได้แบบคนข้างนอก จึงเป็นเรื่องที่ท้าทายแพทย์และพยาบาลมาก เพราะเรื่องเวลาเป็นสิ่งที่แพทย์ควบคุมไม่ได้ พวกเขาจึงตัดสินใจได้ยากลำบากในการส่งคนออกมารักษา 

นอกจากนี้ยังมีเรื่องการรักษาความลับทางการรักษาของผู้ป่วยด้วย แต่อาจเป็นปัญหาของเจ้าหน้าที่ที่ทำงานในเรือนจำ เพราะนักโทษอยู่ในความรับผิดชอบของผู้คุม เขาจึงต้องการรู้ว่าปัญหาอะไรที่ส่งผลต่อนักโทษคนนั้นบ้าง

แล้วอย่างในบริบทของประเทศไทยเอง เงื่อนไขอะไรที่เราต้องเจอระหว่างทำงานบ้าง

หนึ่งในปัญหาที่เจอในระบบเรือนจำไทยคือความแออัดของผู้ต้องขัง ซึ่งมีผลกับสุขภาพโดยตรง อย่างเช่น การแพร่กระจายของโรคติดต่อ เราจึงต้องสนับสนุนให้เรือนจำมีการตรวจคัดกรองทางการแพทย์เบื้องต้นที่ดี

อีกอย่างความแออัดยังมีผลทางอ้อมต่อผู้ต้องขัง เช่น ความเครียด ระบบสุขาภิบาลที่มีจำกัด ไม่เพียงพอต่อจำนวนคน โภชนาการอาหาร การเข้ามาเยี่ยมของญาติ นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมเราถึงใช้แนวทางแบบองค์รวมในการดูแลสุขภาพในคอร์สสอนของเราที่ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และไม่ได้ให้แพทย์หรือพยาบาลเข้ามามีส่วนร่วมเท่านั้น แต่รวมถึงทุกคนที่มีบทบาทในเรือนจำด้วย

ช่วยเล่าได้ไหมว่าคอร์สนี้คืออะไร ทำไมถึงได้ร่วมทำงานกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

คุณหมอ Luca Falqui ที่มาทำงานก่อนหน้าฉันเคยเป็นอาจารย์สอนที่ธรรมศาสตร์มาก่อนค่ะ เขาได้ไปพูดคุยกับอาจารย์ในสาขาสุขภาพโลก (Global Health) ของคณะสาธารณสุขศาสตร์เกี่ยวกับการสร้างการตระหนักรู้และการปฏิบัติในเรื่องสุขภาพเรือนจำ ทำให้เกิดความร่วมมือทางด้านวิชาการนี้ขึ้น ซึ่งนอกจากจะเป็นการทำงานด้านวิชาการระดับสูงแล้ว ยังช่วยสร้างอิทธิพลในทางบวกต่อความคิดสาธารณะ สังคม ผู้ร่างกฎหมายในอนาคต และกลุ่มคนทำงานด้านสาธารณสุขได้ด้วย

หนึ่งในคีย์เมสเซจของคอร์สนี้คือทุกคนมีบทบาทในสุขภาพเรือนจำ ไม่ใช่แค่เจ้าหน้าที่ด้านสาธารณสุขเท่านั้น แต่รวมถึงผู้คุม วิศวกร ผู้รับผิดชอบด้านโครงสร้างเรือนจำ และผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพที่ทำงานในสถานบริการสุขภาพทั่วไปที่อาจต้องเข้ามาสนับสนุนช่วยเหลือเพื่อนร่วมงานในเรือนจำด้วย

คอร์สนี้จะมีทั้งภาษาไทยที่เราร่วมมือกับกรมราชทัณฑ์ กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ กรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน กลุ่มพยาบาล เพื่อดึงกลุ่มผู้เข้าร่วมมาเรียนรู้ด้วยกันและสร้างความรู้เกี่ยวกับแนวทางปฏิบัติเพื่อสุขภาพที่ดีของนักโทษ และจะมีคอร์สสำหรับชาวต่างชาติที่เป็นนักศึกษาระดับปริญญาโทของคณะสาธารณสุขศาสตร์ด้วย

นอกจากการเปิดคอร์สร่วมกับสถาบันการศึกษาแล้ว ในฐานะองค์กรที่ขับเคลื่อนเรื่องสุขภาพในเรือนจำ คิดว่าจะสื่อสารเรื่องนี้กับสาธารณะเพื่อให้ทุกคนเห็นความสำคัญได้ยังไงบ้าง

พวกเรามีคำพูดที่ว่า ‘สุขภาพที่ดีในเรือนจำคือสุขภาพที่ดีของสาธารณะ’ ซึ่งไม่ได้เป็นแค่สโลแกน แต่โครงสร้างของสาธารณสุขที่ดีควรจะเป็นไปในรูปแบบเดียวกันในทุกระบบไม่เว้นแม้แต่ในเรือนจำ ซึ่งควรจะได้รับการดูแลและสวัสดิการในเรื่องนี้อย่างเท่าเทียม เช่นเดียวกันกับสาธารณสุขของคนภายนอก ซึ่งเราจะเห็นความเชื่อมโยงตรงนี้ได้เลยว่าถ้าหากผู้ต้องขังพ้นโทษแล้ว แต่สุขภาพของเขาไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมเรื่องนี้จะกลายเป็นปัญหาของชุมชนด้วย

และในแง่มุมทางเศรษฐกิจนั้น คงจะคุ้มค่าการลงทุนมากกว่าถ้าเราเตรียมพร้อมป้องกันไว้ก่อนจะเกิดปัญหา ซึ่งเมื่อถึงตอนนั้นอาจจะเป็นแค่เพียงการรักษาเบื้องต้นก็ได้ ดังนั้นเราจึงควรจัดบริการด้านสาธารณสุขไว้ในเรือนจำอย่างเหมาะสม

The post ทำไมนักโทษต้องมีสุขภาพดี? คุยกับ ICRC องค์กรที่เชื่อว่าปัญหาสุขภาพไม่ใช่การลงโทษคนทำผิด appeared first on a day magazine.

งานวิจัยที่ผ่านมาต่างยืนยันผลตรงกันว่าสุขภาพจิตของผู้ต้องขังในเรือนจำเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไข ไม่ว่าจะเป็นผู้ป่วยที่มีอาการป่วยก่อนเข้าเรือนจำมาก่อนแล้ว ด้วยสาเหตุจากยาเสพติด ปัญหาครอบครัว เศรษฐกิจ ฯลฯ หรือผู้ต้องขังที่เพิ่งมีอาการป่วยเมื่อเข้ามาในเรือนจำ เพราะความเครียดจากคดี การปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมที่ไม่คุ้นชิน และการใช้ชีวิตร่วมกับคนไม่คุ้นเคยจำนวนมาก 

สุขภาพจิตในเรือนจำ
ในปี 2561 กรมสุขภาพจิต เผยผลวิจัยว่า ผู้ต้องขังในเรือนจำมีปัญหาสุขภาพจิตสูงถึงร้อยละ 46 และสูงกว่าประชาชนทั่วไปถึง 3 เท่า จำนวนตัวเลขเหล่านี้เป็นสิ่งที่หน่วยงานที่รับผิดชอบต่างให้ความสำคัญต่อการแก้ปัญหา มีโครงการที่หน่วยงานรัฐร่วมมือกันส่งจิตแพทย์เข้ามาฟื้นฟูจิตใจของผู้ป่วย หรือโครงการจากหน่วยงานต่างๆ ที่เข้ามาทำกิจกรรมให้ผู้ต้องขัง แต่ด้วยปัจจัยและเงื่อนไขต่างๆ ทำให้การรับมือต่อปัญหานี้ยังไม่สามารถทำให้ผู้ต้องขังได้รับการรักษาได้อย่างเต็มประสิทธิภาพเท่าที่ควร

ท่ามกลางหลากหลายความช่วยเหลือสุขภาพจิตในเรือนจำ สิ่งสำคัญที่สุดคือ การมองเห็นความเป็นมนุษย์ของผู้ต้องขังโดยไม่มีเงื่อนไข การทำผิดเป็นอดีตที่ทุกคนล้วนมีเหตุปัจจัยให้เลือกทางเดินหนึ่งในชีวิต แต่ใช่ว่าสิ่งนั้นจะต้องเป็นตราบาปไปตลอด และเราจะต้องสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้เกิดการพูดคุยอย่างเปิดใจเพื่อฟื้นฟูพวกเขาให้กลับมาเริ่มต้นใหม่ได้ในสังคม 

ความสำคัญของการเปิดพื้นที่ปลอดภัยฟื้นฟูจิตใจเพื่อนมนุษย์

วิชญา โมฬีชาติ เป็นหนึ่งในนักจิตวิทยาคลินิกที่ได้ร่วมทำงานกับกองบริการการแพทย์ หน้าที่ของวิชญากับบทบาทนักจิตวิทยาคลินิกในเรือนจำมีอยู่สองส่วน คือรับบำบัดผู้ต้องขังที่เป็นโรคทางจิตเวช ซึ่งเจ้าหน้าที่เรือนจำจะพาผู้ป่วยมารักษาที่โรงพยาบาล หรือบางครั้งเธอจะเข้าไปรักษาที่เรือนจำด้วยตัวเอง และอีกบทบาทคือการเป็นวิทยากรให้ความรู้การดูแลด้านจิตใจของผู้ต้องขังในเรือนจำปีละ 2 ครั้ง

“การทำงานตรงนี้สำคัญมาก เพราะถ้าเราบอกว่าการจองจำเป็นการคุมประพฤติไม่ให้เขาออกไปกระทำผิดอีก เรารู้สึกว่าพื้นที่ที่ทำให้เขาได้มาพบนักจิตวิทยาเพื่อทำจิตบำบัด เป็นพื้นที่ที่เราจะได้ดูแล เยียวยาหัวใจของเขา เพื่อทำให้เขาได้มีโอกาสฟื้นฟูใจ เมื่อพ้นโทษไปแล้วเขาจะใช้ชีวิตใหม่ได้” วิชญาเล่า

ในฐานะนักจิตวิทยาที่ได้เข้าไปทำงานกับผู้ต้องขังกว่า 20 ปี เธอพบกับนักโทษที่มีอาการทางจิตหลากหลาย ทั้งผู้ป่วยจากยาเสพติด ภาวะซึมเศร้า หรือบำบัดผู้ที่เคยกระทำผิดในคดีฆาตกรรม แต่ไม่ว่าผู้ป่วยที่เธอพบเจอจะถูกตัดสินด้วยคดีอะไรมา สิ่งสำคัญที่เธอบอกว่านักจิตวิทยาจะต้องมีคือการรักษาผู้ป่วยโดยไม่มีเงื่อนไข

“แน่นอน กฎหมายตัดสินว่านักโทษผิด เขาจะรู้สึกอยู่แล้วว่าทุกคนมองว่าเขาเป็นคนผิด สิ่งสำคัญของนักจิตวิทยาคือ เราต้องไม่มีอคติ แต่ต้องมี unconditional positive regard เป็นความเข้าใจผู้ต้องขังโดยที่เราไม่ตัดสินว่าเขาจะดี เลว ชั่ว จะถูก จะผิด แต่เราจะเปิดพื้นที่ปลอดภัยที่เขาจะคุยกับเราได้ ทำให้ผู้ต้องขังรู้สึกได้รับเกียรติจะทำให้พวกเขารู้สึกได้รับคุณค่าความเป็นมนุษย์กลับคืน

“อีกอย่างต้องเข้าใจว่าเราทุกคนไม่ได้เกิดมาในโลกนี้พร้อมความตั้งใจที่จะมาทำผิด ไม่มีใครเกิดมาแล้วบอกว่าฉันตั้งใจจะมาฆ่าคนอื่น หรือทำผิดกฎหมาย ทุกคนมีปัจจัยที่ล้วนต้องการการยอมรับ แท้ที่จริงแล้วมันอาจจะเกิดจากการที่เขาต้องเผชิญกับเรื่องยากๆ แต่เขาไม่มีตัวช่วย มันก็เลยทำให้เขาต้องเลือกเดินทางผิดก็ได้ แต่ความผิดพลาดเกิดขึ้นแล้ว เราจะทำยังไงให้เขาสามารถก้าวข้ามอดีตมาอยู่กับปัจจุบัน เพื่อมีต้นทุนที่ดีให้เขาเดินต่อในอนาคต เรารู้สึกว่านี่เป็นหน้าที่ของนักจิตบำบัดที่จะช่วยเยียวยาได้”

ภาวะขาดแคลนผู้เชี่ยวชาญในการรักษา

แม้การกำหนดนโยบายดูแลผู้ป่วยจิตเวชและส่งเสริมฟื้นฟูจิตใจผู้ต้องขังในไทยจะมีนานกว่า 20 ปีแล้ว และมีกิจกรรมที่ทำให้ผู้ต้องขังได้ฟื้นฟูจิตใจจากหลายโครงการ แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเบื้องหลังกำแพงสูงของเรือนจำทั่วประเทศยังมีผู้ที่ไม่ได้รับการเยียวยาอย่างเต็มประสิทธิภาพอยู่

งานศึกษาในโครงการวิจัยเพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพจิตและจิตเวชสำหรับผู้ต้องขังในเรือนจำ โดยสถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต ปี 2561 สำรวจผู้ต้องขังจำนวน 600 คนในเรือนจำที่มีความมั่นคงปานกลางถึงสูงสุด 10 แห่ง พบว่ามีปัญหาสุขภาพจิตสูงกว่าคนข้างนอก 3 เท่า โดยโรคที่พบมากที่สุดคือ ติดสุราและยาเสพติด โรคซึมเศร้า ความเสี่ยงฆ่าตัวตาย และผู้ป่วย 1 ใน 4 มีอาการร่วมทางจิตเวช 2 โรคขึ้นไป และมีผู้ได้รับการรักษาในจำนวนที่ต่ำมาก 

ที่สำคัญคือ แม้จะมีผู้ต้องขังใหม่ได้รับการคัดกรองสุขภาพจิตทุกราย แต่เรือนจำสามารถจัดบริการด้านการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ต้องหาได้เพียง 1 ใน 4  จัดระบบบริการบำบัดได้เพียง 51.3 เปอร์เซ็นต์ ส่วนการเตรียมความพร้อมผู้ต้องขังก่อนกลับสู่สังคมมีการทำงานถึง 71.1 เปอร์เซ็นต์

ปัจจัยหลักๆ ที่เป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงการบำบัดรักษาของผู้ต้องขังคือ เจ้าหน้าที่ที่ให้บริการในเรือนจำขาดความเชี่ยวชาญโดยตรงในด้านนี้ และผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางที่เข้าไปทำงานในเรือนจำยังมีไม่เพียงพอ อีกทั้งเจ้าหน้าที่ที่เคยได้รับการอบรมการดูแลโดยตรงมีการย้ายออกและลาออกบ่อย ทำให้ผู้ที่มาทำหน้าที่แทนไม่มีความรู้ในการดำเนินการต่อได้ ซึ่งทั้งหมดส่งผลให้การวินิจฉัยหรือบำบัดรักษาผู้ป่วยเป็นไปด้วยความล่าช้า 

นอกจากนี้ยังพบปัญหาการรักษาในระยะยาวไม่มีประสิทธิภาพมากพอ เพราะความล่าช้าในการส่งต่อประวัติผู้ป่วย และข้อจำกัดของสถานที่ที่ไม่สามารถรองรับผู้ป่วยขั้นรุนแรงได้เพียงพอ รวมถึงขาดแคลนเครื่องมือที่ใช้จำกัดพฤติกรรมในกรณีที่มีเคสรุนแรงด้วย

เราจะแก้ไขปัญหานี้ได้ยังไงบ้าง

งานวิจัยชิ้นเดียวกันนี้เองได้เสนอทางเลือกของการแก้ปัญหานี้เอาไว้หลายทาง เช่น สนับสนุนให้ส่งผู้ป่วยเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลจิตเวชมากขึ้น เพิ่มจิตแพทย์และแพทย์ที่เชี่ยวชาญทางด้านการรักษาโดยตรง และเพิ่มพยาบาลในเรือนจำ เพราะที่ผ่านมามีพยาบาลทำงานอยู่จำนวนจำกัดทำให้มีภาระงานที่มาก ไม่สามารถดูแลผู้ต้องขังได้อย่างทั่วถึง ที่สำคัญการเพิ่มจำนวนเจ้าหน้าที่ยังทำให้มีการทำงานในระบบนานขึ้น เพื่อไม่ให้เกิดการลาออกหรือย้ายตำแหน่ง

สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือ เราต้องดูแลสุขภาพจิตของเจ้าหน้าที่ในเรือนจำเพื่อลดอาการเครียดสะสมจากการทำงาน ส่วนพื้นที่ในเรือนจำ ควรมีการจัดโซนรองรับผู้ป่วยทางจิตที่มีอาการรุนแรงมากขึ้น และจัดพื้นที่ลดความแออัด ใช้สิ่งแวดล้อมบำบัดซึ่งอาจช่วยลดความเครียดผู้ต้องขังและเจ้าหน้าที่ได้

ทั้งหมดต้องอาศัยการแก้ไขตั้งแต่เชิงนโยบายก่อนเพื่อผลลัพธ์ในระยะยาว และสนับสนุนให้มีการร่วมมือกันระหว่างหน่วยงานสาธารณสุขและเรือนจำเพื่อเกิดการทำงานอย่างเป็นระบบ เพราะสุขภาพใจเป็นสิ่งสำคัญต่อการฟื้นฟูให้ผู้ต้องขังสามารถกลับมายืนร่วมกันกับพวกเราได้ในสังคม 

The post “สร้างที่ปลอดภัยให้เขารู้สึกว่าเป็นมนุษย์เหมือนกัน” สุขภาพใจในเรือนจำของผู้ต้องขัง appeared first on a day magazine.

ส่วนอีกงานหนึ่งที่เขาพยายามแวะเวียนเข้าไปทำเป็นประจำคือ การดูแลสุขภาพของนักโทษในเรือนจำ ทั้งการตรวจและรักษานักโทษทุกเดือน และเป็นสะพานเชื่อมระหว่างการช่วยเหลือจากโรงพยาบาลให้ถึงผู้คนหลังกรงขัง 

เหตุผลที่ทำให้เขาสนใจเรื่องนี้ เริ่มต้นเมื่อ 5 ปีที่แล้ว หมอมักได้รับการติดต่อเจ้าหน้าที่ให้เข้าไปเรือนจำเพื่อชันสูตรพลิกศพตามกฎหมาย แต่หลังจากเข้าไปช่วยทำงานในหลายๆ เคส จึงพบว่านักโทษบางคนอาจจะไม่เสียชีวิต ถ้าหากได้รับการรักษาโรคประจำตัวอย่างต่อเนื่อง และการดูแลสุขภาพของนักโทษไม่ควรจำกัดไปตามเสรีภาพที่พวกเขาต้องแบกรับหลังกรงขัง

ก่อนหน้านี้ หมอบอกว่าต้องเข้าไปทำงานในเรือนจำเฉพาะตอนชันสูตรศพ ทำไมถึงเป็นอย่างนั้น

กฎหมายกำหนดว่าใครที่อยู่ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่ ไม่ว่าจะตายในโรงพักหรือในคุกจะต้องมีหน่วยที่มาพร้อมๆ กันอย่างน้อย 5 หน่วย คือ หมอ ปลัดอำเภอ อัยการ พัศดี และญาติ และทุกคนต้องมาให้ครบถึงจะเริ่มชันสูตรได้ กระบวนการต้องโปร่งใสเพื่อยืนยันว่าคนตายไม่ได้โดนเจ้าหน้าที่ซ้อม 

สมมติว่าตายประมาณตี 2 เจ้าหน้าที่โทรมาเรียกผมออกไป หมอออกไปทำงานดึกๆ เป็นเรื่องปกตินะ แต่ว่าอัยการ ปลัดอำเภอ เขาไม่ทำงานกลางคืน บางทีรอตี 4 ตี 5 ถึงจะได้ทำงาน พอเจอเคสแบบนี้บ่อยๆ ผมรู้สึกไม่ไหว คือการเข้าไปชันสูตรศพไม่ยาก แต่พอรอให้คนมาพร้อมๆ กัน และคุกอยู่ห่าง 20 กว่ากิโลฯ ผมยอมรับว่าเริ่มรู้สึกขี้เกียจ แล้วบางรายที่ชันสูตรก็พบว่าไม่น่าตาย เลยเริ่มตั้งคำถามว่าทำไมมีคนตายในคุก ลองไปดูว่าถ้าเกิดทำให้คนไม่ตายในคุกได้ จะต้องทำยังไง

‘ไม่น่าตาย’ ความหมายนี้หมายถึงอะไร

ยกตัวอย่างเช่น มีคนหนึ่งเป็นโรคเบาหวาน แล้วไม่ได้ยา สุดท้ายก็ตาย เพราะกระบวนการที่เอายาไปให้เขาไม่ง่าย ในเรือนจำ เจ้าหน้าที่จะตรวจทุกอย่าง เป็นยาอะไร มาจากไหน ใครให้มา มีอะไรซ่อนมาไหม ซึ่งก็เข้าใจได้เป็นเรื่องปกติที่เขาต้องตรวจสอบ 

สมมติว่าศาลพิพากษาวันนี้ให้จำคุก แล้วคนนั้นป่วย มีโรคประจำตัวอะไรสักอย่าง ตัดสินแล้วก็ไปเลย เขาไม่มีสิทธิจะกลับบ้านไปเอายา แล้วถ้าในคุกสื่อสารกันไม่รู้เรื่อง เขาตกอกตกใจ ตื่นเต้น ลืม แล้วไม่ได้บอกว่าเขาต้องกินยาประจำ พอผ่านไปหลายๆ วันก็ขาดยา แล้วป่วยหนักออกมารักษาไม่ทันก็ตาย ฟังดูแล้วมันก็ไม่ควร ถ้าอยู่ข้างนอกไม่ตาย แต่อยู่ข้างในตาย ผมก็คิดว่ามันน่าจะพอทำอะไรได้บ้าง พอดีกับจังหวะที่มีทรัพยากรที่สามารถเข้ามาช่วยเหลือคนป่วยในเรือนจำได้ ผมเลยชวนพยาบาลไปทำงานด้วย

แต่จริงๆ ก่อนที่ผมจะเข้าไปทำก็มีทีมที่เขาทำงานกับเรือนจำเป็นประจำอยู่แล้ว เช่น จิตแพทย์ เพราะเขาต้องดูแลกลุ่มที่มีอาการทางจิต แล้วก็หมอฟัน เข้าไปบ้างปีละครั้งสองครั้งตามที่เจ้าหน้าที่เรือนจำติดต่อให้ไปช่วยดูแล แล้วผมก็คิดว่ามีหมอที่เข้าไปประจำในเรือนจำหลายที่ และน่าจะทำก่อนที่ตรังเยอะเหมือนกัน

พอตัดสินใจว่าจะเข้าทำงานในเรือนจำ เรื่องไหนที่หมอมองว่าต้องช่วยเป็นอันดับแรก

เรื่องคนที่ต้องกินยาประจำ ป่วยมาอยู่แล้วจากข้างนอก เพราะเจอคนที่ตายด้วยสาเหตุนี้เยอะ ตั้งเป้าให้คนกลุ่มนี้ได้ยาโดยที่ไม่ขาดก่อน 

พอไปตรวจเรื่อยๆ ก็เจอคนที่มาป่วยในเรือนจำ โรคที่เจอบ่อยๆ เช่น โรคผิวหนัง กลาก เกลื้อน หิด เพราะเขานอนติดกัน หรืออย่างโรคที่ติดต่อได้ง่าย เพราะเรือนจำแออัด เช่น ไข้หวัดใหญ่ หัด ซึ่งเราจะมีวัคซีนไปให้ในเรือนจำเยอะกว่าคนข้างนอกหน่อย แต่โรคที่น่าเป็นห่วงที่สุดในเรือนจำคือวัณโรค เพราะติดกันทางการหายใจง่ายมาก เราทำได้แค่พยายามเข้าไปเอ็กซเรย์ อย่างน้อยต้องทุกปี เพื่อดูว่าใครป่วยต้องรีบรักษา 

เวลาผมเข้าไปทำงานจะแบ่งผู้ป่วยเป็นกลุ่มๆ เพื่อให้ทำงานง่ายขึ้น และดูว่ากลุ่มไหนเขาทำอะไรบ้าง เช่น มีผู้ชายเท่าไหร่ ผู้หญิงเท่าไหร่ มีคนท้องไหม หรือแม่ลูกอ่อนหลังคลอด แล้วมีคนแก่เท่าไหร่ เพราะแต่ละกลุ่มก็จัดการไม่เหมือนกัน เราจะได้จัดการดูแลได้ทีละกลุ่ม อย่างคนท้อง ต้องมีการนัดตรวจครรภ์และฝากท้อง ถ้าพยาบาลหรือผู้คุมไม่พาไปจะถือว่ามีความผิด และตามข้อกำหนดแล้วคนท้องต้องคลอดที่โรงพยาบาลเท่านั้น เมื่อคลอดแล้วเด็กจะอยู่กับแม่ในเรือนจำได้ไม่เกิน 3 ปี แต่ส่วนใหญ่เราก็ไม่ให้อยู่ถึง 3 ปีหรอก เพราะเด็กโตแล้วจำความได้ อยู่ในที่ที่มีแต่ผู้หญิง พอไปข้างนอกเด็กจะไม่คุ้นชิน เราพยายามให้ญาติออกมารับหลัง 6 เดือนหรือหนึ่งปี  

ตั้งแต่ทำงานมา มีเคสไหนที่รู้สึกว่ารักษายากไหม

บอกตามความจริง ในเรือนจำรักษายากทั้งนั้นเลย ผมแบ่งความยากได้ 2 แบบ หนึ่งคือ โรคนั้นรักษายาก อย่างเช่น มะเร็ง และถ้าเจอข้อจำกัดของเรือนจำก็จะยากขึ้นอีก เช่น ผมอยู่ตรัง คนไข้คนนี้เคยรักษาที่หาดใหญ่มาก่อน ถ้าเป็นคนไข้ข้างนอก เราก็ส่งให้คนนี้ไปนอนโรงพยาบาลเลยใช่ไหม แต่พอเขามาอยู่เรือนจำกลาง จะส่งไปรักษาที่เดิมนั้นยากมาก ต้องขออนุญาตหลายขั้นตอน ต้องย้ายเขาไปอยู่เรือนจำสงขลาก่อนถึงจะไปนอนที่โรงพยาบาลในหาดใหญ่ได้  มันเป็นข้อจำกัดในเชิงกฎหมายเลยทำให้คนป่วยดูแลยากขึ้น เพราะอยู่นอกเหนือการจัดการของเรา 

ความยากข้อสองคือ คนไข้ที่จำเป็นต้องมีคนดูแล ซึ่งดีที่สุดคือเป็นญาติ แต่อยู่ในเรือนจำไม่มีญาติ เช่น คนแก่ป่วยเป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต เดินไม่คล่องต้องมีคนดูแล บางคนหลงๆ ลืมๆ ต้องคอยป้อนข้าว อาบน้ำให้ มีคนคอยหยิบยาให้กิน แล้วถ้าไม่มีคนคอยจัดการให้ก็ไม่ได้ยา ดังนั้นต้องเทรนคนในเรือนจำให้ดูแล แต่ถ้าเกิดคนดูแลคนนี้พ้นโทษก็ต้องหาใหม่ 

อย่างนี้มีข้อจำกัดอื่นๆ อีกไหมที่ทำให้การรักษาผู้ป่วยในเรือนจำได้ยาก

อย่างเรื่องยา ปกติในเรือนจำจะมีเพียงยาสามัญประจำบ้าน ยาเฉพาะทางไม่ค่อยมี แล้วก็มีพยาบาลของเรือนจำที่ได้รับการอบรมมาแล้วเป็นคนจ่ายยาให้เท่าที่ความรู้พยาบาลจะมีกับโรคง่ายๆ ซึ่งหลายๆ ที่ก็ใช้วิธีนี้ 

พอมีทีมจากโรงพยาบาลเข้าไป เราปรับระบบใหม่เลย ไม่จำเป็นต้องจำกัดว่าต้องใช้ยาของเรือนจำแล้ว เอายาจากโรงพยาบาลมาให้ก็ได้ เราก็ประสานกับเรือนจำและโรงพยาบาลว่า เดี๋ยวเราไปตรวจ ถ้าต้องมีอะไรก็ไปเอายาจากโรงพยาบาลเข้ามา ก็ทำให้จัดการเรื่องยาได้ง่ายขึ้น 

อันที่สองคือ ข้อจำกัดการช่วยเหลือของพยาบาลในเรือนจำ หมายความว่า หมออาจชำนาญกว่าในเชิงการดูแล เพราะฉะนั้นถ้าเมื่อไหร่มีหมอเข้าไปจะช่วยรักษาได้มากขึ้น ผมพยายามจะเข้าไปให้ได้เดือนละครั้ง แต่วันไหนที่ไม่ได้เข้าไป พยาบาลก็สามารถโทรมาปรึกษาหรือสอบถามได้ตลอด หลายแห่งก็เข้าไปบ่อยกว่าผมนะ อย่างที่อยุธยาหมอน่าจะเข้าไปอาทิตย์ละครั้งเลย 

พอหมอเข้าไปช่วยดูแล พยาบาลเรือนจำเขาจะสบายใจมากขึ้น และจะมีเวลาไปจัดการเรื่องอื่นได้ อย่างก่อนหน้านี้พยาบาลเรือนจำไม่มีช่องทางจะทำให้ผู้ต้องขังที่ป่วยไตวายได้ฟอกไต แล้วคนที่เป็นโรคไตวายจะต้องไปฟอกไต ซึ่งมี 2 แบบ หนึ่ง ฟอกเลือด สอง ฟอกไตทางหน้าท้อง กระบวนการคือ ใส่น้ำยาฟอกไตเข้าไปทางช่องใส่สายที่เราเจาะไว้ให้ แล้วก็เอาน้ำยานั้นออก เทียบเท่ากับเอาของเสียออกจากร่างกาย ซึ่งจะต้องให้พยาบาลในโรงพยาบาลไปสอนกระบวนการนี้นิดหน่อย ถ้าทำได้คนในคุกที่ป่วยไตวายก็อยู่รอดได้อีกนานขึ้น  พอพยาบาลประสานกับโรงพยาบาลได้ เราก็จัดการส่งน้ำยา อุปกรณ์ทั้งหลายไปให้เลย  

ข้อจำกัดบางอย่างเราทำอะไรไม่ได้ อย่างเช่น ความแออัด เสื้อผ้า ที่นอน แต่ก็มีบางรายที่เราคุยได้ เช่น ผู้ต้องขังเป็นแผลกดทับ นอนที่นอนธรรมดาแผลไม่หายเด็ดขาด ก็จำเป็นต้องใช้ที่นอนนิ่มๆ ให้แผลหาย แต่หลังๆ มานี้กระทรวงสาธารณสุขกับกรมราชทัณฑ์ก็ร่วมมือกันบ่อยขึ้น ทำให้ข้อจำกัดลดลง เราก็ทำอะไรได้เยอะขึ้น

พอเจอข้อจำกัดหลายๆ ทาง บางทีก็อยู่เหนือการจัดการของเรา แล้วหมอทำงานยังไงให้คนไข้ได้รับการรักษาอย่างเต็มที่เหมือนคนข้างนอก

ต้องบาลานซ์เลย บางอันเราก็คุยกับเจ้าหน้าที่ได้ บางอันต้องยอมรับว่าตอนนี้ยังไม่ได้ ต้องยอมรับและค่อยๆ แก้ แต่ความจริงเรือนจำพยายามที่จะดูแลให้ดีนะ เขากลัวคนตายมากกว่าเราอีก เมื่อไหร่ก็ตามถ้ามีคนตายในเรือนจำ ทุกคนจะวุ่นวายและเดือดร้อนมาก เพราะเขาจะโดนตั้งคำถามว่าทำไมอยู่ในคุกแล้วตาย ญาติจะบอกว่าดูแลผู้ต้องขังไม่ดี ไปทำร้ายเขาหรือเปล่า 

เจ้าหน้าที่ก็ไม่อยากให้มีคนตาย เพียงแต่เขาไม่รู้ต้องทำยังไง เพราะฉะนั้นพอเราไปบอกว่า เคสนี้ต้องมีอุปกรณ์อันนี้นะ หรือต้องช่วยเหลือแบบนี้ หลายข้อมันก็ยืดหยุ่นได้ อย่างเรื่องเตียง กฎกำหนดว่าต้องมีที่นอนเท่านี้ แต่พอเราบอกว่าจำเป็นต้องมีเบาะลม เขาก็เอามาเลย หรืออย่างกฎเรื่องเวลาในชีวิตประจำวัน เขาจะกำหนดว่าต้องลงมากินข้าว อาบน้ำ ทำกิจกรรมนี้กี่โมง เราบอกว่าคนนี้เขากินข้าว อาบน้ำ ในเวลานี้ไม่ได้ เขาก็โอเค เจ้าหน้าที่ในเรือนจำก็ยินดีจะดูแลเรื่องสุขภาพ  

ถ้าพูดถึงกรณีที่ขอแล้วแต่ไม่ได้จริงๆ อย่างเช่น นักโทษป่วยเป็นโรคที่ไม่ฉุกเฉิน เป็นริดสีดวง ซึ่งอาจจะต้องผ่าตัด แต่ว่าต้องนอนโรงพยาบาล  3 วัน เจ้าหน้าที่จะถามก่อนเลยว่า จำเป็นต้องออกตอนนี้ไหม ถ้ารอสักปีจะเป็นอะไรไหม เพราะเขาจะพ้นโทษปีหน้า ถ้าเราบอกว่าไม่ได้ ทุกรายต้องไป เรือนจำจะมีข้อจำกัดเรื่องเจ้าหน้าที่ เพราะถ้ามีนักโทษหนึ่งคนออกไปโรงพยาบาลจะต้องมีคนคุม 2 คน ซึ่งอยู่ได้ 12 ชั่วโมงจะต้องเปลี่ยนอีก 2 คนมาเฝ้าต่อ แสดงว่าจะต้องใช้ผู้คุม 4 คนต่อวัน แล้วถ้าเกิดนักโทษมานอนโรงพยาบาลทีละ 5 คน วันหนึ่งต้องมีผู้คุมออกจากเรือนจำวันละ 10 คน อีก 12 ชั่วโมง ก็เปลี่ยนมาอีก 10 คน เรือนจำไม่มีคนเยอะขนาดนั้น เลยกลายเป็นข้อจำกัดว่าอะไรที่อาจจะรอได้ก็จะให้รอ แต่ถ้าอะไรที่รอไม่ได้ก็ต้องมาโรงพยาบาล

อีกกรณีหนึ่งที่ผมเพิ่งมารู้ตอนทำงานกับเรือนจำคือ ผู้ต้องขังที่คดียังไม่สิ้นสุด เรือนจำไม่มีอำนาจพาออกไปไหนได้เลย เพราะอำนาจนั้นอยู่กับศาล เขามาฝากขังไว้ก่อน สมมติว่าผู้ป่วยถูกฝากขังไว้ก่อน 2 เดือน ถ้าบังเอิญป่วยแบบฉุกเฉิน มันจะเสี่ยง เราต้องบอกให้เจ้าหน้าที่เรือนจำรีบขออนุญาตศาล แต่ถ้าบางเคสที่ฉุกเฉินถึงชีวิต ไม่ออกมาตอนนี้อาจจะตาย เขาก็ให้ออกมาได้เลย

พอได้ทำงานในเรือนจำแล้ว หมอได้เห็นอะไรจากการช่วยเหลือผู้ป่วยบ้าง  

การทำงานในเรือนจำมีสองพาร์ตที่เกิดขึ้นกับผม พาร์ตแรกก่อนจะได้เข้าร่วมคอร์สเรียนกับ ICRC (The International Committee of The Red Cross) ผมก็ดูแลคนป่วยในเรือนจำแบบที่ดูแลคนป่วยข้างนอก เพียงแต่มันจะมีความคิดหนึ่งในหัวอยู่ คือคนที่ทำผิด เราจะต้องดูแลเขาขนาดไหน โอเค บางคนอาจจะเป็นแพะ แต่ส่วนใหญ่ต้องทำอะไรผิดมาสักอย่าง ไม่งั้นเขาก็คงไม่เข้าคุก แต่ไม่ได้หมายความว่าผมรักษาแบบขอไปทีนะ รักษาก็คือรักษา เพียงแต่เข้าไปแล้วความคิดเราแคบ แรกๆ แอบเปิดดูด้วยว่าคนนี้โดนโทษอะไรมา ตอนทำงานก็รู้สึกว่าทำไมท่าทาง บุคลิก การพูดของเขาไม่เหมือนคนจะก่อคดีนี้เลย 

พอเข้าคอร์สเรียนด้านสุขภาพในเรือนจำที่ ICRC ทำร่วมกันกับธรรมศาสตร์ ทำให้ทัศนคติผมเปลี่ยนเลย มีอันหนึ่งน่าสนใจ จำไม่ได้แล้วว่าใครพูด เขาบอกว่า “ผู้ต้องขังคือคนที่ได้รับโทษให้จำกัดอิสรภาพเท่านั้น ส่วนอื่นจำกัดเขาไม่ได้เลย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสิทธิมนุษยชน การรักษาพยาบาล การศึกษา เรื่องอื่นๆ ทั้งหมด”

เพราะฉะนั้น เขาโดนทำโทษเรื่องนี้เท่านั้น เรื่องอื่นไม่เกี่ยว มันเป็นหน้าที่ที่เราจะต้องไปดูแล และอาจจะต้องดูแลเยอะกว่าข้างนอกอีกด้วย ถ้าเขาโดนจำกัดเสรีภาพอย่างเดียว แต่เรื่องอื่นซวยไปด้วยก็อาจจะไม่แฟร์ มันเปลี่ยนความคิดผมเลยว่าผู้ต้องขังเป็นคนเหมือนเรา แต่ในกระบวนการรักษา ก่อนและหลังเข้าคอร์ส ผมทำงานไม่ต่างกันเท่าไหร่ แม้มีข้อจำกัดการทำงานเหมือนเดิม เพียงแต่ตอนหลังเราก็พยายามช่วยเหลือเขาเพิ่มขึ้น 

ถ้านับตั้งแต่ความตั้งใจแรกที่จะเข้ามาดูแลสุขภาพในเรือนจำเพื่อไม่ให้คนเสียชีวิตในคุกอีก ตอนนี้ถือว่าประสบความสำเร็จหรือยัง

ตั้งแต่เข้าไปผมไม่เคยต้องไปชันสูตรอีกเลย (หัวเราะ) กี่ปีแล้วก็ไม่รู้ แต่มีคนที่มาเสียชีวิตที่โรงพยาบาลนะ เช่น อาการป่วยหนักๆ แต่แทนที่จะให้เขารอป่วยตายในเรือนจำ พอมีช่องทางที่ทำให้เขาออกมาอยู่โรงพยาบาลได้ง่ายขึ้น มาดูแลที่โรงพยาบาลได้ สุดท้ายถ้าเขาจะต้องตายก็ตายที่โรงพยาบาล 

สุดท้ายแล้ว ถ้าถามความคิดเห็นของหมอ ทำไมเราทุกคนต้องเห็นความสำคัญกับสุขภาพของคนในเรือนจำ

ผมว่ามันเป็นเรื่องความมั่นคงชาติเลยนะ ข้างในเป็นกลุ่มที่เขาทำผิดอะไรมาสักอย่าง แล้วเราก็หวังว่าถ้าเข้าไปแล้ว เขาออกมาจะปรับตัวอยู่ในสังคมได้ ถ้าเราดูแลเขาไม่ดี เขาเหมือนโดนทำโทษซ้ำแล้วซ้ำเล่า และมีโอกาสที่เขาจะกลับมาทำผิดซ้ำอีก 

ผมเคยไปดูงานที่อยุธยา ถ้าเป็นไปได้อยากให้ทุกเรือนจำเป็นแบบนี้ เขาให้ฝึกอาชีพ เปิดร้านให้คนในเรือนจำเอาของที่ทำไปขายแล้วเปิดบัญชีส่วนตัว ส่วนต้นทุนเรือนจำเก็บไว้เป็นค่าใช้จ่ายส่วนกลาง อีกส่วนเป็นของผู้ต้องขัง ออกมาก็มีอาชีพ เขาไม่มีทางทำผิดซ้ำ น่าจะลดได้เยอะ แต่ถ้าเขาป่วย กลับไปอยู่บ้าน ที่บ้านดูแลกันยาว ถ้าเกิดเราจัดการให้เขาไม่ป่วยได้ เขาก็ได้ออกมาทำมาหากิน

อีกอย่างคือผมยังมองว่าเรือนจำเป็นแหล่งแพร่เชื้อวัณโรคของประเทศเราอยู่ เพราะโรคนี้มันประหลาด สมมติผมได้รับเชื้อวันนี้ ผมอาจจะไม่เป็นอะไร แต่อาจป่วยอีก 3-5 ปีข้างหน้า ซึ่งถ้าหากเป็นนักโทษแล้วเขาพ้นโทษไปอาจนำเชื้อไปแพร่ต่อคนที่บ้านได้ เพราะฉะนั้นถ้าเราจัดการวัณโรคในเรือนจำได้ น่าจะลดวัณโรคข้างนอกได้มาก 

The post นพ.ไกรสร โตทับเที่ยง: “ทำไมหมอจะต้องเข้าไปเรือนจำเฉพาะเวลามีใครตายเท่านั้น” appeared first on a day magazine.

ไม่ต้องนึกถึงการนอนพลิกซ้ายพลิกขวาเพื่อข่มตาให้หลับ ลืมเรื่องนั้นไปได้เลย พื้นที่จำกัดกับคนหลักร้อย แม้แต่ลุกไปเข้าห้องน้ำกลางดึกยังไม่แน่ใจว่าจะได้กลับมานอนที่เดิมหรือเปล่า 

ยังไม่นับรวมคำถามต่อความไว้ใจที่ดังก้องและอื้ออึงในหัวมาตลอดทั้งวัน เพราะความรู้สึกนี้แหละที่ทำให้เธอต้องกลับมาอยู่ในเรือนจำซ้ำสอง ด้วยข้อหาคดียาเสพติด 

นี่คือความรู้สึกที่พลอย อดีตผู้ต้องขังหญิงต้องเผชิญในวันแรกที่ศาลฝากขังเธอไว้ที่เรือนจำก่อนจะตัดสินให้เธอรับโทษจำคุก 3 ปี 9 เดือน ทำให้เธอต้องเผชิญกับเรื่องราวถาโถม ในขณะที่ต้องประคองตัวเองให้เลี้ยงลูกในเรือนจำได้อย่างดีที่สุด  

 แม้ตอนนี้พลอยพ้นโทษออกมาได้ร่วม 2 ปีแล้ว แต่ความทรงจำและรายละเอียดตลอดระยะเวลาเกือบ 4 ปียังคงแจ่มชัด เธอบันทึกเรื่องราวที่เกิดขึ้นและเผยแพร่ผ่านเฟซบุ๊ก แฟร์ลี่เทล FairyTell ที่ก่อตั้งโดย กอฟ–ภรณ์ทิพย์ มั่นคง อดีตนักโทษคดี ม.112 เจ้าของหนังสือ มันทำร้ายเราได้แค่นี้แหละ ซึ่งพลอยก็เป็นหนึ่งในตัวละครของหนังสือเล่มนี้ด้วย

“ในนี้ความเครียดถาโถมจนเกือบจะรับไม่ไหว กว่าจะผ่านคืนนี้ไปได้มันไม่ง่าย” หนึ่งในความรู้สึกที่เธอบันทึกและเผยแพร่เอาไว้

ทั้งหมดไม่ใช่เพราะอยากให้คนนอกรับรู้เรื่องราวที่เธอต้องเผชิญหลังกำแพงสูงเพียงอย่างเดียว แต่พลอยหวังว่าเมื่อลูกโตขึ้นจะได้รับรู้เรื่องราวที่เกิดขึ้นผ่านบันทึกที่เธอตั้งใจเขียนเป็นมรดกความทรงจำไว้ให้

ก้าวสู่แดนแรกรับ

“เรื่องมันเกิดจากความไว้ใจเพื่อน ตอนนั้นแฟนเพื่อนโทรมาให้เราช่วยเอายาไปให้ เขาโทรมาหลายรอบมากเหมือนร้อนใจ เรากำลังจะนอนพักผ่อน แต่ก็ไม่ได้คิดอะไร ด้วยความรำคาญใจที่เขาโทรมาบ่อยๆ เลยเอาไปให้ พอไปถึงเห็นตำรวจรออยู่ แล้วเราก็ถูกจับเพราะของกลางอยู่กับเรา”

“พยายามเอาแชตที่คุยให้ตำรวจดู เขาก็ไม่ฟัง แล้วพาไป สน. ตอนนั้นเราสติแตกแล้ว เราไม่ได้ทำอะไรผิด ฉันไม่ได้เกเรแบบเดิมแล้ว เราร้องไห้ตลอด ไม่คิดว่าแฟนเพื่อนจะคิดร้ายกับเรา เพราะเขาก็รู้ว่าเราท้องและกำลังจะเริ่มต้นชีวิตใหม่”

“แต่ตำรวจไม่เชื่อแล้ว เขาดำเนินคดีแล้วส่งศาล เราพยายามติดต่อหาแฟน พอเขามาถึงก็บอกตำรวจว่าพี่จับผมแทนได้ไหม เพราะว่าแฟนผมท้องอยู่ แต่เขาก็บอกว่าไม่ได้แล้ว วันเสาร์ตำรวจก็พาไปขึ้นศาล แล้วก็ฝากขังในเรือนจำ เพราะคดีเราประกันตัวไม่ได้”

“ตอนนั้น 6 โมงเย็นเรามาถึงเรือนจำ ก่อนเข้าไป เขาตรวจตัวทุกอย่าง ให้ถอดเสื้อผ้าทั้งหมด ตรวจภายในช่องคลอดด้วยการลุกนั่ง ทุกคนต้องทำเหมือนกัน ไม่มียกเว้นว่าเป็นคนท้อง เพราะเขาจะไม่ให้เอาอะไรเข้าไปเลย แม้แต่ยารักษา ถ้าบางคนต้องใช้ แล้วเรือนจำมีอยู่แล้วเขาก็จะไม่ให้เอาเข้าไป แต่ถ้าไม่มีบางคนต้องฝากให้ญาติเอาเข้ามาให้ในวันต่อไปแทน แต่ถ้าวันเราเข้าเรือนจำวันหยุด ญาติจะฝากได้อีกทีคือวันจันทร์”

“ระหว่างตรวจเจ้าหน้าที่ถามเราว่าท้องหรือเปล่า ฝากท้องมาหรือยัง มีใบสีชมพูไหม มันคือใบผลยืนยันว่าท้อง เพราะเขาจะได้แยกเรามาอยู่อีกห้องหนึ่ง แต่เราไม่มี เขาเลยให้เรารอผลตรวจเลือดมายืนยันก่อนถึงจะจัดเราให้อยู่ในกลุ่มคนท้องได้”

“เราเลยได้ไปอยู่ห้องรับผู้ต้องขังใหม่ในแดนแรกรับ แดนนี้จะเป็นพื้นที่รองรับผู้ต้องขังที่ศาลยังไม่ตัดสินคดี ตอนเราไปถึงคนแน่นเต็มห้อง เพราะเป็นห้องที่คนจะอัดอยู่ในนี้รอการแบ่งไปอยู่ห้องอื่นๆ ซึ่งต้องอยู่ที่นี่อย่างน้อย 1 อาทิตย์นั่นหมายความว่าถ้ามีคนอยู่ในนี้แล้ว 70 คน สมมติช่วง 1 ทุ่มมีคนเข้ามาเพิ่มอีก 10 คน ทุกคนจะมาอัดรวมกันในนี้”

“จำได้ว่าก่อนเข้าไปนอนในห้องนั้น เราได้อาบน้ำเปลี่ยนเป็นชุดหลวงที่เขาขนมาจากกระสอบให้ แล้วไปกินข้าว มื้อแรกในคุกคือแกงมันเทศ บอกตรงๆ ต้มอะไรไม่รู้เละเทะไปหมด แต่เราก็ต้องกินเพื่อลูกนั่นแหละ เสร็จแล้วก็เข้าไปห้องรับผู้ต้องขังใหม่ที่ต้องเดินขึ้นไป 3 ชั้น เขาจะแจกผ้าห่มให้ เราก็ต้องเอามาพับครึ่งเพื่อทำเป็นหมอน แต่ก็ได้เล็กกว่าหมอนขอนอีก เพราะมันไม่มีที่นอน”

“แต่นอนยังไงก็ไม่หลับ เพราะทั้งเสียงคนกรน กลิ่นเหงื่อคนใกล้ๆ ทุกคนนอนติดกัน มันแออัดมาก แล้วเราก็เครียดด้วย คิดตลอดว่าทำไมต้องเป็นฉันที่มานอนในนี้ แล้วอนาคตเราจะไปต่อยังไงดี แฟนเราล่ะจะเป็นยังไง เราใช้ชีวิตแบบนั้นอยู่หนึ่งอาทิตย์โดยไม่พูดกับใคร เพราะไม่อยากยุ่งกับใคร และไม่อยากคิดอะไรไปมากกว่านี้ จนเขาหาว่าเราเป็นแรงงานต่างด้าว”

“ก่อนมาอยู่นี่เราเพิ่งหายแพ้ท้องหนักๆ มาด้วย พอถึงเวลากินข้าวเราแทบกินไม่ได้ แต่รู้ว่าต้องกิน และต้องกินตามเวลาที่เขากำหนด อย่างตอนเย็นต้องขึ้นห้องขังตั้งแต่ 4 โมง หลังจากนั้นเราจะไม่ได้กินอะไรอีกเลย นอกจากน้ำเปล่า จนกว่าจะถึง 6 โมงเช้าของวันต่อไป ถ้าคนท้องคนไหนมีญาติก็อาจจะดีที่มีคนส่งอาหารมาบำรุงให้”

“หลังจากผ่านไปหนึ่งอาทิตย์ เจ้าหน้าที่เห็นว่าเราท้องใหญ่ เวลายืนอยู่ตรงบันไดทางผ่านไปอาบน้ำ เขาปล่อยคนออกมาพร้อมกัน ทุกคนต้องรีบๆ ไปหมด แล้วจังหวะเบียดเสียดลงบันไดจะมีคนชนเราล้ม เขาเลยทำเรื่องขอให้เรามาอยู่ห้อง 7 ซึ่งเป็นห้องพักชั้นล่างของคนท้องกับคนแก่แทน”

“หนึ่งเดือนที่อยู่ในแดนแรกรับ ทุกอย่างมันแย่ไปหมดเลย เราเครียดและพยายามไปขอยากินกับพยาบาล แต่เขาบอกว่าจ่ายยาไม่ได้ เพราะเราท้องด้วยเขาคงไม่กล้าให้”

สู่แดนปกครองและห้องรองรับคนท้อง

“หลังจากนั้นเราก็ถูกย้ายไปอยู่แดนปกครอง และถูกแยกให้มาอยู่ห้องคนท้อง ห้องนี้ดีขึ้นจากห้องเดิมหน่อย เพราะไม่อึดอัดมาก และมีผลตรวจยืนยันว่าเราท้อง ก็ได้ไปอัลตราซาวนด์กับหมอบ้าง นัดตรวจบ้าง ส่วนจิตใจก็ไม่ได้ดีขึ้นเท่าไหร่นัก มันคิดอยู่ตลอดว่าชีวิตต่อจากนี้จะเอายังไง เรายังมีความรู้สึกว่าเราไม่ผิด ไม่สมควรอยู่ตรงนี้ แล้วเราติดต่อแฟนไม่ได้แล้ว หลังจากติดต่อกันอยู่ช่วงเดือนแรก นี่อาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เครียด เพราะเราเห็นหลายๆ คนที่นี่ก็เป็นแบบเดียวกัน แม้จะพยายามทำใจไว้บ้าง แต่จะบอกว่าไม่คิดอะไรเลยก็ไม่ได้ อยู่กับลูกแค่สองคนเราจะเดินยังไงต่อ ทำยังไงให้ลูกเราอยู่ได้แบบสบายๆ มีของใช้ที่จำเป็น”

“เรานึกถึงชีวิตต่อจากนี้นะ อย่างแรกคือถ้าน้ำนมไม่มี ต้องหานมให้ลูก นมที่มีขายในเรือนจำกล่องละ 315 บาท ประมาณ 300 กรัม เด็กจะกินได้เกือบ 2 วัน ส่วนแพมเพิร์สตัวละ 10 บาท ที่เรือนจำสนับสนุนให้เลี้ยงด้วยผ้าอ้อมก็จริง แต่มันก็ต้องมีใส่บ้าง วันหนึ่งน่าจะใส่ประมาณ 4-5 แผ่น แล้วจะหาเงินให้ลูกกี่บาทเพื่อให้พอทั้งค่านมและแพมเพิร์ส”

“ข้อกำหนดของเรือนจำคือถ้าท้อง 8 เดือนจะต้องขึ้นไปอยู่สถานพยาบาลเพื่อเตรียมรอคลอด ตอนนั้นเราก็น่าจะทำอะไรไม่ได้มาก ดังนั้นเวลาของเราเหลือนิดเดียว มันเลยบีบมากที่เราจะต้องมีเงินซื้อของให้น้อง เราต้องหางานทำแล้ว ไม่ไหวก็ต้องไหว สิ่งแรกที่เราคิดคือ รับจ้างผู้ต้องขังคนอื่นๆ ซักผ้า เราคิดว่าค่อยๆ ซักไป ไม่เป็นไรหรอก”

“ก็ใช้จังหวะที่เขาปล่อยลงมาอาบน้ำก่อนคนอื่นๆ ครึ่งชั่วโมงมาซักผ้าในห้องน้ำ เพราะไม่มีที่ไหนให้ทำแล้ว เราต้องรีบจัดการตัวเอง แต่งตัว แล้วมารีบซักผ้า ปัญหาคือเราสูงกว่าบ่อน้ำไม่เท่าไหร่ แล้วเราต้องเอาท้องลงไปเพื่อจะวิดน้ำก้นบ่อมาซักผ้า แล้วยิ่งรีบท้องก็จะกระแทกกับขอบบ่อยๆ ถ้าทำเสร็จไม่ทัน เพื่อนวิ่งเข้ามาชนเราอาจจะลื่นล้มได้”

“เราคิดว่าแบบนี้ไม่ไหว ต้องหาอย่างอื่นทำ นึกถึงความสามารถเรื่องนวดของตัวเองเลยพยายามเอาออกมาใช้ แต่ไม่รู้ว่าใครจะมากล้าให้คนท้องอย่างเรานวด เพราะคนไม่ท้องแล้วนวดเป็นก็มี เราเลยพยายามคุยกับคนที่อยู่รอบๆ ตัวเราก่อน มีพี่คนหนึ่งเปิดโอกาสให้เราลองทำดู พอทำแล้วโอเค เขาเลยให้ทำเหมา 30 วัน จ่าย 1,000 บาท พอนวดได้จนครบ  เราก็ต้องขึ้นไปสถานพยาบาลเพื่อเตรียมรอคลอด”

“พอมาอยู่ตรงนี้ใจเราเข้มแข็งขึ้นนะ เพราะเรามีหวังแล้วว่าจะมีทางออกให้น้องด้วยการรับจ้างนวดนี่แหละ และที่นี่จะดีตรงที่ไม่ค่อยจำกัดเรามาก น่าจะให้เราผ่อนคลายก่อนไปคลอด มียาบำรุงให้กิน แล้วพยาบาลที่อยู่ในนั้นจะสอนให้เรานับจังหวะการเจ็บท้อง ถ้าหากถึงเวลาจะคลอดจริงๆ ต้องนับให้ได้แล้วค่อยไปบอกพยาบาลว่าเจ็บท้องคลอดแล้ว” 

“มีคืนหนึ่งที่เรานวดเสร็จ 3 ทุ่ม แล้วก็จะนอน แต่รู้สึกนอนไม่หลับ ทั้งๆ ที่เพลียมาก เลยลุกขึ้นมานับความถี่ของอาการเจ็บท้อง ภายใน 5 นาทีเราเจ็บกี่ครั้ง เจ็บครั้งละกี่วินาที เพราะว่าถ้านับไม่ถูก เราก็จะไปบอกเจ้าหน้าที่และพยาบาลว่าเจ็บท้องคลอดลูกไม่ได้ จนเที่ยงคืนมันเจ็บมากขึ้น เราเลยไปบอกพยาบาล เขาบอกว่าอาจจะคลอด รอให้ปากมดลูกเปิด 6-7 ซม.ก่อนถึงจะพาไปโรงพยาบาล แล้วก็กลับไปนอนต่อ”

“แต่เราเคยคลอดลูกมาก่อน ปากมดลูกเปิดไม่ถึง 10 ซม.เราก็คลอดแล้ว เราเลยบอกผู้ช่วยพยาบาลที่เป็นผู้ต้องขังว่าเราปวดท้อง เขาเลยเรียกพยาบาลอีกครั้ง แล้วเจ้าหน้าที่เป็นคนพาเราไปโรงพยาบาล เอาเราขึ้นรถผู้ต้องขังที่มีลูกกรง เขาจะใส่กุญแจมือเราข้างหนึ่งไว้ท้ายรถด้วย เพราะไม่ได้มีใครนั่งท้ายรถไปกับเรา”

“ถึงโรงพยาบาลประมาณตี 3 หลังจากสวนทวารแล้ว เขาเข็นเตียงเรามาไว้ตรงทางเดิน ไม่ใช่ตรงห้องรอคลอด แต่เราไม่ไหวแล้ว มันเจ็บมาก แล้วเราเจอพยาบาลพูดใส่ว่า ‘ปากมดลูกยังไม่เปิดถึง 5 ซม.เลย ถ้าอยากเบ่งก็เบ่งออกมาให้มดลูกอักเสบไปเลย’​”

“สุดท้ายเจ้าหน้าที่เลยไปช่วยคุยกับหมอว่าให้พาเราไปคลอดเลยดีกว่า พยาบาลก็พาเราเข้าไปในห้อง เราเจ็บท้องมากร้องบอกว่าไม่ไหวแล้ว พยาบาลบอกให้เราเงียบๆ ไม่เข้าใจเหมือนกันว่าทำไม แล้วเขาก็มาถามประวัติว่าเสพยาไหม เราปฏิเสธ ท่าทีของเขาก็พูดด้วยไม่ค่อยดีเท่าไหร่ เราไม่รู้ว่าเขาเจอเรื่องอะไรมา แต่เราก็ตอบไปตามความจริง”

“สักพักหมอก็เดินมาดู เห็นว่าหัวน้องเริ่มโผล่ออกมาแล้ว เราก็เบ่งสุดแรง เพราะปวดมาก จนในที่สุดน้องออกมาน้ำหนัก 3,500 กรัม ตัวใหญ่มาก หมอก็ยกลูกเรามาไว้ตรงอกเรา แล้วตัดสายสะดือ พยาบาลมาทำแผลช่องคลอดให้ต่อ เราไม่แน่ใจว่าเขาฉีดยาชาไหม แต่ความรู้สึกที่เข็มแทงเข้ามามันเจ็บ เราเลยบิดตัวแล้วร้อง สักพักพยาบาลบอกกับเราว่า ขอทำแผลให้เท่านี้ที่เหลือให้มันไปผสานกันเอง เราก็ไม่เข้าใจว่าทำไม หรือเพราะเราเป็นนักโทษหรือเปล่า”

“หลังจากนั้นเรามีเวลาอยู่โรงพยาบาลได้จนกว่าน้ำเกลือจะหมด และต้องเฝ้าดูอาการตกเลือดด้วย เขาเข็นเรามาไว้ปลายเตียงของคนป่วยในห้องพักรวม และปรับเตียงให้สูงเพื่อไม่ให้เราหนี ล็อกกุญแจไว้กับเท้าเราที่ปลายเตียง พอน้ำเกลือหมดเราก็เปลี่ยนไปใส่ชุดนักโทษกลับไปเรือนจำกับลูก”

เติบโตที่แดนปกครอง

“กลับมาที่สถานพยาบาลได้พัก 3 วัน หลังจากนั้นก็ลงมาสู้รบปรบมือที่แดนนอก เราเริ่มรับจ้างนวดเลยทันทีจนเพื่อนต้องเตือนว่าแผลยังไม่หายดี ทำไมเราทำงานเร็วจัง เราคิดว่าเราต้องรีบเก็บเงินให้น้องแหละ เพราะนักสังคมสงเคราะห์บอกว่าน้องจะอยู่กับเราได้ 1 ปี หลังจากนั้นต้องให้ญาติมารับ แต่ถ้าญาติไม่มารับจะต้องส่งไปมูลนิธิ”

“ที่เรือนจำจะมีพื้นที่ไว้ให้ฝากเด็ก เป็นพื้นที่บริเวณทางเดิน แม่ลูกอ่อนจะเข้าเวรสลับกันมาทำหน้าที่ อาบน้ำบ้าง ดูเด็กบ้าง เราก็ต้องเอาน้องไปไว้ที่นั่นในช่วงไปรับนวดหรือซักผ้า พอถึงเวลาป้อนนม ป้อนข้าว หรือตอนนอนก็จะไปรับมาอยู่ด้วย อย่างตอนเที่ยงเขาจะให้เวลาแม่ลูกอ่อนไปกินข้าวก่อนประมาณครึ่งชั่วโมง แล้วมารับลูกตอน 11 โมงครึ่งเท่านั้น วันไหนกินข้าวไม่ทันเพราะต้องทำงาน หรือบางทีเขาไม่ให้กินก่อน ก็ต้องรีบไปรับลูกก่อน และสละข้าวมื้อนั้นไป”

“คนที่มีญาติก็จะมีอาหารฝากมาให้ มีเงินฝากในระบบสำหรับใช้ซื้อของในเรือนจำได้ แต่เราไม่มีก็ต้องอาศัยอาหารกองเลี้ยง และต้องเลี้ยงลูกไปด้วย ในเมื่อเราถูกบังคับก็เลือกไม่ได้ แล้วลูกเราก็ต้องโดนบังคับไปด้วย ไม่ใช่เราคนเดียวที่ต้องอยู่ในกฎ ลูกก็ต้องถูกจำกัดเหมือนกัน เช่น เรื่องเสียง เราคงห้ามให้เด็กร้องไห้ไม่ได้ แต่เราต้องทำให้น้องหยุดร้องให้ได้ แล้วลูกเราเป็นคนไม่ยอมให้ใครอุ้ม เวลาเราไม่อยู่น้องร้องเสียงดัง หรืออย่างตอนไปยังที่นอน มีคนอยู่ร้อยกว่าคน คนอื่นก็ต้องนอนที่ของเขา บางทีเด็กก็อยากคลานเล่น แต่ก็ทำไม่ได้ เขาถูกจำกัดพื้นที่การเล่นเหมือนกัน”

“มีเหตุการณ์ระทึกขวัญเกิดขึ้นกับเราครั้งหนึ่ง เราฝากลูกไว้ห้องเด็กเหมือนทุกครั้ง วันนี้ไม่ใช่เวรเราดูแลก็ออกไปรับจ้างทำงานปกติ กลับมารับลูกตามเวลา แล้วเห็นว่าตัวน้องเขียว แต่น้องหลับ เราพยายามปลุกให้ตื่นแต่ก็ไม่ตื่น เลยรีบวิ่งไปหาพยาบาล บอกให้ช่วยลูกเราที พยาบาลคนหนึ่งก็รีบอุ้มไปดู น้องก็เริ่มตัวเขียวขึ้นเรื่อยๆ

“ที่นี่ไม่มีหมออยู่ประจำ ใครป่วยหนักๆ ถึงจะจัดรถออกไปโรงพยาบาลได้ พอน้องเริ่มตัวเขียวมากขึ้น พยาบาลคนที่อุ้มน้องเลยรีบบอกให้เจ้าหน้าที่พาไปโรงพยาบาล แล้วอยู่ๆ เจ้าหน้าที่คนหนึ่งก็เอาใบมาให้เราเซ็น ในนั้นเขียนว่า ถ้าหากเกิดอะไรขึ้นกับน้องทั้งหมดนี้จะไม่ใช่ความผิดของเจ้าหน้าที่ ตอนนั้นพอมีสติบ้าง เราอ่านแล้วไม่ยอม เราเพิ่งมารับน้องจากห้องเด็ก อยู่ดีๆ น้องตัวเขียว มันเกิดอะไรขึ้น”

“พยาบาลคนที่อุ้มไปเขาไม่สนใบเซ็นเลย รีบไปโรงพยาบาล แต่เราไม่ได้ไป จนกระทั่งเขากลับมาบอกว่าน้องไม่ได้เป็นอะไรแล้ว แค่อยากนั่งรถเล่น เพราะไปถึงโรงพยาบาลน้องอาการดีขึ้นแล้ว หมอบอกว่าน่าจะเพราะสะอึกแล้วขาดออกซิเจน”

ทางเลือกของอิสรภาพ

“หลังจากคลอดลูกได้ 2-3 เดือนเราก็พยายามติดต่อกลับไปหาแฟนผ่านเพื่อนคนหนึ่ง แล้วเพื่อนก็บอกว่าโทรไม่ติด เราเลยเขียนจดหมายหาเขา ว่า ‘ไม่มาดูลูกเหรอ ลูกหน้าตาเหมือนตัวเองมากเลยนะ’ แล้วเราก็เขียนไปตามความรู้สึกอีกว่า ‘จะมีใครก็ไม่ว่าหรอก แต่ขออย่างเดียวว่าอย่าทิ้งลูกนะ เพราะเราอยู่ตรงนี้ได้ แต่ลูกอยู่ไม่ได้ เขารับความลำบากความกดดันไม่ได้หรอก’”

“เพื่อนเราได้อ่านจดหมายก็ร้องไห้ แล้วมาเล่าความจริงว่าเขาโทรหาแฟนเราติดตั้งแต่ครั้งแรกๆ แล้ว แต่แฟนเราตอบกลับมาว่าไม่รู้จักคนชื่อนี้ เพื่อนเลยไม่อยากบอกความจริง เพราะกลัวเราเสียใจ เราร้องไห้เลย บอกกับเพื่อนว่าครั้งนี้เป็นครั้งสุดท้ายนะที่จะร้องไห้”

“เราปล่อยเขาไป ช่างมันเถอะ ในเมื่อเราก็เลือกไม่ได้แล้ว เราก็มีตัวตนของเรา ตอนนี้เหลือเวลาที่เราจะอยู่กับน้องด้วยอีกแค่ 7-8 เดือน ถ้าเรามัวแต่นั่งเสียใจกับผู้ชายคนนี้ แล้วเรากับลูกจะอยู่ยังไง ชีวิตมันลำบาก มันต้องดิ้นรน เราขอทำทุกอย่างให้ดีที่สุด ให้ลูกเราโอเคเพอร์เฟกต์เหมือนคนมีญาติเลย โดยที่ลูกเราไม่ขาด โดยที่เราไม่ขอของใช้ แล้วก็ไม่ทำให้ใครเดือดร้อนเลย เราขยันมาก ทำอะไรได้ทำ เก็บเงินเพื่อให้น้องได้มีเงินใช้”

“มีวันหนึ่งที่เรือนจำจะเชิญญาติหรือพ่อของลูกมาหาลูก เราให้เบอร์ญาติของแฟนกับเจ้าหน้าที่สังคมสงเคราะห์ไป และไม่คาดหวังด้วยว่าเขาจะมา ซึ่งตอนนั้นมีสองทางเลือกคือ ถ้าเขาไม่มา น้องก็มีสิทธิไปอยู่ที่มูลนิธิ”

“แต่วันนั้นเขาก็มาหาลูก ตอนนั้นน้องร้องไห้ใหญ่เลย เขาคงคุ้นชินกับการเห็นผู้หญิงมากกว่า และไม่คุ้นกับชุดธรรมดาแบบที่พ่อเขาใส่มา วันนั้นเราไม่ได้บอกเขานะว่าจะต้องมารับลูกไปอยู่ด้วย แต่เขาบอกกับเจ้าหน้าที่สังคมสงเคราะห์ว่าลูกเขามีพ่อ ทำไมต้องไปอยู่มูลนิธิ”

“วันที่ต้องส่งลูกไปอยู่กับเขา เราเป็นห่วงลูกนะ มันอดคิดไม่ได้ว่าเขาจะดูแลลูกได้ไหม เพราะเขาไม่เคยมีลูกมาก่อน แล้วถ้าเขามีคนรักใหม่ เขาจะดูแลลูกได้หรือเปล่า โชคดีก่อนหน้านั้นเรารู้จักกับพี่กอฟ เขาเลยให้ญาติช่วยดูแลด้วย เราเลยไว้ใจได้ว่าพ่อเขารักลูกนะ และเขาเลือกลูก”

สู่อิสรภาพ

“ตลอดเวลาที่เราอยู่ในเรือนจำโดยไม่มีน้อง เราทำงานอยู่ข้างในส่งเงินให้ลูกตลอด อย่างน้อยก็อยากดูแลเขาด้วย”

“หลังจากพ้นโทษออกมาเราไปเรียนนวดแล้วและคิดว่าจะทำอาชีพนี้ต่อในต่างประเทศ ไม่ได้ไปดึงน้องกลับมา เราคิดว่าลูกอยู่กับพ่อเขาคุ้นชินกันแล้ว ถ้าให้มาอยู่กับเราอีกน้องต้องสับสนและต้องใช้เวลาปรับตัว เราเลยให้เขาอยู่กับพ่อดีกว่า แต่แฟนเราก็พาลูกมาหา แล้วบอกว่าเขาเลิกทุกอย่างเพื่อพาลูกมาหาเราแล้ว เราจะทิ้งลูกไปที่อื่นอีกเหรอ”

“เราเลยตัดสินใจไม่ไป และอยู่กับพวกเขา พอนึกย้อนกลับไปตั้งแต่ต้น รู้สึกขอบคุณลูกเรานะ ถ้าไม่มีน้องเราคงนั่งคิดท้อไปว่าเราจะทำยังไง คงจมกับความแค้น ความโมโห ความโกรธของเราอยู่อย่างนั้น ชีวิตเราคงเครียดทุกวัน เราคงไม่ปล่อยวาง” 

“แม้ว่าสาเหตุที่ทำให้เรามาอยู่ในคุกกับลูกเพราะความไว้ใจเพื่อน แต่พอถึงจุดหนึ่งแล้ว เราไม่คิดอยากจะแก้แค้นเขาเลย ตอนนั้นมันคิดแค่ว่าต้องสู้เพื่อลูก ถ้าเรามัวแต่คิดอย่างนี้ เราก็ไม่มีแรงจะทำอะไร เรามัวแต่นั่งเสียใจว่าทำไมฉันต้องโดน ทำไมฉันต้องเจอ แล้วถ้าเรามองไปที่ลูก แล้วเขาทำอะไรผิด ทำไมเขาต้องเจอ เขาไม่ได้รู้เรื่องกับเรา แต่ถามว่าลืมไหม ไม่เคยลืมความเจ็บนี้เลย”

The post “ความไว้ใจนำพาฉันไปติดคุกกับลูก” วันที่หญิงท้อง 5 เดือนต้องกลายเป็นนักโทษเรือนจำ​ appeared first on a day magazine.