เมื่อพูดถึงภูติ ผี ปีศาจ จากโลกฝั่งตะวันตกสักตัวหนึ่ง ทุกคนนึกถึงตัวไหนกัน?
เชื่อว่าคงมีจำนวนไม่น้อย ตอบกันอย่างพร้อมเพรียงว่า ‘แฟรงเกนสไตน์ (Frankenstein)’ หนึ่งในปีศาจสุดอมตะตลอดกาลที่ไม่ว่าจะผ่านมากี่ยุคกี่สมัย จะกลับมาทำซ้ำอีกกี่รอบ ก็ยังคงเป็นปีศาจที่หลายคนชื่นชอบ และยกให้เป็นปีศาจที่มีความน่ากลัวมากที่สุดตัวหนึ่งแน่นอน
และสำหรับใครที่เป็นแฟนแฟรงเกนสไตน์ เตรียมตัวกันให้พร้อม เพราะมันจะกลับมาอีกครั้งใน Frankenstein (2025) ผลงานกำกับโดย กิเยร์โม เดล โตโร (Guillermo del Toro) ผู้นำตำนานความน่ากลัวกว่า 200 ปี ให้กลับมาโลดแล่นบนจออีกครั้ง นำแสดงโดย ออสการ์ ไอแซก (Oscar Isaac), เจค็อป เอลอร์ดี (Jacob Elordi), และ มีอา โกธ (Mia Goth) ซึ่งเป็นการนำตัวละครสุดอมตะของแมรี่ เชลลีย์ (Mary Shelley) มานำเสนอ พร้อมด้วยการตีความและขยายความอสุรกายตัวนี้อีกครั้ง เพื่อให้ผู้ชมได้เห็นอีกมุมมองหนึ่งของแฟรงเกนสไตน์ที่เราอาจไม่เคยเห็นที่ไหนมาก่อน
ครั้งนี้เราไม่ได้มาพูดถึงตัวหนังที่กำลังจะเข้าฉาย แต่จะขอมาพูดถึง ‘Gothic Horror’ ธีมหลักสำคัญของแฟรงเกนสไตน์ ซึ่งถือเป็นประเภทหนึ่งของนวนิยายแนวสยองขวัญที่ได้รับความนิยมมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
ซึ่งความน่ากลัวสไตล์กอทิกนี่แหละคือแก่นสำคัญที่ทำให้ตัวละครอย่างแฟรงเกนสไตน์ก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในปีศาจที่ผู้คนหวาดกลัวมากที่สุด แถมยังทำให้เจ้าอสุรกายตัวนี้กลายเป็นที่จดจำแก่คนทั่วโลก แม้จะไม่ได้อยู่ในวงการหนังสือหรือภาพยนตร์สยองขวัญก็ต้องคุ้นหูหรือรับรู้ถึงความน่ากลัวของแฟรงเกนไสตน์กันมาอย่างแน่นอน
ด้วยความที่ควันหลงวันฮาโลวีนที่ยังไม่จางหายนี้ เราจึงขอพาทุกคนไปร่วมกันสำรวจแง่มุมความเป็น Gothic Horror ในแฟรงเกนสไตน์กัน ว่ามันมีความเป็นปีศาจสไตล์กอทิกอย่างไร แล้วอะไรประกอบสร้างให้มันกลายมาเป็นอสุรกายที่น่ากลัวได้ขนาดนี้กัน
Gothic Horror คืออะไร
เมื่อพูดถึงคำว่า ‘กอทิก’ หรือ ‘Gothic’ เชื่อว่าหลายคนน่าจะนึกถึงสถาปัตยกรรมสไตล์กอทิก หนึ่งในสไตล์การออกแบบที่ได้รับความนิยมในช่วงยุคกลางของยุโรป ซึ่งหากจะเข้าใจเช่นนี้ก็ไม่ได้ผิดแต่อย่างใด ทว่ากอทิกที่เราจะพูดถึงกันในวันนี้ไม่ใช่สไตล์ศิลปะ หากแต่เป็นประเภทของวรรณกรรมด้วยเช่นกัน
วรรณกรรมแนวกอทิก เป็นงานเขียนแนวสยองขวัญที่เกิดขึ้นมาราวๆ ปี ค.ศ. 1780 และเริ่มได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นแนวเขียนหนึ่งของวรรณกรรมอย่างชัดเจนในช่วงศตวรรษที่ 19 โดยมีองค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ การสร้างบรรยากาศและฉากหลังที่อบอวลไปด้วยความลึกลับ เต็มไปด้วยความหวาดกลัว ใช้ภัยคุกคามเหนือธรรมชาติเป็นแก่นเรื่อง รวมถึงการนำเสนอภาพของอดีตที่รุกรานปัจจุบัน
ทั้งนี้คำว่า ‘กอทิก’ ทั้งในมิติของวรรณกรรมและศิลปะ ต่างก็มีความเชื่อมโยงกันในแง่ของการที่นิยายแนวนี้ มักมีฉากหลังเป็นซากปรักหักพัง โบราณสถาน ปราสาทเก่า โบสถ์ มหาวิหาร หรือกระทั่งสุสาน ซึ่งในยุโรปยุคกลาง สิ่งเหนือธรรมชาติมักผูกโยงกับสถานที่เหล่านี้ด้วยเช่นกัน ดังนั้น การที่วรรณกรรมแนวนี้ถูกเรียกว่า นิยายแนวกอทิก จึงมาจากการสืบทอดภาพจำของสถาปัตยกรรมกอทิกและบรรยากาศอันลี้ลับนั่นเอง
นอกจากเอกลักษณ์ด้านการใช้ฉาก บรรยากาศ และสถานที่แล้ว นิยายแนวกอทิกยังนิยมนำเสนอโครงเรื่องที่เน้นการสำรวจเบื้องลึกของจิตใจมนุษย์ โดยใช้เหตุการณ์น่าสยดสยองต่างๆ ภายในเรื่องเป็นสัญลักษณ์เชิงเปรียบเทียบ เพื่อสะท้อนภาพปัญหาบางอย่างที่แฝงอยู่ในสังคม แถมตัวเนื้อเรื่องมักมีโครงสร้างที่ซับซ้อนและใช้การเล่าเรื่องซ้อนเรื่องเล่า ซึ่งช่วยเพิ่มมิติและความขลังของเนื้อเรื่องให้คนอ่านอยากติดตามต่อด้วย
เหล่านี้คือภาพรวมหลักๆ ของ นิยายแนวกอทิก หรือ Gothic Horror ทั้งนี้ทั้งนั้น ปัจจุบันคำว่ากอทิก ถูกนิยามอย่างกว้างมาก บางครั้งแค่วรรณกรรมที่มีฉากหลังและบรรยากาศที่หลอน ลึกลับ และเหนือจริง ก็ถูกจัดหมวดหมู่เป็นกอทิกแล้ว
มองความเป็น Gothic Horror ผ่านแฟรงเกนสไตน์
หลังจากพาทุกคนไปรู้จักกับความเป็น Gothic Horror คร่าวๆ กันแล้ว ก็ขอพาทุกคนมาดูกันต่อว่าความเป็นกอทิกถูกสะท้อนออกมาผ่านแฟรงเกนสไตน์ทั้งในแง่ที่เป็นตัวละครในงานเขียนของแมรี่ เชลลีย์ ตลอดจนในเวอร์ชันภาพยนตร์ที่กำลังจะเข้าฉายนี้อย่างไรบ้าง?
แต่ก่อนอื่นอยากขอแวะถามทุกคนสักนิด เมื่อพูดถึงปีศาจอย่าง แฟรงเกนสไตน์ ทุกคนนึกสิ่งใดกัน?
เชื่อว่าจำนวนไม่น้อยนึกถึงความน่ากลัวและน่าสยดสยองของมันในฐานะอสุรกายที่ถูกประกอบร่างขึ้นมาจากซากศพมากมายโดย ดร.วิกเตอร์ แฟรงเกนสไตน์ นักวิทยาศาสตร์สติเฟื่อง ผู้หวังคืนชีพศพ ผ่านการทดลองที่ทั้งบ้าคลั่งและทะเยอทะยานเกินกว่ามนุษย์ทั่วไป จนสุดท้ายมันก็ได้กลายเป็นหนึ่งในนิยามของความเป็นปีศาจอย่างที่เรารู้จักกันในทุกวันนี้
ถ้าใครเคยอ่าน แฟรงเกนสไตน์ ฉบับนิยาย หรือแม้แต่ได้รับชมตัวอย่างของภาพยนตร์กันไปแล้ว คงจะสัมผัสได้ถึงความมืดมนของบรรยากาศและฉากหลัง ที่เหมือนพาเราหลุดเข้าไปในอีกโลกหนึ่งที่เต็มไปด้วยความน่ากลัว จนทำให้เรารู้สึกหวาดระแวงอย่างไม่รู้ตัว ไม่ว่าจะเป็นฉากภูเขาน้ำแข็งในตอนเปิดเรื่อง ห้องทดลองรกร้างที่เต็มไปด้วยวัตถุชวนสยองขวัญ และหอคอยเก่าที่ตั้งตระหง่านอยู่ท่ามกลางพายุฝน ทุกองค์ประกอบล้วนช่วยสร้างความรู้สึกอึดอัดและความสยดสยองให้แก่ผู้อ่านและผู้ชมไม่น้อย
อีกทั้งการใช้หอคอยร้างเป็นฉากหลัก ซึ่งเป็นสถานที่ต้นเหตุของเรื่องราวทั้งหมดนั้นยังสะท้อนถึงองค์ประกอบความเป็น Gothic Horror ได้เป็นอย่างดี เนื่องจากหอคอยถือเป็นหนึ่งในสถาปัตยกรรมสำคัญในยุคกลาง มักถูกสร้างขึ้นมาพร้อมกับประสาทหรือป้อมปราการ เพื่อใช้สำหรับเฝ้ายามและสังเกตการณ์อาณาบริเวณโดยรอบ ซึ่งผูกโยงกับความเป็นกอทิกตามที่ได้กล่าวไปข้างต้นด้วย
นอกจากฉากและบรรยากาศอันแสนทะมึน ชวนให้ขนลุก และความน่ากลัวในการเป็นสิ่งเหนือธรรมชาติของมัน ซึ่งบ่งบอกถึงความเป็น Gothic Horror ได้อย่างชัดเจนแล้ว หากมองให้ลึกลงไป ปีศาจอย่างแฟรงเกนสไตน์ คือผลลัพธ์ของความทะเยอทะยานของมนุษย์ ผู้มีจิตใจเต็มไปด้วยความเย่อหยิ่งและความหลงใหลในอำนาจ ซึ่งตัวของ ดร.แฟรงเกนสไตน์จึงเป็นภาพสะท้อนของมนุษย์ธรรมดาผู้ต้องการจะก้าวขึ้นอยู่เหนือธรรมชาติ จนนำไปสู่โศกนาฏกรรมที่แม้แต่ตัวเขาเองจะคาดเดาได้
คงจะไม่ผิดนักหากจะกล่าวว่า แก่นหลักที่สำคัญของวรรณกรรมชิ้นนี้ เป็นมากกว่าการนำเสนอความน่ากลัวของปีศาจแฟรงเกนสไตน์ หากแต่เป็นการสำรวจจิตใจเบื้องลึกของมนุษย์คนหนึ่ง ผู้เต็มไปด้วยความไม่สมบูรณ์แบบ ตลอดจนสะท้อนภาพของการกระทำที่ขัดแย้งต่อศีลธรรม ซึ่งทั้งหมดนี้ต่างก็เป็นธีมหลักของ Gothic Horror ที่ต้องการจะสื่อสารให้ผู้ที่ได้อ่านหรือได้ชมรับรู้เรื่องราวของตัวละครนี้
ท้ายสุดแล้ว แฟรงเกนสไตน์รวมถึงอีกหลากหลายตัวละครในวรณกรรมแนวกอทิก ก็อาจไม่ใช่ปีศาจโดยกำเนิด เพียงแต่พวกเขาถูกทำให้เป็นปีศาจโดยมนุษย์ด้วยกันเองต่างหาก
ฉะนั้นแล้ว แฟรงเกนสไตน์ ไม่ว่าจะในเวอร์ชันนิยายต้นฉบับของแมรี่ เชลลีย์ หรือในฉบับภาพยนตร์ที่ถูกสร้างซ้ำครั้งแล้วครั้งเล่า ล้วนสะท้อนภาพความเป็น Gothic Horror ได้อย่างชัดเจน ทั้งในด้านบรรยากาศอันมืดมน ความหลอนที่แฝงไปด้วยความเศร้า และการตั้งคำถามต่อขีดจำกัดของมนุษย์ สิ่งเหล่านี้คือหัวใจสำคัญที่ทำให้แฟรงเกนสไตน์ ยังคงหลอกหลอนผู้คนได้ไม่ว่าจะผ่านมากี่ยุคสมัย
อ้างอิงจาก
