ก่อนจะถึงวันเลือกตั้ง มีอีกสถานที่ที่ร้อนไม่แพ้กัน นั่นคือ ‘เวทีดีเบต’ ของสื่อหลายสำนักที่งัดทุกโจทย์ ทุกกระบวนท่า พาเหล่าแคนดิเดตนายกรัฐมนตรี รวมถึงผู้ช่วยหาเสียงของแต่ละพรรคการเมืองมาร่วมโต้วาทีกัน ซึ่งหลายคนก็น่าจะได้ดู ได้ฟังกันแล้วว่าแต่ละพรรคมีนโยบาย วิสัยทัศน์ มีจุดยืน หรือมีความคิดเห็น เกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาต่างๆ ของประเทศ และจะนำพาประเทศไปยังไง

แน่นอนว่าประชาชนคนธรรมดาอย่างเราๆ ที่ได้ดูดีเบตก็ต้องมีแคนดิเดตนายกรัฐมนตรีที่ชื่นชอบและเชียร์ในใจอยู่แล้ว ว่าอยากให้ใครมาบริหารประเทศ จากสิ่งที่นำเสนอบนเวที และต้องใช้วิจารญาณวิเคราะห์กันไปว่าใครใช่ ไม่ใช่ 

แต่มีคนที่เชียร์ ก็ต้องมีคนที่ไม่ได้เชียร์ หลายครั้งเวลาดูดีเบต เราก็มัก ‘หัวร้อน’ กับบางคน บางพรรค บนเวที ที่มีความคิดเห็นที่ฟังแล้วต้อง ‘หาาาาาาาา’ จนหลายครั้งต้องส่ายหน้า หรืออยากปารีโมตใส่ทีวีให้พังๆ ไป เพราะหงุดหงิดกับ ‘มุมมอง’ และ ‘ตรรกะ’ ที่ไม่ตรงกัน

แต่ในเมื่อคนมันอยากดูนี่นา แถมหลายเวทีก็น่าฟังจริงๆ แล้วจะทำยังไงดี ให้การดูดีเบตมีประโยชน์มากกว่าจบลงด้วยอาการหัวร้อนจนต้องพังทีวีล่ะ?

ใจเย็นก่อน ดีเบตไม่ใช่การคุยจริง

ดีเบตหลายเวทีถูกออกแบบมาเพื่อให้แคนดิเดตแต่ละพรรคมาร่วมแสดงนโยบายและวิสัยทัศน์ก็จริง แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าในยุคแห่งยอดวิว ยอดแชร์ ในปัจจุบัน ดีเบตหลายเวทีก็ถูกออกแบบทั้งโจทย์ คำถาม และการเชิญแขก มาเพื่อ ‘ให้เกิดภาพขัดแย้ง’ เมื่อแคนดิเดตแต่ละคนที่มีบุคลิกต่างกันและมีจุดยืนต่างกันในแต่ละประเด็น เกิดการโต้เถียง ขัดจังหวะ หรือใช้น้ำเสียงกันรุนแรงในจอ สมองคนเราซึ่งถูกตั้งค่าให้จริงจังกับการทะเลาะ จึงคิดว่านี่คือการขัดแย้งกันจริงและดึงอารมณ์ออกมาร่วม ยิ่งเป็นเรื่องการเมืองที่คนส่วนใหญ่ ‘เลือกข้าง’ แล้ว ก็ย่อมต้องหัวร้อนกับพรรคคู่แข่ง 

ดังนั้น ก่อนดูดีเบต ลองเตือนตัวเองว่า นี่คือเวทีประชันที่มีหลายปัจจัยมาเกี่ยวข้อง ไม่ใช่การพูดคุยกันจริงๆ เพื่อหาทางออกของประเทศ (ซึ่งการคุยดีลต่างๆ ล้วนอยู่เบื้องหลังเวทีทั้งสิ้น) 

เชียร์ดีเบตไม่ใช่เชียร์กีฬา

นึกถึงเวลาเชียร์กีฬา เราอินกับมันแค่ไหน นั่นแหละ เมื่อเรา ‘เชียร์’ สมองเราจะมองโลกแบบ ‘แพ้ – ชนะ’ และมีโอกาสที่จะเกิด ‘In – Group และ Out – Group Bias’ หรือการเลือกปฏิบัติแบบ ‘พวกแก – พวกฉัน’ จนตีความทุกคำพูดและการกระทำของฝั่งที่เราเชียร์ว่าดี ส่วนอีกฝั่งน่าหงุดหงิด ซึ่งทำให้เราโกรธง่ายโดยอัตโนมัติ เพราะสมองจะเชื่อมเราเข้ากับคนที่เราเชียร์ หากเขาพูดแย่เท่ากับเราแพ้ เหมือนทีมที่เชียร์แพ้แล้วเรารู้สึกแพ้ตาม ทั้งที่จริงเราไม่ได้ลงแข่งสักหน่อย

ดังนั้นเวลาดูดีเบตลองเปลี่ยนบทบาทจากคนเชียร์เป็นกรรมการสักครั้ง เพื่อดูว่าคนที่เราเชียร์ตอบตรงคำถามมั้ย ใช้เหตุผลหรือหลบประเด็น ใช้อารมณ์แทนข้อมูลหรือเปล่า เหมือนเป็นการเปิดสมองส่วนเหตุผลมากกว่าวงจรอารมณ์

อย่ารับมาเป็นเรื่องของเรา

อย่างที่บอกว่าแคนดิเดตหรือนักการเมืองหลายคนมีบุคลิก เจตนารมณ์ หรือจุดยืนที่แตกต่างกันไป ขณะที่เราคุ้นชินกับคำว่า ‘การเมืองน้ำเน่า’ ก็เพราะเหตุผลจากนักการเมืองหลายคนที่มักใช้การเหมารวม การสร้างศัตรู การสร้างวาทกรรม หรือภาษาเพื่อแบ่งฝักแบ่งฝ่าย พอเป็นเช่นนี้ สมองเรามักแปลความหมายว่า ‘นักการเมืองกำลังพูดถึงเรา’ ซึ่งเกิดจาก Personalization bias หรืออคติจากการปรับให้เป็นส่วนตัว ทำให้เรารู้สึกถูกดูถูกไปด้วย โมโหแทนกลุ่ม และอยากปกป้องตัวตนโดยอัตโนมัติ 

สิ่งที่ควรทำคือตั้งสติเวลาดูดีเบต และบอกกับตัวเองว่า มันคือภาษาการหาเสียง ไม่ใช่คำพูดถึงตัวเรา เพื่อสร้างระยะห่างทางอารมณ์เข้าไว้ แม้มันจะยากก็ตาม

ไม่ต้องดูทุกเวทีก็ได้

ตอนนี้สื่อใหญ่หลายเจ้าทำเวทีดีเบตแข่งขันกันแทบไม่เว้นวัน ผลคือมีดีเบตให้ดูทางออนไลน์ทุกวัน บางวันก็สองสามเวที แต่ละพรรคก็ต้องส่งคนไปร่วมให้ได้มากที่สุด เพื่อให้ประชาชนเห็นหน้าค่าตา เห็นนโยบาย ทัศนคติ หลายคนที่ติดตามการเมืองมากๆ ก็ย่อมอยากดูการประชันวิสัยทัศน์ แต่ประเด็นคือบางคนก็เลือกดูมันให้หมดเลยทุกเวที ถามว่าผิดไหม ก็ไม่ผิด แต่อย่าลืมว่าการดูดีเบตก็ส่งผลต่อกลไกทางอารมณ์ เพราะแต่ละเวทีก็คงมีสิ่งที่ให้หงุดหงิดต่างกันไป พอยิ่งดูเยอะ อารมณ์โกรธก็ยิ่งสะสม เพราะระบบประสาทไม่มีเวลาพัก กลายเป็นความเหนื่อยล้าทวีคูณไปอีก ทางที่ดี เลือกดูบางเวทีที่สนใจจริงๆ ก็พอ หรือเลือกดูจากประเด็นการดีเบตที่น่าสนใจก็ได้ จะได้ไม่เกินปริมาณที่สมองรับไหว

ดูจบก็จบไม่ต้องเลื่อนฟีดต่อ

หลายครั้งดีเบตจบ แต่คนไม่จบ เพราะหลังดูดีเบตเสร็จ ไม่ง่ายเลยที่เราจะไม่ไปเปิดเช็กฟีดแบ็กตามหน้าสื่อโซเชียลว่าเป็นยังไงบ้าง ซึ่งนั่นก็เป็นการเปิดโอกาสให้เรามีอารมณ์หงุดหงิดรอบสอง รอบสาม เพราะระบบประสาทเรายังคงเปิดค้างอยู่ ยิ่งเผลอไปอ่านคอมเมนต์เห็นต่าง ก็อาจยิ่งโมโหเข้าไปอีก ดังนั้นเป็นไปได้หลังดูดีเบตจบ ลองปิดจอ ลุกเดิน ยืด ฟังเพลง หรือทำอะไรที่ผ่อนคลายดู เพื่อให้ร่างกายบอกสมองว่า ‘ปลอดภัยแล้วนะ’

แน่นอนว่าการเมืองเป็นเรื่องใหญ่ เพราะมันเกี่ยวพันกับชีวิตทุกคน และการเลือกผู้แทนที่จะมาทำหน้าที่บริหารประเทศเป็นสิ่งที่ต้อง ‘คิด’ และ ‘เลือก’ ให้ดี ซึ่งหนึ่งในพื้นที่ที่เราสามารถตามดู ‘ว่าที่’ ผู้แทนเหล่านี้ในช่วงบรรยากาศเลือกตั้งได้ก็จากเวทีดีเบตนี่แหละ เพราะมันคือพื้นที่ที่เปิดโอกาสให้ได้แลกเปลี่ยน ถกถาม และหาคำตอบร่วมกัน

แต่อย่าลืมว่าในมุมหนึ่ง ดีเบตก็คือเวทีทองที่ให้นักการเมืองมาประชาสัมพันธ์ตัวเอง เราแค่ต้องรู้เท่าทันมัน และไม่ปล่อยให้การประชันกันบนเวทีของนักการเมืองมาควบคุมอารมณ์เราได้ แต่ใช้โอกาสนี้เป็นส่วนหนึ่งในการตัดสินอย่างมีสติและมีเหตุผลว่า ใครที่เราควรเลือกและใครที่ไม่ควรให้ประเทศไปตกอยู่ในมือ

The post ‘ดูดีเบตการเมืองทีไรอารมณ์พังตลอด’ เมื่อคนมันอินจนคิด ว่าอยู่บนเวทีซะเอง ทำยังไงให้การดูดีเบตไม่จบลงด้วยการพังทีวี appeared first on a day magazine.

ประโยคนี้อาจฟังดูปกติ แต่มันอาจแปลกๆ หากภาพตรงหน้านั้น คุณตาที่ว่าไม่ได้สะดุดล้มหรือนั่งปูผ้าขายของแบกะดิน แต่เป็นคุณตาที่กำลังก้าวเดินอย่างเชื่องช้าริมถนนคนเดียว

หากคุณตารับรู้ อาจคิดในใจว่า ‘กูเดินปกติ มาสงสารอะไร’

แต่นั่นแหละ เชื่อว่าในบางครั้งหลายคนอาจเคยเกิดความรู้สึกเช่นนี้ คือสงสาร เห็นอกเห็นใจ ห่วงใยในความเดือดร้อนของผู้อื่น และเกิดอยากช่วยเหลือขึ้นมา โดยเฉพาะคนชราและเด็ก ทั้งที่บุคคลที่เราเห็นนั้น อาจไม่ได้ทุกข์ร้อนอะไรเลย

แท้จริงแล้ว ความรู้เช่นนี้เป็นจิตวิทยาในเชิงลึกของมนุษย์ เพราะความสงสารเกิดจากความเห็นอกเห็นใจและความรู้สึกไร้ทางช่วย จึงทำให้เราเศร้า หนักใจ อารมณ์หม่นโดยไม่รู้ตัว ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่หลายคนมักเหนื่อยล้าจากความรู้สึกสงสารที่เกิดขึ้นมาบ่อยๆ

อย่างไรก็ตาม แม้ความรู้สึกสงสารจะเกิดจากความหวังดี แต่หลายครั้งมันก็เป็นการลดทอนศักดิ์ศรีของอีกฝ่ายโดยไม่ตั้งใจ และทำให้เผลอมองอีกฝ่ายเป็น ‘คนที่น่าสงสาร’ มากกว่ามนุษย์คนหนึ่ง ซึ่งก็เป็นอีกเหตุผลที่ทำให้คนที่ถูกมองว่าน่าสงสารรู้สึกไม่สบายใจ 

เช่นนั้นแล้ว มาลองทำความเข้าใจกันสักหน่อยว่า ความสงสารมาจากไหน แล้วทำไมมันเกิดบ่อยเวลาเห็นคนแก่และเด็ก

สมองกระตุ้นอัตโนมัติ

หากมองผ่านเลนส์ของจิตวิทยาในการวิวัฒนาการ มนุษย์เราอยู่รอดมาได้เพราะดูแลและปกป้องผู้ที่ไม่สามารถดูแลตัวเองได้ เมื่อเห็นเด็กอันเป็นภาพของผู้ที่ยังไม่สามารถเอาชีวิตรอดได้ด้วยตัวเอง หรือผู้สูงอายุที่อาจสูญเสียความแข็งแรง ความคล่องตัว สุขภาพที่ถดถอย จึงอาจไปกระตุ้นระบบลิมบิก (Limbic System) ซึ่งเป็นกลุ่มโครงสร้างในสมองส่วนลึกที่ทำงานร่วมกันในการควบคุมอารมณ์ แรงจูงใจ ความจำ และพฤติกรรมที่จำเป็นต่อการอยู่รอด ที่มีการตอบสนองอย่างรวดเร็ว และคอยตรวจจับความเปราะบาง การพึ่งพาผู้อื่น และความเสี่ยง ทำให้เกิดความรู้สึกอัตโนมัติ เช่น ความห่วงใยและสัญชาตญาณในการช่วยเหลือ ซึ่งทั้งหมดนี้จะเกิดขึ้นก่อนที่เราจะทันคิดอย่างมีเหตุและผล

Baby Schema และความเอ็นดู

แนวคิด Baby Schema หรือ Kindchenschema เกิดขึ้นโดยนักจิตวิทยาและนักชาติพันธุ์วิทยา คอนราด ลอเรนซ์ (Konrad Lorenz) ที่อธิบายว่าลักษณะทางกายภาพบางอย่างจะกระตุ้นสัญชาตญาณการดูแล เช่น ดวงตากลมที่สื่อถึงความไร้เดียงสา ขนาดตัวที่เล็กสื่อถึงความอ่อนแอทางร่างกาย หรือใบหน้ากลมสื่อถึงวัยเยาว์และการพึ่งพา ซึ่งแทบจะเป็นลักษณะของเด็ก โดยลักษณะเหล่านี้จะกระตุ้นสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับความเอ็นดูและการดูแล ทำให้เราให้ความสนใจ รู้สึกอบอุ่นทางอารมณ์ และอยากปกป้องโดยไม่รู้ตัว นี่แหละคือเหตุผลว่าทำไมเราถึงชอบสงสารเด็ก แม้จะไม่รู้จักกันมาก่อนเลยก็ตาม (ยกเว้นเด็กในอีกความหมายนะ)

กระจกสะท้อนอดีตและอนาคต

ความสงสารมักมาพร้อมกับการสะท้อนตัวตนของเราเอง เด็กสะท้อนอดีตของเรา ช่วงเวลาที่เคยเปราะบาง ต้องพึ่งพาคนอื่น หรืออาจเคยไม่ได้รับการดูแลอย่างที่ควร ขณะที่คนแก่สะท้อนอนาคตของเรา ซึ่งเต็มไปด้วยเรื่องความชรา ความอ่อนแรง และความไม่แน่นอนของชีวิต หลายครั้งเมื่อเห็นคนแก่หรือเด็ก ความสงสารที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่แค่ความรู้สึกที่มีต่อพวกเขา แต่เป็นความรู้สึกต่อตัวเราเองในช่วงเวลาต่างๆ ของชีวิตที่ซ้อนทับ

ความไม่เท่าเทียมของอำนาจ

การรับรู้ถึงความไม่สมดุลของอำนาจก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เกิดความรู้สึกสงสาร เด็กและคนแก่ส่วนใหญ่มักมีทางเลือกน้อยกว่า ควบคุมชีวิตได้น้อยกว่า และต้องพึ่งพาการตัดสินใจของคนอื่น ขณะที่มนุษย์ก็มี ‘ความไว’ ต่อความไม่ยุติธรรม เมื่อเราเห็นใครบางคนที่อำนาจในการกำหนดชีวิตน้อยกว่าเรา ความสงสารจึงเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ แน่นอนว่าในเรื่องนี้ไม่ใช่แค่เด็กหรือคนแก่ แต่อาจหมายรวมถึงทุกคนที่ได้รับผลกระทบจากความไม่เท่าเทียม อันอาจก่อให้เกิดความรู้สึกสงสารคนเหล่านั้นตามมา

วัฒนธรรมที่ตอกย้ำความสงสาร

ไม่ใช่แค่เรื่องในเชิงชีววิทยาเท่านั้น แต่ ‘สังคม’ ก็เป็นหนึ่งในเหตุผลของอารมณ์สงสาร เพราะหลายวัฒนธรรมปลูกฝังแนวคิดที่ว่าเด็กต้องได้รับการปกป้อง ผู้สูงอายุควรได้รับความเคารพ และการเพิกเฉยต่อคนเหล่านี้เป็นสิ่งไม่ถูกต้อง เหมือนที่เราได้ยินมาตั้งแต่เด็กๆ ว่า ต้องใจดีกับเด็กและช่วยเหลือผู้สูงอายุ ดังนั้น เมื่อโตมาในสังคมที่ให้ค่านิยมเช่นนี้ และเห็นเด็กกับคนแก่ นอกจากเชิงจิตวิทยาหรือระบบในสมอง ความรู้สึกผิดและความรู้สึกรับผิดชอบทางศีลธรรมจึงผสมเข้ากับความสงสาร จนทำให้อารมณ์เช่นนี้ชัดเจนขึ้น

แท้จริงแล้ว การรู้สึกสงสารคนแก่และเด็ก (หรือคนทั่วไป) ไม่ใช่เรื่องที่ผิด เพราะนั่นหมายถึงว่าเรามีความอ่อนไหวทางอารมณ์ รับรู้ถึงความเปราะบางของมนุษย์ และระบบความเห็นอกเห็นใจยังไม่ผิดเพี้ยน

หากแต่สิ่งสำคัญคือไม่ใช่การกำจัดความสงสารออกไป แต่คือการเปลี่ยนมันให้กลายเป็นความเมตตา เพราะนั่นคือหนทางของการมองเห็นศักดิ์ศรีและความเท่าเทียมที่มีต่ออีกฝ่าย ไม่ใช่การลดคุณค่าโดยมองว่าพวกเขาอ่อนแอ

The post ‘ทำไมเห็นเด็กกับคนแก่แล้วรู้สึกสงสาร’ จิตวิทยาว่าด้วยความเห็นใจ ‘ความมโน’ ที่อาจลดทอนคุณค่าผู้อื่นแบบไม่รู้ตัว appeared first on a day magazine.

เมื่อถึงปีใหม่ หลายคนวาดฝันความตั้งใจว่าทุกอย่างต้องดีขึ้น แม้การตั้งเป้าหมายที่ชัดเจนและหนักแน่นจะเป็นสิ่งที่ดี แต่อย่าลืมว่าเราเองก็เพิ่งผ่านพ้นหนึ่งปีที่หนักหน่วงด้วยความพยายามมานาน ในมุมหนึ่ง ปีใหม่จึงเป็นจุดประกาศตัวของการเติบโต และเต็มไปด้วยเสียงดังจากรอบข้างที่บอกว่าต้องดีกว่าเดิม หรือไปให้เร็วกว่าเดิม 

แต่ในยุคสมัยที่ทุกอย่างถูกแชร์ได้ง่ายผ่านโลกโซเชียล จึงเป็นเรื่องไม่ง่ายในการโฟกัสแค่ความตั้งใจของตัวเอง โดยไม่เปรียบเทียบกับคนอื่นๆ 

นั่นอาจนำมาซึ่งความตั้งใจที่มากเกินไป จนกลายเป็น ‘น้ำหนัก’ ที่มากดทับ แปรสภาพเป็นความกดดันว่า ‘ต้อง’ ทำให้ได้แทน เพราะไม่เช่นนั้นจะเติบโตแข่งกับคนอื่นๆ ไม่ทัน

ทุกวันนี้หลายคนจึงเลือกต้อนรับปีใหม่ด้วยความเรียบง่ายกว่า จึงมีศัพท์เรียกว่า ‘Soft Resolution’ อธิบายคือความตั้งใจเปลี่ยนชีวิตแบบไม่ต้องฝืน

Soft Resolution อาจไม่ใช่คำสัญญาว่าจะกลายเป็นคนใหม่ แต่มันคือการตัดสินใจเลิกใช้แรงกดดันเป็นเครื่องมือในการผลักดัน เป็นความตั้งใจที่ไม่บังคับตัวเอง ไม่ใช่เป้าหมาย ไม่ใช่สัญญา ไม่ใช่ลิสต์ที่ต้องทำให้สำเร็จแต่คือ ‘ท่าที’ ที่เรามีต่อตัวเอง ซึ่งจะเป็นความแข็งแรงที่อยู่ได้นานกว่า

แล้วคำอธิบายของ Soft Resolution มีอะไรบ้าง?

เปลี่ยนจาก ‘ต้อง’ เป็น ‘อยาก’

ในทางจิตวิทยาบอกว่ามนุษย์จะเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่า เมื่อแรงจูงใจมาจากภายใน อย่าลืมว่าเราเพิ่งผ่านความเหนื่อยล้าในปีที่ผ่านมา ทรัพยากรทางจิตใจของเราอาจลดลงมาก การตั้งเป้าใหญ่แบบ ‘แข็ง’ เช่น ต้องตื่นเช้า ต้องเก่งขึ้น ต้องดีพอ ต้องใช้พลังควบคุมตัวเองอย่างมาก แต่ Soft Resolution คือการทำงานสอดคล้องกับพลังที่เหลืออยู่โดยไม่ต้องฝืน และเปลี่ยนคำว่า ‘ต้อง’ เป็น ‘อยาก’ เช่น อยากรู้สึกแบบไหนมากขึ้น อะไรที่อยากรักษาไว้ อะไรที่อยากปรับ เมื่อสมองรู้สึกว่ามีอิสระ การเปลี่ยนแปลงจะไม่ต่อต้านเรา

อารมณ์นำพฤติกรรม

สิ่งที่เรียกว่าพฤติกรรมไม่เคยเกิดขึ้นแบบลอยๆ แต่มักตามมาหลัง ‘อารมณ์’ เสมอ เมื่อใดก็ตามที่เรารู้สึกถูกบังคับ สมองจะคิดต่อต้านทันที แต่หากว่ารู้สึกถูกเข้าใจ สมองจะให้ความร่วมมือ ดังนั้นปณิธาณแบบ Soft Resolution ที่ทำให้ไม่รู้สึกถูกบังคับ เช่น อยากทำงานโดยไม่เกลียดตัวเอง หรืออยากพักโดยไม่รู้สึกผิด จะให้ความรู้สึกที่อิสระมากกว่า และเมื่ออารมณ์เปลี่ยน พฤติกรรมที่ตามมาก็จะค่อยๆ เปลี่ยนตามเอง

เติบโตโดยปราศจากจากการถูกคุกคาม

New Year’s Resolution แบบเดิมมักกระตุ้นระบบสมองให้เกิดการตอบสนองแบบ ‘สู้หรือหนี’ (Fight or Flight) ซึ่งเป็นปฏิกิริยาอัตโนมัติของร่างกายและจิตใจเมื่อรับรู้ถึงภัยคุกคาม ทำให้ร่างกายเตรียมพร้อมจะต่อสู้หรือหนีเพื่อเอาชีวิตรอด เช่น ถ้าไม่ทำจะล้มเหลว ถ้าไม่ทำจะตามคนอื่นไม่ทัน ถ้าไม่ทำจะรู้สึกไม่ดีพอ หากแต่มนุษย์ไม่ได้เติบโตได้ดีในสภาวะถูกคุกคาม แม้จะเป็นการคุกคามจากความคาดหวังจากตัวเองก็ตาม Soft Resolution จึงเป็นสิ่งตรงกันข้ามที่ทำให้ระบบประสาทเข้าสู่โหมดปลอดภัย เหมือนเปิดโหมดการเรียนรู้และปรับตัว เมื่อระบบประสาทสงบ การเปลี่ยนแปลงที่ตามมาจะยั่งยืนกว่า

กระบวนการสำคัญกว่าผลลัพธ์

คนที่เติบโตระยะยาวหลายคนไม่ได้หมกมุ่นอยู่กับเส้นชัย แต่เลือกใส่ใจกับวิธีเดิน หากการตั้งเป้าหมายแบบเดิมเป็นการมอง ‘ผลลัพธ์’ ว่าสำเร็จหรือยัง Soft Resolution คือการเปลี่ยนคำถามเป็น ‘รู้สึกกับสิ่งนี้อย่างไร’ ไม่ใช่การติ๊กเช็กลิสต์ว่าทำสำเร็จไปแล้วกี่อย่าง แต่คือการครุ่นคิดว่าสิ่งนั้นทำให้เรารู้สึกกับมันไหม ซึ่งสามารถเปลี่ยนคุณภาพชีวิตได้ สิ่งนี้สำคัญเพราะการเปลี่ยนความสัมพันธ์มักยั่งยืนกว่าการเปลี่ยนผลลัพธ์

ตั้งขอบเขตทางใจไม่ให้เหนื่อยล้า

หลายคนที่เหนื่อยล้าอาจไม่ใช่เพราะทำมากแต่เพราะ ‘ฝืน’ มากต่างหาก ซึ่งการตั้งเป้าหมายแบบ ‘บังคับ’ นี่เองทำให้ร่างกายและสมองตีความการขาดการควบคุมและความเครียดที่เกิดขึ้นว่าเป็นภัยคุกคามต่อการอยู่รอด และกระตุ้นให้สมองตอบสนองอย่างต่อเนื่องจนทำให้พลังงานทางกายและจิตใจค่อยๆ หมดไป ดังนั้น Soft Resolution คือการตั้งขอบเขตทางใจ เป็นการบอกตัวเองว่าอะไรไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ อะไรไม่ต้องรีบ และอะไรไม่ต้องอธิบาย ซึ่งขอบเขตที่ไม่กดดันนี้ก็คือรูปแบบหนึ่งของการดูแลตัวเอง

บางทีชีวิตอาจไม่ได้ตัดสินกันแค่ที่ผลลัพธ์หรือคำถามว่าไปไกลแค่ไหน แต่มันหมายถึงว่าเราจะอยู่กับชีวิตอย่างไรระหว่างทาง Soft Resolution จึงไม่ได้หมายถึงการลดความคาดหวัง แต่คือการเลือกความแข็งแรงอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งอาจเป็นความแข็งแรงที่ยั่งยืนและอยู่ได้นานกว่า

การเติบโตไม่จำเป็นต้องประกาศตัวเสมอไป มันอาจค่อยๆ ปรากฏขึ้นมาในเช้าวันหนึ่งที่เงียบงันและไม่เร่งรีบก็เป็นได้

The post ปีใหม่ต้องดีกว่าเดิม…แบบไม่ต้องฝืน ‘Soft Resolution’ ความตั้งใจเปลี่ยนชีวิตโดยไม่ใช้แรงกดดันเป็นเครื่องมือ appeared first on a day magazine.

ในห้วงเวลานี้เอง คำคำหนึ่งก็มักปรากฏขึ้นมาพร้อมกัน นั่นคือคำว่า ‘เกือบ’

‘เกือบทำสิ่งนั้นสำเร็จแล้ว’ ฟังแล้วอาจรู้สึกเจ็บใจและเสียดาย

แน่นอนว่าความรู้สึกเต็มเปี่ยมของสิ้นปีอาจมาพร้อมความสำเร็จตามเป้าที่มองไว้ของแต่ละคน แต่ก็คงเป็นเรื่องน่าเสียดาย หากจะมองว่าสิ่งที่ยังไม่สำเร็จ คือความล้มเหลว และผลักมันออกไปอย่างไม่ใยดี

เพราะที่จริงแล้ว ‘เกือบ’ นั้นมีพลังและส่งผลต่อชีวิตมากกว่าที่คิด

ครั้งหนึ่ง เคยมีการพูดในหัวข้อ ‘พลังแห่งความเกือบ’ บนเวที TEDx ที่ชวนคนฟังมองคำว่า ‘เกือบ’ ในมุมใหม่ แทนที่จะมองเป็นความล้มเหลว แต่เป็นพื้นที่ที่เต็มไปด้วยพลัง ศักยภาพ และการเติบโต ไม่ว่าจะเป็นความฝันที่ยังไม่สำเร็จ โปรเจกต์ที่หยุดกลางทาง หรือเป้าหมายที่ยังไปไม่ถึงปลายทาง

ไหนๆ ก็มาถึงสัปดาห์สุดท้ายของปีแล้ว หากใครลองทบทวนช่วงเวลาตลอดทั้งปีและพบว่า ‘เกือบ’ ทำบางอย่างสำเร็จ อย่าเพิ่งโยนมันทิ้ง ลองมาดูก่อนว่า ทำไมเราจึงควรโอบรับคำว่า ‘เกือบ’ ไว้

‘เกือบ’ ทำให้สมองรับรู้ว่าเราเคลื่อนไหวแล้ว

มีทฤษฎีทางจิตวิทยาชื่อ Self-Perception Theory ที่บอกว่ามนุษย์นั้นทำความเข้าใจทัศนคติและความรู้สึกภายใจของตัวเองจากการกระทำ มิใช่ผลลัพธ์ ดังนั้นเมื่อทบทวนตัวเองช่วงสิ้นปีแล้วพบว่ามีสิ่งใดที่เรา ‘เกือบ’ หรือ ‘พยายาม’ แต่ยังไม่สำเร็จ สมองจะไม่ได้ตีความว่าล้มเหลว แต่ตีความว่าเรา ‘ลงมือทำ’ แล้ว และประมวลว่าเราไม่ใช่คนเดิมกับต้นปี นั่นคือเหตุผลว่า ‘เกือบ’ นั้นช่วยรักษาความรู้สึกมีคุณค่าในตัวเองได้

‘เกือบ’ สัญญาณของระยะเปลี่ยนผ่าน

ภาษาอังกฤษมีคำว่า Liminal ที่หมายถึง สภาวะหรือพื้นที่ที่อยู่ ‘ระหว่าง’ กลาง ซึ่งเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านจากสิ่งหนึ่งไปสู่อีกสิ่งหนึ่ง ทั้งในแง่ของสถานที่หรือสภาวะทางจิตใจ และอาจทำให้เกิดความรู้สึก ‘ก้ำกึ่ง’ ความไม่มั่นคง ไม่มั่นใจ หรือไม่ชัดเจน ซึ่งอาจทำให้เกิดความรู้สึกว่า ‘ยังไม่ไปถึงไหน’ คำว่า ‘เกือบ’ ในการทบทวนตัวเองช่วงท้ายปี จึงชัดและมีพลังขึ้น เพราะมันคือสัญญาณของระยะเปลี่ยนผ่าน เป็นสภาวะก้ำกึ่งระหว่างตัวตนเก่ากับตัวตนใหม่ การโอบรับมันไว้จึงไม่ต่างกับการโอบรับการเติบโตที่กำลังเกิดขึ้น

‘เกือบ’ พลังเยียวยาความเจ็บปวด

ในทางจิตวิทยา คำว่า ‘เกือบ’ ไม่ใช่คำที่เอาไว้พูดหลอกตัวเอง แต่เป็นการพูดกับตัวเองอย่างเมตตา อ่อนโยน และเข้าใจ ดังคำว่า Self-Compassion เป็นการยอมรับความไม่สมบูรณ์แบบ ความผิดพลาด และความทุกข์ของตัวเองอย่างมีสติและไม่ตัดสิน ยิ่งในช่วงสิ้นปีที่ทุกคนต่างเปรียบเทียบความสำเร็จระหว่างกัน คำว่า  ‘เกือบ’ จึงทำหน้าที่เป็นกำบังทางอารมณ์ และช่วยให้เรามองตัวเองในฐานะมนุษย์คนหนึ่งอย่างแท้จริง ไม่ได้เป็นเพียงหุ่นยนต์ที่ถูกป้อนโปรแกรมมาเพื่อบรรลุบางอย่างเท่านั้น

‘เกือบ’ คือความกล้าหาญที่ยังรอผลลัพธ์

คนเรามักมอง ‘ผลลัพธ์’ มากกว่า ‘ความพยายาม’ เสมือนมองปลายทางโดยปราศจากทำความเข้าใจรายละเอียดระหว่างทาง เช่นเดียวกับสมองมนุษย์ที่มักให้โดปามีนกับ ‘ชัยชนะ’ ไม่ใช่ความพยายาม ดังนั้นคนที่กล้าลอง กล้าเสี่ยง กล้าเปลี่ยนแปลง แต่ยังไม่สำเร็จ จึงเป็นเพียงความกล้าหาญที่ปราศจากรางวัล แต่หากลองเปลี่ยนความคิดสักนิด และโอบรับ ‘เกือบ’ ไว้ มันคือการ ‘เลือก’ ให้คุณค่ากับความกล้าในการลงมือทำแทน มากกว่าความสำเร็จนั่นเอง คือสิ่งที่สำคัญมากกว่า เพราะ ‘เกือบ’ ไม่ได้แปลว่าไร้ค่า แต่หมายความว่าเราได้ลงมือทำแล้ว ได้ก้าวไปไกลพอจะเรียนรู้บางอย่าง และประสบการณ์เหล่านี้ไม่ได้หายไปไหน แต่สะสมเป็นพลังเงียบๆ อยู่ในตัวเรา

‘เกือบ’ ทำให้ได้โฟกัสที่ตัวตน

หากความสำเร็จทำให้ทุกอย่างจบลงที่ผลลัพธ์แล้ว คำว่า ‘เกือบ’ ก็คือสิ่งที่เปิดพื้นที่ให้เห็นว่าเราอดทนขึ้นแค่ไหน เรากล้าตัดสินใจมากขึ้นแค่ไหน และเรารู้ขอบเขตของตัวเองมากขึ้นหรือไม่ ถึงแม้ว่าจะยังไม่ถึงผลลัพธ์ แต่การเปลี่ยนแปลงในระดับความคิดซึ่งส่งผลต่อการทำความเข้าใจตัวตนนั่นแหละ คือการเติบโตที่ยั่งยืนที่สุด

เพราะการลงมือทำสำคัญกว่าความสมบูรณ์แบบ หลายคนหยุดตัวเองเพราะกลัวไม่สำเร็จ แต่แท้จริงแล้ว การได้เริ่ม ลอง ขยับ คือสัญญาณว่าเรากล้าออกเดินแล้ว แม้จะยังไม่ถึงเส้นชัยก็ตาม

ชีวิตไม่ได้ถูกวัดด้วยสิ่งที่เราทำสำเร็จเท่านั้น แต่ยังถูกหล่อหลอมจากสิ่งที่เรา ‘เกือบ’ ทำสำเร็จด้วย เมื่อเรียนรู้ที่จะโอบรับ ‘เกือบ’ ไว้ มันจะไม่ใช่รอยแผลของความล้มเหลว แต่คือพลังเงียบที่ผลักให้เราเติบโตต่อไปต่างหาก

The post เข้าใจและโอบรับ ‘พลังของการเกือบ’ เมื่อการ ‘เกือบทำสำเร็จ’ ไม่ใช่ความล้มเหลว แต่คือย่างก้าวของการเติบโตที่สำคัญ appeared first on a day magazine.

แต่ทั้งหมดที่ยกตัวอย่างมา หลายคนที่ว่านั้นอาจกำลังอยู่ ‘คนเดียว’

ใครๆ ก็ชอบการเดินทางท่องเที่ยว แต่คงไม่ใช่ทุกคนที่ปรารถนาจะออกเดินทางเพียงลำพัง ไม่ว่าด้วยเหตุผลใด โดยเฉพาะความรู้สึก ‘เหงา’ ที่อาจเกิดขึ้น ทำให้ไม่ได้แบ่งปันบทสนทนาดีๆ ความคิด หรือความสุขกับคนข้างๆ ซึ่งอาจเป็นเพื่อน คนรัก ครอบครัว

แต่เหตุผลที่ว่ามานั้น อาจใช้ไม่ได้กับนักเดินทางบางกลุ่ม โดยเฉพาะคนที่ชอบเดินทางเพียงลำพัง 

ภาพจำของการเดินทางคนเดียวสำหรับบางคน อาจซ้อนทับกับความโดดเดี่ยว ความเหงา ไปจนถึงเหตุผลขำๆ อย่าง ‘ไม่มีใครคบ’ แต่สำหรับผู้ที่เดินทางเพียงลำพังนั้น มันอาจหมายถึงความ ‘อิสระ’ เป็นอิสรภาพที่ไม่ใช่เป็นเพียง ‘ภาพสวย’ บนโลกโซเชียลมีเดีย หากแต่หมายถึงอำนาจในการเลือก ความไว้ใจตัวเอง และความสันโดษแบบที่ตั้งใจเลือกเอง 

หลายคนถึงหลงใหลการเดินทางคนเดียว เพราะสามารถตัดสินใจอะไรเองได้ โดยไม่ต้องขึ้นอยู่กับใคร อยากซอกแซกมุมไหน อยากหยุด อยากไปต่อทางใด อยากกินหรือไม่กินอะไร ก็เลือกได้ตามจังหวะของตัวเอง 

ฉะนั้น Solo Traveler จึงไม่ใช่แค่การเดินทางคนเดียว แต่คือการสร้างความสัมพันธ์กับตัวเองแบบเต็มที่ ไม่ใช่คนที่โดดเดี่ยวหรือไม่มีใคร แต่เป็นคนที่เลือกจังหวะ ความสนใจ และการอยู่กับปัจจุบันของตัวเอง

แล้ว Solo Traveler มีผลทางความรู้สึกอย่างไร ทำไมถึงได้รับความนิยมมากขึ้น

อิสระในการตัดสินใจ

อย่างที่กล่าว การเดินทางคนเดียวเหมือนเป็นการ ‘ทวงคืน’ สิทธิ์ในการกำหนดชีวิต ได้ความเป็นอิสระในการตัดสินใจกลับมาอย่างเต็มที่ เพราะเวลาต้องเดินทางกับคนอื่น การตัดสินใจจะไปหรือไม่ไปไหน จะทำหรือไม่ทำอะไร และอะไรสำคัญหรือไม่สำคัญนั้น มักต้อง ‘แชร์’ กัน ซึ่งแน่นอนว่าเป็นเรื่องปกติของการเดินทางร่วมกัน 

แต่เมื่อเดินทางคนเดียว ทุกการตัดสินใจเป็นของเรา เหมือนเป็นการฟื้นคืนความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ที่ว่า ‘เราเป็นคนกำหนดทิศทางชีวิตตัวเอง’ นั่นคือเหตุผลที่การเดินทางคนเดียวให้ความรู้สึกมีพลังสำหรับบางคน แม้ว่าจะมีความเหงาผ่านมาในบางวูบก็ตาม

ความสันโดษที่ทำให้เข้าใจตัวเอง

เวลาเดินทางคนเดียว สมาธิและการรับรู้ตัวเองมักสูงขึ้น เพราะเราไม่มีคนข้างๆ ให้แบ่งปัน สิ่งที่ได้กลับมา คือการระแวดระวังที่มากขึ้น นั่นเองคือจุดที่ทำให้เราอยู่กับปัจจุบันขณะแท้จริง ทำให้สังเกตรายละเอียดรอบข้างมากขึ้น ฟังร่างกายตัวเองมากขึ้น และไม่ต้องแสดงบทบาทให้ใครดู ในเวลาเช่นนี้ สมองจะตั้งคำถามว่า ‘เรารู้สึกอย่างไร’ มากกว่า ‘เราดูเป็นอย่างไร’ มันจึงเป็นการเพิ่มความชัดเจนภายในให้เข้าใจตัวเองมากขึ้น

เติบโตจากการพึ่งพาตัวเองทางอารมณ์

หากเดินทางกับคนอื่นๆ เช่น เพื่อน แฟน หรือครอบครัว เมื่อมีความรู้สึกบางอย่างเกิดขึ้น เราสามารถหันไปหาพวกเขาและแสดงออกได้อย่างเต็มที่ เพราะนั่นคือพื้นที่ของความสบายใจ แต่ในการเดินทางคนเดียว เราย่อมไม่มีใครให้ระบายความรู้สึกได้ทันที ไม่มีใครช่วยเบี่ยงเบนความไม่สบายใจ และไม่มีใครช่วยสนับสนุนความคิด มันจึงเป็นสถานการณ์ที่เราต้องจัดการอารมณ์ด้วยตัวเอง ต้องเป็นฝ่ายปลอบตัวเอง อยู่กับความไม่แน่นอน และยอมรับอารมณ์ที่ปะปนจากการเดินทาง จึงเป็นเหตุผลที่หลายคนบอกว่า การเดินทางคนเดียวสามารถ ‘เปลี่ยนความคิด’ คนคนหนึ่งได้ เพราะมันช่วยให้เราเติบโตขึ้นจากการได้รับมือกับอารมณ์ของตัวเองอย่างเต็มที่ เหมือนเป็นการทำความเข้าใจตัวเองในทางหนึ่ง

ความเหงาที่เลือกเอง

การอยู่ลำพังไม่ได้หมายถึงความโดดเดี่ยวจากการถูกทิ้งไว้ข้างหลัง แต่มันคือการอยู่คนเดียวเพราะ ‘เลือก’ เอง ซึ่งสองสิ่งนี้ต่างกันอย่างชัดเจน เพราะการเลือกเดินทางโดยสมัครใจ คือการเลือกที่จะใช้เวลาอยู่คนเดียวด้วยเหตุผลส่วนตัวในเชิงบวก เป็นแรงจูงใจที่กำหนดด้วยตัวเอง ต่างจากการโดดเดี่ยวทางสังคมโดยไม่สมัครใจ การเดินทางคนเดียวจึงสร้างความยืดหยุ่นทางใจและสร้างความเคารพในตัวเอง

เชื่อมต่อกับสถานที่อย่างลึกซึ้ง

เมื่อเดินทางกับคนอื่น ประสบการณ์ที่ได้รับอาจผ่านจากบทสนทนา การเห็นพ้อง และการประนีประนอมร่วมกับคนที่เดินทางด้วย แต่เมื่อเดินทางคนเดียวก็เหมือนเป็นการลด ‘ตัวกรอง’ ทางสังคม เราจะได้ลึกซึ้งกับสถานที่ที่เราไปเยือนโดยตรง ไม่มีเสียงเพื่อนเจี๊ยวจ๊าว ไม่มีเสียงแฟนบ่น คาเฟ่ที่ไปนั่งจิบกาแฟ เมืองที่เดินเล่น ร้านอาหารที่ไปกิน จะเป็นเสียงของสิ่งรอบข้างและหัวใจเราที่เชื่อมต่อกันอย่างแท้จริง 

บทบาทที่ถูกถอดออก

ในชีวิตประจำวัน เราทุกคนมักสวม ‘บทบาท’ บางอย่างอยู่เสมอ ไม่ว่าจะเป็นเจ้านาย พนักงาน เพื่อน คนรัก ลูก ซึ่งพ่วงมาด้วยความรับผิดชอบ เป็นคนที่ถูกมองว่าประสบความสำเร็จ หรือต้องเข้มแข็งตลอดเวลา แต่เมื่อเดินทางคนเดียว บทบาทเหล่านั้นจะสลายไป ความยืดหยุ่นของอัตลักษณ์เราจะเพิ่มขึ้น ไม่มีใครรู้จักเรา ไม่มีใครรู้เรื่องราวของเรา ไม่ต้องรักษาภาพลักษณ์เดิมในสังคมอันคุ้นชินของเรา การเดินทางคนเดียวจึงเป็น ‘พื้นที่’ หายใจของตัวตนเรา

เช่นเดียวกับการเดินทางในทุกรูปแบบ Solo Traveler อาจไม่ได้สนุกหรือสงบตลอดเวลา อย่างไรเสียทุกคนก็คือมนุษย์คนหนึ่ง การเดินทางคนเดียวในบางสถานการณ์อาจน่าเบื่อ อาจรู้สึกไม่สบายใจ หรืออาจเหงาจนต้องการใครบางคน

หากแต่ทั้งหมดนั้นแหละคือสาระสำคัญ เพราะการเดินทางคนเดียวอาจไม่ได้ทำให้เราสนุก แต่มันทำให้เราได้มองเห็นตัวเองอย่างเต็มที่ ซึ่งอาจมีความหมายกับชีวิตมากกว่าก็ได้

The post ‘Solo Traveler’ เดินทางคนเดียวแต่ไม่เปลี่ยวใจ เมื่อการท่องเที่ยวเพียงลำพังไม่ใช่ความโดดเดี่ยว แต่คืออำนาจในการเลือกความไว้ใจของตัวเอง appeared first on a day magazine.

หลายคนอาจเคยมีความรู้สึกเช่นนี้เกิดขึ้น เมื่อต้องมีช่วงเวลาของการสร้างปฏิสัมพันธ์กับคนอื่น โดยเฉพาะการพูดคุยสนทนา และแม้ว่าอีกฝ่ายจะเป็นคนที่เรารู้จักดีก็ตาม 

หากลองคิดดูดีๆ เราปฏิสัมพันธ์กันเพื่อสร้างสัมพันธ์ รักษาความผูกพัน และเรียนรู้ซึ่งกันและกัน ซึ่งสามารถพัฒนาต่อไปในรูปแบบต่างๆ อันจะนำมาสู่การต่อ ยอดอะไรๆ อีกมากมาย

ฟังดูก็น่าจะเป็นข้อดี แล้วทำไมสำหรับบางคนมันถึงเป็นเรื่องน่าเหนื่อย?

แท้จริงแล้ว เหตุผลลึกๆ ที่ทำให้การสร้างปฏิสัมพันธ์กับใครบางคนเป็นเรื่องเหนื่อยหน่ายหรืออ่อนล้า นั่นเพราะการสนทนาไม่ใช่แค่การพูด แต่มันคือการประมวลผลหลายชั้น 

ลองคิดดูว่าการคุยเพื่อทำความเข้าใจกันนั้นต้องอาศัยบทสนทนาที่ค่อนข้างลึกและยาว และสองสิ่งนี้เอง ทำให้เรา ‘จำเป็น’ ต้อง ‘ใส่ใจ’ ในหลายเรื่อง ทั้งมารยาท ทั้งการคิดตอบสนองบทสนทนา การอ่านสีหน้าอีกฝ่าย เดาความรู้สึก ต้องทำให้บทสนทนาลื่นไหล ต้องมีส่วนร่วม แถมยังต้องปรับอารมณ์ตัวเองให้เข้ากับสถานการณ์อีก

กลายเป็นว่าแม้จะมีปฏิสัมพันธ์ที่ลึก แต่กลับต้องแลกมาซึ่งความเหนื่อยล้าราวกับแบตชีวิตกำลังจะหมดลงแล้วซะงั้น

ทุกวันนี้จึงมีคำคำหนึ่ง ที่แม้จะไม่ใช่ศัพท์ทางวิชาการ แต่ก็เริ่มถูกใช้มากขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มคนเจนใหม่ๆ นั่นคือ ‘Soft Interaction’ อธิบายง่ายๆ มันคือรูปแบบการปฏิสัมพันธ์แบบเบาๆ ที่ไม่กดดัน ต่างจากการเข้าสังคมปกติที่ต้อง ‘ใส่ใจ’ มากจนกลายเป็นความกดดัน

แล้ว Soft Interaction เป็นอย่างไร ทำไมมันถึงช่วยให้เราสร้างสัมพันธ์ไว้ได้โดยไม่ต้องเหนื่อยจนเกินไป?

คุยสั้น จบง่าย ไม่ต้องสานต่อ

การสนทนาเบาๆ สั้นๆ ที่จบง่าย หรือ Micro-conversation เป็นการคุยแบบใช้ประโยคสั้นๆ ไม่จำเป็นต้องสานต่อ ไม่มีความคาดหวังว่าต้องสนิทกันต่อ มีความเป็นธรรมชาติและที่สำคัญคือ ‘จบ’ เมื่อไหร่ก็ได้โดยไม่เสียมารยาท ลักษณะเหมือนเป็นการเชื่อมโยงแบบชั่วคราวแล้วก็แยกย้ายกันไป เช่น ประโยคคลาสสิกอย่าง ‘วันนี้อากาศดีนะ’ หรือ ‘ขนมร้านนี้อร่อยนะ’ ซึ่งบางคนชอบการปฏิสัมพันธ์แบบนี้เพราะตอบสนอง ‘การเชื่อมต่อ’ แบบ ‘ไม่ผูกพัน’ และทำให้ไม่ต้องผูกมัดอะไรเลย

มีคนรายล้อมแต่ไม่ต้องสนทนา

หลายคนชอบบรรยากาศเช่นนี้ นั่นคืออยู่กับผู้คน แต่ไม่มีภาระต้องปฏิสัมพันธ์กับใคร ไม่ต้องมีบทสนทนา เช่น ในคาเฟ ห้องสมุด โคเวิร์กกิงสเปซ หรือกระทั่งริมแม่น้ำที่มีผู้คน (อันนี้น่าจะต้องเป็นต่างประเทศ) คือมีคนรอบข้าง แต่ไม่ต้องคุย ไม่ต้องรู้จัก ไม่ต้องข้องเกี่ยว แต่เชื่อมโยงกันได้ด้วย ‘บรรยากาศ’ เพราะปัจจุบันความกังวลทางสังคมสูงขึ้น หลายคนกลัวการถูกคาดหวัง Soft Interaction แบบนี้จึงทำให้เหมือนยัง ‘มีตัวตน’ อยู่ในโลก แต่ไม่ต้องถูกกดทับ มันเลยเป็นการเติมพลังมากกว่าดูดพลัง

เข้าสังคมแบบเซฟแบตเตอรี่

Soft Interaction เป็นการเข้าสังคมแบบใช้พลังงานน้อย เพราะไม่จำเป็นต้องแชร์ข้อมูลส่วนตัว ไม่เป็นภาระ ไม่มีความเสี่ยงทางอารมณ์ และไม่ต้องสานต่อ เช่น คุยกับพนักงานร้านกาแฟโปรดแบบสุภาพ ใครจะรู้ว่าปฏิสัมพันธ์เบาๆ แบบนี้จะสามารถเติมพลังความสดใสได้แบบคิดไม่ถึงเลยนะ เพราะความเป็นจริงแล้ว สมองเราต้องการความรู้สึกคุ้นเคยกับมนุษย์คนอื่น แต่ไม่ต้องการภาระทางความคิด ปฏิสัมพันธ์เช่นนี้จึงให้ความรู้สึกว่าเรายังอยู่ในสังคม แต่ไม่ต้องลงทุนทางอารมณ์ให้เหนื่อยเหมือนการคุยจริงจัง

ปฏิสัมพันธ์ผ่านกิจกรรม ไม่ใช่ผ่านตัวตน

หากการปฏิสัมพันธ์ผ่านตัวตนทำให้ต้องเหนื่อยล้า Soft Interaction แบบการเข้าสังคมที่มี ‘ตัวกลาง’ อาจช่วยได้ เช่น เวิร์กช็อป คลาสศิลปะ หรือนิทรรศการ เพราะผู้คนจะมี ‘หัวข้อ’ ร่วมกันโดยธรรมชาติ จึงไม่จำเป็นต้องคิดหนักว่าจะพูดคุยเรื่องอะไรเหมือนการพบปะกันปกติ ตัวกิจกรรมนั่นแหละจะช่วยเป็นหัวข้อให้ และช่วยลดความกดดันจากการไม่ต้องเปิดเผยตัวตน ไม่ต้องพยายามสนิท และมุ่งความสนใจไปที่งานหรือกิจกรรมมากกว่าตัวบุคคล ว่าง่ายๆ คือเราไม่ต้องเป็นใคร แต่แค่  ‘ทำ’ อะไรร่วมกันก็เชื่อมโยงกันได้

หนึ่งมิตร(ไม่)ชิดใกล้

บางครั้งการสร้างปฏิสัมพันธ์ด้วยภาษากายอย่างเช่น การยิ้มให้ ผงกหัว หรือพูดสั้นๆ แบบ ‘รักษาโทนเสียง’ ก็ถือเป็นการสร้างปฏิสัมพันธ์แบบยังคงเว้นระยะห่างไว้ พูดง่ายๆ คือ เป็นมิตรแต่ไม่ต้องชิดใกล้ เฟรนด์ลีแต่ก็มีขอบเขตชัดเจน เพราะบางทีสมัยนี้จะไว้ใจใครมากเกินก็ไม่ได้ หรือบางครั้งการคุยยาวๆ ก็เสี่ยงต่อการเข้าใจผิด แถมยังอาจเป็นการสร้างความสัมพันธ์ที่เร็วเกินไป วิธีนี้นอกจากจะเป็นการเติมพลังเล็กๆ แล้ว ยังเป็นการให้พื้นที่ปลอดภัยแก่เรา ขณะที่ก็ยังเป็นส่วนหนึ่งของสังคม

ถึงอย่างนั้นก็เถอะ การสนทนาแบบลึกๆ ก็ยังเป็นสิ่งสำคัญในการสร้างความเข้าใจอันลึกซึ้งและยั่งยืนอยู่ดี แต่เมื่อนี่คือยุคสมัยที่หลายคนบอกว่าเต็มไปด้วยความเหนื่อยล้าในทุกเรื่อง 

Soft Interaction จึงอาจมาช่วย ‘เติม’ ความรู้สึกสำหรับคนที่ต้องการรักษาปฏิสัมพันธ์ แต่ก็ต้องการรักษาขอบเขตของตัวเองไว้ให้สดใสแต่ก็ไม่ต้องเหนื่อยล้า

The post ‘Soft Interaction’ ปฏิสัมพันธ์แบบน้อยแต่มาก เมื่อการเข้าสังคมทำให้เหนื่อยล้ามากกว่าสบายใจ เทรนด์หนึ่งมิตร(ไม่)ชิดใกล้ อาจเติมพลังได้มากกว่า appeared first on a day magazine.

ไฟฟ้าสถิตเกิดจากการสะสมและถ่ายเทของประจุไฟฟ้าบนพื้นผิววัตถุที่ไม่สมดุล ขณะที่สภาพอากาศหนาวเย็นและแห้งขาดความชื้นที่จำเป็นต่อการสร้างสมดุลของไฟฟ้าสถิต ต่างจากอากาศอุ่นที่เก็บกักความชื้นได้มากกว่า นั่นคือเหตุผลที่ว่าอากาศแห้งและเย็นเปรียบเสมือนฉนวนนั่นเอง

แม้ว่าอาจไม่ได้เป็นอันตราย แต่ไฟฟ้าสถิตก็นำมาซึ่งความกังวลเล็กๆ และความเจ็บปวดนิดๆ ที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวันในช่วงหน้าหนาว ลองนึกภาพว่ากว่าจะหยิบ จับ สัมผัส อะไรที่ไม่มั่นใจก็ต้องเสียวแล้วเสียวอีก แตะๆ จิ้มๆ จนแน่ใจว่าจะไม่มีการช็อตเกิดขึ้น

หนึ่งในกลุ่มคนที่เสี่ยงต่อการโดนแจ็กพอตมากที่สุดช่วงหน้าหนาวนี้ คงหนีไม่พ้นพนักงานออฟฟิศ เพราะสำนักงานนั้นเต็มไปด้วยข้าวของเครื่องใช้มากมายที่ต้องคอยหยิบจับ เช่น อุปกรณ์ไฟฟ้า โลหะ ผ้าใยสังเคราะห์ ไหนจะเพื่อนร่วมงานที่ชอบเอาร่างกายมาใกล้ๆ 

ในเมื่อมิอาจหลีกเลี่ยงโชคชะตาแห่งไฟฟ้าสถิตได้ แต่เหล่าพนักงานออฟฟิศจะมีเทคนิคเอาตัวรอดเล็กๆ น้อยๆ เพื่อลดความเสี่ยงจากอาการ ‘เปรี๊ยะ’ นี้ได้อย่างไรบ้าง

เลือกผ้าผิดชีวิตติดไฟ(ฟ้า)

ก่อนจะไปออฟฟิศ ก็ต้องมีเครื่องแต่งกาย แต่ช่วงหน้าหนาวอาจต้องคิดเยอะเล็กน้อย เพราะมันเกี่ยวข้องกับไฟฟ้าสถิต ชุดบางชนิดโดยเฉพาะวัสดุที่เป็นขนสัตว์ ผ้าฟลีซ หรือไนลอน ทำให้เกิดการเสียดสีสูง ซึ่งเป็นการสะสมประจุไฟฟ้า จึงควรหลีกเลี่ยง และเปลี่ยนมาใส่ผ้าฝ้าย ผ้าเนื้อเรียบ หรือเสื้อที่ระบายอากาศดีจะดีกว่า เนื่องจากผ้าธรรมชาติจะไม่สะสมประจุ ทำให้เกิดไฟฟ้าสถิตได้ต่ำกว่า เว้นแต่คุณจะเป็นคนขี้แกล้ง ก็ใส่เสื้อผ้าวัสดุแบบสะสมประจุไปเลย กะว่าพอเพื่อนมาแตะก็ เปรี๊ยะ ไปเลยหนึ่งที ฮาๆ

ไอเทมลับป้องกันสายไฟ(ฟ้า)

ทุกออฟฟิศมักต้องมีเพื่อนร่วมงานประเภท ‘หนาวไว้ก่อนพ่อสอนไว้’ คือจะหน้าหนาวยังไงกูก็ขอเปิดแอร์ฉ่ำๆ ไว้ก่อน ซึ่งเมื่อแอร์แรงบวกกับอากาศแห้ง ผิวเราจึงกลายเป็นฉนวนชั้นดี เนื่องจากผิวแห้งจะมีประจุสะสมง่าย ครั้นจะไปบอกเพื่อนให้ลดแอร์ก็จะโดนหาว่าขี้หนาวเกินเหตุ ในสถานการณ์เช่นนี้ ไอเทมตำนานอย่างโลชั่นช่วยได้ เพราะน้ำในโลชั่นจะช่วยกระจายประจุได้ทันทีเมื่อทาบนผิว เมื่อผิวชุ่มชื้น เส้นทางระบายประจุดีขึ้น ไฟฟ้าก็จะไม่สะสม แต่มีเคล็ดลับเล็กน้อย คือควรเลี่ยงใช้โลชั่นสูตรแอลกอฮอล์สูง เพราะจะทำให้ผิวแห้งกว่าเดิม จึงควรใช้โลชั่นที่มีน้ำมันเล็กน้อยเพื่อเคลือบผิวก็พอ ทีนี้มึงจะเปิดแอร์อุณหภูมิติดลบก็มาได้เลย

ล้างมือเพื่อรีเซ็ตไฟ(ฟ้า)

อย่าดูถูกหลักการง่ายๆ อย่างการล้างมือ เพราะน้ำคือตัวนำไฟฟ้า เมื่อเราล้างมือ ก็เหมือนเป็นการล้างประจุที่ติดผิวให้ไหลออกไป เหมือนเป็นการรีเซ็ตไฟฟ้าอีกครั้ง ดังนั้นหน้าหนาวนี้จะอนามัยขึ้นสักหน่อยก็ไม่เป็นไร หมั่นล้างมือบ่อยๆ ก่อนจะทำอะไรที่อาจมีการสัมผัสเกิดขึ้น เช่น ก่อนและหลังประชุม ก่อนแตะลูกบิด หรือเวลาที่สัมผัสเสื้อผ้ามากๆ ใครจะแซวเราอนามัยจัดก็ไม่เป็นไร ดีกว่าโดนไฟฟ้าสถิตให้สะดุ้งก็แล้วกัน แถมยังเป็นการล้างสิ่งสกปรกสะสมได้ด้วย

ระวังสิ่งของต้องสงสัยจะมีไฟ(ฟ้า)

ไฟฟ้าสถิตจะสะสมบนร่างกายเมื่อเราเดิน ลากเท้า นั่งบนเก้าอี้ผ้า หรือถูเสื้อผ้ากับเบาะ แล้วยิ่งต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ต้องจับหรือสัมผัสสิ่งของบ่อยๆ เมื่อปัจจัยทั้งหมดเชื่อมต่อกันมา เมื่อเราเอามือไปแตะสิ่งของบางอย่าง ประจุก็จะวิ่งเข้าสู่เราพรวดเดียว เปรี๊ยะ! ดังนั้น หลักการคือพยายามถ่ายเทประจุออกไปทีละน้อยผ่านวัสดุโลหะ หรือพวกเครื่องใช้สำนักงานก่อนจะไปแตะสิ่งของต้องสงสัยบางอย่าง ไฟฟ้าจะได้ออกจากตัวเราอย่างนุ่มนวลกว่าและลดความเสี่ยงของการช็อตเจ็บ เช่น ก่อนจับลูกบิดประตูก็แตะด้านโลหะของโต๊ะหรือชั้นวางก่อน 

เจ้าคือทายาทคนต่อไฟ(ฟ้า)

แน่นอนว่าการอยู่ร่วมกับเพื่อนในออฟฟิศ การอู้งานแล้วมานั่งคุยนั่งเล่นกันเป็นสิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้ และนั่นก็จะนำมาซึ่งการสัมผัสร่างกายกันโดยไม่รู้ตัว อันมีความเสี่ยงจะเกิดอาการเปรี๊ยะ! ขึ้นได้ เพราะตามหลักการแล้ว การสัมผัสพื้นที่เยอะ ก็จะยิ่งโดนช็อตแรง ขณะที่การสัมผัสพื้นที่เล็กกว่า ไฟ(ฟ้า)ก็จะออกน้อยกว่า ดังนั้นหากนึกได้ตอนไหน ก่อนจะสัมผัสเพื่อน ให้ใช้วิธี ‘จิ้มๆ’ หรือ ‘แตะๆ’ กันเบาๆ ในพื้นที่จำกัดก่อน เช่น แขน ก่อนจะจับหรือกอด เพราะการลดพื้นที่สัมผัส ก็เท่ากับการจำกัดประจุไฟฟ้าให้ออกน้อย ลดความเสี่ยงต่อการช็อตสะดุ้ง

อย่างไรเสีย ไฟฟ้าสถิตก็เป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นกับมนุษย์ในช่วงหน้าหนาวที่อากาศแห้ง แม้มันจะเวียนมาให้สะดุ้งทุกปี แต่เราก็หาวิธีเพื่อลดความเสี่ยงเหล่านั้นได้

ลองคิดดีๆ ความจริงแล้วไฟฟ้าสถิตก็แฝงปรัชญาบางอย่างไว้ คือจะรวยดีมีจน เราทุกคนล้วนถูกไฟฟ้าสถิต

The post ‘แตะปุ๊บ ช็อตปั๊บ รับแจ็กพอตแห่งหน้าหนาว’ ฮาวทูหนีโชคชะตาไฟฟ้าสถิตฉบับคนทำงานออฟฟิศที่ใช้ได้จริง appeared first on a day magazine.

อุทกภัยที่เกิดจากปริมาณฝนตกหนักที่สุดในรอบ 300 ปี ก่อให้เกิดภาพน่าสะเทือนใจ น้ำที่ท่วมจนมิดหลังคาบ้าน เอ่อล้นทั่วเมืองจนจมบาดาล บางคนต้องแช่น้ำนานเป็นวันๆ กว่าจะมีความช่วยเหลือเข้าถึง ขณะที่ชาวบ้านจำนวนมากไม่สามารถอพยพได้ทัน ต้องติดคาอยู่ในบ้านและหลังคาบ้าน

ความล้มเหลวและล่าช้าของการบริหารจัดการวิกฤติของรัฐบาลถูกตั้งคำถามอย่างหนัก สำหรับคนธรรมดาอย่างเราๆ ที่ไม่ใช่ผู้ประสบภัยจึงเป็นเรื่องน่าเศร้าและน่าโมโหไปพร้อมกัน เมื่อเลื่อนอ่านฟีดโซเชียลมีเดียในแต่ละวัน และต้องเห็นการแชร์ภาพหรือคลิปของผู้ประสบภัยที่ยังรอความช่วยเหลือ

แน่นอนว่ารวมถึงช่วงเวลาหลังน้ำลด ที่ยังต้องใช้เวลาและพลังอีกมากในการฟื้นฟู โดยที่ยังไม่รู้ว่าจะกลับไปเป็นเหมือนเดิมได้มากน้อยขนาดไหน

ในช่วงเวลาเช่นนี้ รัฐบาลควรเป็นเสาหลักของการจัดการให้ได้ ขณะที่ภาคประชาชนเองก็สามารถช่วยเหลือคนละไม้ละมือเท่าที่ทำได้เช่นกัน ในมุมผู้ประสบภัยเอง เมื่อบางสิ่งเกิดขึ้นแล้ว อาจต้องค่อยๆ รวบรวมสติ แม้จะเป็นความยากลำบากอย่างสาหัส แต่การพยายามไม่สูญเสียกำลังใจ และมองหาความหวังไว้ยึดเกาะระหว่างรอความช่วยเหลือและหลังฟื้นฟูก็เป็นสิ่งจำเป็น

สำหรับผู้ประสบภัย ความหวังและกำลังใจที่มองหาได้ง่ายที่สุดในสถานการณ์เช่นนี้ อาจหมายถึงคนที่อยู่ข้างๆ เพราะคนเหล่านั้นคือผู้ที่กำลังเผชิญหน้ากับเหตุการณ์ใหญ่ในชีวิตไปพร้อมกับเรา การจับมือกันให้แน่นเพื่อผ่านบททดสอบสำคัญจึงเป็นเรื่องสำคัญ

แม้ไม่อาจพูดหรือจินตนาการถึงความรู้สึกของผู้ประสบภัย และไม่อาจช่วยเหลือได้อย่างแท้จริง แต่อย่างน้อยที่สุด คำแนะนำเล็กๆ สำหรับผู้ประสบภัยในการจับมือกับคนข้างๆ เพื่อผ่านสถานการณ์ลำบากนี้อาจเป็นกำลังใจเล็กๆ ได้ไม่มากก็น้อย

สื่อสารกันอย่างตรงไปตรงมา

ในสถานการณ์ของการประสบภัย ระดับความเครียดของคนเราจะเพิ่มขึ้นสูงมาก และสมองของเราจะเริ่มทำงานแบบ ‘เอาตัวรอด’ ซึ่งเป็นปฏิกิริยาอัตโนมัติของร่างกายและสมองเพื่อรับมือกับสถานการณ์อันตรายหรือความเครียด ในช่วงเวลานี้เองคนจะคิดน้อยลง ฟังน้อยลง และเสี่ยงต่อการตีความผิดๆ มากขึ้น การพูดอ้อม ความเกรงใจ หรือการคาดหวังว่าอีกฝ่ายต้องเข้าใจ อาจเป็นตัวจุดชนวนความขัดแย้งขึ้นได้ 

ดังนั้นการสื่อสารกันตรงไปตรงมาด้วยการรักษาระดับน้ำเสียง กระชับ ชัดเจน จึงสำคัญและหลีกเลี่ยงคำว่า ‘ต้อง…สิ’ หรือ ‘ทำไมไม่…ล่ะ’ ในเวลาเช่นนี้กับอีกฝ่าย เพราะมันอาจฟังดูเป็นการโยนความผิดได้

แบ่งบทบาทเพื่อควบคุมความรู้สึก

สะท้อนจากรัฐบาลในการบริหารจัดการช่วงเวลาวิกฤติก็น่าจะพอมองเห็นว่า การแบ่งบทบาทอย่างจริงจังเป็นสิ่งสำคัญในเวลาเช่นนี้ เพราะช่วงเวลาวิกฤตินั้น บทบาทก็เท่ากับโครงสร้าง หากไม่มีโครงสร้าง ความเครียดจะถูก ‘โยน’ ไปที่ตัวบุคคลแทน สิ่งที่ตามมาคือการ ‘โทษกันไปมา’ ว่า อีกฝ่ายมัวทำอะไร หรือทำไมอีกฝ่ายไม่ช่วยอะไรเลย ดังนั้นเมื่อติดอยู่ในสถานการณ์วิกฤติกับผู้อื่นไม่ว่าใครก็ตาม ควรหาทางแบ่งบทบาทที่จำเป็น ไม่ใช่เหมาะกับนิสัย เช่น ใครควรทำหน้าที่เคลื่อนย้ายของ ใครควรเช็กน้ำ ไฟฟ้า อาหาร ใครควรติดต่อขอความช่วยเหลือ หรือใครควรดูแลผู้สูงอายุ เด็ก และสัตว์

บทบาทที่ชัดเจน จะทำให้รู้สึกว่าเรายังควบคุมบางอย่างได้ แม้จะอยู่ในสถานการณ์อันตรายก็ตาม

ยอมรับอารมณ์ที่เกิดขึ้น

คนใกล้ชิดกันมักคิดว่าต้องเข้มแข็งต่อหน้ากัน แต่หากต้องติดอยู่ในพื้นที่จำกัดกับคนใกล้ตัวที่รู้จักในสถานการณ์ของอุทกภัย การกดอารมณ์ไว้อาจส่งผลต่อการระเบิดทีหลังได้ และคำพูดเพื่อ ‘ขวาง’ ความรู้สึกที่แท้จริง เช่น อย่าร้องไห้ ทำตัวเข้มแข็งหน่อย คนอื่นยังแย่กว่า ก็อาจสร้างความกดดันมากขึ้น ดังนั้นการยอมรับความรู้สึกตรงๆ อาจส่งผลบวกมากกว่า เช่น ยอมรับว่ากลัว กังวล หรืออยากหยุดพัก เพราะการยอมรับความจริงทางอารมณ์จะทำให้สมองกลับมาคิดได้

เคารพและเห็นคุณค่าความเป็นมนุษย์

ในช่วงน้ำท่วมหรือหลังน้ำท่วม ผู้คนจำนวนมากต้องอาศัยศูนย์อพยพเป็นที่พักพิง เนื่องจากบ้านที่อยู่อาศัยถูกทำลายจากมวลน้ำ ซึ่งสถานการณ์ที่คนมากหน้าหลายตาต้องมาอยู่รวมกัน อาจเกิดความสับสนและความกลัวขึ้นได้ สิ่งที่จำเป็นในการอยู่ร่วมกันเช่นนี้ ต้องอาศัยการเคารพและเห็นคุณค่าความเป็นมนุษย์ระหว่างกันอย่างมาก เช่น เสนอความช่วยเหลือเล็กๆ น้อยๆ โดยไถ่ถามความสมัครใจก่อน จัดแบ่งพื้นที่ส่วนตัวแก่กัน ขณะเดียวกันก็สามารถ ‘ร่วมกัน’ ทำงานบางอย่างได้ เช่น ทำอาหารหรือแจกอาหาร ทำความสะอาด เพราะการทำสิ่งต่างๆ ร่วมกันมากกว่าการ ‘ทำแทน’ จะทำให้มีพลังมากขึ้น และรู้สึกว่าเราไม่ใช่แค่ผู้ประสบภัย 

อย่างไรก็ดี ช่วงวิกฤติทำให้ร่างกายและสมองอ่อนล้า ควรสนับสนุนให้แบ่งงานกันทำเท่าที่จำเป็นและพักผ่อนให้มาก โดยไม่ลืมที่จะเคารพความแตกต่าง พื้นที่ส่วนตัว และสร้างความหวังเล็กๆ ให้แก่กัน

ฟื้นฟูเมืองเป็นเรื่องของทุกคน

อีกเรื่องสำคัญหลังน้ำลด คือการฟื้นฟูเมือง ซึ่งไม่ใช่แค่การซ่อมแซมสิ่งปลูกสร้าง แต่มันคือการสร้างชุมชน ความปลอดภัย และความไว้วางใจกันขึ้นมาใหม่ นอกจากรัฐบาลที่ต้องเป็นแกนหลักในการจัดการ ผู้คนเองก็สามารถช่วยเหลือกันได้ ตั้งแต่การช่วยเก็บกวาดอย่างปลอดภัย ไม่ใช่เพื่อให้เมืองกลับมาสะอาดสมบูรณ์แบบ แต่เพื่อให้เมืองกลับมา ‘เดินหน้า’ ได้อีกครั้ง สนับสนุนกันและกันในด้านสุขภาพจิต ขณะที่กลุ่มผู้นำชุมชนก็ควรมีบทบาทในการวางแผนปรับปรุง ชวนผู้คนหารือแบ่งปันความเห็นของแนวทางการฟื้นฟู

พลังเล็กๆ เหล่านี้จะค่อยๆ กอบกู้ความหวังให้กลับมาทีละน้อย เพราะการฟื้นฟูต้องใช้เวลา ดังนั้นต้องโฟกัสไปที่ความคืบหน้ามากกว่าความสมบูรณ์เพอร์เฟกต์

ไม่มีใครอยากประสบกับสถานการณ์น้ำท่วมที่ส่งผลใหญ่หลวงต่อชีวิต และไม่ควรมีใครต้องตกอยู่ในความมืดแปดด้านเพื่อรอความช่วยเหลือจากผู้มีอำนาจในการจัดการ ที่ไม่สามารถควบคุมสถานการณ์ได้ดีพอ

ผู้ที่ประสบภัยด้วยกันเองก็จำเป็นต้องหมั่นให้กำลังใจกันในสถานการณ์นี้เพื่อพยุงร่างกายและหัวใจฝ่าวิกฤติอันหนักหน่วง แต่สำคัญยิ่งกว่า คือคนทั่วไปอย่างเราๆ ที่จะช่วยมอบความหวังเล็กๆ ผ่านสิ่งที่พอทำได้ ทั้งการส่งกำลังใจ ส่งความช่วยเหลือ บริจาคของ แชร์ข่าวสารที่เป็นประโยชน์ ไปจนถึงเป็นกระบอกเสียงเรียกร้องให้ผู้มีอำนาจเร่งมือในการจัดการ เพื่อไม่ทำให้แสงเทียนแห่งความหวังจากการรอคอยของผู้ประสบภัยนั้นดับสูญ

The post ‘ความหวังและกำลังใจจากคนใกล้ตัวในชั่วโมงวิกฤติ’ ความล้มเหลวในการจัดการน้ำท่วม บททดสอบร่วมของผู้ประสบภัยในการอยู่รอด appeared first on a day magazine.

หญิงร่างอวบยืนจังก้าเท้าเอวอยู่ริมคลอง ขณะที่เด็กหนุ่มวัยประถมกลางสองคนเดินเปียกมะล่อกมะแล่กขึ้นจากน้ำ ผู้เป็นพี่เดินนำหน้าไร้อาภรณ์สวมใส่ เขาดูไม่แยแสสายตาผู้อื่นที่มองเห็นร่างกายตนในชุดวันเกิด ส่วนคนน้องรวบเสื้อและกางเกงไว้ในมือเพื่อบดบังอวัยวะโตงเตง สีหน้าไม่สู้ดีเมื่อเห็นมนุษย์ที่รออยู่ตรงหน้า

“โด่ แม่! ปิดเทอมอยู่แต่บ้านก็น่าเบื่อ หนูแค่ชวนไอ้ตุ้ยไปโดดน้ำเล่นแค่นี้เอง” ไอ้ต้นที่ผมเกรียนเพราะเพิ่งถูกจับตัด แผดเสียงเซ็งๆ ริมฝีปากของเขายื่น ดูประหนึ่งท้าทายผู้ให้กำเนิด แม้ในใจจะหวั่นกับสิ่งที่อาจตามมา

“ไม่ต้องเถียง!” ว่าแล้ว แม่ก็ป้าบเข้ากกหูไอ้ต้นหนึ่งฉาด ตามที่คิด

หากอ่านและมองอย่างผิวเผิน สิ่งที่ปรากฏในเรื่องคงเป็นเพียงความดื้อรั้นของไอ้ต้น ดังคำกล่าวที่ว่า ‘ยิ่งห้ามเหมือนยิ่งยุ’ 

ไม่ใช่แค่ไอ้ต้น ความรู้สึกทำนองนี้สามารถเกิดขึ้นกับมนุษย์ทุกเพศทุกวัยหน้าไหนก็ได้ทั้งสิ้น ซึ่งบางครั้งอาจเป็นการกระทำที่มากกว่าแค่การดื้อแพ่งต่อคำเตือนผู้ปกครอง แต่อาจไปไกลถึงเชิงศีลธรรม กฎหมาย หรือความผิดชั่วเลยทีเดียว 

หากลองมองผ่านเลนส์ในเชิงจิตวิทยา มีคำเรียกว่ามันคือ ‘Forbidden Fruit Effect’ หรือปรากฏการณ์ผลไม้ต้องห้าม อธิบายคือเป็นปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่บางสิ่งบางอย่างกลายเป็นสิ่งที่ ‘น่าปรารถนา’ มากขึ้น เพียงเพราะมันเป็นสิ่งต้องห้ามหรือถูกจำกัด

ประเด็น คือ แม้บางเรื่องจะดูผิดชัดเจน (ในเชิงกฎหมายหรือศีลธรรม) แต่มันกลับให้ความรู้สึกดี ไปจนถึง ‘เยียวยา’ จิตใจได้ในระดับหนึ่ง ถึงแม้ว่ามันจะมาพร้อมกับความรู้สึกผิดลึกๆ ในใจก็ตาม

ปรากฏการณ์ผลไม้ต้องห้าม สามารถอธิบายได้ด้วยทฤษฎีปฏิกิริยาตอบสนอง ซึ่งชี้ให้เห็นว่าผู้คนต้องการ ‘รักษาอิสรภาพ’ ของตนไว้และจะกระทำการฝ่าฝืนกฎที่ตนมองว่าเป็นภัยคุกคาม ผลกระทบนี้อาจแสดงออกมาเป็นความอยากรู้อยากเห็นที่เพิ่มขึ้น ความรู้สึกว่าตนเองขาดแคลนหรือมีความสำคัญ และความปรารถนาในสิ่งต่างๆ ที่เพิ่มมากขึ้น

แล้วเบื้องหลังปรากฏการณ์ผลไม้ต้องห้ามนี้คืออะไรกันแน่?

ฉันมีอิสระในการเลือก

มนุษย์นั้นมีสิ่งที่เรียกว่าระบบปฏิกิริยาแรงต้านทางจิตวิทยา (Psychological reactance) ที่เป็นปฏิกิริยาตอบสนองเมื่อรู้สึกว่าอิสรภาพของตนถูกคุกคามหรือจำกัด ทำให้เกิดแรงกระตุ้นที่จะต่อต้านและเอาอิสรภาพนั้นกลับคืน ทำให้บางครั้งจึงอาจทำในสิ่งตรงกันข้ามกับกฎเกณฑ์หรือสิ่งที่ถูกสั่งห้ามทำ ห้ามเข้าใกล้ ห้ามรู้ ห้ามเลือก และเกิดแรงผลักภายในที่ทำให้อยากทำมากกว่าเดิม อยากพิสูจน์ว่าเลือกเองได้ อยากท้าทายกฎแม้รู้ว่ามีผลลบรออยู่ นั่นคือเหตุผลว่าทำไมยิ่งห้ามเด็กยิ่งดื้อ และผู้ใหญ่ที่ยิ่งโดนควบคุมก็ยิ่งอยากหลุดจากกรอบ

เมื่อสิ่งต้องห้ามเย้ายวนใจ

เมื่อบางอย่างถูกปิดกั้น สมองจะทำสามสิ่งพร้อมกัน อย่างแรก เพิ่มระดับความอยากรู้อยากเห็นอย่างรุนแรง เพราะไม่รู้ว่าข้างในคืออะไร อย่างที่สอง สิ่งที่ห้ามมักถูกจินตนาการให้เกินกว่าความเป็นจริง จึงเกิดเหตุการณ์ทำนองว่า ‘รักต้องห้าม’ นั้นน่าสนใจ พิเศษ น่าตื่นเต้น และมีเสน่ห์มากกว่า อย่างที่สาม คือยิ่งห้าม สมองยิ่งเล่นซ้ำความคิดหมุนกลับไปมาเกี่ยวกับสิ่งนั้น กลายเป็นยิ่งคิดไม่หยุด จนกว่าจะได้สัมผัสสิ่งนั้นจริงๆ

ของแรร์คือสิ่งมีค่า

สมองมนุษย์มักตีความว่า ‘ของแรร์’ มีคุณค่าทางจิตวิทยาสูง ซึ่งเป็นอคติทางปัญญาอันทรงพลังที่ผู้คนมักให้คุณค่ากับสิ่งของที่มีจำกัดมากกว่า แม้ว่ามูลค่าจริงอาจธรรมดาก็ตาม สิ่งที่ถูกมองว่า ‘ต้องห้าม’ จึงทำให้เกิดความรู้สึกว่ามีลิมิตและต้องรีบคว้า เกิดความรู้สึกว่า คนที่ห้ามคุยยิ่งดูพิเศษ หรือสิ่งผิดกฎหมายดูเอ็กซ์คลูซิฟและให้ความรู้สึกว่าหากได้ครอบครองจะเป็นการชนะระบบ นั่นเพราะสมองตีความว่า สิ่งที่ถูกซ่อน ย่อมมีค่ามากกว่าสิ่งที่เปิดเผย

อารมณ์ที่ถูกปลุกให้ตื่นอย่างรุนแรง

การห้ามไม่ได้กระตุ้นแค่ความอยาก แต่มันยังปลุกความกบฏในใจ ความตื่นเต้น ความท้าทาย ความรู้สึกอยากชนะ หรือความรู้สึกอยากฝ่าฝืน ซึ่งอารมณ์ทั้งหมดนี้จะรุนแรงกว่าอารมณ์ปกติ และร่างกายจะหลั่งสารจำพวกอะดรีนาลีน (ความตื่นตัว) โดพามีน (ความอยาก) คอร์ติซอล (ความเครียดที่ทำให้คิดถึงสิ่งนั้นมากขึ้น) มวลเหล่านี้จึงก่อให้เกิดเป็นความรู้สึกดีที่จะได้กระทำบางอย่าง

ตื่นเต้นที่ได้แหกกฎ

สำหรับบางคน สิ่งต้องห้ามหรือผิดกฎหมายมีแรงดึงดูดเพราะรวมทุกอย่างเข้าด้วยกัน ทั้งข้อห้าม ความเสี่ยง ความลับ ความหายาก ความตื่นเต้น ความรู้สึกครอบครองอิสระ สิ่งเหล่านี้กลายเป็นรางวัลทางอารมณ์ เนื่องจากทำให้รู้สึกว่า ตนพิเศษกว่า ตนกล้ากว่า ตนควบคุมได้ และตนไม่ต้องตามใคร จึงไม่น่าแปลกที่หลายคนหลงเสน่ห์สิ่งผิดกฎหมายหรือสิ่งต้องห้าม เพราะมันให้อารมณ์ที่ชีวิตปกติธรรมดาไม่มีหรือให้ไม่ได้ 

ปัจจุบันปรากฏการณ์ผลไม้ต้องห้ามอาจยิ่งซับซ้อนเข้าไปใหญ่ ด้วยบริบททางสังคมและความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไป ทำให้มิติในใจของมนุษย์ยิ่งเกิดความซับซ้อนตามไปด้วย

แม้ความตื่นเต้นที่ได้ทำสิ่งที่ ‘ผิด’ นั้นอาจทำให้เรารู้สึก ‘เหนือ’ กว่าปกติ แต่อย่าลืมว่า ไม่ช้าก็เร็วทุกการกระทำล้วนมีผลลัพธ์ตามมาเสมอ

The post ส่องปรากฏการณ์ ‘Forbidden Fruit Effect’ เมื่อชีวิตธรรมดาให้ความตื่นเต้นไม่ได้ ‘สิ่งต้องห้าม’ จึงร้องเรียกความสนใจให้เข้าหา appeared first on a day magazine.

แต่ในบริบทของญี่ปุ่น สิ่งเหล่านี้ถูกสังเกตในอีกแง่มุม และกลายมาเป็นหนึ่งในแนวคิดที่สำคัญที่สุดของศิลปะและวัฒนธรรมญี่ปุ่นอย่าง ‘Ma’ หรือ ‘หม่า’ เช่นเดียวกับ ‘วะบิ ซะบิ’ กล่าวคือเป็นคำง่ายๆ แต่ลึกซึ้งมาก จนมักแปลตรงตัวไม่ได้ในภาษาอื่น 

แนวคิดเรื่อง Ma คือ ถูกอธิบายว่าเป็นการหยุดนิ่งของกาลเวลา ช่วงเวลา หรือช่องว่างของพื้นที่ นี่ไม่ได้หมายความว่ามันเป็นความว่างเปล่า หากแต่เป็นพื้นที่ที่เกิดขึ้นหรือถูกออกแบบอย่างตั้งใจ คือเวลาและพื้นที่ที่ชีวิตต้องการเพื่อหายใจ สัมผัส เชื่อมโยง

Ma เชื่อว่าหากปราศจากช่วงเวลา ช่องว่าง หรือพื้นที่ของเราถูกจำกัด เราก็ไม่สามารถเติบโตได้ และแนวคิดนี้ สามารถใช้ได้กับทุกแง่มุมของชีวิต

จังหวะหยุด ทำให้เรื่องราวลึกซึ้งขึ้น ความเงียบ ทำให้เสียงมีพลังขึ้น พื้นที่ว่าง ทำให้บางสิ่งดูโดดเด่นขึ้น และช่องว่างระหว่างกัน ช่วยสร้างสัมพันธ์อันสมดุล สิ่งเหล่านี้ต่างกลมกลืนอยู่ในชีวิตประจำวันและการออกแบบเชิงศิลปะในญี่ปุ่นแบบที่เราอาจไม่ทันสังเกต เช่น สถาปัตยกรรม ดนตรี มังงะ การออกแบบโลโก้ หรือกระทั่งช่วงการสนทนา

เพราะญี่ปุ่นมองว่า ทุกสรรพสิ่งต้องการพื้นที่ให้หายใจ ไม่ใช่เป็นการเติมสิ่งต่างๆ จนอัดแน่น แต่คือการเว้นที่ว่างอย่างสวยงาม แนวคิดนี้จึงเป็นจิตวิญญาณที่ทำให้ชีวิตและศิลปะแบบญี่ปุ่นดูเรียบง่ายแต่ลุ่มลึก น้อยแต่ทรงพลังอย่างยิ่ง

แล้วหลักการของ Ma นั้นคืออะไร ทำไมถึงทรงพลัง และมันสร้างความลึกซึ้งในชีวิตเราได้ยังไง?

ความว่างเปล่าไม่ได้แปลว่าไม่มีอะไร

ในมุมมองตะวันตก ความว่างเปล่า มักหมายถึงความขาดแคลน หรือบางสิ่งที่ขาดหายไป แต่ในแนวคิดญี่ปุ่น Ma คือความว่างเปล่าที่มีชีวิต เป็นพื้นที่ที่เต็มไปด้วยพลังแห่งความเป็นไปได้ ไม่ใช่การขาดสิ่งใด แต่คือการมีอยู่โดยปราศจากรูปแบบ เช่นเดียวกับในพุทธศาสนานิกายเซน ที่ความเงียบหรือความนิ่งสงบไม่ใช่ความว่างเปล่า แต่คือจุดที่จิตสำนึกลึกซึ้งยิ่งขึ้น ได้มองเห็นความจริงของปัจจุบัน เปิดพื้นที่หายใจแก่สิ่งที่ดำรงอยู่ และเปิดโอกาสให้ความงามปรากฏออกมาอย่างเป็นธรรมชาติ

ความสมดุลระหว่างสิ่งตรงข้าม

Ma ดำรงอยู่ระหว่างสิ่งตรงข้าม เช่น ความสมบูรณ์และความว่างเปล่า เสียงและความเงียบ การเคลื่อนไหวและการหยุดนิ่ง คือความสมดุลที่เกิดจากความต่าง อันหล่อหลอมให้เกิดรูปร่างและความหมาย เพราะหากปราศจากความมืด แสงสว่างก็ไร้ความหมาย หากปราศจากความเงียบ เสียงก็สูญสิ้นความงดงาม เราจึงมักเห็นศิลปินและสถาปนิกญี่ปุ่นจงใจออกแบบด้วยการคำนึงถึงความแตกต่างนี้ เพื่อสร้างสมดุลของความไม่สมมาตรให้กลมกลืนไปตามธรรมชาติ

การตระหนักรู้ในปัจจุบัน

คำพูดของคุณลุงฮิรายามะในภาพยนตร์ Perfect Days (2024) ที่พูดกับหลานสาวว่า “พรุ่งนี้คือพรุ่งนี้ ตอนนี้คือตอนนี้” ก็สะท้อนหลักคิดข้อนี้ได้ เพราะแนวคิด Ma เตือนให้ระลึกถึงสติสัมปชัญญะ ทำให้เราได้อยู่กับช่วงเวลานั้นจริงๆ เนื่องจาก Ma มีรากฐานจากสติสัมปชัญญะแบบเซน คือเพื่อชื่นชมสิ่งที่เป็นอยู่ตรงหน้าอย่างลึกซึ้ง แทนที่จะรีบเร่งไปสู่สิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อไป มันจึงเป็นพื้นที่นิ่งระหว่างการกระทำ ที่ซึ่งความตระหนักรู้ อารมณ์ และความงามเกิดขึ้น

ความสัมพันธ์ผ่านช่องว่าง

แนวคิด Ma ไม่ได้หมายถึงการแยกจากกัน แต่คือการเชื่อมโยงผ่านพื้นที่ ซึ่งเป็นพื้นที่ระหว่างผู้คน สิ่งของ หรือความคิด ช่วยให้สิ่งเหล่านั้นดำรงอยู่ได้อย่างชัดเจนและเคารพซึ่งกันและกัน เช่น ในความสัมพันธ์ที่หลายครั้งความเงียบหรือระยะห่างไม่ได้หมายถึงความเย็นชา แต่คือการให้พื้นที่ซึ่งกันและกันได้หายใจ หรือยกตัวอย่างงานศิลปะ ที่ช่องว่างระหว่างเส้นหรือวัตถุ จะช่วยให้แต่ละส่วนมีลักษณะของตัวเองและสื่อสารถึงกันได้อย่างลงตัว

เว้นว่างอย่างตั้งใจ

Ma คือการปล่อยให้บางสิ่งว่างเปล่าโดยเจตนา คือการเลือกไม่ใส่เพื่อให้ความงามและความหมายของสิ่งที่เหลืออยู่ปรากฏออกมาอย่างเป็นธรรมชาติ ซึ่งอย่างที่กล่าวไปว่างานออกแบบ สถาปัตยกรรม และการเล่าเรื่องของญี่ปุ่น ล้วนยึดถือหลักการนี้ เพราะในการออกแบบหรือเล่าเรื่องแบบญี่ปุ่นนั้น สิ่งที่ไม่พูดหรือไม่ได้ใส่เข้าไปมักทรงพลังพอๆ กับสิ่งที่พูดออกมาหรือใส่เข้าไป นั่นคือพลังของการละเว้นที่ทำให้สิ่งที่ยังคงอยู่มีชีวิตชีวายิ่งขึ้น

สำหรับ Ma ช่องว่างหรือความเงียบคือจังหวะที่ทำให้ชีวิตมีความลึก คือความเงียบที่ทำให้สรรพเสียงงดงาม และคือระยะที่ทำให้ความสัมพันธ์ได้หายใจ 

การเข้าใจ Ma ไม่ได้มาจากการวิเคราะห์ แต่คือการรับรู้ด้วยใจ มันแทรกอยู่ในจังหวะหยุด ความเงียบ ช่องว่าง เราจะรับรู้ถึง Ma ได้เมื่อหยุดพยายามเติมทุกช่องว่าง แต่ให้ความว่างนั้นพูดแทน

The post ‘ที่ว่างและความเงียบแห่งการเติบโต’ รู้จักแนวคิด Ma ปรัชญาญี่ปุ่นที่บอกว่า ‘ช่องว่าง’ ทำให้สรรพสิ่งโดดเด่นและลึกซึ้งขึ้น appeared first on a day magazine.