ทำไมวันในหนึ่งสัปดาห์จึงเรียงจาก อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ พฤหัสบดี ศุกร์ เสาร์ ?

ทั้งที่จริงๆ แล้วระบบสุริยะจักรวาลของเรา เรียงลำดับจากตรงกลางจะเป็นดังนี้คือ ดวงอาทิตย์ ดาวพุธ ดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส ดาวเนปจูน

แม้จะลองย้อนกลับไปในสมัยของเพลโต นักปรัชญาชาวกรีกผู้เชื่อว่าโลกเป็นศูนย์กลางของจักรวาลก็ยังเรียงลำดับวงโคจรไล่จากตรงกลางดังนี้

โลก (ศูนย์กลาง)

ดวงจันทร์

ดาวพุธ

ดาวศุกร์

ดวงอาทิตย์

ดาวอังคาร

ดาวพฤหัสบดี

ดาวเสาร์

จะเห็นว่าการเรียงลำดับของเพลโตก็ไม่ได้ตรงกับการเรียงวันในสัปดาห์ทุกวันนี้ คำถามคือการเรียงวันในสัปดาห์ที่เราใช้กันมาจากไหนกันแน่

ก่อนจะตอบคำถามนี้ได้ ต้องเข้าใจก่อนว่าทำไมใน 1 สัปดาห์มี 7 วัน

ก่อนที่มนุษย์จะประดิษฐ์นาฬิกาความแม่นยำสูงใช้กันอย่างทุกวันนี้ สมัยโบราณ มนุษย์เราใช้การเปลี่ยนแปลงของวัตถุท้องฟ้ามากำหนดช่วงเวลา เราใช้การขึ้น-ตกของดวงอาทิตย์มากำหนดระยะเวลา 1 วัน การเปลี่ยนลักษณะของดวงจันทร์มากำหนดระยะเวลา 1 เดือน และการเปลี่ยนตำแหน่งของดวงอาทิตย์ไปตามกลุ่มดาวจักรราศี กำหนดระยะเวลา 1 ปี

แต่การกำหนดระยะเวลา 1 สัปดาห์นั้นไม่ได้สัมพันธ์กับการเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงของวัตถุท้องฟ้าใดๆ เลย

นักโบราณคดีเชื่อว่าการกำหนดสัปดาห์นั้นเริ่มต้นมาจากวัฒนธรรมบาบิโลนโบราณ แล้วค่อยๆ กระจายออกมาจนมาอยู่ในปฏิทินของจักรวรรดิโรมันทำให้กลายเป็นที่ยอมรับทั่วไป

ชาวบาบิโลนตั้งชื่อวันในสัปดาห์ตามชื่อของดาวเคราะห์ที่คนสมัยนั้นรู้จัก ดาวเคราะห์เหล่านี้คือเทพเจ้า แน่นอนว่าต้องเป็นดาวเคราะห์ที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าเพราะในสมัยนั้นไม่มีกล้องโทรทรรศน์

ในสมัยนั้น ดาวเคราะห์มีทั้งหมด 7 ดวง ตามชื่อของวันในสัปดาห์ ทุกวันนี้เรารู้ว่าดวงอาทิตย์กับดวงจันทร์ไม่ใช่ดาวเคราะห์ เพราะดวงอาทิตย์เป็นดาวฤกษ์ที่มีแสงสว่างในตัวเอง ส่วนดวงจันทร์นั้นเป็นดาวบริวารของโลก แต่คนโบราณมองว่าดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นดาวเคราะห์ เนื่องจากสมัยก่อนมีการแบ่งวัตถุท้องฟ้าเป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ ได้แก่ ดาวเคราะห์และดาวฤกษ์

ดาวฤกษ์นั้นจะมีตำแหน่งเทียบกันและกันแล้วเหมือนเดิม ทำให้เราสามารถกำหนดเป็นกลุ่มดาวที่ชัดเจนลงไปได้ ส่วนดาวเคราะห์คือวัตถุท้องฟ้าที่เคลื่อนที่เปลี่ยนตำแหน่งไปบนกลุ่มดาวฤกษ์อีกที ดังนั้นคนสมัยนั้นจึงให้ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เป็นดาวเคราะห์รวมทั้งรู้ว่าดาวฤกษ์ที่เรียงรายเป็นกลุ่มนั้นอยู่ห่างไกลจากโลกเรากว่าดาวเคราะห์มากๆ โดยลำดับที่เพลโตเรียงนั้นมาจากความเร็วของการเปลี่ยนตำแหน่งไปบนดาวฤกษ์พื้นหลังในแต่ละคืน ดาวเคราะห์ดวงไหนเคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงตำแหน่งเร็วก็แปลว่าดาวดวงนั้นอยู่ใกล้โลก ส่วนดาวดวงไหนที่เปลี่ยนตำแหน่งช้าก็แปลว่าดาวดวงนั้นอยู่ห่างไกลจากโลกออกไป

คนบาบิโลนสมัยโบราณยังเชื่ออีกว่า แต่ละชั่วโมงนั้นมีเทพเจ้าดาวเคราะห์คอยกำกับดูแลอยู่โดยจะเรียงจากไกลมาใกล้ เช่น

วันนี้เวลา 06:00 น. เทพเจ้าดวงอาทิตย์คุม
เวลา 07:00 น.เทพเจ้าศุกร์คุม
เวลา 08:00 น. เทพเจ้าพุธคุม
เวลา 09:00 น. เทพเจ้าจันทร์คุม
เวลา 10:00 น. เทพเจ้าเสาร์คุม
เวลา 11:00 น. เทพเจ้าพฤหัสบดีคุม
เวลา 12:00 น. เทพเจ้าอังคารคุม

พอคุมกันจนครบก็จะวนกลับมาที่เทพเจ้าอาทิตย์อีกที่เวลา 13:00 น.

เมื่อไล่เรียงแบบนี้ไปเรื่อยๆ เราจะพบว่าที่เวลา 06:00 น. ซึ่งเป็นชั่วโมงแรกของวันจะถูกคุมเรียงดังนี้

วันนี้เวลา 06:00 น. เทพเจ้าดวงอาทิตย์คุม
วันพรุ่งนี้เวลา 06:00 น. เทพเจ้าจันทร์คุม
วันมะรืนนี้เวลา 06:00 น. เทพเจ้าอังคารคุม

กล่าวคือคนในสมัยโบราณเรียกชื่อวันตามชื่อเทพเจ้าที่คุมชั่วโมงแรกของวันนั้นๆ การเรียงวันในลำดับเช่นนี้ได้ตกทอดมาจนถึงปัจจุบันที่พวกเราใช้กัน ซึ่งสามารถเขียนสรุปอีกแบบได้โดยการนำดาวเคราะห์มาเรียงลำดับจากใกล้มาไกลบนวงกลมแล้วลากเส้นเชื่อมจนกลายเป็นดาว 7 แฉก ซึ่งการเรียงวันใน 1 สัปดาห์ก็จะเรียงจากการลากเส้นเป็นรูปดาว 7 แฉกนั่นเอง

หลายอย่างบนโลกใบนี้แม้จะดูไม่มีเหตุผล แต่พอศึกษาอย่างละเอียดเราอาจพบเหตุผลอยู่เบื้องหลังสิ่งเหล่านั้น

แต่เราต้องไม่ลืมว่าการค้นพบเหตุผลนั้นไม่ได้แปลว่าเราจะสามารถทำใจรับเหตุผลนั้นได้เสมอไป

ภาพประกอบ ณัชณิชา วงษา

The post ทำไมวันจึงเรียงลำดับจากอาทิตย์ จันทร์ อังคาร … อย่างที่เป็นอยู่ appeared first on a day magazine.

กลายเป็นว่าทุกวันนี้ มีหลายธุรกิจที่กำลังเผชิญกับความลำบากมากกว่าหนังสือเล่ม ทั้งรายการข่าว รายการโทรทัศน์ หรือกระทั่งวงการเพลงก็ต้องเปลี่ยนรูปแบบมาไกลจากจุดเดิมมาก หรือไม่นานมานี้ เราก็อดกังวลแทนคนทำงานธนาคารไม่ได้ที่ต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงเมื่อเทคโนโลยีทำอะไรได้มากกว่าที่คิด โลกทุกวันนี้หมุนไปเร็ว เราอาจใช้ชีวิตในรูปแบบเดิมๆ ได้ แต่มันย่อมไม่ใช่บ้านหลังที่คุ้นเคยอีกต่อไป

หนังสือท่องเที่ยวเป็นหนังสืออีกประเภทที่อยู่ในภาวะสุ่มเสี่ยงต่อการหายไปจากโลกสิ่งพิมพ์ถัดจากนิตยสาร เราเชื่อว่าหนังสือท่องเที่ยวจะค่อยๆ ด้อยค่าเพราะความสะดวกสบายของสมาร์ตโฟนที่เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตได้ทุกที่ทุกเวลา เว็บไซต์ดังอย่าง tripadvisor, booking.com หรือ pantip.com ก็ให้ข้อมูลสถานที่ท่องเที่ยวในโลกได้ทุกที่

หนังสือท่องเที่ยวเคยมียอดจำหน่ายที่เติบโตขึ้นกว่าเดิมในช่วงปี 2015 – 2016 แล้วช่วงเวลาฮันนีมูนก็มาจบลงในปี 2017 เมื่อตัวเลขไม่ได้เป็นใจอีกต่อไป เหลือเพียงเจ้าเดียวเท่านั้นคือ Lonely Planet ที่ยังคงเติบโตต่อเนื่องที่ +1.9 เปอร์เซ็นต์ นั่นเพราะนโยบายของกรรมการผู้จัดการ เพียร์ พิคการ์ด (Piers Pickard) ที่สร้างจุดยืนใหม่ให้ Lonely Planet เป็นบริษัทสื่อท่องเที่ยว (travel media company) แทนที่จะเป็นแค่สำนักพิมพ์หนังสือท่องเที่ยวแบบดั้งเดิมสมัยโทนี่และมัวรีน (Tomy และ Maureen Wheeler) สร้าง Southeast Asia on A Shoestring ขึ้นมาเมื่อ 40 กว่าปีก่อน

ประสบการณ์สอนอะไรกับ Lonely Planet บ้าง

หลายอย่างทีเดียว ตั้งแต่การเป็นหนังสือท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมที่สุดในโลก หรือหนังสือท่องเที่ยวที่มีของปลอมมากที่สุด มาสู่การเพิ่มเติมโดยมีหนังสือท่องเที่ยวสำหรับเด็กที่ให้พวกเขามีข้อมูลในจุดหมายที่กำลังจะไป เป็นการสร้างเสริมความรู้นอกห้องเรียนไปโดยปริยาย

กลุ่มสำคัญอีกกลุ่มที่ทำให้ Lonely Planet เติบโตมากที่สุดคือ กลุ่มที่เรียกว่า Travel Inspiration เราจึงมีโอกาสเห็นฉบับ The Ultimate Travelist, Where to Go When และ Epic Bike Rides of The World ออกมา และสามารถสร้างแรงบันดาลใจในการท่องเที่ยวในแบบที่โลกออนไลน์ยังทำไม่ได้ไม่มากก็น้อย หนังสือเหล่านี้ดึงยอดขายของหนังสือที่พูดถึงจุดหมายปลายทางที่ไม่ค่อยมีคนไป (non-traditional destination) ได้เพราะยังคงเป็น blue ocean ของหนังสือท่องเที่ยว กระทั่งหนังสือท่องเที่ยวที่เล่าถึงเมืองใดเมืองหนึ่งหรือเรื่องที่เฉพาะเจาะจงกลับมียอดขายที่ดีขึ้น อาทิ การท่องเที่ยวร้านกาแฟหรือผับในลอนดอน การเยี่ยมชมสถาปัตยกรรมในลิสบอน แหล่งชิมคราฟต์เบียร์ เนื้อหาแบบนี้มีความต้องการมากขึ้นเรื่อยๆ แต่ก็มีการปรับตัวช้าเกินไปและน้อยเกินไป

สาเหตุที่ทำให้ในภาพรวมของหนังสือท่องเที่ยวมียอดขายลดลงเกิดจากสองสิ่งเท่านั้น

สิ่งแรกคือ สำนักพิมพ์หนังสือท่องเที่ยวตัดสินใจผิด พวกเขายังไม่เปลี่ยนวิธีการทำงานแม้ว่าโลกแห่งข้อมูลจะเปลี่ยนไปเร็วเพียงใด หนังสือท่องเที่ยวทั้งหมดในตลาดยังใช้เวลา 2 – 3 ปีกว่าจะมีการปรับเปลี่ยนฉบับใหม่ออกมาในขณะที่พฤติกรรมผู้ใช้งานปัจจุบันดูเหมือนจะไม่อยากซื้ออะไรที่มีอายุนานกว่า 18 เดือน ทั้งยังยึดรูปแบบเดิมๆ คือเป็นหนังสือท่องเที่ยวที่หนาและหนัก แต่คนต้องการหนังสือท่องเที่ยวที่เบาขึ้น ราคาถูกลง การคัดสรรข้อมูลเลยน่าจะสำคัญที่สุด แต่ทั้งหมดนี้เรายังเห็นน้อยมาก

ข้อที่สองคือการเปลี่ยนแปลงของเสถียรภาพด้านการเมือง การก่อการร้าย รวมไปถึงสภาพเศรษฐกิจที่ทำให้คนใช้หนังสือท่องเที่ยวเปลี่ยนไป ความไม่ปลอดภัยอันเนื่องมาจากการก่อการร้ายทำให้ทั่วโลกหวาดกลัว รวมไปถึงค่าเงินที่ลดลง เหล่านี้คือปัจจัยที่ทำให้เกิดการท่องเที่ยวนอกประเทศน้อยลง อีกทั้งสถานการณ์โลกทุกวันนี้ก็ยิ่งทวีความไม่แน่นอนขึ้นไปอีก ความตึงเครียดระหว่างยุโรปและรัสเซียส่งผลต่อบรรยากาศการท่องเที่ยวในหน้าร้อนที่กำลังจะถึงนี้ โดยเฉพาะการจัดฟุตบอลโลกที่รัสเซียช่วงกลางปีนี้ นี่อาจเป็นปัจจัยที่เหนือการควบคุม แต่ในความเป็นจริงแล้วนี่เป็นคำอธิบายเพิ่มเติมของเหตุผลที่สำนักพิมพ์หนังสือท่องเที่ยวเลือกที่จะเลี้ยวผิดทาง

โลกไม่ได้เพิ่งเริ่มมีความไม่แน่นอนทางการเมืองหรือสถานการณ์ความขัดแย้งเกิดขึ้น เหตุการณ์ 9/11 ทำให้รูปแบบการเดินทางเปลี่ยนไปจากเดิมแบบไม่มีวันกลับ แต่สำนักพิมพ์ยังเดินหน้าผลิตหนังสือแบบเดิมทั้งที่ควรจะเพิ่มความหลากหลายให้มากขึ้นผ่านจุดหมายปลายทางท้องถิ่น (local destination) หรือเมืองในประเทศอื่นๆ เพื่อทดแทนตัวเลขที่หายไป แม้กระทั่งการสร้างคุณค่าเพิ่มในรูปแบบ travel inspiration ที่ต้องใช้เวลานานหลายปี และเพิ่งจะมาได้เห็นจาก Lonely Planet อย่างการเดินทางแบบครอบครัวที่เป็นแค่ส่วนเล็กๆ ในหนังสือท่องเที่ยวทั่วไป ทั้งที่ในปัจจุบัน การท่องเที่ยวแบบครอบครัวมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

นอกจาก Lonely Planet แล้ว เหมือนจะมีอีกเจ้าที่น่าสนใจคือ Insight Guides ของสำนักพิมพ์ APA Publications ในลอนดอน เรเน่ เฟย์ (René Frey) กรรมการผู้จัดการอธิบายว่าแทนที่ APA จะมุ่งสร้างรายได้ด้วยการเชื่อมต่อธุรกิจกับผู้ประกอบการท่องเที่ยวท้องถิ่นเพื่อเอาค่าคอมมิชชั่นจากการขายทัวร์ เขากลับเลือกสร้างพื้นที่ระยะยาวโดยรวมเอาสิ่งพิมพ์กับออนไลน์เข้าด้วยกัน คือการแถมอีบุ๊กเมื่อลูกค้าซื้อหนังสือท่องเที่ยวแบบเล่ม นั่นเพราะเฟย์มองว่าถ้าค่าเชื่อมต่อมือถือมีราคาถูก สามารถเข้าถึงข้อมูลของ APA ที่น่าเชื่อถือและอัพเดตได้เร็วขึ้น ก็น่าจะสร้างการผสมผสานในการใช้สื่อได้ดี และสิ่งที่ APA ได้กลับมาคือข้อมูลมหาศาลว่าคนอ่านไปเที่ยวกันที่ไหน หาข้อมูลอะไร เพื่อสร้างสินค้าให้ตรงกับความต้องการมากขึ้น

ข้อดีของหนังสือคือดูจะตายยากอย่างที่เราเกริ่นไว้ แต่ผลลัพธ์ด้านลบก็รุนแรงเอาการสำหรับเจ้าของธุรกิจที่ไม่ยอมปรับเปลี่ยนแนวคิดว่าอะไรดีกว่า อะไรจะมาหรือจะไปเป็นเรื่องคร่ำครึเกินจะเอามาพูดถึงกันแล้ว การมองให้ออกถึงการผสมผสานและการอยู่ร่วมกันมากกว่าที่ควรจะเป็นบริบทให้ตรึกตรองกันต่อ ในโลกธุรกิจหนังสือเราพบว่าทั้งหนังสือเล่มและอีบุ๊กต่างขาดจากกันไม่ได้ จำเป็นที่ต้องมีทั้งคู่เพื่อรักษาสมดุลของคลื่นเทคโนโลยีที่พุ่งเข้าใส่ทุกทาง แต่ผู้ที่รู้จักใช้เท่านั้นที่จะเป็นผู้คุมเกม หาไม่แล้วคงเป็นจุดอ่อนที่ต้องจำกัดออกไป

อ้างอิง elizabethmatthams.co.uk

ภาพประกอบ ณัชณิชา วงษา

The post ไกด์บุ๊กต้องปรับตัวยังไงในยุคที่สถานที่ท่องเที่ยวอัพเดตใหม่แทบทุกปี appeared first on a day magazine.

เรื่องนี้สำคัญขนาดไหน ทำไมมันถึงเป็นประเด็นใหญ่โตชนิดที่รัฐบาลต่างๆ เรียกร้องคำตอบจากเฟซบุ๊ก เช่นเดียวกับภาคธุรกิจมากมายที่ทั้งตั้งคำถามและโจมตีการบริหารจัดการของเฟซบุ๊ก เช่นเดียวกับความเคลื่อนไหวที่มีการรณรงค์ให้เลิกใช้เฟซบุ๊กกันไปเลยทีเดียว

สิ่งที่น่าจะเป็นประเด็นละเอียดอ่อนที่สุดคงเป็นเรื่องการรักษาข้อมูลส่วนตัวของผู้ใช้งานที่เฟซบุ๊กมีข้อมูลอยู่ ต้องเข้าใจกันเสียก่อนว่าข้อมูลผู้ใช้งานบนโซเชียลมีเดียอย่างเฟซบุ๊กนั้นไม่ได้มีแค่ชื่อ เบอร์โทรศัพท์ อีเมล หรือข้อมูลพื้นฐาน เพียงอย่างเดียว แต่สิ่งที่มีมากกว่านั้นคือข้อมูลมหาศาลที่ผู้ใช้งานสะสมไว้ตั้งแต่เริ่มใช้ไม่ว่าจะเป็นสเตตัสต่างๆ ที่ตั้งขึ้นในแต่ละวัน รูปภาพที่อัพโหลดขึ้นไปเพื่อแชร์ให้กับคนอื่น เครือข่ายเพื่อนต่างๆ ที่ตัวเองมี รวมทั้งพฤติกรรมต่างๆ ที่เราใช้งาน เช่น ไปกดไลก์เพจไหน คอมเมนต์ที่โพสต์อะไร กดไลก์คอนเทนต์ไหนจากเพจไหน ฯลฯ เป็นข้อมูลที่ซับซ้อนและน่าอัศจรรย์อยู่พอสมควร

เคยมีการพูดกันว่าถ้าเราใช้งานเฟซบุ๊กไปถึงระดับหนึ่งแล้ว เราก็จะพบว่าเฟซบุ๊กรู้จักตัวเราดีกว่าญาติพี่น้อง เพื่อน พ่อแม่ หรือแม้แต่คู่รักของเราเสียอีก นั่นก็เพราะเฟซบุ๊กมีข้อมูลเหล่านี้ที่สะท้อนพฤติกรรม ความคิด รสนิยม ฯลฯ เลยไม่แปลกว่าทำไมตอนที่เราเล่นเฟซบุ๊กนั้นเราจึงเห็นคอนเทนต์ที่น่าอ่านน่าติดตาม และการแนะนำเรื่องราวที่เราอยากรู้โดยผ่านการคัดเลือกจาก อัลกอริทึมของเฟซบุ๊กที่ประมวลผลข้อมูลเหล่านี้อยู่ตลอดเวลา

ถ้ามองในแง่ดี ที่เราใช้เฟซบุ๊กกันมาตลอดก็คือการที่มันสามารถสนองความต้องการเราได้ดีเหลือเกิน แต่ขณะเดียวกันมันก็น่ากลัวมากถ้าหากข้อมูลเหล่านี้ถูกนำไปใช้ด้วยวัตถุประสงค์ที่ไม่ดี แถมจะยิ่งน่ากลัวขึ้นไปอีกถ้าหากมีใครสามารถเจาะข้อมูลของเฟซบุ๊กและล้วงเอาข้อมูลเหล่านี้ไปใช้

นั่นเลยไม่แปลกที่เหตุการณ์ข้อมูลรั่วไหลครั้งนี้จะกลายเป็นประเด็นใหญ่โต เพราะแม้ว่าข้อมูลดังกล่าวจะถูกดึงออกไปจากเฟซบุ๊กตั้งแต่ปี 2014 แต่เมื่อมีการโยงว่าบริษัทที่ได้ข้อมูลเหล่านี้ไปนั้นมีโอกาสที่จะนำข้อมูลดังกล่าวไปใช้วิเคราะห์เพื่อทำแคมเปญด้านการเมืองในช่วงการเลือกตั้งประธานาธิบดีครั้งที่ผ่านมา มันเลยกลายเป็นประเด็นร้อนแรงสุดๆ เพราะหากสามารถนำข้อมูลเหล่านี้ไปวิเคราะห์เชิงลึกได้ มันก็ย่อมสามารถเอาไปใช้สร้างแคมเปญโฆษณาหรือการสื่อสารต่างๆ ที่สร้างอิทธิพลให้ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งจะนั้นโหวตหรือไม่โหวตให้ใครได้

ความน่ากลัวที่หลายคนเริ่มกังวลกันจากเหตุการณ์นี้คือการที่เฟซบุ๊กมีข้อมูลส่วนตัวของเรา ‘มากเกินไป’ ชนิดที่ตัวเราเองก็อาจจะไม่เคยเอะใจมาก่อน และถ้าข้อมูลส่วนตัวเหล่านี้ไปถึงผู้ไม่หวังดีแล้วมันก็ย่อมเป็นภัยที่น่าวิตกกังวลเอาเสียมากๆ

ลองคิดง่ายๆ ว่าถ้าคนคนนั้นรู้ได้ว่าเราชอบอะไร ไม่ชอบอะไร มีเพื่อนเป็นใคร ปกติชอบพูดเรื่องอะไร ไม่คุยเรื่องอะไร มันก็ทำให้พวกเขามีโอกาสจะตีสนิท สร้างความน่าเชื่อถือ หลอกลวง หรือแม้กระทั่ง ‘ล้างสมอง’ พวกเราได้อย่างง่ายดาย

จนถึงตอนนี้ กระบวนการสอบสวนเหตุการณ์ดังกล่าวก็ยังคงดำเนินต่อไปเช่นเดียวกับที่ผู้ใช้งานหลายคนเองก็เริ่มแขยงและระวังการให้ข้อมูลต่างๆ บนออนไลน์มากขึ้น ส่วนเฟซบุ๊กเองก็ออกมาตรการป้องกันและเปลี่ยนนโยบายหลายอย่างเกี่ยวกับการรักษาข้อมูลส่วนตัวของผู้ใช้งานให้รัดกุมมากขึ้น

แต่ต่อให้ระบบจะรัดกุมแค่ไหน สิ่งที่น่าห่วงมากกว่าคือตัวผู้ใช้งานอย่างเราๆ นี่แหละที่มักจะไม่ได้อ่านข้อตกลงที่โชว์ให้เราเห็นก่อนใช้งาน ซึ่งเราก็จะกดยอมรับแบบข้ามๆ ไปโดยไม่ได้อ่านเลยว่าตัวโปรแกรมจะเอาข้อมูลจากเราไปทำอะไรบ้าง หรือแม้กระทั่งการกดเล่นแอปพลิเคชั่นต่างๆ ไม่ว่าจะบนเว็บไซต์หรือผ่านสมาร์ทโฟน ซึ่งบางแอปฯ ก็แอบเก็บข้อมูลเราไปโดยไม่รู้ตัวดังที่เคยเป็นข่าวถูกแชร์กันอยู่บ่อยครั้ง

สุดท้ายก็เป็นความสะเพร่าของพวกเราเองที่ ‘อนุญาต’ ให้คนไม่หวังดีเข้าไปถึงข้อมูลของเราได้โดยที่พวกเขาไม่ต้องหาวิธีเจาะอะไรเลย

ภาพประกอบ ณัชณิชา วงษา

The post ข้อมูลผู้ใช้งานเฟซบุ๊กรั่ว เราควรจะแคร์มากน้อยแค่ไหน? appeared first on a day magazine.

ความรู้สึกคลับคล้ายคลับคลานี้เรียกว่า ‘เดจาวู (Déjà Vu)’ เป็นภาษาฝรั่งเศสที่แปลว่า ‘เคยเห็นมาแล้ว’

คำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ของปรากฏการณ์เดจาวูยังเป็นเรื่องปลายเปิดที่ไม่มีคำตอบชัดเจนนัก แต่นักวิทยาศาสตร์ล้วนเห็นพ้องต้องกันว่ามันเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นกับสมอง ไม่ใช่เรื่องลึกลับเหนือธรรมชาติแต่อย่างใด อย่างน้อยๆ เดจาวูก็ไม่ใช่ปรากฏการณ์ที่ช่วยให้เราทำนายอนาคตได้ แม้เราจะรู้สึกเหมือนเคยเห็นสิ่งนั้นมาแล้วก็ตาม

แม้ปรากฏการณ์นี้จะดูจับต้องได้ยาก แต่นักวิทยาศาสตร์กลับทำการทดลองจนสาวไปถึงต้นกำเนิดของมันได้แล้วในระดับหนึ่ง

Akira O’Connor นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเซนต์แอนดรูส์ (University of St Andrews) สหราชอาณาจักร เป็นหนึ่งในผู้ที่พยายามทำความเข้าใจปรากฏการณ์นี้

เขาอ่านกลุ่มคำที่มีความเชื่อมโยงกันให้อาสาสมัครฟัง แต่จะไม่อ่านคำบางคำ เช่น อ่านคำว่า pillow (หมอน), dream (ฝัน), night (กลางคืน) ฯลฯ แต่จงใจไม่อ่านคำว่า sleep (นอนหลับ) ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับคำอื่นๆ อย่างชัดเจน

จากนั้นเขาทำการทดลองถามอาสาสมัคร 2 รอบ

รอบแรกถามว่า เมื่อสักครู่ได้ยินคำที่ขึ้นต้นด้วยตัวอักษร s หรือไม่ แน่นอนว่าอาสาสมัครตอบเป็นเสียงเดียวกันว่าไม่ได้ยิน

แต่คำถามต่อมาคือการถามว่าได้ยินคำว่าอะไรบ้าง พอถามไปถามมา อาสาสมัครกลับรู้สึกคุ้นๆ ว่าได้ยินคำว่า sleep

กล่าวได้ว่าการทดลองง่ายๆ นี้กระตุ้นให้คนเราเกิดประสบการณ์เดจาวูขึ้นมาได้!

ที่น่าสนใจคือการทดลองไม่ได้จบลงแค่นั้น เพราะระหว่างที่อาสาสมัครเกิดอาการเดจาวูกับคำว่า sleep นักวิจัยได้อ่านคลื่นสมองของอาสาสมัครด้วยเครื่อง fMRI (functional magnetic resonance imaging) เพื่อดูว่าสมองส่วนไหนทำงานขณะเกิดเดจาวู

ในตอนแรกนักวิทยาศาสตร์คาดว่าสมองส่วนความทรงจำสักแห่งน่าจะรับผิดชอบต่ออาการเดจาวู แต่ผลลัพธ์ที่ได้ผิดกับที่คาดการณ์ไว้เพราะพบว่าสมองส่วนความทรงจำนั้นเงียบกริบ ไม่มีการส่งสัญญาณประสาทใดๆ มากขึ้น แต่สมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจกลับมีการส่งกระแสประสาทอย่างขวักไขว่

พูดง่ายๆ ว่า เดจาวูเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในสมองส่วนการตัดสินใจ ไม่ใช่ความทรงจำ

คำอธิบายที่เป็นไปได้คือ สมองส่วนการตัดสินใจนั้นทำหน้าที่ตรวจสอบความทรงจำของเราเพื่อมองหาจุดไม่ชอบมาพากลเวลาเรารื้อฟื้นความทรงจำ และเมื่อพบเห็นสิ่งผิดปกติบางอย่าง จึงทำให้เกิดอาการเดจาวู

ทีมนักวิจัยเชื่อว่า การเกิดเดจาวูเป็นสัญญาณหนึ่งที่บ่งชี้ว่าสมองส่วนการตัดสินใจที่คอยตรวจสอบยังทำงานได้ดีอยู่ ทฤษฎีนี้สอดคล้องกับการที่นักวิทยาศาสตร์พบว่าคนวัยหนุ่มสาวนั้นมีโอกาสเกิดเดจาวูได้มากกว่าคนที่อายุมาก เพราะระบบตรวจสอบในสมองของคนอายุมากๆ ทั้งหลายนั้นอาจจะเริ่มทำงานน้อยลงแล้ว ดังนั้นผู้สูงอายุจึงไม่ค่อยเกิดอาการเดจาวูและมีการจำอะไรผิดพลาดบ่อยๆ

แต่ในอีกแง่หนึ่ง คนที่ไม่รู้สึกถึงเดจาวูก็อาจมีระบบสมองที่ดีมากเพราะระบบตรวจจับทำงานได้ดีจนไม่พบสิ่งผิดปกติอะไรจึงไม่เกิดเดจาวู

ความจริงเป็นเช่นไรกันแน่ยังไม่มีใครรู้ คำอธิบายทั้งหลายที่กล่าวมานี้ยังต้องการการทดลองหาหลักฐานเพิ่มเติมเพื่อจะนำมาซึ่งข้อสรุปที่ชัดเจนรัดกุมจริงๆ

ไม่ใช่แค่รู้สึกว่าใช่แล้วด่วนสรุปไปเอง

อ้างอิง newscientist.com, sagepub.com

ภาพประกอบ ณัชณิชา วงษา

The post ‘ทำไมฉันเคยเห็นสิ่งนี้มาก่อน’ ความลึกลับของเดจาวูกับโลกที่เลื่อนหลุด appeared first on a day magazine.

ที่จังหวัดนครสวรรค์ มีผู้ชายคนหนึ่งที่ใครๆ ก็รู้จักในฐานะคนที่กล้าลุกขึ้นมาตั้งคำถามและต่อสู้กับหน่วยงานในจังหวัดอย่างไม่ลดละ เขาคือ ชิ-อัสชิ ทิพย์เจริญพร ผู้ก่อตั้งสำนักข่าวออนไลน์ชื่อ ข่าวนครสวรรค์ เป้าหมายของเขาคือการเล่าเรื่องในสังคมที่คนอาจมองไม่เห็น โดยเฉพาะความอยุติธรรมที่เจ้าตัวเห็น รู้สึก และอยากเล่าให้คนทั่วไปได้รับรู้

ต่อจากนี้ ชิจะเป็นคนเล่าข่าวให้ฟัง ว่าเขาใช้สื่อโซเชียลมีเดียกระตุ้นหน่วยงานท้องถิ่นได้อย่างไร และมันส่งแรงกระเพื่อมให้เกิดการเปลี่ยนแปลงไปยังประชาชนคนธรรมดามากมายแค่ไหน

เพจข่าวท้องถิ่นที่เกิดจากข่าวน้ำท่วม

ย้อนไป พ.ศ. 2554 มวลน้ำก้อนใหญ่ล้นท่วมหลายจังหวัดในไทย นครสวรรค์คือจังหวัดหนึ่งที่รับน้ำไปก่อนเพื่อน ระหว่างนั้น คนในจังหวัดไม่สามารถติดตามสถานการณ์น้ำท่วมได้เลยเพราะสื่อออฟไลน์ท้องถิ่นทุกชนิดถูกตัดขาด รวมถึงถนนหนทางทุกเส้นก็ถูกปิดตาย ผมยังจำภาพน้ำท่วมบ้านจนถึงระดับอกได้ติดตา หนทางเดียวที่จะติดตามข่าวน้ำท่วมได้อย่างทันท่วงที คือย้ายมาหาข่าวในโลกออนไลน์แทน

“ประชาชนที่ติดตามเคเบิลทีวี หนังสือพิมพ์ท้องถิ่น หรือกระทั่งวิทยุก็ถูกตัดขาดหมด เหลือช่องทางออนไลน์ทางเดียว เราเลยคิดว่าน่าจะใช้ช่องทางนี้ติดต่อกับคนนครสวรรค์ ตอนนั้นเราเน้นแจ้งข่าวว่าน้ำจะทะลักเข้าตรงไหน มีพรรคพวกประมาณ 11 คน คอยดูแลตลอด 24 ชั่วโมง ต้องออกไปดูทุกคืนว่าน้ำจะท่วมตรงไหน”

“พอน้ำเริ่มลด ทีมเราคุยกันว่าจะลบกลุ่มนี้ แต่เห็นว่าเก็บไว้น่าจะเป็นประโยชน์กับคนนครสวรรค์ เช่น ถ้ามีอุบัติเหตุ คนต้องการเลือด เราน่าจะใช้กลุ่มนี้หาคนมาช่วยบริจาคเลือดได้ เลยทำกรุ๊ปนี้ต่อ”

ตอนนั้นอัสชิคงไม่คาดคิดมาก่อนว่ากรุ๊ป ‘แจ้งข่าวสถานการณ์น้ำนครสวรรค์ 24 ชั่วโมง’ จะกลายเป็นแหล่งรวมข่าวสารมากมายตั้งแต่น้ำประปาไม่ไหลจนถึงการไม่ได้รับความเป็นธรรมจากหน่วยงานท้องถิ่น จนคนในกรุ๊ปเริ่มเยอะขึ้น มีข่าวสารมากมายหลั่งไหลเข้ามาจนคัดกรองได้ไม่หมด เพื่อทำให้การร้องเรียนข่าวเป็นทางการขึ้น เขากับเพื่อนอีกคนจึงตัดสินใจก่อตั้งแหล่งข่าวท้องถิ่น นั่นคือจุดเริ่มต้นของเฟซบุ๊กแฟนเพจ ‘ข่าวนครสวรรค์’ และเว็บไซต์ข่าวนครสวรรค์

เพจข่าวที่ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ

หลังจากก่อตั้งหน่วยข่าวนครสวรรค์ ทีมของชิ (ที่เริ่มต้นกันแค่ 2 คน) ตั้งมั่นว่าจะทำข่าวเพื่อความถูกต้องในสังคม แม้ต้องปะทะกับหน่วยงานท้องถิ่นก็ตาม และนั่นทำให้พวกเขาต้องรับศึกหนักในช่วงแรก

“แรกๆ เราไม่มีคอนเนกชั่นเลย มีแค่ความมุ่งมั่น มีหัวใจ อะไรที่ไม่ถูกต้องกับประชาชน เราต้องช่วยเขา เพราะมันคือความจริง ถ้าตัดสินใจช่วยเคสไหนก็ต้องสืบให้ดีที่สุดว่าเหตุการณ์ที่ร้องเรียนมาเป็นจริง แล้วถึงลุย มองแค่เป้าหมายอย่างเดียวว่าเราทำสิ่งที่ถูก ไม่รู้ว่าระหว่างทางเจออะไรบ้างก็ชนหมด”

“ทำตรงนี้เหนื่อยนะ เราไปช่วยเหลือคนก็เคยโดนคดีความ ต้องขึ้นโรงขึ้นศาล แต่ผลออกมาว่าเราไม่ผิด ผู้หลักผู้ใหญ่ในจังหวัดก็ถามว่าเราจะเอาตัวไปแลกทำไม คำตอบก็เพื่อความถูกต้องนะ ถ้าเราไม่ทำ เขาจะไปพึ่งที่ไหน มีบางเคสเหมือนกันที่เรารู้อยู่แล้วว่าเกิดอะไร จะกระทบผู้มีอิทธิพลคนไหน บางเรื่องเราแกล้งทำมองไม่เห็น แต่พอทำอย่างนั้นแล้วรู้สึกไม่ดีกับตัวเอง เหมือนว่าเราอุทิศตัวเองให้เรื่องพวกนี้ไปแล้ว อะไรที่ดีแล้วเราพอทำได้ เราทำหมด” ชิเล่าให้เราฟังอย่างจริงใจ

หยัดยืนและเติบโตด้วยพลังจากคนท้องถิ่น

ในที่สุด การสู้ไม่ถอยของชิเริ่มออกผลให้เห็น การเอารัดเอาเปรียบจากหน่วยงานต่างๆ เริ่มลดลง พิสูจน์ให้ชาวนครสวรรค์เห็นฝีมือของทีมข่าวนครสวรรค์ จนตอนนี้สมาชิกประจำทีมของชิขยับขยายจาก 2 เป็น 5 คน มีเครือข่ายนักข่าวตามแต่ละพื้นที่อีกนับสิบคน “เดิมทีเราอยากหาคนในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งเพิ่มอยู่แล้ว ไม่ได้เจาะจงว่าต้องเป็นระดับตำบลหรืออำเภอนะ อาจจะเป็นระดับหมู่บ้านก็ได้”

“ที่จริงมีคนนครสวรรค์ที่ไม่สนับสนุนการเอารัดเอาเปรียบเยอะ แต่การต่อสู้กับเรื่องนี้เสี่ยงจะเสียผลประโยชน์ ถูกริดรอนสิทธิ์ทางธุรกิจ ถูกกดดัน เขาเลยยอมจบปัญหาด้วยการจ่ายเงิน ยอมก้มหัว แต่พอเขาเห็นเรา เฮ้ย มันสู้ได้นี่ คนที่มีปณิธานหรือความคิดทิศทางเดียวกัน ทั้งที่เป็นนักศึกษาหรือประกอบอาชีพอื่นๆ มาขอเป็นเครือข่ายเราก็มี”

“พอทำมานานก็เจอคนที่เคมีตรงกับเราซึ่งมีบทบาทการตัดสินใจอยู่หลายที่ เราเชื่อว่าในหน่วยงานหรือกลุ่มคนหนึ่งจะแบ่งเป็นสองฝ่ายอย่างน้อย สมมุติเราจะปราบการทุจริตของหน่วยงานหนึ่ง จะมีคนในหน่วยงานนั้นที่อยู่คนละฝั่งกับกลุ่มคนทุจริต อยู่ที่ว่าจะดึงคนเหล่านั้นมาช่วยยังไง พอทำงานด้วยกันบ่อยๆ ก็จะเป็นพรรคเป็นพวกกัน คอนเนกชั่นเราเลยเหมือนโซ่ไม่มีปลาย ไปเรื่อยๆ ไม่รู้จุดจบ หรือบางคนก็แอบสนับสนุนเราแบบไม่เปิดเผย อย่างตอนเราป่วยเข้าโรงพยาบาลก็มีกระเช้าปริศนามาเยอะมาก สงสัยว่าขนาดจะให้กำลังใจกันยังไม่กล้าออกตัวเลยเหรอ (หัวเราะ) บางครั้งก็งงว่าทำไมบางเคสถึงคลี่คลายเฉยเลย เชื่อว่ามีคอนเนกชั่นที่ไม่เปิดเผยด้วย”

ชิ ย้ำ กลยุทธ์การทำงานเป็นเรื่องสำคัญ

ตอนนี้ เพจ ‘ข่าวนครสวรรค์’ มีอายุ 6 ขวบปีพอดี เพจเติบโตขึ้นจนกลายเป็นที่พึ่งของคนในสังคม ทุกวันนี้มีเรื่องร้องเรียนวันละประมาณ 10 เคส ตั้งแต่ขอคำแนะนำไปจนถึงขอความช่วยเหลือเพราะได้รับความไม่เป็นธรรมจริงๆ

แต่ตอนนี้ไม่เหมือนสมัยก่อนแล้ว ชิไม่ใช่นักสู้มือสมัครเล่นอีกต่อไป เขากลายเป็นนักสู้ที่มีพวกพ้องมากมาย ถ้าหน่วยงานไหนรู้ว่าเพจ ‘ข่าวนครสวรรค์’ กำลังจะเล่นประเด็นความผิดที่ตนมีเอี่ยว หัวหน้าของหน่วยงานนั้นจะรีบติดต่อมาหาชิเพื่อรีบจัดการแก้ไขความผิดทันที แต่ในกรณีที่ยังคงแข็งข้อ ยืนกรานให้ผิดเป็นถูก ชิก็มีกลยุทธ์รับมือดังนี้

มาตรการแรก – ตีข่าวสั้นๆ ให้ประชาชนคิดต่อ หรืออาจใช้วิธีป่าล้อมเมือง สร้างกระแสสังคมกดดัน

มาตรการที่สอง – นำเรื่องราวความไม่เป็นธรรมไปเผยแพร่ในเพจที่ชิและทีมไม่ได้แสดงตน การนำเสนอจะเข้มข้นยิ่งขึ้น

มาตรการขั้นเด็ดขาด – เชื่อมโยงคอนเนกชั่นเพจอย่าง Drama Addict หรือ ควีนแหม่มโพธิ์ดำ ช่วยกระจายข่าวให้กลายเป็นข่าวระดับประเทศ

“คุณเหมือนตำรวจเลยนะ” ผมเอ่ยทักหลังฟังแผนการกดดันหน่วยงานต่างๆ โดยอาศัยพลังจากหลายฝ่ายที่รวมเป็นกลุ่มก้อนเดียวกัน

“เราไม่ได้ตั้งตนเป็นศาลเตี้ยหรือตำรวจนะ แค่ทำสิ่งที่สมควรทำ คือบีบหน่วยงานให้ทำสิ่งที่เขาต้องทำ เราไม่ได้ไปตัดสินหรือลงโทษ แค่ชี้ว่าสิ่งที่คุณทำอยู่ผิดหรือเปล่า ผิดก็แก้ไข เราจะเน้นใช้พลังประชาชน เวลาเราลงข่าวประเด็นเดียวกัน เราจะคาดการณ์เลยว่าเวลาข่าวนี้ออนไลน์ไป ประชาชนเสพแล้วจะรู้สึกยังไง ปฏิบัติยังไงต่อ ถ้าเป็นข่าวที่หวังผลต้องคิดขนาดนั้นเลย แต่พวกข่าวที่ทำเลี้ยงเพจ เลี้ยงเว็บไซต์ก็มี”

“คนที่อยู่คนละฝั่งกับเรา ที่ฉ้อราษฎร์ เอาเปรียบประชาชน เขาก็ต้องปรับตัวสู้กับเรา แล้วเดี๋ยวนี้คนยิ่งคุ้นชินกับโลกออนไลน์มากขึ้น เราก็ต้องปรับวิธีนำเสนอ ในอนาคต เฟซบุ๊กแฟนเพจอาจใช้ไม่ได้ผล เราก็ต้องเปลี่ยนไปตามโลก นอกจากนี้เราก็ถือสื่อออฟไลน์อยู่ด้วย ทั้งวิทยุและหนังสือพิมพ์ท้องถิ่น เราทำควบคู่กันแต่ไม่ได้เป็นงานหลัก เพราะสื่อออฟไลน์แทบจะไม่ทำรายได้แล้ว อิทธิพลของสื่อออฟไลน์ก็แทบจะไม่มี แต่เราก็ยังไม่ทิ้ง เพราะยังมีกลุ่มคนที่อ่านและเชื่อตรงนี้อยู่ บางเคสสื่อออนไลน์แก้ไขปัญหาไม่ได้แต่สื่อออฟไลน์ทำได้ เพราะบางกรณีคนที่มีอำนาจตัดสินใจก็ไม่เล่นสื่อออนไลน์”

ชิ ยิ้มปลื้ม ‘ข่าวนครสวรรค์’ ส่งต่อพลังแห่งความถูกต้อง

จนถึงตอนนี้ ชิไม่เพียงพิสูจน์ตัวเองจนคนนครสวรรค์สนับสนุน แต่เขาจุดไฟให้คนท้องถิ่นอีกหลายคน ส่งต่อความมุ่งมั่นที่จะทำเพื่อความถูกต้องต่อไปในแบบที่แต่ละคนถนัด

ตัวอย่างล่าสุด ชิได้ออกมาตั้งคำถามเรื่องการจัดงานตรุษจีน เป็นเทศกาลที่จัดขึ้นทุกปีเพื่อแสดงความศรัทธาและความสามัคคีของคนท้องถิ่น เป็นเทศกาลดังที่เรียกนักท่องเที่ยวได้ดี แต่ชิมองว่าปีนี้เป้าหมายการจัดงานมุ่งเน้นเรื่องรายได้มากเกินไปจนสูญเสียเอกลักษณ์บางอย่าง

“สื่อมวลชนในท้องถิ่นหรือประชาชนทั่วไปเห็นตรงกับเราว่าต้องทำอะไรซักอย่างแล้ว ถึงขนาดรวมตัวจัดสัมมนาทิศทาง ทุกวันนี้ในนครสวรรค์มีแต่คนจะทำเรื่องพวกนี้เพื่อให้มันตกผลึกจริงๆ มีน้องสื่อมวลชนอยู่กลุ่มหนึ่ง ปกติทำสารคดีส่งช่องใหญ่ หิ้วกล้องมาสัมภาษณ์เราเรื่องตรุษจีน น้องบอกว่าไม่มีใครจ้างมา แต่ในฐานะลูกหลานนครสวรรค์ รู้สึกว่าน่าจะใช้ความสามารถที่มีช่วยเหลือบ้านเกิดได้ ได้ยินก็ดีใจนะ อย่างน้อยก็เป็นอีกเรื่องที่เราจุดติด”

“มีคนหลายกลุ่มที่รวมตัวกันทำอะไรเพื่อนครสวรรค์เยอะมาก เขาเจอเราก็คุยกันว่า ผมเห็นพี่เป็นไอดอลนะ กล้าลุกมาสู้กับความไม่ถูกต้อง ฟังแล้วรู้สึกภูมิใจกับตัวเอง แล้วก็รู้สึกดีทุกครั้งที่เรื่องร้องเรียนได้รับการแก้ไข”

ไม่รู้ว่าต่อไปจังหวัดบ้านเกิดของผมจะไปในทิศทางไหน อย่างน้อย ตอนนี้ชาวนครสวรรค์คงเห็นพ้องต้องกัน ว่าเราต่างมีพลังมากพอจะทำสิ่งที่ถูกต้อง ทำเพื่อสิทธิของพวกเรา ขอบคุณชิที่พิสูจน์และทำให้เราเชื่อ

ว่าความถูกต้องเริ่มต้นจากพวกเราทุกคน

ภาพ ข่าวนครสวรรค์, www.khaonakhonsawan.com
ภาพประกอบ ณัชณิชา วงษา

The post ข่าวนครสวรรค์ สำนักข่าวท้องถิ่นที่ชวนคนธรรมดาเห็นพลังในตัวเอง appeared first on a day magazine.