“I’m genius. No problem”

Seijun Nishihata หยอดมุกแล้วหัวเราะอย่างเป็นกันเอง โดยที่มือก็เขียนชื่อวิทยาศาสตร์ของต้นไม้อันแสนยาวเหยียดไปด้วยตามคำร้องขอของผู้สัมภาษณ์ซึ่งไม่เข้าใจภาษาละตินที่เขาร่ายมาแม้แต่น้อย 

ความเป็นมิตรที่ได้รับตั้งแต่ตอนต้นของบทสนทนาทำให้เราคลายความเกร็งไปได้เยอะ 

ต้องเกร็งสิ ก็เซจุน นิชิฮาตะคือ plant hunter ผู้เดินทางไปทั่วโลกเพื่อสรรหาพันธุ์ไม้หลากหลายชนิด เขาเดินทางค้นหาต้นไม้มากว่า 200 ทริปใน 40 ประเทศ เป็นเซเลบวงการต้นไม้ที่คิวทองมากแม้ช่วงโควิด-19 จนเราต้องใช้เวลาเกือบครึ่งปีในการขอคิวสัมภาษณ์

THE PLANT HUNTER กับงานที่ไม่จบแค่การตามหาต้นไม้

ครอบครัวของเซจุนทำธุรกิจเกี่ยวกับต้นไม้มานานกว่า 150 ปี แต่อย่าเพิ่งคิดว่าเขาได้เปรียบคนอื่น เพราะเขาเพิ่งมาสนใจงานนี้ตอนอายุ 21 และเริ่มต้นทุกอย่างจากศูนย์ อย่าว่าแต่ชื่อวิทยาศาสตร์ของต้นไม้ สมัยก่อนเขายังแยกพันธุ์ต้นซากุระไม่ออกด้วยซ้ำ

ปัจจุบันเขาอายุ 40 แล้ว พูดภาษาอังกฤษคล่องแคล่ว และเขียนชื่อต้นไม้ภาษาลาตินคล่องปรื๋อ ความสามารถเป็นที่ยอมรับทั้งในและนอกประเทศ

เขาทำงานเกี่ยวกับต้นไม้มาหลายแขนง ไม่ว่าจะเป็นการจัดสวน จัดอีเวนต์ จัดงานแสดงศิลปะทั้งอินดอร์และเอาต์ดอร์ นอกจากจะเป็นครีเอทีฟไดเรกเตอร์และ chief consultant ของโปรเจกต์เหล่านั้น เขายังรับบท green director ให้พิพิธภัณฑ์ Ube Tokiwa, เป็นที่ปรึกษาของ Kyushu National Museum, เป็น ambassador ให้เมืองคาวานิชิ, เขียนหนังสือมาแล้วทั้งหมด 4 เล่ม และแม้แต่งานนายแบบ fleece jacket ของ UNIQLO เขาก็ทำมาแล้ว

ส่วนตอนนี้เขามีโปรเจกต์นับสิบในมือทั้งในและนอกประเทศ ทั้งร่วมงานกับ Gardens by the Bay ที่สิงคโปร์, ทำงานศิลปะ installation ที่วัด Kiyomizu-dera (ที่คนไทยเรียกว่าวัดน้ำใส), จัดสวนให้ร้าน goop TOKYO pop-up & cafe ของดาราฮอลลีวูดชื่อดังอย่าง Gwyneth Paltrow, ทำงานกับโรงแรม Snoopy หรือ Peanuts Hotel ในโกเบ!, เขาเป็นเพื่อนกับบรม พิจารณ์จิตร ทายาทเครือเซนทรัล และเคยจัดสวนช่วงคริสต์มาสให้ Central Embassy มาแล้วด้วย

อ้อ! มากกว่านั้น เขายังได้ร่วมงานกับแบรนด์และองค์กรดังตั้งแต่ UK Charity Centrepoint, Sony Marketing, Toyota, ANA, teamLab, Tokyo Midtown Illumination ไปจนถึง Louis Vuitton

เอาเป็นว่าทำงานเยอะจนคนที่ไม่สนใจต้นไม้อย่างเราเห็นผลงานเขาบ่อยจนอยากตามหาตัวมาคุยด้วยนั่นแหละ!

ทำไมคุณถึงใช้ชื่อว่า plant hunter

จริงๆ แล้วเป็นเรื่องบังเอิญนะ มันมาจากชื่อเว็บสมัยก่อนที่ผมไหว้วานให้เพื่อนทำให้ เอาไว้โพสต์เนื้อหาเรื่องงานที่ทำ ซึ่งเพื่อนคนนั้นเป็นคนตั้งชื่อเว็บให้ ตอนนี้ผมไม่ได้ทำเว็บนั้นแล้วแต่ทุกคนในญี่ปุ่นรู้จักผมในฐานะ plant hunter ไปแล้ว ยิ่งมีช่อง NHK มาทำสารคดีเลยยิ่งเป็นการตอกย้ำชื่อนี้ 

นิยามคำว่า plant hunter ให้ฟังหน่อย

คำว่า plant hunter แบบเก่าแก่เมื่อ 300-400 ปีก่อนคือคนที่ออกตามล่าหาพืชพรรณไปให้ราชวงศ์หรือแขกวีไอพีในยุโรป plant hunter สำหรับผมก็คือคนที่เดินทางไปทั่วโลกเพื่อตามหาพืชต่างๆ ให้คนเหล่านั้นนั่นแหละ สมัยก่อนผมเองก็เคยหาต้นไม้ให้ราชวงศ์ แต่ปัจจุบันมีโอกาสได้ใช้ต้นไม้ทำโปรเจกต์ที่หลากหลายมากขึ้น พูดง่ายๆ คือถ้าใครจะทำอะไรที่ต้องใช้ต้นไม้ ผมก็เป็นคนหามาให้

ชีวิตในฐานะ plant hunter 20 ปีที่ผ่านมาเป็นยังไงบ้าง

ช่วง 10 ปีแรกเป้าหมายของผมคือค้นหาแหล่งต้นไม้และพันธุ์พืชสำหรับโปรเจกต์ต่างๆ และหาวิธีการอิมพอร์ตไปยังประเทศญี่ปุ่น แต่ 10 ปีหลังงานของผมเน้นไปที่โปรเจกต์มากกว่าเพราะมีลูกค้าและพาร์ตเนอร์ธุรกิจทั่วโลก เป้าหมายหลักในการเดินทางไปต่างประเทศขยายขอบเขตจากการไปหาต้นไม้สู่การไปดูไซต์งานสำหรับการทำ landscape design การไปร่วมเสวนา และการทำวิจัยด้วย

งานที่คุณทำหลากหลายมาก เหมือนจะเป็น landscape design แต่บางอย่างก็ไม่ใช่ ขอบเขตงานคืออะไรและมีวิธีคิดงานแต่ละโปรเจกต์ยังไงบ้าง

เวลาคุยงานกับลูกค้าผมจะฟังความต้องการของเขาก่อน ทำความเข้าใจคอนเซปต์ หาข้อมูลเรื่องไซต์ต่างๆ เช่น ความเป็นมาของพื้นที่นั้นในอดีตและนำประสบการณ์จากทั่วโลกมาผสมผสาน ผมไม่ใช่คนทำงานรูทีน ถ้าเป็น landscape designer เขาจะเน้นเรื่องดีไซน์ ถ้าเป็นคนปลูกต้นไม้ก็จะคิดว่าจะปลูกต้นอะไรและปลูกยังไง แต่อาชีพของผมไม่มีหมวดหมู่ชัดเจนผมเลยทำงานตามสไตล์ของตัวเอง เพราะการทำงานกับต้นไม้คือวิธีสื่อสารกับธรรมชาติและผู้คน บางครั้งผมทำสวน ออกแบบ ก่อสร้าง ให้คำปรึกษา ทั้งหมดนี้คืองานแบบเดียวกัน สำหรับผมมันคือการคุยกับธรรมชาติ การคุยกับมนุษย์เกี่ยวกับธรรมชาติ ผมเป็นแค่คนที่ใช้ชีวิตอยู่กับพืช

THE COMMUNICATOR กับการเดินทางตามหาพืชที่ทำให้ได้เจอผู้คน

จากคำบอกเล่าของเขา plant hunter ผู้นี้เดินทางบุกป่าฝ่าดงมาแล้วกว่า 200 ทริปใน 40 ประเทศ เฉลี่ยแล้วเขาเดินทางเดือนละ 1-2 ครั้ง บางครั้งต้องอยู่ยาวเป็นเดือน แน่นอนว่าภาษาอังกฤษไม่สามารถใช้สื่อสารได้ทุกประเทศ ถึงอย่างนั้นเขาก็ไม่เคยพกล่ามไปด้วย เซจุนเป็นนักสื่อสารที่มีพรสวรรค์ สิ่งที่เขาใช้สื่อสารกับคนในท้องถิ่นมีเพียงภาษากายและภาษาละตินที่เป็นชื่อของต้นไม้

แต่เชื่อไหมว่า สิ่งที่ทำให้เขากระชับมิตรกับชาวบ้านได้ดีที่สุดกลับเป็น ‘กรรไกร’

เขาบอกว่า hana-basami คือกรรไกรมหัศจรรย์ที่ตัดได้ทุกอย่างทั้งต้นไม้และระยะห่างในความสัมพันธ์ มีแค่กรรไกรกับพาสปอร์ต นักล่าไฟแรงคนนี้ก็พร้อมออกเดินทาง

เวลาเดินทาง คุณมักจะพกอะไรไปบ้าง

ส่วนมากก็เอาไปเท่าที่จำเป็น สิ่งที่สำคัญสุดคือกรรไกร hana-basami มันคือกรรไกรเหล็กงานฝีมือท้องถิ่นของญี่ปุ่นที่ใช้ทนมาก ผ่านไป 200 ปีก็ยังใช้ได้สบายๆ เห็นแบบนี้ใช้ตัดได้หมดทั้งกิ่งหนาและบาง ตัดของบอบบางเบาๆ อย่างเส้นด้ายได้ด้วย ผมรับประกันเลยว่านี่คือกรรไกรที่ดีที่สุดในโลก 

มันอาจจะต้องใช้เวลา 10 ปีถึงจะชินและใช้คล่อง แต่ถ้าใช้เป็นปุ๊บมันคือกรรไกรมหัศจรรย์ ผมเลยพกไปด้วยทุกที่ เวลาเจอผู้คนต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นนักจัดสวนหรือดีไซเนอร์ ทุกคนจะตกใจมากที่มันทำได้ขนาดนั้น ตอนแรกพวกเขามักจะคิดว่าผมบ้า ‘oh this is crazy man.’ (หัวเราะ) เอากรรไกรอันเล็กจิ๋วมาทำทุกอย่าง แต่ก็กรรไกรนี่แหละครับที่ช่วยสร้างบทสนทนา ดังนั้นกรรไกรนี้จึงสำคัญมากทั้งในการทำงานและการสื่อสารกับผู้คน

แล้วของฝากล่ะ

ของฝากก็จำเป็น เราต้องทำงานหรือขอความช่วยเหลือจากคนในท้องที่ แม้จะคุยกันคนละภาษาแต่พอมีขนมเป็นสื่อกลางการสื่อสารก็ราบรื่น ชาวต่างชาติชอบขนมหวานแบบขนมญี่ปุ่นโบราณ ผมจะไม่ค่อยเอาเซมเบ้หรือของเค็มๆ ไปแต่ต้องเป็นของที่พวกเขาหากินไม่ได้ในประเทศนั้น ผมว่าทั้งกรรไกรและขนมคือการนำวัฒนธรรมญี่ปุ่นไปแนะนำเพื่อส่งเสริมการสื่อสารและสร้างสัมพันธ์

เรารู้ว่าน่าจะยากมาก แต่ช่วยเลือกทริปที่ประทับใจที่สุดมาเล่าให้ฟังหน่อย

มีเยอะมาก (หัวเราะ) ถ้าต้องเลือกมาที่เดียวคือประเทศเยเมน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกาะ Socotra ทุกคนบอกว่าอันตรายมาก มีทั้งโจรสลัด สงครามกลางเมืองต่างๆ แต่เรื่องพวกนั้นหยุดผมไม่ได้ (หัวเราะ) 

ตอนเดินทางในเยเมน บรรยากาศเหมือนที่เราเห็นภาพในข่าวเลย มีรถโฟร์วีล ปืนบาซูก้า แต่บางครั้งสิ่งที่เป็นปัญหากวนใจที่สุดก็คือยุงตัวเล็กๆ นี่แหละ แต่เรื่องราวทั้งหมดนั้นก็เป็นประสบการณ์ที่ดี จริงๆ แล้วชีวิตของคนในทะเลทรายก็น่าสนใจ เขามีวิถีชีวิตที่แตกต่างและน่าสนใจมาก เป็นอีกเรื่องที่ให้แรงบันดาลใจกับผม 

ทำไมต้องยอมเสี่ยงชีวิตไปที่เกาะโซโคตราให้ได้

ผมได้ข่าวมาว่ามีครอบครัวหนึ่งบนเกาะโซโคตราตามล่าพืชท้องถิ่นที่หายากมากๆ เจอ แถมยังนำเมล็ดมาเพาะพันธุ์เพื่อนำกลับไปปลูกในป่าอีกครั้ง พอได้ยินเรื่องนี้ ผมประทับใจมากและอยากเจอพวกเขาให้ได้

แสดงว่าการได้เจอชาวบ้านสำคัญกว่าการได้เจอพืชสุดแรร์เหรอ 

ใช่ สำหรับผมการได้เจอผู้คนหลากหลายเป็นเรื่องที่สำคัญมาก ต่อให้ผมเจอพืชเองแต่ถ้าไม่มีคนท้องถิ่นให้คำแนะนำหรือช่วยเหลือเรื่องอื่นๆ ก็ลำบาก ต้องทำเรื่องขออนุญาตต่างๆ มากมาย

เคยมาเมืองไทยไหม

ผมเคยไปเมืองไทยประมาณ 20 ครั้ง ไทยมีสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่ดีนะ มีพืชพื้นเมืองมากมาย รวมถึงพืชจากทั่วโลกด้วย ไทยมีพืชตระกูล ficus เยอะ เช่น ficus benjamina หรือ mangrove ที่อื่นไม่มีขายแต่ไปเมืองไทยเดินตลาดก็เจอ หาง่ายจนตกใจ

นอกจากนี้ก็มี octopus tree, pandunus และ cycas ซึ่งเป็นพืชเก่าแก่ยุคจูราสสิก จริงๆ cycas นั้นมีอยู่ทั่วโลกแต่ในไทยมีพันธุ์เฉพาะด้วยชื่อ cycas siamensis เวลาโตแล้วมีฟอร์มที่สวยและยูนีคมาก บางครั้งก็โตในหินเหมือนบอนไซธรรมชาติเลย ส่วน dracaena reflexa song of Siam ก็เป็นต้นไม้ไทยที่พิเศษ มีชื่อเสียงมาก ผมเป็นคนแรกในญี่ปุ่นที่เจอต้นนี้ในไทยแล้วส่งกลับญี่ปุ่นไป

ทำไมถึงยอมลำบากเดินทางไปทั่วโลก ไม่เว้นแม้แต่ประเทศที่ค่อนข้างอันตรายกับชีวิต

ตอนผมเริ่มทำงานนี้เมื่อ 20 ปีก่อน 99 เปอร์เซ็นต์ทุกคนทำงานเป็นรูทีนเหมือนกัน คือไปซื้อต้นไม้ที่ตลาดต้นไม้ จบ ผมไม่ชอบวิธีการทำงานแบบนี้ ผมอยากค้นหาเอง อยากเจอโลกใบใหม่ด้วยตัวเองเลยออกเดินทางไปยังภูเขา ในป่า หรือทะเลทราย

การเดินทางทำให้ผมได้เจอพืชที่ผมไม่รู้จักมาก่อน บางชนิดยูนีคมาก มันทำให้ผมมีแพสชั่น ผมเลยไม่สนใจเรื่องความเสี่ยงทางกายภาพในการเดินทาง ผมไปแถบตะวันออกกลาง ไปทะเลทราย ผมไปทุกที่ที่ผมสนใจเพื่อตามหาต้นไม้ การเดินทางไปทั่วโลกทำให้ผมได้ประสบการณ์ต่างๆ ได้เจอคนท้องถิ่น ได้สัมผัสวิถีชีวิตและวัฒนธรรมที่แตกต่างกันมากมาย สิ่งเหล่านี้เป็นของล้ำค่าที่ทำให้ผมเข้าใจต้นไม้มากขึ้น เพราะต้นไม้กับทุกองค์ประกอบในชีวิตมีความเกี่ยวข้องกันทางวัฒนธรรมเสมอ นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ผมเดินทางไปทั่วโลก

THE CHANGEMAKER กับการปลูกฝังค่านิยมใหม่ในสังคม

ชื่อที่คนรู้จักเซจุนโดยบังเอิญคือ plant hunter แต่ตำแหน่งที่คนตั้งใจมอบให้คือ changemaker

เซจุนได้รับรางวัล changemaker จาก Nikkei Business Publications และ Cartier ในปี 2015 ในฐานะผู้ที่สร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับโลก จากเด็กหนุ่มวัย 21 ที่ไม่มีความรู้ใดๆ จนกลายเป็นไอดอลยืนหนึ่งในวงการต้นไม้และพืชพรรณ

วันนี้ความฝันของเขาไม่ใช่การค้นพบต้นไม้แปลกๆ อีกต่อไป แต่เป็นการยกระดับวงการต้นไม้ในญี่ปุ่น

อะไรทำให้คุณอยากยกระดับวงการต้นไม้ 

เพราะคนส่วนใหญ่ในวงการต้นไม้ยังทำรายได้ไม่มากนักและเป็นอาชีพที่คนไม่เห็นคุณค่าสักเท่าไหร่ ถูกมองเป็นผู้ใช้แรงงาน ไม่ใช่อาชีพที่คนชื่นชมอย่างหมอหรือทนาย ผมอยากเปลี่ยนค่านิยมนั้น

แต่คนชื่นชมคุณมากเลยนะทั้งในและต่างประเทศ

กรณีของผมจะเรียกว่าบังเอิญก็ได้นะ เมื่อ 10 ปีก่อนไม่มีคนทำงานอย่างที่ผมทำในปัจจุบัน พอผมเริ่มได้ทำโปรเจกต์ใหญ่ มีสื่อใหญ่มาทำข่าว ได้ให้สัมภาษณ์เรื่องราวเกี่ยวกับต้นไม้ต่างๆ อยู่ๆ มันก็บูมขึ้นมาเหมือนภูเขาไฟระเบิด (หัวเราะ)

ถ้าอย่างนั้นตอนนี้คนมองวงการนี้ดีขึ้นหรือยัง

ตอนนี้หลายคนก็เปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับอาชีพนี้แล้ว คนหนุ่มสาวเริ่มสนใจงานในวงการต้นไม้ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่เคยเกิดขึ้นเมื่อ 10 ปีก่อน แต่ทุกวันนี้ก็ยังต้องพยายามอยู่นะ แม้ผมจะเป็นแค่คนตัวเล็กๆ ในวงการก็ตาม

ที่เป็นห่วงคือคนหนุ่มสาวที่เห็นผมประสบความสำเร็จ ได้ออกสื่อต่างๆ แล้วอยากเป็นบ้าง ต้องถามตัวเองด้วยว่าหาเงินจากอาชีพนี้ได้เท่าไหร่ ด้วยความที่อาชีพนี้ไม่ต้องสอบใบอนุญาตอะไร บางคนแค่เดินทางไปนู่นมานี่ก็เรียกตัวเองว่าเป็น plant hunter แต่งานนี้มันโหดกว่านั้น ถ้าอยากทำอาชีพนี้จริงๆ ต้องเก่งพอที่จะทำเป็นงานที่ใช้เลี้ยงตัวเองจริงๆ

อย่างน้อยตอนนี้กระแสปลูกต้นไม้ก็มาแรงเพราะการกักตัวอยู่บ้าน วงการต้นไม้ที่ญี่ปุ่นเองก็น่าจะคึกคักขึ้นมาด้วยใช่ไหม

ผมเห็นบทความเรื่อง green interior เริ่มป๊อปในญี่ปุ่นบ้างเหมือนกัน คนต้องอยู่บ้านนานๆ เขาคงต้องการความสดชื่น แต่ผมว่าในญี่ปุ่นมันเป็นเหมือนแฟชั่นมากกว่า แต่คนไทยมีเซนส์เกี่ยวกับเรื่องความสวยงามของต้นไม้ มีความรักและอยากดูแล จริงๆ เรื่องนี้อาจจะเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมของเอเชียที่มีความผูกพันกับต้นไม้นะ

คุณชอบอะไรมากที่สุดในงาน

ทุกอย่าง (หัวเราะ) ผมชอบและสนุกกับงานทุกวัน แน่นอนว่ามีหงุดหงิดบ้างเพราะมันคืองานและธุรกิจ แต่นั่นเป็นเรื่องธรรมดาอยู่แล้ว การใช้ชีวิตอยู่กับพืชคือชีวิตของผม งานเป็นทุกอย่างสำหรับผม

คำถามสุดท้าย ทำไมคุณถึงชอบต้นไม้

เพราะต้นไม้เป็นทุกอย่างของผม ถ้าไม่มีต้นไม้ชีวิตผมต้องลำบากมากและไม่ใช่ชีวิตแบบนี้แน่นอน (หัวเราะ) ต้นไม้ให้พลังชีวิต ให้โอกาสผมได้รู้จักคนใหม่ๆ มากมาย ให้โอกาสทางธุรกิจ เป็นอาหารสำหรับพรุ่งนี้ ทำให้ผมมีความสุข บางครั้งก็ทำให้ผมลำบากนะ (หัวเราะ) แต่ก็นั่นแหละ ต้นไม้ให้ผมทุกอย่าง มันคือชีวิตของผม

ที่พูดมานี่ไม่ได้หมายความว่าผมเป็นพระเอกหล่อๆ รักต้นไม้ทุกต้นบนโลกอะไรแบบนั้นนะ มันก็เหมือนกับความสัมพันธ์ของมนุษย์นั่นแหละ มีทั้งคนที่ชอบและไม่ชอบ ผมก็มีต้นไม้ที่ชอบและไม่ชอบ มีโมโห มีไม่พอใจ มีความสุข การใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับต้นไม้มันไม่ใช่ความสุขร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ความรักที่แท้จริงก็เป็นแบบนี้แหละ 

no plant, no life.

ออกผจญภัยตามเซจุนและดูผลงานอื่นๆ ของเขาได้ที่ from-sora.com หรือแอ็กเคานต์อินสตาแกรม seijun nishihata

The post คุยกับ plant hunter หนุ่มญี่ปุ่นผู้ออกผจญภัยไปตามหาต้นไม้หายากจากทั่วโลก appeared first on a day magazine.

เชียงใหม่ ภูเก็ต หรืออยุธยา

Kou Kimura ช่างภาพมืออาชีพชาวญี่ปุ่นผู้ทำงานร่วมกับนิตยสารชื่อดังมามากมายบอกว่าเขาชอบ ‘นิคมอุตสาหกรรมอมตะนคร’

โคเคยมาที่นี่ครั้งแรกราว 10 ปีก่อนตามคำชักชวนของคนรู้จักและอยู่อาศัยที่นี่ถึง 1 เดือน เมื่อเขามีโอกาสกลับไปยังอมตะนครอีกครั้งและพบว่าทุกอย่างเปลี่ยนไปมาก จากทุ่งนากลายเป็นห้างสรรพสินค้าและหมู่บ้านจัดสรรเกิดใหม่มากมายเขาจึงเริ่มสนใจนิคมอุตสาหกรรมแห่งนี้มากขึ้นถึงขนาดที่เพียรเดินทางมาที่นี่ไม่ต่ำกว่า 10 ครั้ง ถ่ายรูปและพูดคุยกับคนหลักร้อยเพื่อคัดเหลือ 41 ภาพที่คิดว่าน่าสนใจและอยากให้คนอื่นได้สัมผัสเสน่ห์ของที่นี่แบบที่เขารู้สึก

ในที่สุด ความพยายามของเขาก็ออกมาเป็นนิทรรศการภาพถ่าย The Collection of Life nearby Industrial Estate ที่พาเราไปรู้จักอมตะนครผ่านห้องนอนของคน 41 กลุ่ม 

ฉันว่า เขารู้จักที่แห่งนี้มากกว่าคนไทยอย่างฉันด้วยซ้ำ

“อมตะนครเป็นเมืองที่มี ‘โอกาส’ ครับ และก็คงเป็นเรื่องของชื่อ ทุกคนเรียกที่นี่ว่าอมตะนครทั้งๆ ที่มันไม่ใช่เมืองจริงๆ สักหน่อย”

ท่ามกลางบรรยากาศอบอุ่นยามบ่ายในคาเฟ่สไตล์วินเทจที่ชิบุย่า โคควักไอแพดออกมาเลื่อนภาพที่จัดแสดงในนิทรรศการให้ดูทีละรูปพร้อมเล่าความน่าสนใจของนิคมอุตสาหกรรมแห่งนี้ผ่านมุมมองของชาวญี่ปุ่นให้คนไทยอย่างฉันฟัง

“นิทรรศการนี้อยากถ่ายทอดความเป็นเมือง มีทั้งหมด 41 ภาพ ผมใช้เวลารวบรวมประมาณปีกว่าๆ ใต้รูปมีชื่อเล่นและอาชีพประกอบกับแคปชั่นสั้นๆ ที่เขียนบรรยายเกี่ยวกับคนในภาพ เช่น ชอบคิตตี้

“ในการเรียงภาพ ผมใช้วิธีเรียงให้ทุกภาพสำคัญเท่าเทียมกันและดูแค่เรื่องความสวยงาม เช่น รูปที่มีคนนั่งก็ไม่เอาไว้ใกล้กัน และเนื่องจากแต่รูปมีองค์ประกอบคล้ายๆ กันคือคนกับห้อง แรกๆ อาจจะยังดูสนุกแต่ภาพหลังๆ คนอาจจะเบื่อ ผมเลยเขียนคำบรรยายใต้ภาพไว้นิดหน่อยด้วยเพราะอยากให้คนดูจนจบ”

Eam – Factory worker “ชอบคิตตี้”

ช่วงแรกๆ ที่ไปอมตะนคร โคเน้นถ่ายแต่ภาพแลนด์สเคปเป็นอย่างแรก เขาทยอยถ่ายภาพที่แห่งนี้เก็บไว้ตั้งแต่ปี 2014 โดยเฉพาะเวลาเห็นความเปลี่ยนแปลง ถ่ายไปถ่ายมา โคก็อยากรู้จักเมืองนี้ให้มากขึ้นไปอีกเลยตั้งใจว่าเขาจะถ่ายภาพบางอย่างที่ลึกซึ้งกว่าเดิม 

“พออยากรู้จักเมืองมากขึ้นก็ต้องศึกษาเรื่องราวของคนซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้เกิดเมืองขึ้นมา ผมเลยอยากถ่ายรูปคนที่อาศัยอยู่ที่นี่และห้องซึ่งเป็นพื้นที่ส่วนตัวของเขา สิ่งที่ผมถ่ายอาจดูเหมือนภาพพอร์เทรต แต่ผมคิดว่าสิ่งที่ถ่ายออกมาคือบรรยากาศของเมือง จะบอกว่าเป็นลักษณะเฉพาะของเมืองนี้ก็ได้มั้งครับ

“แม้อมตะนครจะไม่ได้เป็นเมืองจริงๆ แต่คนที่นั่นคิดว่านี่คือเมืองชื่ออมตะนคร ผมเลยรู้สึกว่ามันน่าสนใจมากที่นิคมอุตสาหกรรมกลายเป็นเมืองใหม่ขึ้นมาจริงๆ ในความรู้สึกของคนที่นั่น ผมไม่ค่อยเห็นใครพูดชื่อตำบลหรืออำเภอ แม้ญี่ปุ่นจะมีนิคมอุตสาหกรรมหลายแห่งเหมือนเมืองไทย แต่ไม่มีที่ไหนถูกมองเป็นเมืองใหม่แบบนี้ มันเป็นแค่ส่วนหนึ่งของท้องถิ่นเท่านั้น และคนที่ทำงานในนั้นส่วนมากบ้านก็อยู่แถวนั้น ไม่ใช่คนที่ย้ายเข้ามาเพื่อทำงานแบบนิคมในเมืองไทย”

โคอธิบายว่ากฎเหล็กในการเลือกคนมาถ่ายรูปของเขาคือ หนึ่ง คนคนนั้นต้องอาศัยอยู่ในห้องนั้นจริงๆ สอง เวลาถูกถามว่า “บ้านอยู่ไหน” คนนั้นต้องตอบว่า “อมตะนคร” เท่านั้น

ส่วนกฎในการถ่ายภาพที่สำคัญคือพยายามให้เห็นสิ่งของและรายละเอียดในห้องชัดเจนที่สุด เพราะเขามองว่าตนเองกำลังถ่ายภาพวิวไม่ใช่ภาพตัวบุคคล ดังนั้นจึงพยายามไม่ใช้เทคนิคภาพหน้าชัดหลังเบลอ ที่สำคัญสิ่งที่สำคัญกว่าบรรยากาศคือ  ‘ความสว่าง’ กล่าวคือแสงภายในต้องสว่างจนเห็นทุกอย่างชัดเจน

นอกจากนี้โคยังไม่ให้จัดห้องด้วย!

“บางทีเวลาผมไปถ่ายรูปที่ห้องเขาผมจะชวนคุยก่อน พอคุยจบผมจะขอถ่ายเลยโดยไม่ให้เจ้าของห้องมีเวลาจัดของ ผมอยากถ่ายโลกของเขาตามสภาพจริง ไม่อยากจัดแจงหรือปรุงแต่งอะไร” 

หลังจากไล่ดูภาพได้ 7-8 ภาพ ฉันพบว่าทุกคนทำหน้าเด๊ดราวกับอยู่ในหนังของเต๋อ นวพลทั้งหมด เป็นไปไม่ได้หรอกที่ชาวไทยยิ้มสยามอย่างเราจะไม่มีใครชู 2 นิ้วยิ้มให้กล้อง

“ใช่ครับ ผมบอกพวกเขาว่าไม่ต้องยิ้ม” เขาตอบอย่างรวดเร็วเมื่อฉันเอ่ยถึงจุดนี้

ฟังแล้ว กระบวนการดูจะต้องใช้สื่อสารกันหลายเรื่องจนวุ่นวายไปหมด ฉันสงสัยเหลือเกินว่าพวกเขาคุยกันยังไงในเมื่อโคบอกเราแต่แรกแล้วว่าพูดภาษาไทยได้ไม่มาก คำตอบของเขาทำให้ฉันตกใจไม่แพ้ตอนตอบว่าอมตะนคร

“ผมพูดภาษาอีสานได้นิดหน่อย” ชายหนุ่มชาวญี่ปุ่นผู้เคยไปสอนหนังสือที่ลำปางเว้าพลางยิ้มน้อยๆ นอกจากนี้คนที่อมตะนครหลายคนก็พอจะพูดภาษาญี่ปุ่นได้เพราะทำงานที่บริษัทญี่ปุ่น บางคนเคยไปเรียนต่อที่ญี่ปุ่นด้วยซ้ำทำให้พอจะคุยกันรู้เรื่อง

“ผมท่องภาษาไทยที่เกี่ยวกับการถ่ายรูปไว้ เช่น ‘อยากถ่ายรูปคุณ’ ‘ที่ห้องของคุณ’ จำได้แค่นี้ก็ทำงานได้แล้วครับ” เขาพูดประโยคภาษาไทยที่ท่องไว้ให้ฟังพลางหัวเราะ ‘ส่วนมากเวลาไปกินข้าวหรือกินเหล้าด้วยกัน ผมจะอธิบายเหตุผลให้คนเหล่านั้นฟังและชวนเขามาถ่ายรูป พอเจอกันหลายครั้ง เริ่มมีเพื่อน มีคนรู้จัก มีคนที่จำผมได้ บางทีคนรู้จักผมก็ช่วยผมเล่าให้เพื่อนเขาฟังแทนว่าคนนี้มาที่นี่ทำไม มาทำอะไร บางทีพนักงานร้านอาหารจำผมได้มาเล่าแทนให้ก็มี’”

Pong – Factory worker ” ดื่มเหล้ากับเพื่อนมาตั้งแต่เมื่อวาน”

ถ้าพูดตามตรงคนรู้จักของเขาปฏิเสธเกือบทั้งหมด กลายเป็นว่าการเดินดุ่มๆ เข้าไปทักคนแปลกหน้าขอถ่ายรูปห้องได้ผลดีมากกว่าชวนเพื่อนตัวเองเสียอีก หรืออาจจะเป็นแนวคิดเดียวกับการถอดผ้าลงแช่ออนเซ็นที่เราเขินไม่อยากโชว์พื้นที่ส่วนตัวให้เพื่อนเห็น แต่ถ้าเป็นคนต่างชาติที่ไม่รู้จักกันก็ช่างมันเถอะ

“จริงๆ แล้วมีช่วงที่ผมท้อใจจนเกือบจะเลิกโปรเจกต์อยู่แล้วเพราะไม่มีใครยอมให้ถ่ายรูปห้องเลย จนกระทั่งได้มาเจอคู่นี้” โคชี้ไปที่รูปคู่ชาย-หญิงในโปสเตอร์ของนิทรรศการ​ “ผมนั่งอยู่ร้านอาหาร สองคนนี้เดินผ่านมา ผมลองเข้าไปคุย ปรากฏว่าเขาโอเค เลยเป็นจุดเริ่มต้นของโปรเจกต์ ถ้าเขาปฏิเสธ ผมคงตัดใจไปแล้ว”

Tal – Singer at Bar & Pond – Truck Driver “คู่รัก–รูปถ่ายใบแรก”

พอเริ่มต้นได้ โปรเจกต์เริ่มไปได้สวย คนที่ให้โคถ่ายรูปเริ่มแนะนำบอกต่อกับคนรู้จัก รูปถ่ายชุดนี้ก็เริ่มสะท้อนวิถีชีวิตหลายอย่างของคนที่นี่ เช่น โคพบว่าห้องเช่าแห่งหนึ่งเคยมีผู้เช่าเป็นคนกัมพูชาซึ่งตอนนี้กลับประเทศไปแล้ว เมื่อเขากลับไปอมตะนครอีกครั้ง ผู้เช่าคนใหม่ก็ยังเป็นชาวกัมพูชาโดยที่ทั้งสองคนไม่รู้จักกัน ตอนหลัง โคถึงพบว่าพวกเขามีนายหน้าแนะนำงานคนเดียวกันคือชายชาวกัมพูชาที่พักอยู่ในห้องเช่าอีกห้อง เขาคนนี้อยู่ไทยมานาน ฟังพูดอ่านเขียนได้ชัดแจ๋ว 

Dam – Cambodian Factory Worker คนกัมพูชา ผู้เช่าห้องนี้รุ่นที่ 1 “ชายหนุ่มผู้รักฟุตบอล, ตอนนี้กำลังเรียนภาษาไทย”

Moa – Cambodian Housewife คนกัมพูชา ผู้เช่าห้องนี้รุ่นที่ 2 “ห้องนี้ Dam เคยอยู่มาก่อน”

Hen – Cambodian Merchant คนกัมพูชาผู้อยู่ไทยมานาน “ชายคนเดียวในกลุ่มคนกัมพูชาที่เขียน-อ่านภาษาไทยได้”

ส่วนอีกห้องที่น่าสนใจเป็นห้องของ 3 สาว ตอนที่โคไปครั้งแรก เขาพบสาวเพียงคนเดียวเพราะอีก 2 คนเข้าเวรทำงานอยู่ จึงไม่ได้มาถ่ายรูปด้วย 2-3 ปีถัดมาเมื่อเขากลับไปอีกครั้ง มีคนแนะนำให้ไปถ่ายห้องหญิงสาวคู่หนึ่ง เขาพบว่านี่คือ 2 สาวที่เขาไม่ได้เจอในวันนั้น และวันนี้พวกเธอย้ายมาอยู่ห้องใหม่แล้ว แน่นอนว่าพวกเธอยังอาศัยอยู่ด้วยกัน 3 คน แต่วันนี้คนที่ช่างภาพเคยถ่ายรูปไว้เมื่อสามปีก่อนกำลังเข้าเวรทำงานอยู่

Jane – Factory worker 1 ใน 3 สาวที่เช่าห้องอยู่ด้วยกัน “ใช้ชีวิตอยู่ด้วยกัน 3 คน”

Nham, Ta – Factory worker “คนที่อยู่ห้องเดียวกับ Jane ตอนนี้ย้ายขึ้นมาอยู่ชั้นบน”

หลังดูรูปครบ 41 รูป ซึ่งรวบรวมผู้คนไว้หลากหลาย ทั้งคนไทย คนจากประเทศเพื่อนบ้าน คนงาน ผู้จัดการ คนว่างงาน  เจ้าของกิจการ ลูกสาวคนรวยในท้องถิ่น ฯลฯ ในฐานะคนไทย ฉันต้องยอมรับว่าหลายๆ เรื่องเป็นวิถีชีวิตที่ฉันไม่รู้จัก หรือบางเรื่องที่เคยคิดว่ารู้ก็กลายเป็นไม่รู้ อมตะนครที่ฉันรู้จักกับอมตะนครของโคเหมือนเป็นคนละเมืองกัน 

แต่ก็อย่างที่เขาบอกตั้งแต่แรก อมตะนครไม่ใช่เมืองจริงๆ สักหน่อย 

แล้วความรู้สึกของคนญี่ปุ่นที่ได้เห็นห้องนอนของคนไทยกว่าร้อยคนล่ะ

“ผมเริ่มถ่ายรูปคนเพราะผมอยากรู้จักเมือง สิ่งที่ผมรู้สึกหลังจากถ่ายรูปห้องเหล่านี้คือส่วนมากทุกคนพร้อมโยกย้ายถิ่นฐาน คนที่อมตะนครมีหลากหลาย ทั้งคนที่มาหางานทำ คนที่กำลังทำงานแต่พร้อมจะเปลี่ยนงานใหม่เสมอ คนที่มาทำงานและคิดว่าสักวันจะกลับบ้านเกิดหรือไปที่อื่น บางคนมาเก็บเงินที่นี่เพื่อย้ายเข้ากรุงเทพฯ ก็มี อย่างเช่นที่ห้องหนึ่ง ผู้เช่าสองคนมาที่อมตะนครเพื่อหางาน ส่วนอีกคนหลังจากถ่ายรูปเขาก็ย้ายไปทำงานที่ไต้หวัน” โคเล่าพลางชี้ให้ดูสิ่งของในแต่ห้องว่าส่วนมากไม่ใช่เฟอร์นิเจอร์แบบถาวร บางห้องเกือบจะเรียกได้ว่าแทบไม่มีอะไรเลย พร้อมเก็บของและเดินทางใน 30 นาที

“ใครๆ ก็มาที่นี่ได้ ที่นี่เปิดกว้างสำหรับทุกคน คนหนุ่มสาวที่เดินทางมาที่นี่สามารถเปิดร้านของตัวเองไปด้วยทำงานประจำไปด้วยได้ ผมไม่ค่อยรู้จักกรุงเทพฯ เท่าไหร่แต่คิดว่ามันน่าจะทำยากกว่าที่นี่นะ อย่างน้อยที่นี่ก็ค่าครองชีพถูกกว่า หลายคนเก็บเงินซื้อบ้านซื้อรถได้ คนที่มาที่นี่คือคนที่มีความฝันครับ

“ที่อมตะนครมีคนหลากหลาย แต่ก็มีโอกาสให้กับทุกคน”

*เดิมนิทรรศการ The Collection of Life nearby Industrial Estate จัดที่ Nikon Salon ในโตเกียวและโอซาก้า แต่ปัจจุบันเลื่อนการจัดแสดงชั่วคราวเพื่อลดความเสี่ยงการแพร่ระบาดของไวรัส COVID-19 ใครสนใจตามข่าวการจัดงานติดตามได้ที่นี่ หรือถ้าโอกาสลงตัว เราอาจได้เห็นโคมาจัดนิทรรศการที่กรุงเทพฯ ให้ชาวไทยได้ชมกัน

Photo Courtesy of Kou Kimura

The post Kou Kimura ช่างภาพญี่ปุ่นผู้ใช้เวลา 1 ปีถ่ายภาพห้องเช่าและผู้คนแห่งนิคมฯ อมตะนคร appeared first on a day magazine.