“เอาตัวเองเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงทำไม”
“ก็แต่งกายล่อแหลมเองหนิ ช่วยไม่ได้”
ต่อให้ปีนี้จะเป็นปี 2021 ที่โลกและมนุษย์เราเหมือนจะเข้าใจคอนเซปต์ของการเคารพกันและเข้าใจเรื่องสิทธิมนุษยชนมากขึ้น แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเรายังเห็นคอมเมนต์แบบประโยคด้านบนอยู่เรื่อยๆ เมื่อมีเหตุการณ์ความรุนแรงทางเพศออกไปตามสื่อต่างๆ
หมูแดง–พิมพ์พจี เย็นอุรา ตั้งคำถามต่อความคิดทำนองนี้ เพราะนั่นแหละ แท้จริงแล้วไม่ว่าจะด้วยบรรยากาศ สถานการณ์ หรือการแต่งกายแบบไหน ปัจจัยเหล่านี้ไม่เคยเป็นใบอนุญาตให้ใครทำอะไรกับอีกฝ่ายทั้งนั้น ความยินยอมพร้อมใจ (consent) เท่านั้นที่เป็นหัวใจสำคัญว่าเราจะไปกันต่อหรือพอแค่นี้ก่อน
เพราะรู้สึกสะเทือนใจกับประเด็นการละเมิดทางเพศที่ได้ยินได้เห็นผ่านสื่อเป็นทุนเดิม เมื่อหมูแดงผู้เป็นนิสิตปริญญาโท คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ทำวิทยานิพนธ์เป็นงานสื่อสารเชิงประเด็น โจทย์ของเธอจึงโฟกัสไปที่ว่าจะลดปัญหาเรื่องความรุนแรงและการละเมิดทางเพศได้ยังไง
นอกจากงานวิจัยเล่มหนาที่ว่าด้วยการทำต้นแบบบอร์ดเกมเพื่อสร้างความเข้าใจเรื่องความยินยอมพร้อมใจทางเพศแล้ว เธอได้ผลิตบอร์ดเกมออกมาจริงๆ เพื่อสื่อสารเรื่องนี้และพยายามขยายวงเล่นให้กว้างขึ้นอย่างต่อเนื่อง แม้หมูแดงจะเรียนจบไปกว่าปีแล้ว
บอร์ดเกมของเธอชื่อว่า Consentopia บอร์ดเกมที่สร้างบรรยากาศให้เรากล้าเอ่ยปากหรือถามว่า “ชอบประมาณไหน” หรือ “แบบนี้เธอจะโอเครึเปล่า” กันเป็นปกติในเกม (แม้จะมีหน้าแดงเคอะเขินกันบ้างในตอนแรกๆ)
บอร์ดเกมนี้ไม่มีลูกเต๋า ไม่มีกฎตายตัว มีแต่คาแร็กเตอร์และสถานการณ์จำลองเพื่อสร้างบทสนทนาหาเซ็กซ์ที่ชอบ ที่เข้าใจความต้องการของกันและกัน
และที่สำคัญคือมีความยินยอมพร้อมใจ
ความยินยอมพร้อมใจคือสิ่งสำคัญ
จากโจทย์ใหญ่เรื่องความรุนแรงทางเพศ หมูแดงนึกถึงเรื่องคอนเซนต์ในฐานะส่วนสำคัญที่จะลดความรุนแรงเหล่านั้น
“คอนเซนต์หมายถึงการที่ทุกฝ่ายในองค์ประกอบความสัมพันธ์เคารพและให้เกียรติซึ่งกันและกัน ถ้าเราเคารพและให้เกียรติกันเป็นพื้นฐาน การตัดสินใจใดๆ ก็ตามจะมีความยินยอมพร้อมใจของทุกฝ่ายอยู่ในนั้น มันจะไม่มีใครถูกกดทับหรือถูกละเมิด และไม่มีใครรู้สึกไม่โอเค เพราะมันมาจากการเคารพและให้เกียรติซึ่งความต้องการของกันและกัน” หมูแดงอธิบาย “คอนเซนต์คือ ณ ปัจจุบันขณะ มันเปลี่ยนแปลงได้เสมอ เรามองว่ามันเป็นกระบวนการที่ควรเกิดขึ้นในทุกๆ จุดของการตัดสินใจ ซึ่งเราไม่ได้มองมันแค่เรื่องความสัมพันธ์เท่านั้น แต่อยากให้มันอยู่ในชีวิตประจำวันของเราเลย
“เมื่อ 2-3 ปีก่อนคนยังพูดเรื่องคอนเซนต์กันน้อยมาก แทบไม่มีเปเปอร์วิชาการภาษาไทยเลย เราเลยคิดว่าเราต้องพูดถึงมันจริงๆ จังๆ แล้ว” เธอจึงเลือกทำวิทยานิพนธ์ที่ทำให้เรื่องคอนเซนต์เป็นที่รู้จักและเข้าใจมากขึ้น
เริ่มต้นจากงานวิจัย
หมูแดงเริ่มต้นกระบวนการทุกอย่างด้วยการทำงานวิจัย
“เราเริ่มเก็บข้อมูลทำงานวิจัยเชิงคุณภาพ สัมภาษณ์หาอินไซต์คนวัย 18-25 ปีหรือกลุ่มเด็กมหาวิทยาลัย โดยเลือกกลุ่มรักต่างเพศแบบชาย-หญิงก่อน เนื่องจากข้อจำกัดด้านจำนวนกลุ่มตัวอย่าง” หมูแดงมีสมมติฐานตั้งต้นว่า แนวคิดชายเป็นใหญ่เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดความรุนแรงทางเพศ ซึ่งในความสัมพันธ์ของกลุ่มรักต่างเพศจะทำให้สังเกตเห็นแนวคิดชายเป็นใหญ่ได้ง่ายผ่านบทบาทชาย-หญิงที่ชัดเจน เธอจึงอยากทำความเข้าใจกลุ่มนี้เป็นหลักก่อน
“เราอยากรู้ว่าเขาเข้าใจเรื่องคอนเซนต์กันแค่ไหน มีวิธีการสื่อสารเรื่องคอนเซนต์กันยังไง ทำไมถึงเลือกใช้วิธีนั้นๆ ในการสื่อสาร แล้วถ้าจะปฏิเสธทำได้ไหม” หมูแดงเล่าถึงกรอบคำถามที่ใช้สัมภาษณ์
อินไซต์หลักที่หมูแดงได้จากการเก็บข้อมูลไม่ต่างไปจากสมมติฐานที่เธอมีเท่าไหร่ ความคิดเรื่องชายเป็นใหญ่ยังค่อนข้างชัดเจน เช่น ผู้ชายต้องเป็นฝ่ายรุก มีความต้องการทางเพศสูงกว่า ส่วนผู้หญิงคือฝ่ายตาม ต้องทำหน้าที่แฟน แต่ทั้งนี้เธอก็เจออินไซต์ที่น่าสนใจอยู่บ้าง
“ผู้ชายบางคนไม่มีความคิดแบบชายเป็นใหญ่เพราะเขาผ่านอะไรบางอย่างมา เช่น เขาเรียนรู้ว่าความสัมพันธ์ที่เคยแย่ ที่เขาเคยถูกบอกเลิกหรือถูกปฏิเสธเพราะเขามี toxic relationship มันเลยทำให้เขารู้สึกว่าต้องปรับกับคู่ตัวเอง ซึ่งวิธีการปรับคือการสื่อสารความต้องการของแต่ละฝ่ายให้จูนเข้าหากันได้ ส่วนผู้หญิงแม้หลายๆ คนจะรู้สึกว่าตัวเองไม่ใช่ฝ่ายเริ่มก่อน แต่ก็รู้สึกว่ามีสิทธิปฏิเสธ ทั้งนี้บางทีก็เกรงใจเพราะต้องการรักษาความสัมพันธ์” เธอเล่า
จากอินไซต์ที่ได้มาจึงนำมาสู่เมสเซจหลักที่เธอใช้พัฒนางานต่อว่า คนไม่ชินกับการสื่อสารเรื่องความยินยอมพร้อมใจ
“หลายคนก็เข้าใจนะว่าต้องยินยอมพร้อมใจ หรือเขาก็รู้ว่าถ้าอีกฝ่ายไม่โอเคจะเรียกว่าการข่มขืน หรือมันจะทำให้ความสัมพันธ์แย่ แต่หลายคนก็ไม่รู้ว่าจะพูดยังไง เขากลัวว่าถ้าพูดไปแล้วมันจะดูไม่ดีหรือเปล่า มันติดกรอบของการไม่กล้าสื่อสารเรื่องเพศ เราเลยตั้งใจหาวิธีที่เขาจะสื่อสารกันได้มากกว่าที่ผ่านมา คือคนมีมายด์เซตแล้ว แต่จะทำยังไงให้เขากล้าปฏิบัติ”
ต้องการหรือไม่ต้องการต้องสื่อสารได้
Consentopia เป็นบอร์ดเกมบทบาทสมมติที่มีเป้าหมายให้ผู้เล่นหาคู่เซ็กซ์ที่จะมีความสุขในชีวิตเซ็กซ์มากที่สุด ผู้เล่นจะได้สร้างบทสนทนากับคนที่ตัวเองสนใจเพื่อทำความเข้าใจเรื่องความต้องการทางเพศของกันและกัน เมื่อจบเกมผู้เล่นมีสิทธิเลือกคู่ของตัวเองหรือจะตัดสินใจไม่เลือกใครเลยก็ได้เหมือนกัน เกมนี้เหมาะสำหรับผู้เล่น 4-5 คน ช่วงอายุ 18-30 ปี หรือใครก็ตามที่เปิดใจ
ที่หมูแดงเลือกใช้บอร์ดเกมในการสื่อสารเรื่องนี้เป็นเพราะคุณสมบัติในการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เล่น ซึ่งสื่อไหนๆ ก็ให้ไม่ค่อยได้
“เราเห็นว่าบอร์ดเกมทำให้คนแปลกหน้ามาพูดคุยกัน เพื่อนหรือคนในครอบครัวมาแลกเปลี่ยนกันได้ เราว่ามันมีเสน่ห์บางอย่าง” ด้วยความที่ไม่ได้เป็นคนเล่นบอร์ดเกมเยอะมาก่อน หมูแดงเริ่มต้นกระบวนการออกแบบด้วยการตะลุยเล่นบอร์ดเกมหลายแนว ทั้งปาร์ตี้เกม เกมทายปริศนา เกมสวมบทบาท เกมฝึกไหวพริบ ไปจนถึงเกมจัดสรรทรัพยากร ก่อนจะพัฒนาและต่อยอดเป็นบอร์ดเกมของเธอเอง นอกจากความเป็นเกมสวมบทบาทที่เธอตั้งใจใช้ตั้งแต่ต้น เธอยังแทรกกลไกอื่นๆ มาเสริมให้เกมสนุกและเล่นง่ายขึ้น
ในเกมนี้แต่ละคนจะสวมบทบาทตามการ์ดคาแร็กเตอร์ที่หยิบได้ โดยมีตั้งแต่คนขี้อาย ไม่กล้าพูดเรื่องเพศ คนตรงไปตรงมา มั่นใจ เปิดกว้าง คนพูดสองแง่สองง่าม ไปจนถึงคนเคร่งเรื่องศีลธรรม ซึ่งแต่ละตัวละครจะได้เลือกรูปแบบความต้องการทางเพศที่ชอบเก็บไว้ในใจหลายระดับ ตั้งแต่ขั้นเริ่มต้น การเล้าโลม ไปจนถึงการมีเพศสัมพันธ์ บทสนทนาแต่ละรอบเกิดขึ้นเพื่อทำความเข้าใจความต้องการทางเพศของกันและกันเป็นหลัก
“บางคนที่ได้บทบาทตรงกับตัวเองก็จะเห็นว่า อ๋อ นี่คือตัวฉัน ส่วนถ้าเป็นคนที่ต่างจากตัวเองมากๆ ก็จะ อ๋อ มันมีคนที่คิดแบบนี้” ผู้พัฒนาเกมเล่า “กระบวนการสวมบทบาทน่าสนใจตรงที่มันช่วยสร้างความเห็นอกเห็นใจคนอื่นมากขึ้น เข้าใจคนที่ต่างจากเราได้โดยผ่านการพัฒนาแต่ละตัวละครจากประสบการณ์ของตัวเองอีกที”
นอกจากการ์ดตัวละคร ในแต่ละรอบจะมีการ์ดสถานที่และการ์ดความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนไปเรื่อยๆ กำกับเพื่อเพิ่มความสนุก ทำให้จินตนาการได้ง่ายขึ้น และเพื่อสร้างความเข้าใจในความสัมพันธ์ที่หลากหลาย
“เราจำลองลักษณะความสัมพันธ์บางอย่างในเกมด้วย เช่น เจ้าหนี้-ลูกหนี้ที่มีความสัมพันธ์ทางเพศกันก็อาจยิ่งสื่อสารกันได้ยากขึ้นไปอีก คนเล่นก็จะเริ่มเข้าใจว่าเพราะอีกฝ่ายมีอำนาจบางอย่างอยู่เลยพูดเรื่องนี้ได้ยาก ซึ่งในแต่ละเกมตัวละครหนึ่งๆ จะได้ลองสวมบทบาทในความสัมพันธ์หลายแบบ ทำให้เห็นว่าพอความสัมพันธ์เปลี่ยนไปวิธีการสื่อสารก็เปลี่ยนไปเหมือนกัน” หมูแดงอธิบาย
เมื่อทุกตัวละครได้แลกเปลี่ยนบทสนทนาเรื่องเพศกันจนครบก็ถึงคราวเลือกคู่และเฉลยความต้องการทางเพศที่เลือกไว้ในใจตั้งแต่ต้น
“ตอนจบจะมีการเฉลยว่าคู่ที่เราเลือกมีความต้องการแบบไหนที่ตรงกันบ้าง บางคู่อาจไม่ตรงเลย หรือเดาผิดหมดเลย ยิ่งถ้าเจอกับคาแร็กเตอร์ที่เป็นคนไม่พูดตรงๆ คนที่สนทนาด้วยก็อาจเข้าใจผิดแล้วตีความไปอีกแบบหนึ่งเลย หัวใจของเกมนี้คือเราเข้าใจตัวเองและเข้าใจอีกคนหนึ่งแค่ไหน”
จากเกมสู่ชีวิตจริง
จากชื่อ Consentopia ก็คงพอเดาได้ว่าเกมมีความเป็นอุดมคติอยู่ในนั้น เป็นโลกที่แทบไร้ซึ่งบทสนทนาอื่น และยังไม่มีอะไรกันจนกว่าจะถกถามเรื่องเซ็กซ์กันอย่างละเอียดจนเข้าใจความต้องการของกันและกัน
“ใช่ เราตั้งใจให้เกมมันดูอุดมคติ เราแค่อยากสร้างพื้นที่ให้ได้เรียนรู้ความสมบูรณ์แบบว่าถ้าจะมีคอนเซนต์ในความสัมพันธ์แบบดีสุดๆ มันจะเป็นประมาณนี้” หมูแดงบอก “แต่ในชีวิตจริงแค่คุณรู้หัวใจตัวเอง รู้ว่าตัวเองต้องการอะไร อีกฝ่ายต้องการอะไร มันก็แค่นั้น ส่วนจะใช้วิธีการสื่อสารแบบไหนมันแล้วแต่เลย ถ้าสื่อสารกันด้วยภาษากายแล้วรู้เรื่องมันก็จบ แต่รู้เรื่องกันจริงๆ ใช่ไหม เราไปตัดสินอีกฝ่ายเองหรือเปล่า คีย์เวิร์ดของเรื่องนี้จึงเป็นการเข้าใจตัวเอง เข้าใจอีกฝ่าย และการเคารพซึ่งกันและกัน” หมูแดงเสริมว่าเธอได้ใส่กลไกการเคารพกันและกันลงในเกมผ่านการให้หัวใจหรือแต้มลบด้วย เพื่อให้ตัวละครได้เรียนรู้ขอบเขตที่แต่ละฝ่ายจะรับกันได้
และเพราะเป็นบอร์ดเกมเพื่อการศึกษา ก่อนจะแยกย้ายกลับสู่โลกแห่งความเป็นจริง เพื่อให้การเล่นเกมครั้งนี้จบลงอย่างสมบูรณ์ ‘กระดานเปิดใจ’ (หรือ moderator ผู้นำเกม) จะเป็นคนไกด์ให้ผู้เล่นแลกเปลี่ยนบทบาทและแอ็กชั่นในเกมที่ผ่านมา รวมถึงชวนทบทวนลักษณะความสัมพันธ์ของตัวเองในชีวิตจริง
ทุกวันนี้หมูแดงเป็นคนพา Consentopia ไปยังที่ต่างๆ ด้วยตัวเอง เพราะบทบาทของผู้นำเกมในการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและถอดบทเรียนยังค่อนข้างจำเป็น บางครั้งเธอไปปรากฏตัวตามวงบอร์ดเกม และหลายๆ ครั้งเธอเป็นส่วนหนึ่งของเวิร์กช็อปที่ช่วยสร้างความเข้าใจในประเด็นเรื่องเพศ
“แผนตอนนี้คือจะพัฒนากลไกการเล่นให้ใช้เวลาสั้นลง เฟรนด์ลี่ขึ้น มีคู่มือการเล่นที่เข้าใจง่าย จะได้เข้าถึงคนในวงกว้างและหลายพื้นที่มากขึ้น”
หมูแดงยังมีแผนว่าจะผลิต Consentopia วางขายภายในปีนี้ หรืออาจมีโมเดลอื่นๆ เพื่อผลิตแจกหากได้รับการสนับสนุน
ติดตามความเคลื่อนไหวได้ที่นี่
