‘ซากุระ’ นี่สินะ..สัญญาณที่บอกว่า ‘ฤดูใบไม้ผลิ’ มาถึงแล้ว

แม้ประเทศไทยจะมีแต่หน้าร้อนและร้อนมาก แต่สำหรับประเทศฝั่งเอเชียอย่าง ‘ญี่ปุ่น’ นี่คือช่วงเวลาของฤดูใบไม้ผลิ ไฮซีซันแห่งการท่องเที่ยวที่ดอกไม้ทั่วประเทศจะพากันอวดโฉม ผลิบานต้อนรับนักท่องเที่ยวกันอย่างสดใส โดยเฉพาะ ‘ซากุระ’ ดอกไม้ประจำชาติแดนอาทิตย์อุทัย ที่บานเพียงปีละ 1 ครั้งเท่านั้น 

ความงดงามที่คงอยู่เพียงช่วงเวลาสั้นๆ กลายเป็นสัญญะของ ‘การเริ่มใหม่’ ที่ถูกนำเสนอในสื่อบันเทิงหลายต่อหลายครั้ง ยังไม่รวมถึงการผูกโยงกับแนวคิด Wabi-Sabi แก่นแท้ของชาวญี่ปุ่นที่ชวนให้เราเห็นคุณค่าในสิ่งที่ไม่สมบูรณ์ 

แทนที่จะชื่นชมความงามของซากุระแบบที่เราเห็นจนชินตา เราอยากชวนทุกคนไปมอง 

‘ความร่วงโรย’ ในมุมใหม่ ผ่านศิลปะแห่ง Wabi-Sabi ที่ซ่อนในฤดูใบไม้ผลิ ไม่แน่ว่าเราอาจจะได้ข้อคิดดีๆ ในการใช้ชีวิตกลับมาก็เป็นได้~

ดอกไม้ที่บันทึกประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น 

ซากุระ (Sakura / 桜) ดอกไม้จากต้นเชอร์รีป่าของญี่ปุ่น กลีบดอกมีลักษณะกลม ปลายแหลม ถูกแต่งแต้มด้วยสีขาวนวล ไปจนถึงชมพูอ่อน มักจะบานเพียงช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ และจะร่วงในไม่กี่วันหลังจากบาน

เมื่อ 1000 ปีที่แล้ว ก่อนซากุระจะเป็นที่รู้จักในทุกวันนี้ มันเคยเป็นเพียงต้นไม้ป่าที่ไม่มีใครสนใจ แต่เมื่อสมัยเฮอัน (ปี 794 – 1185) มีการนำมาเพาะปลูกในพระราชวัง ทำให้เกิดความนิยมกันอย่างแพร่หลาย และกลายเป็นสัญลักษณ์ของประเทศญี่ปุ่น แทนที่ดอกบ๊วยที่รับมาจากวัฒนธรรมจีน 

ถัดมาในยุคเอโดะ (ปี 1603 – 1868) ซากุระเริ่มเข้ามามีบทบาทกับวิถีซามูไรมากขึ้น กับแนวคิด Bushido เชื่อมโยงวงจรชีวิตที่สั้นของซากุระ กับเหล่าซามูไรที่พร้อมตายอย่างงดงามราวดอกไม้ร่วง ทำให้ซากุระกลายเป็นสัญลักษณ์ของเกียรติยศ ความกล้าหาญไปในที่สุด

นอกจากนั้นยุคนี้ยังเป็นจุดเริ่มต้นของพิธีฮานามิ หรือชมดอกไม้ที่แพร่หลายไปยังขุนนาง ซามูไร และสามัญชนในที่สุด ผู้คนต่างพากันออกมาชมความงดงามของซากุระตามแม่น้ำ สวนสาธารณะ ทำให้ฤดูใบไม้ผลิกลายเป็นเทศกาลแห่งครอบครัว และอบอวลไปด้วยมวลความสุขที่แพร่หลาย 

ไม่เพียงแค่นั้น ‘ซากุระ’ ยังเป็นแรงบันดาลใจในบทกวี วรรณกรรม ภาพพิมพ์ และดนตรีนับไม่ถ้วน ทำให้มันกลายเป็นดอกไม้ที่ฝังรากลึกอยู่ในความทรงจำของชาวญี่ปุ่นจวบจนวันนี้

ความงดงามที่ไม่จีรัง 

ภาพดอกซากุระที่ชูช่อโดดเด่นอยู่บนต้น ใครจะเชื่อว่าไม่กี่สัปดาห์หลังจากนี้ มันจะเป็นแค่ความสวยงามในอดีตที่จางหายไปพร้อมๆ กับฤดูใบไม้ผลิ คงเหลือไว้ซึ่งกลีบที่ร่วงหล่นบนพื้นเป็นของดูต่างหน้า 

ความงดงามที่ไม่จีรังยั่งยืนเหล่านี้ คือหัวใจของหลัก Mujō (無常) หรือความไม่จีรัง ที่ฝังลึกอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้คนในดินแดนอาทิตย์อุทัย ภายใต้ความเชื่อที่ว่า ‘ไม่มีสิ่งใดอยู่กับเราได้ตลอดไป จงเห็นค่าขณะที่ยังอยู่’

นอกจากนั้นการร่วงโรยของซากุระ ยังสะท้อนความไม่สมบูรณ์แบบ ซึ่งเป็นแก่นของปรัชญา Wabi-Sabi แนวคิดการมองภาพความงามแบบญี่ปุ่นที่ให้คุณค่าแก่สิ่งที่ไม่สมบูรณ์และถาวร 

โดย Wabi (わび) หมายถึง ความเรียบง่าย ความสงบแบบธรรมชาติ ในขณะที่ Sabi (さび) หมายถึง ความงามที่มาพร้อมกาลเวลา

หลายคนอาจมองการร่วงหล่นของซากุระ เป็นภาพที่น่าใจหายและหดหู่ แต่ในความจริงแล้ว ถ้าเราใช้เลนส์ของ Wabi-Sabi มอง จะเห็นถึงแนวคิดดีๆ ที่ซ่อนอยู่มากมาย โดยเฉพาะในโลกที่เต็มไปด้วยความเร่งรีบ และให้ค่ากับความสมบูรณ์แบบ ซากุระที่ร่วงโรยทำให้ยอมรับว่า ทุกอย่างมีรอยตำหนิได้ และมันไม่เป็นอะไรเลย ถ้าเราจะไม่ได้ดีพร้อมตลอดเวลา 

‘การยอมรับความไม่สมบูรณ์ คือการยอมรับชีวิตอย่างแท้จริง’

สัญญะการเริ่มใหม่ที่ซ่อนอยู่

ย้อนกลับไปในสมัยเอโดะ ‘การร่วงโรยของซากุระ’ ถูกใช้เป็นสัญญะที่สะท้อนปรัชญา Wabi-Sabi ผ่านงานศิลปะญี่ปุ่นมานับครั้งไม่ถ้วน ตั้งแต่บทกวีไฮกุที่ใช้คำเพียง 3 บรรทัดเพื่อเล่าความรู้สึกขณะชมซากุระร่วง ไปจนถึงภาพวาดสไตล์ Ukiyo-e ที่มักจะนิยมถ่ายทอดความงดงามของซากุระ เพื่อบันทึกช่วงเวลาสั้นๆ ที่งดงามในความเป็นจริง ศิลปะเหล่านี้ไม่ได้พยายาม ‘ หยุดเวลา’ แต่บอกให้เราหยุด ‘มอง’ เวลานั้นให้ลึกขึ้น

ถัดมายุคปัจจุบัน ซากุระก็ยังคงเป็น Soft Power ที่สำคัญในสื่อบันเทิงของญี่ปุ่น โดยนอกจากจะเป็นสัญญาณของการสิ้นสุดฤดูหนาวที่แห้งแล้งแล้ว ยังหมายถึงการเริ่มต้นบทใหม่ของชีวิตอีกด้วย ดังนั้นการร่วงหล่นของกลีบซากุระ จึงไม่ใช่ภาพของความเศร้า แต่คือสัญญาณของการเปลี่ยนแปลง และการเติบโต

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคืออนิเมะน้ำดีเรื่อง 5 Centimeters per Second  (秒速5センチメートル, Byousoku 5 Centimeter) หนึ่งในผลงานที่ถือว่าคลาสสิกที่สุดของ มาโกโตะ ชินไค (Makoto Shinkai) ที่หยิบเอาความเร็วของดอกซากุระที่ร่วงหล่น แทนคนสองคนที่ค่อยๆ ถูกกาลเวลาและระยะทางพรากจากกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

‘การร่วงโรย ไม่ใช่จุดจบ 

แต่มันคือพื้นที่ว่างให้การเริ่มต้นใหม่ได้ผลิบาน’

กลีบซากุระกลายเป็น สัญลักษณ์ของความสัมพันธ์ที่ค่อยๆ ห่างไกลกันตามกาลเวลา แต่ในตอนท้าย กลับสะท้อนให้เห็นว่า แม้สิ่งใดจะผ่านไป ความทรงจำจะยังคงผลิบาน และเราจะเดินหน้าต่อได้ ดังนั้นการร่วงของซากุระจึงไม่ใช่จุดจบของความรัก แต่เป็นส่วนหนึ่งของการเติบโตภายในใจ

ดังนั้นแล้ว ยามเมื่อกลีบดอกซากุระร่วงหล่น มันจึงไม่ใช่เพียงแค่การจบลงของฤดูใบไม้ผลิเท่านั้น แต่เป็นสัญญาณให้เราเรียนรู้ที่จะยอมรับการเปลี่ยนแปลงที่งดงาม เช่นเดียวกับแนวคิด Wabi-Sabi ที่ซ่อนอยู่ในทุกอณูของธรรมชาติ เป็นดั่งเครื่องเตือนใจ ที่ทำให้เรารู้ว่า ทุกการโรยรา มีเมล็ดพันธุ์ของชีวิตใหม่ รอเบ่งบานเสมอ

The post ‘ซากุระ’ ร่วงโรยเพื่อเริ่มใหม่ สำรวจศิลปะแห่ง Wabi-Sabi ที่ซ่อนอยู่ในฤดูใบไม้ผลิ appeared first on a day magazine.

การได้ท่องโลกแฟนตาซีใน Spirited Away, เดินกางร่มเคียงคู่ไปกับ Totoro, เรียนรู้การเป็นแม่มดร่วมกับ Kiki หรือสำรวจป่าลึกลับใน Princess Mononoke ทุกเรื่องราวอันแสนมหัศจรรย์นี้ พาหัวใจรู้สึกอบอุ่นอย่างลึกซึ้ง ผ่านเวทมนตร์ฉบับ Ghibli ที่เทคโนโลยี หรือ AI หน้าไหนลอกเลียนแบบไม่ได้ 

ชื่อของ Ghibli Studio ไม่ได้มาจากเครื่องบินรบอิตาลีสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เพียงอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงลมร้อนในทะเลทรายซาฮารา ซึ่งตั้งแต่ปี 1985 จนถึงปัจจุบัน พวกเขาก็ยังคงเป็น 

‘ลมลูกใหม่ในวงการอนิเมะ’ ตามที่ตั้งใจไว้ได้อย่างไม่เปลี่ยนแปลง ถ้าพร้อมจะตกหลุมรักเวทมนตร์ Ghibli บทนี้แล้ว ก็ตามไปร่ายคาถากันเลย 

จิตวิญญาณที่สะท้อนผ่านลายเส้นวาดมือ 

ลายเส้นที่ประณีต พริ้วไหว สมจริงตั้งแต่ปลายผมตัวละคร ไปจนถึงไอน้ำจากหม้อที่กำลังระอุ ทั้งหมดคือเสน่ห์ที่ไม่มีใครเหมือนของแอนิเมชันจาก Ghibli Studio 

ต้องยกความดีความชอบให้กับ ‘ฮายาโอะ มิยาซากิ’ หนึ่งในผู้ก่อตั้งของ Ghibli ที่ยึดมั่นในเทคนิคการใช้ลายเส้นวาดมือ หรือ Hand-drawn animation มาตั้งแต่วันแรกที่ก่อตั้ง ภายใต้ความเชื่อที่ว่าการวาดมือทำให้รู้สึกถึงชีวิต และภาพที่วาดโดยคนจริงๆ ทำให้ผู้ชมรู้สึกถึง ‘จิตวิญญาณของศิลปิน’ ที่อยู่ในทุกๆ ลายเส้น

ถ้าสังเกตดูดีๆ แอนิเมชันจากค่ายนี้ ใช้เทคนิคการวาดมือแทบทั้งหมด แม้จะมีการใช้เทคโนโลยีช่วยในการลงสีบางส่วน แต่ภาพเคลื่อนไหวหลักๆ ยังคงวาดมือในทุกเฟรม โดย Ghibli Studio มีการก่อตั้ง Studio Ghibli Training Program สถานที่ฝึกนักวาดใหม่ให้เข้าใจกระบวนการแอนิเมชันแบบดั้งเดิม พวกเขาจะได้รับการฝึกฝนเทคนิค interval frames ที่ช่วยทำให้การเคลื่อนไหวลื่นไหลอย่างธรรมชาติแบบที่โมเดล 3D ทำไม่ได้ 

เราไม่ได้ต่อต้านคอมพิวเตอร์ แต่การใช้มันทำแอนิเมชัน

ก็เหมือนกับการกินบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปแทนที่จะทำอาหารจริง

แอนิเมชันเรื่องล่าสุดของมิยาซากิอย่าง The Boy and the Heron (2023) หรือเด็กชายกับนกกระสา ใช้การวาดมือเกือบ 100 เปอร์เซ็นต์ ด้วยเฟรมกว่า 170,000 เฟรม ทำให้ใช้เวลาในการสร้างยาวนานถึง 7 ปี ก่อนจะปรากฏบนจอให้คนทั่วโลกได้ชมภาพสุดประณีตผ่านลายเส้นที่เป็นเอกลักษณ์ 

ในวันที่เทคโนโลยี AI เข้ามาลดทอนคุณค่าของผลงานศิลปะ มิยาซากิเคยแสดงทัศนคติต่อต้าน AI อย่างชัดเจนมาตั้งแต่ปี 2016 โดยเขาบอกอย่างกล้าหาญว่า “ผมดูสิ่งนี้แล้วไม่รู้สึกสนใจเลย คนที่สร้างสิ่งนี้ขึ้นมาไม่เข้าใจความเจ็บปวดเลยแม้แต่น้อย ผมรู้สึกขยะแขยงอย่างที่สุด”

ความเรียบง่ายที่สวยงาม

สารภาพมาซะดีๆ ว่าใครนั่งท้องร้องตอนดูฉากทำอาหารจากการ์ตูน Ghibli เรียกได้ว่าแทบจะเป็นลายเซ็นซิกเนเจอร์ของแอนิเมชันจากค่ายนี้ไปแล้ว ที่สามารถสร้างฉากเรียบง่ายอย่างการปรุงอาหารหน้าเตา หรือล้อมวงนั่งกินข้าวได้สวยงามละเมียดละไม จนทำให้คนดูอย่างเราละสายตาไม่ได้ 

วิถีชีวิตที่เรียบง่าย ค่อยเป็นค่อยไป เสมือนตัวละครกำลัง ‘ใช้ชีวิตประจำวัน’ ให้เราดู คืออีกหนึ่งเวทมนตร์ของ Ghibli ที่ทรงพลังมากกว่าฉากแอ็กชันอลังการจากเรื่องไหนๆ พวกเขาใช้เทคนิคการเว้นช่องว่างให้คนดูได้พักหายใจ และรู้สึกร่วมไปกับตัวละครที่กำลังดำเนินชีวิตของตัวเองอย่างไม่รีบร้อน 

แม้โลกในจินตนาการของ Ghibli จะเต็มไปด้วยความแฟนตาซี หลุดโลก และไม่มีทางหาได้ในชีวิตจริง แต่การใส่ฉากสุดเรียบง่าย อย่างการทำอาหารเช้าหน้าเตาในเรื่อง Howl’s Moving Castle ที่ทำให้เราเห็นว่าบ้านวิเศษหลังนี้ ก็มีมุมธรรมดาเหมือนบ้านหลังอื่นๆ หรือแม้กระทั่งฉากกางร่มรอรถเมล์ของ My Neighbor Totoro ที่ใช้เสียงฝนปลอบโยนหัวใจเราให้อบอุ่น ไปจนถึงการนั่งกินข้าวปั้นธรรมดาในเรื่อง Spirited Away ก็ทำให้คนดูรู้สึกอบอุ่นหัวใจไปด้วยกันได้ 

ทั้งหมดคือความธรรมดาแสนพิเศษที่ชวนให้เราลองหันกลับมามองชีวิตประจำวันในโลกความจริง เพื่อค้นหา ‘ความสวยงาม’ ที่ซ่อนอยู่

ปรัชญาที่อยู่ใต้ฉากการ์ตูน

ฉากหน้าของ Ghibli อาจเป็นแอนิเมชันสีสันสดใส ดำเนินเรื่องด้วยเหล่าตัวละครที่มีพลังวิเศษ แต่ใครจะรู้ว่าเบื้องหลังความเสมือนจริงเหล่านั้น ได้แฝงปรัชญาในการใช้ชีวิตบนโลกจริงไว้อย่างเข้มข้นแทบทุกอณู 

หนึ่งในแอนิเมชันที่ประสบความสำเร็จจนไปคว้ารางวัลออสการ์มาได้ก็คือ Spirited Away (2001) เรื่องราวการผจญภัยในโลกแฟนตาซีของเด็กหญิงวัย 10 ขวบ ที่ว่ากันว่าถ้าเราดูเรื่องนี้ในวัยที่ต่างกัน ก็จะได้รับสารที่ผู้กำกับตั้งใจจะสื่อต่างกันออกไปด้วย ไม่ว่าจะระบบทุนนิยมขนาดย่อมที่แฝงในโรงอาบน้ำ, ผีไร้หน้าที่สะท้อนความเหงาของคน รวมถึงความโลภที่กลายเป็นสัญชาตญาณดิบของมนุษย์ ทั้งหมดกลายเป็นธีมสำคัญที่แฝงอยู่ใต้ภาพที่เหมือนฝัน

Spirited Away ไม่ใช่โลกแฟนตาซีที่พาเราหนีความจริง 

แต่มันคือกระจกที่สะท้อนความจริงผ่านนัยในเรื่อง

อีกหนึ่งปรัชญาที่ซ่อนอยู่ใน Ghibli แทบทุกเรื่องคือการให้ความสำคัญกับ ‘ธรรมชาติ’ ทั้งการละเมียดละไมวาดต้นไม้ ใบหญ้าให้สวยงามเหมือนของจริง รวมถึงเนื้อหาของแต่ละเรื่องที่มักมีการเกี่ยวโยงกับธรรมชาติไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง 

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเรื่อง Princess Mononoke (1997) แอนิเมชันสร้างชื่อที่ทำให้ Ghibli Studio มีชื่อเสียง เล่าเรื่องราวความขัดแย้งระหว่างป่ากับมนุษย์ เมื่อป่าในเรื่องไม่ใช่เพียงฉากหลัง แต่มันคือ ‘ตัวละคร’ ที่มีบทบาทสำคัญในการผลักดันเรื่องราว

ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นกระบอกเสียงสำคัญในการพูดถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ยังแก้ไม่หายมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน 

และเนื่องจาก 2 ผู้ก่อตั้งอย่าง ฮายาโอะ มิยาซากิ (Hayao Miyazaki) และ อิซาโอะ ทาคาฮาตะ (Isao Takahata) ต่างก็เติบโตมาในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ทำให้พวกเขาต่อต้านสงครามในทุกรูปแบบ และไม่เคยเชื่อว่า ‘สงครามมีฮีโร่’ 

ทัศนคติที่ชัดเจนนี้ สะท้อนผ่านผลงานชิ้นสำคัญอย่าง Grave of the Fireflies (1988) ภาพยนตร์ที่ได้ชื่อว่าทำให้คนจิตตกมากที่สุดหลังดู เล่าเรื่องราวของความจริงที่เจ็บปวดในช่วงปลายสงครามโลกครั้งที่ 2 ผ่านมุมมองของเด็กที่ไร้เดียงสา 2 คนที่กลายเป็นเหยื่อในสงครามครั้งนี้ 

Ghibli ไม่ใช่การ์ตูนวัยใสเหมือนที่หลายคนคิด เสน่ห์ของมันคือการสอดแทรก ‘นัย’ ที่ต้องใช้ประสบการณ์ชีวิตเป็นใบผ่านทางถึงจะเห็นสิ่งที่ซ่อนอยู่ 

เติบโตไปกับตัวละคร

‘สีเทา’ น่าจะเป็นคำจำกัดความตัวละครแบบ Ghibli ได้ดีที่สุด เพราะไม่ว่าจะตัวเอก ไปจนถึงตัวประกอบที่ออกไม่กี่ซีน ทุกตัวล้วนเป็นตัวแทนของมนุษย์ที่มีหลายมิติ ไม่มีใครเป็นคนดีสีขาว 100 เปอร์เซ็นต์ รวมถึงเหล่าตัวร้ายก็ไม่มีใครเลวจนดำสนิทไปเสียหมด การเป็นพี่เลี้ยงทางบ้านที่เฝ้ามองทุกๆ ตัวละครเติบโต จึงเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้คนดูรักและอินไปกับพวกเขาอย่างลึกซึ้ง 

ตัวเอกของแอนิเมชันค่ายนี้ล้วนมี ‘จุดบกพร่อง’ ที่รอการแก้ไข ตัวละครที่เห็นได้ชัดสุดคือพ่อมดหนุ่มหล่ออย่าง ‘ฮาวล์’ จากเรื่อง Howl’s Moving Castle (2004) ที่ภายนอกดูเป็นพ่อมดที่เก่งกาจมากไปด้วยเสน่ห์ แต่ความจริงแล้วกับเก็บซ่อนความกลัว สับสน และไม่มั่นใจในตัวเอง ทำให้เขาเลือกที่จะไม่อยู่ฝ่ายไหนในสงคราม และซ่อนตัวเองไว้ในบ้านเคลื่อนที่แห่งนี้ จนได้เจอกับ ‘โซฟี’ หญิงสาวต้องคำสาปที่ต้องกลายเป็นหญิงชรา ความอบอุ่นของเธอเข้ามาละลายน้ำแข็งในจิตใจ ทั้งสองเรียนรู้ เข้าใจ และยอมรับกันและกันจากภายใน ไม่ใช่รูปลักษณ์ภายนอก

​​อีกหนึ่งเรื่องที่ตรึงใจผู้ชมไว้ได้อย่างอยู่หมัดคือ Kiki’s Delivery Service (1989) เรื่องราวของแม่มดน้อยวัย 13 ปีที่ต้องออกเดินทางไปค้นหาตัวเอง พร้อมทั้งเผชิญหน้ากับภาวะหมดไฟที่กำลังกัดกินตัวตนของเธอ ‘กีกี้’ ไม่ใช่แม่มดผู้ยิ่งใหญ่ที่กอบกู้โลก สิ่งที่ทำคือการขี่ไม้กวาดส่งของ เธอจึงเป็นตัวแทนของคนธรรมดาที่เริ่มต้นชีวิตในเมืองใหม่ เผชิญหน้ากับความไม่คุ้นเคย และอดทนกับความเหนื่อยล้า ซึ่งสิ่งเหล่านี้คือธรรมชาติของการเติบโตที่ทุกคนต้องผ่านไปให้ได้ 

ไม่มีใครรู้คำตอบชีวิตทั้งหมดในวัย 13 ปี (หรือแม้แต่ 30)

ความสับสนคือส่วนหนึ่งของการหาทางไปข้างหน้า

เหล่าตัวละครที่ไม่ดีเลิศเหล่านั้น ล้วนเป็นตัวแทนของมนุษย์ทุกคนในโลกแห่งความเป็นจริง การได้เฝ้ามองตัวละครเติบโต เผชิญหน้ากับปัญหา และเปลี่ยนแปลงตัวเองให้ดีขึ้นในตอนจบ จึงเป็นเหมือนแรงบันดาลใจในการใช้ชีวิต ให้เรากล้าที่จะลุกขึ้นมาสู้กับโลกที่โหดร้ายกันอีกสักครั้ง 

เมื่อเราเติบโตขึ้นเรื่อยๆ โลกที่เต็มไปด้วยสายรุ้งเมื่อตอนเด็ก อาจเต็มไปด้วยเมฆฝนมาแทนที่ ท่ามกลางสายฝนแห่งความสิ้นหวังที่เข้ามากัดกินตัวตนเราทีละน้อย ยังคงมีแอนิเมชันจาก Ghibli ที่เป็นเหมือนสถานที่เล็กๆ ให้เราได้หลบฝน พักเหนื่อย และหายใจได้ลึกๆ อีกครั้ง ความละเมียดละไมที่ใส่ใจในทุกๆ องค์ประกอบ พาให้เราเชื่อในความงดงามของโลกใบนี้อีกครั้ง นี่สินะ..เวทมนตร์ฉบับ Ghibli ที่ไม่มีวันเสื่อมคลาย

The post Ghibli Magic เวทมนตร์อนิเมะที่โอบกอดหัวใจ ในวันที่โลกไม่น่ารัก appeared first on a day magazine.

แม้สงกรานต์ของใครหลายคนอาจเป็นการนอนตีพุงดูซีรีส์อยู่บ้าน แต่ไม่ใช่สำหรับวัยรุ่นรถแห่ ที่เตรียมฟิตร่างกาย วอร์มคอ วอร์มเอวกันตั้งแต่ต้นเดือน เพื่อมาพร้อมระเบิดพลังความม่วนจอยหน้าขบวน ‘รถแห่’ พาหนะสุดไอคอนิกที่เข้าถึงวันสงกรานต์ได้แบบซิกเนเจอร์เลเยอร์คัสตอม  

นี่ไม่ใช่แค่รถขนความมันส์เคลื่อนที่ธรรมดา แต่มันบรรทุกจิตวิญญาณของชาวรถแห่ รวมเสียงเพลง ความสนุก ความกล้า และตัวตนของวัยรุ่นเข้าไว้ด้วยกันในแบบที่ EDM stage ยังเลียนแบบไม่ได้ แต่รู้หรือไม่ว่าสีสันจัดจ้านและไม่เหมือนใครเหล่านี้ เริ่มต้นจากรถแห่บุญ? ตามไปสัมผัสความโจ๊ะของวัยรุ่นรถแห่ พร้อมกันได้เลย~

จากขบวนบุญสู่ความมันส์เคลื่อนที่ 

ศาสนากับชุมชน ถือเป็นสิ่งที่แยกกันไม่ขาด นอกจากเสียงสวดมนต์ที่ดังก้องไปทั่ววัดแล้ว เสียงเพลงหมอลำและลูกทุ่งก็เป็นสิ่งที่ชาวบ้านภาคอีสานแถวนั้นได้ยินทุกคืน ตามความเชื่อที่ว่า การทำบุญคือการแบ่งปันความสุข และเสียงเพลงก็ช่วยปลุกชีวิตชีวาให้กับงานบุญเป็นอย่างดี 

มีงานบุญที่ใด ย่อมมีหมอลำที่นั่น แต่เพราะธรรมเนียมที่ต้องเล่นในช่วงค่ำเท่านั้น ทำให้ชาวบ้านเริ่มหาอาชีพเสริม โดยการทำวงดนตรีเล่นแห่ในช่วงกลางวัน พร้อมติดตั้งเครื่องเสียงไว้บนรถบรรทุก จนกลายเป็นรถหมอลำเคลื่อนที่ พร้อมส่งมอบความสุขให้กับคนในหมู่บ้านโดยไม่ต้องพึ่งเวที

ซุปตาร์รถแห่ในสมัยแรก คงไม่มีใครกล้าเทียบ ‘รถแห่ดาราทอง มิวสิค’ ที่ได้ชื่อว่าเป็นรถแห่ดนตรีสดวงแรกของภาคอีสาน และเป็นวงแรกๆ ที่นำรถบรรทุก 6 ล้อมาดัดแปลง ใส่เครื่องเสียงจนกลายเป็นรถซิ่งที่เหล่าเอฟซีรอติดตามในทุกปี 

รถแห่แต่ละสังกัด ย่อมมีเอกลักษณ์ และท่าไม้ตายที่ต่างกันไม่ต่างจากค่ายเพลง แต่สิ่งที่เหมือนกันคือโครงสร้างรถแห่ที่มักจะแบ่ง 2 ชั้น ชั้นล่างคือห้องคนขับ ส่วนชั้นบน มี 2 ส่วน ประกอบด้วยห้องควบคุมซาวนด์ และห้องที่จำลองเวที ซึ่งห้องนี้จะเปิดให้ผู้ชมได้มองเห็นเหล่านักร้อง และร่วมร้องเพลงไปด้วยกัน ส่วนเครื่องดนตรีก็มีแบบครบวง ทั้งกีตาร์, เบส, กลอง, คีย์บอร์ด, รวมถึงนักร้อง และที่ขาดไม่ได้คือแดนเซอร์ ที่ต้องคอยเอนเตอร์เทนผู้ชมให้ครึกครื้นตลอดเวลา 

จากหมอลำที่ร้องกันในงานบุญ จึงกลายเป็นขบวนรถแห่ที่พร้อมเสิร์ฟความสนุกถึงหน้าบ้านในโอกาสพิเศษของชาวไทย ทั้งงานบวช งานแต่ง งานบุญ และแน่นอนงานสงกรานต์ก็ขาดไม่ได้ 

บุกตลาดวัยรุ่น เวทีแจ้งเกิด ‘ดาวรถแห่’  

แม้จะเริ่มต้นที่ภาคอีสาน แต่เทคโนโลยีได้พาความมันส์ของรถแห่ ข้ามข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์ และกลายเป็นไวรัลในโลกออนไลน์ 

โดยรถแห่แต่ละสังกัดจะมีการแชร์การแสดงสดของวงตัวเองลงบนโซเชียลมีเดีย จนทำให้มีเหล่าเอฟซีรถแห่คอยติดตามผลงาน ถึงขนาดเดินทางข้ามจังหวัดเพื่อชมการแสดงวงที่ชอบ รวมถึงเหล่าศิลปินรถแห่เอง ก็มีการออกซิงเกิลเพลงของตัวเอง เช่น ‘โชค ไทรถแห่’ ที่ออกเพลง ต.ล.ก.ร่วมกับ ‘บอล เชิญยิ้ม’ จนได้ยอดวิวบนยูทูบไปกว่า 54 ล้านวิว

ความนิยมของรถแห่ ยังคงฮอตติดลมบนอย่างต่อเนื่อง เห็นได้จากการกระโดดมาเข้าร่วมของศิลปินลูกทุ่งชื่อดังอย่าง ไผ่ พงศธร รวมถึงตัวแม่หมอลำ ศิริพร อำไพพงษ์ ในฝั่งของ T-POP ก็ไม่น้อยหน้า หยิบรถแห่มาเป็นกิมมิก Soft Power นำเสนอความเป็นไทยผสานป็อปคัลเจอร์ได้อย่างลงตัว ไม่ว่าจะเพลงโดดดิด่ง ของ BNK48 ที่มีรถแห่เป็นพระเอกหลักของ MV และล่าสุดกับเพลงสงกรานต์ Gen Z อย่าง Bad Shawty ของ PROXIE ที่ใช้รถแห่เป็นเนื้อเพลงปลุกความมันส์ในท่อนฮุก

‘Bad Shawty ดูเธอเต้นหน้ารถแห่ 

เธอเต้นโชว์คนแก่ เธอเต้นโชว์เพื่อนหน้าเวที ’ 

เมื่อความมันส์ไม่มีข้อจำกัดอะไรขวางกั้น รถแห่จึงไม่ใช่ความบันเทิงที่จำกัดเฉพาะกลุ่มอีกต่อไป แต่มันกลายเป็นอีกหนึ่งช่องทางหารายได้ ขับเคลื่อนเศรษฐกิจท้องถิ่น รวมไปถึงการส่งต่อ Soft Power ของดีเมืองไทยไปสู่วัยรุ่นในยุคหลัง 

ฮ่วมม่วน ฮ่วมซื่น DNA ความสนุกที่อยู่ในชาวอีสาน 

เรื่องความม่วนจอย คงไม่มีภาคไหนกล้าแย่งตำแหน่งกับชาวอีสาน ผู้เกิดมาพร้อมกับ DNA ความสนุกสนาน ไม่ว่าจะงานใหญ่ หรืองานเล็ก พวกเขาก็พร้อมร่วมใจกันใส่สุดแบบไม่มีคำว่าหยุดในพจนานุกรม และรถแห่ก็เป็นอีกหนึ่งผลผลิตของลูกหลานชาวอีสานที่สะท้อนวิถีชีวิตสุดม่วนได้เป็นอย่างดี 

ชาวอีสานเติบโตมากับวัฒนธรรม ‘ฮ่วมม่วน ฮ่วมซื่น’ ที่แปลว่า ร่วมสนุก ร่วมสุข เนื่องจากภูมิประเทศที่ค่อนข้างแห้งแล้งกว่าภาคอื่นๆ ทำให้ชาวอีสานต้องพึ่งพากันและกันในการทำการเกษตร เกิดเป็นสังคมพึ่งพาอาศัย ไม่ว่าจะงานบุญ งานบ้าน ล้วนร่วมด้วยช่วยกันคนละไม้คนละมือ 

โดยเฉพาะงานบันเทิงอย่าง รถแห่ ก็ต้องพึ่งพาการร่วมมือร่วมใจของคนในหมู่บ้าน ไม่ว่าจะเจ้าภาพร่วมกันลงขัน บ้านใครมีเครื่องเสียงก็เอามาช่วย หรือเหล่าญาติๆ ทำอาหารเลี้ยง คณะรถแห่จึงเปรียบเหมือนตัวกลางที่ดึงคนทั้งหมู่บ้านให้มา ‘ม่วนซื่น’ ด้วยกันแบบไม่มีลำดับชนชั้น 

นอกจากนั้นเพลงในรถแห่ส่วนใหญ่ยังเป็นเพลงลูกทุ่งและหมอลำ ที่เล่าถึงวิถีชีวิตชาวชนบท รวมถึงความรักแบบจริงใจที่ลูกอีสานเท่านั้นถึงจะเข้าใจ ทำให้รถแห่กลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่อัดแน่นไปด้วยจิตวิญญาณของชาวอีสานอย่างเต็มเปี่ยม

ถ้าเราลองเปิดใจทำความรู้จัก ‘ความโจ๊ะ’ ฉบับรถแห่ให้มากขึ้น ไม่แน่ในอนาคตเราอาจเห็นรถแห่สงกรานต์ในเมืองกรุง ที่ม่วนซื่นไม่แพ้ชาวอีสานก็เป็นได้ 

The post เปิดฟลอร์สัมผัสความโจ๊ะของ ‘วัยรุ่นรถแห่’ เมื่อความม่วนจอยแบบพื้นบ้านผสานความป๊อปคัลเจอร์ appeared first on a day magazine.

นอกจากจะเป็นสัญญาณของการเริ่มฤดูกาลใหม่ ในแวดวงศิลปะราชันแห่งฟากฟ้า ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิวัติความงามของศิลปะ จนนำมาสู่ขบวนการ Impressionism ที่โด่งดัง 

ดวงอาทิตย์ที่ว่านั่นคือพระเอกจากรูป Impression, Sunrise (1872) หรือความประทับใจของพระอาทิตย์ขึ้น ภาพสีน้ำมันของ ‘โคลด โมเนต์’ (Claude Monet) จิตรกรชาวฝรั่งเศส ผู้ใช้ผืนผ้าใบบันทึก ‘ความรู้สึก’ ของห้วงเวลานั้นด้วยความประณีต 

แสงสีส้มที่โอบล้อมท่าเรือยามเช้า ไม่เพียงแต่มอบความประทับใจให้กับผู้ชมงานศิลปะ แต่มันยังสร้างนิยามใหม่ให้ภาพวาดที่ไม่จำเป็นต้องสมจริงหรือเหมือนเป๊ะทุกกระเบียดนิ้ว ก็สามารถเป็นผลงานที่มีคุณค่าได้ไม่ต่างกัน 

แม้ทุกวันนี้ดวงอาทิตย์ของโมเนต์จะสว่างไสวค้างฟ้า เป็นต้นแบบให้ศิลปินยุคหลังอีกมากมาย  แต่รู้หรือไม่ว่า ก่อนแสงตะวันจะฉาย เขาต้องผ่านช่วงเวลาที่มืดหม่นไปด้วยคำดูถูกมากมายแค่ไหน? ตามไปสำรวจการเดินทางของแสงแรกนี้ไปด้วยกัน

“นี่ไม่ใช่แค่ภาพดวงอาทิตย์ที่ลอยอยู่กลางทะเลสาบ

แต่มันคือการปฏิวัติความงามของศิลปะที่ไม่มีวันตกดิน”

ความสมจริงถูกแทนที่ด้วยอารมณ์

ปัจจุบัน Impressionism คือชื่อของขบวนการศิลปะชื่อดังที่ใครพูดก็ดูเก๋ แต่ไม่ใช่ในยุคปลายศตวรรษที่ 18 เมื่อวงการศิลปะบูชาความหรูหราฟู่ฟ่าของ Neoclassicism ที่ได้แรงบันดาลใจมาจากศิลปะกรีก-โรมันโบราณ เน้นภาพวาดองค์ประกอบสมดุล เหมือนจริงในทุกๆ สัดส่วน และมักถูกใช้เป็นเครื่องมือในการวาดภาพวีรบุรุษ เพื่อปลุกใจประชาชนในยุคปฏิวัติฝรั่งเศส 

ศูนย์กลางศิลปะในยุคนั้น หมุนรอบ Académie des beaux-arts (สถาบันศิลปะแห่งชาติ) และศิลปินส่วนใหญ่จะต้องแสดงผลงานผ่าน The Salon หรือนิทรรศการศิลปะประจำปีของรัฐบาลฝรั่งเศสเท่านั้น ถึงจะได้รับการยอมรับในแวดวง แน่นอนว่าศิลปินหัวก้าวหน้าที่สร้างผลงานไม่ตรงตามพิมพ์นิยม ก็จะถูกปัดตกในทันที และหนึ่งในนั้นคือ ‘โคลด โมเนต์’

เมื่อถูกปฏิเสธซ้ำๆ โมเนต์ และกลุ่มเพื่อนศิลปินได้ก่อตั้ง Salon des Refusés นิทรรศการสำหรับผู้ที่ถูกปฏิเสธงานจาก Salon เพื่อสร้างเวทีให้แก่ศิลปะแนวใหม่ที่ให้ความสำคัญกับ ‘แสง’ และ ‘อารมณ์’ มากกว่ารายละเอียด เพราะพวกเขาเชื่อว่าในยุคที่เทคโนโลยีพัฒนาจนกล้องสามารถบันทึกความสมจริงตรงหน้าได้แล้ว เราจะวาดรูปให้เหมือนไปเพื่ออะไรอีก?

“ไม่ใช่วาดสิ่งที่เห็น…แต่คือวาด ความรู้สึกแรก ที่เรามีตอนเห็นมัน”

โดยต่อมาเวทีของ Underdog อย่าง Salon des Refusés ได้กลายเป็นสถานที่จัดแสดงผลงานชื่อก้องโลกอย่าง Impression, Sunrise (1872) หรือ ความประทับใจของพระอาทิตย์ขึ้น และสร้างลัทธิใหม่ให้กับโลกศิลปะในชื่อ Impressionism

ดวงอาทิตย์ยามเช้าที่ไม่เคยตก

เช้าตรู่ที่ท่าเรือเมือง Le Havre ท่ามกลางความมืดสลัวของบรรยากาศยามเช้า แสงจากดวงอาทิตย์เป็นเพียงสิ่งเดียวที่โมเนต์เห็น ขณะกำลังมองออกนอกหน้าต่างโรงแรม ความรู้สึกอันท่วมท้นนั้น ทำให้เขาตัดสินใจหยิบพู่กัน จุ่มสีน้ำมัน และวาดความประทับใจลงบนผืนผ้าใบ ใช้เวลาเพียงไม่นาน ก็เกิดเป็นภาพ Impression, Sunrise ขึ้นมาในปี 1872 

“ฉันอยากวาดอากาศที่ห่อหุ้มสะพาน บ้าน เรือ 

ความงามของสิ่งที่มองไม่เห็น 

และนั่นไม่ต่างจากการพยายามวาดสิ่งที่เป็นไปไม่ได้”

เพราะต้องวาดภาพให้เสร็จ ก่อนที่พระอาทิตย์จะขึ้นเต็มขอบฟ้า ทำให้จังหวะแปรงพู่กันของรูปภาพนี้รวดเร็วจนอาจดู ‘ชุ่ย’ ในสายตาใครหลายคน ยังไม่รวมถึงเรือและโครงสร้างอุตสาหกรรมจางหายไปในหมอกบาง และทะเลสะท้อนแสงส้มอมเทาอย่างคลุมเครือ

นี่คือภาพที่ไม่มีเส้นขอบ ไม่มีรายละเอียด สิ่งเดียวที่ชัดเจนในภาพคือ ‘ดวงอาทิตย์’ สีส้มสดที่ลอยเด่นอยู่เหนือน้ำ ซึ่งนี่คือความตั้งใจของโมเนต์ เขาไม่ต้องการภาพที่เหมือนจริง แต่ต้องการแสดง ‘ความประทับใจแรก’ ที่เขารู้สึก ณ ขณะนั้นมากกว่า 

คำดูถูกที่พลิกหน้าประวัติศาสตร์

ผลงานใดก็ตามที่เราทุ่มเททำสุดฝีมือ ย่อมต้องคาดหวังคำชมเป็นรางวัลอยู่แล้ว แต่สิ่งที่โมเนต์ได้กลับมาจากรูป Impression, Sunrise กลับเป็นคำดูถูกเหยียดหยามของ ‘หลุยส์ เลอรอย’ นักวิจารณ์ศิลปะที่เขียนลงบนหน้าหนังสือพิมพ์ Le Charivari ในปี 1874

“ประทับใจงั้นเหรอ? ในเมื่อฉัน ‘รู้สึกประทับใจ’ 

มันก็คงจะมีความ ‘ประทับใจ’ อยู่ในนั้นแน่ๆ… 

แต่ดูความไร้ระเบียบเหล่านั้นสิ แบบร่างของลายวอลเปเปอร์ 

ยังดูดีกว่าวิวทะเลนี่อีก!”

คำว่า ‘ความประทับใจ’ ถูกใช้เป็นคำประชดประชัน ผ่านการเขียนย้ำๆ ซ้ำๆ เหมือนต้องการให้ผู้อ่านรู้ว่าเขาไม่ได้รู้สึกแบบนั้นตามชื่อของผลงาน แต่แทนที่โมเนต์จะนำคำวิจารณ์มาลดทอนคุณค่าตัวเอง เขากลับเห็นวิกฤตจากโอกาส หยิบเอาคำว่า Impression อันแสนติดหู มาสร้างเป็นชื่อกลุ่ม Impressionism อย่างเป็นทางการ ตั้งแต่นั้นมา คำเสียดสีในวันนั้น จึงได้กลายเป็นชื่อของหนึ่งในขบวนการศิลปะที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลก

ตลอดช่วงชีวิตของโมเนต์ ‘แสง’ คือผลผลิตจากธรรมชาติที่เขาหลงใหล และกลายมาเป็นหัวใจสำคัญของภาพวาดแนว Impressionism เขามักจะใช้เวลาเกือบทั้งวันนั่งสังเกตแสงแดดที่กระทบวัตถุในชั่วเวลาที่ต่างกัน ซึ่งส่งผลต่ออารมณ์และความรู้สึกของภาพนั้นๆ แต่โชคร้ายที่แสงจากดวงอาทิตย์ไม่ได้มีแค่ความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่มันกลับทำร้ายดวงตาเขาจนเริ่มพร่ามัวเป็นต้อกระจก

อาการเหล่านั้นสะท้อนออกมาผ่านภาพวาดเซต Water Lilies ในยุคหลังที่มีโทนสีแดงอมม่วงไม่สดใสเหมือนแต่ก่อน ในบั้นปลายชีวิตภาพวาดของโมเนต์เริ่มพร่ามัว จับรูปทรงไม่ได้ ซึ่งผู้เชี่ยวชาญหลายคนเชื่อว่าภาพเซตหลัง อาจเป็นจุดเริ่มต้นให้กับศิลปะนามธรรม (Abstract) ก็เป็นได้

ดวงอาทิตย์สำหรับใครหลายคน อาจเป็นศัตรูตัวร้ายที่คอยแต่จะเพิ่มอุณหภูมิความร้อนให้กับโลก แต่ถ้ามองอีกมุมหนึ่ง ถ้าปราศจากแสงของดวงอาทิตย์ เราคงไม่มีโอกาสได้เห็นความสวยงามของสรรพสิ่งบนโลก ภาพผืนน้ำระยิบระยับที่สะท้อนออกมาผ่าน Impression, Sunrise คือสิ่งเตือนใจที่ Monet ฝากให้แก่คนรุ่นหลัง และหวังว่ามันยังคงส่องสว่าง ตราบมาจนถึงปัจจุบัน 

The post Impression, Sunrise จากราชาแห่งหน้าร้อน สู่แสงแรกที่พลิกโลกศิลปะไปตลอดกาล appeared first on a day magazine.

เรื่องตลกที่ไปพูดให้ใครฟังก็คงไม่มีคนเชื่อ แต่ใครจะไปคิดว่ามันเกิดขึ้นจริง แถมยังกลายเป็นหนึ่งในผลงานศิลปะระดับโลกที่สั่นสะเทือนวงการมาจนถึงปัจจุบัน ถึงขนาดได้รับการขนานนามว่าเป็นการเล่นมุกหลอกครั้งใหญ่ที่สุดในวงการศิลปะ

Fountain (1917) โถฉี่ธรรมดาแต้มนามปากกา R. Mutt คือการหลอกอันแสนแยบยลของ ‘มาร์แซล ดูว์ช็อง’ ศิลปินผู้บุกเบิกแนวคิด Ready-made หรือศิลปะสำเร็จรูป ที่ต้องการตั้งคำถามกับนิยามของศิลปะและอำนาจของสถาบันว่า ‘ใครเป็นคนตัดสินว่าอะไรคือศิลปะ?’

แม้โถฉี่ดังกล่าวจะถูกแกลเลอรีปัดตกไม่ให้แสดงผลงาน แต่เหตุการณ์ในครั้งนั้นได้เปลี่ยนหน้าประวัติศาสตร์ นำมาสู่จุดเริ่มต้นของ ‘Conceptual Art’ หรือศิลปะแนวความคิดที่ทำลายขนบเดิมๆ ของงานศิลป์ และเขียนค่านิยมใหม่ให้เรารู้ว่า อะไรบนโลกก็เป็นศิลปะได้ทั้งนั้น

นี่ไม่ใช่การปาหี่เล่นตลกธรรมดา แต่เป็นการหลอกที่เต็มไปด้วยเล่ห์กล ชวนให้เราหัวเราะกับความขบขันในคราแรก ก่อนจะเริ่มตั้งคำถามในลำดับถัดมา เรียกว่าเป็นต้นแบบของการหลอกที่ควรได้รับการยกย่อง ยิ่งในวัน April Fools’ Day แบบนี้ ยิ่งต้องตามไปเรียนรู้ ถอดสูตรการหลอกแบบชั้นเซียนให้แนบเนียนแบบเรียนมากันเลย

“Fountain may be the most influential work of art 

of the 20th century.” — The Guardian

โลกมันบ้าขนาดนี้ แล้วทำไมศิลปะต้องมีเหตุผล?

ถ้าจะมีใครสักคนที่สามารถคิดพิเรนทร์ เอาสุขภัณฑ์ในห้องน้ำชายมาตั้งโชว์หราในนิทรรศการได้ คนๆ นั้นคงจะหนีไม่พ้น ‘มาร์แซล ดูว์ช็อง’ ศิลปินชาวฝรั่งเศส แกนนำในขบวนการศิลปะ DADA ที่ต่อต้านกฎระเบียบทุกอย่างบนโลก 

ดูว์ช็องเกลียดการเป็นศิลปินในระบบ แทนที่จะใช้ชื่อจริงในการสร้างสรรค์ผลงาน เขามักจะใช้ฉายาปลอมๆ อย่าง ‘R. Mutt’ หรือ ‘Rose Sélavy’ ผู้หญิงข้ามเพศที่เขาสร้างขึ้นมาแทน ผลงานชิ้นแรกที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นศิลปะ Ready-made ชิ้นแรกบนโลก ก็คือ ‘Bicycle Wheel’ (1913) หรือล้อจักรยานที่ถูกติดตั้งเข้ากับเก้าอี้ไม้ธรรมดา มองเผินๆ เหมือนศิลปินขี้เกียจที่วางของมั่วๆ ดูว์ช็องให้เหตุผลของการสร้างผลงานชิ้นนี้ว่า เขาชอบดูล้อจักรยานหมุน มันช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย เหมือนนั่งจ้องกองไฟ

เมื่อใดๆ ในโลกล้วนเป็นศิลปะได้แบบนี้ ทำให้ Ready-made หรือศิลปะสำเร็จรูปเฟื่องฟูขึ้นมาอย่างไม่น่าเชื่อ นี่คือแนวคิดของการสร้างชิ้นงานศิลปะที่ศิลปินไม่จำเป็นต้องวาด ปั้น หรือระบายมันขึ้นมา แต่เลือกวัตถุที่มีอยู่แล้วมาจัดแสดง เพิ่มคุณค่าด้วยแนวคิด เพื่อนำเสนอว่า นี่แหละ ศิลปะในแบบของฉัน 

การออกมาตั้งคำถามถึงนิยามความงามในวงการศิลปะ เป็นผลมาจากขบวนการแนวคิด DADA ที่เกิดขึ้นหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 ช่วงเวลาที่คนรุ่นใหม่เบื่อหน่ายกับสงครามการเมืองที่ยืดเยื้อ รวมถึงความไร้เหตุผลของมนุษย์ ในเมื่อโลกถูกขับเคลื่อนด้วยความบ้าและป่าเถื่อน ทำไมศิลปะถึงจะไร้เหตุผลบ้างไม่ได้?

โถฉี่เปลี่ยนโลก 

โถฉี่อาจเป็นแค่ที่ระบายคลายทุกข์เวลาปวดเข้าห้องน้ำ แต่ไม่ใช่สำหรับดูว์ช็อง เพราะเขามองว่ามันสามารถเปลี่ยนโลกได้ โดยจุดเริ่มต้นของแผนหลอกนี้ เกิดจากการที่เขาเห็นช่องว่างของนิทรรศการศิลปะอย่าง ‘Society of Independent Artists’ ในนิวยอร์ก ซึ่งมีกฎว่าจะไม่ปฏิเสธผลงานใดๆ ตราบใดที่ศิลปินส่งจ่ายค่าสมัคร 

ไม่มีเวทีไหนจะเหมาะสมกับการเล่นมุกตลกได้เท่านี้ ดูว์ช็องตัดสินใจส่ง Fountain เข้าร่วม ซึ่งผลงานนี้ใช้เวลาไม่กี่ชั่วโมง หรืออาจจะไม่ถึงนาทีในการสร้างขึ้นมา เพราะมันเป็นเพียงแค่โถฉี่แบบติดผนังในห้องน้ำชายที่เราคุ้นเคยกันดี แต่เขานำมาวางกลับหัว ทำให้คนงงอยู่พักใหญ่ว่าเจ้าสิ่งนี้คืออะไร 

เท่านั้นยังไม่พอ เพราะแทนที่จะใช้นามปากกาว่า ‘มาร์แซล ดูว์ช็อง’ เหมือนเช่นปกติ เขายังสร้างตัวตนใหม่ขึ้นมาในชื่อ R. Mutt โดยเล่นคำกับชื่อยี่ห้อของแบรนด์โถปัสสาวะอย่าง J.L. Mott Iron Works นอกจากนั้น Mutt ในภาษาอังกฤษยังหมายถึง ‘สุนัขพันธุ์ผสม’ หรือคำเรียกคนที่ธรรมดา เปิ่นๆ ไร้ค่าในสายตาทุกคน ถือเป็นการประชดประชันว่า ของต่ำค่าอย่างโถปัสสาวะยังเป็นศิลปะได้ ถ้าเราตั้งใจให้มันเป็น

แน่นอนว่าผลตอบรับก็เป็นอย่างที่หลายคนคิด นิทรรศการปฏิเสธการจัดแสดงเป็นครั้งแรก พร้อมให้เหตุผลว่า ‘โถฉี่ไม่ถือว่าเป็นศิลปะ’ ผลลัพธ์ที่ไม่เป็นธรรมนี้ สร้างแรงกระเพื่อมในวงการศิลปะ ไม่ใช่แค่ดูว์ช็องที่ไม่พอใจ แต่ยังมีศิลปินอีกมากที่ออกมาตั้งคำถามว่า ‘แล้วศิลปะที่หมายถึงคืออะไร?’

การหลอกที่สะเทือนไปทั้งวงการ

ไม่แปลกที่หลายคนจะมองว่า Fountain เป็นแค่การเล่นตลกของศิลปินนอกคอกที่อยากสร้างซีนให้ตัวเองในงานนิทรรศการ แต่แท้จริงแล้วโถฉี่ธรรมดาอันนี้กลับซ่อนนัยมากมาย กว่าเราจะรู้ตัว ก็ตกหลุมพลางของดูว์ช็องเข้าเสียแล้ว มันคือกลยุทธ์ที่ใช้ ‘ความไร้สาระ’ มาเป็นอาวุธในการตั้งคำถาม 

ไม่ว่าจะตั้งคำถามกับอำนาจของสถาบันศิลปะที่มีบทบาทในการคัดสรรสิ่งที่คู่ควรกับคำว่า งานศิลปะ ซึ่งผลงานส่วนใหญ่ที่เข้าตา ก็หนีไม่พ้นภาพวาดที่สวย คลาสสิก เต็มไปด้วยทักษะของจิตรกร ทำให้หลายต่อหลายครั้งที่ผลงานศิลปะเชิงความคิดถูกปัดตกไปก่อนที่จะได้ถ่ายทอดแนวคิดดีๆ ต่อประชาชน 

คุณปฏิเสธโถฉี่ เพราะมันไม่ใช่ศิลปะ

หรือเพราะยังไม่เข้าใจมัน?

นอกจากนั้นอีกนัยหนึ่งที่ซ่อนอยู่ใต้โถฉี่ คือการล้อเลียนค่านิยมชายเป็นใหญ่ในวงการศิลปะ โดยถ้าสังเกตดูดีๆ ลักษณะของเจ้าโถฉี่ ก็คล้ายคลึงกับอวัยวะเพศชาย รวมไปถึงการใช้ชื่อปลอมว่า R. Mutt ศิลปินชายไร้นามที่ไม่มีใครรู้จัก แต่กลับได้รับความสนใจมากกว่าศิลปินหญิงฝีมือเยี่ยมในยุคนั้นเสียอีก 

แรงกระเพื่อมของ Fountain นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของโลกศิลปะในยุคหลัง โดยเฉพาะ  Conceptual Art หรือศิลปะแนวความคิด ที่ให้แนวคิดหรือไอเดียของชิ้นงานเป็นหัวใจสำคัญมากกว่าความสวยงามทางเทคนิค ช่วยเปิดพื้นที่ให้ใครก็เป็นศิลปินได้ ถ้ามีสิ่งที่อยากพูด รวมถึงเป็นรากฐานของศิลปะร่วมสมัยหลายแขนง เช่น Performance Art, Installation Art, Activist Art เราอาจพูดได้ว่าการพาโถฉี่ขึ้นแสดงที่นิทรรศการของดูว์ช็องในครั้งนั้น ได้ทำลายกรอบของศิลปะ และสร้างศิลปะแนวใหม่ขึ้นมาในคราวเดียว

The post เมื่อโถฉี่กลายเป็นศิลปะ Fountain (1917) การเล่นมุกหลอกครั้งใหญ่ที่พลิกโลกศิลป์ไปตลอดกาล appeared first on a day magazine.

Lilo & Stitch (2025) คืออีกหนึ่งแอนิเมชันวัยเด็กในดวงใจใครหลายคน เรื่องราวของ ‘ลิโล่’ เด็กหญิงชาวฮาวายที่ปรารถนาจะมีเพื่อนสักคนไว้ข้างกาย จนเธอได้มาเจอกับ ‘สติทช์’ สิ่งมีชีวิตต่างดาวที่หลบหนีมายังโลก ความบังเอิญก่อเกิดเป็นสายสัมพันธ์ที่ผูกมัดพวกเขาไว้ และเปลี่ยนชีวิตทั้งคู่ไปตลอดกาล 

แม้แก่นเรื่องจะสดใสและเต็มไปด้วยความสนุกสนานมากแค่ไหน แต่ถ้ามองข้ามฉากหน้าของคำว่าการ์ตูนเด็ก แอนิเมชันเรื่องนี้ได้พาเราตั้งคำถามถึงความหมายของคำว่า ‘บ้าน’ ที่ไม่ได้หมายถึงสถานที่ แต่คือผู้คน และสร้างนิยามคำว่าครอบครัวใหม่ที่แสนอบอุ่นจากแนวคิด Ohana (โอฮานะ) ที่ถูกเน้นย้ำตลอดทั้งเรื่อง ตามไปเขียนนิยามใหม่ของคำว่า ‘บ้าน’ ผ่านการเติบโตของ Lilo & Stitch ที่เราคิดถึงกันเลย 

การรวมตัวของเหล่าคนประหลาด

Lilo & Stitch คือเรื่องราวการรวมตัวกันของคนและสิ่งมีชีวิตที่แตกต่างและเต็มไปด้วยปัญหาในชีวิต จนโดนกีดกันออกจากสังคมภายนอก ให้กลายเป็นคนไร้บ้านที่ไม่มีที่พึ่งพิง โดยดำเนินเรื่องผ่าน 3 ตัวละครหลัก ดังต่อไปนี้

‘ลิโล่’ เด็กหญิงตัวเอกของเรื่องที่ไม่ใช่เจ้าหญิงดิสนีย์แบบที่เราคุ้นเคย เธอเป็นแค่เด็กสาว ฮาวายธรรมดาที่มีนิสัยแปลกกว่าเด็กรุ่นๆ เดียวกัน ทั้งการชอบถ่ายรูปคนอ้วนที่ชายหาด, เล่นกับตุ๊กตาเย็บเองที่ชื่อ Scrump รวมไปถึงเป็นแฟนเพลง Elvis Presley ความแปลกเหล่านี้ทำให้เพื่อนที่โรงเรียนมองว่าเธอ ‘ประหลาด’ และกลายเป็นช่องว่างในใจที่รอคนมาเติมเต็ม

‘นานิ’ พี่สาวแท้ๆ ของลิโล่ เด็กสาวธรรมดาที่ต้องกลายเป็นหัวหน้าครอบครัวชั่วข้ามคืน เพราะอุบัติเหตุที่พรากชีวิตพ่อกับแม่ไป นอกจากต้องเป็นเสาหลักดูแลน้องสาวสุดดื้อแล้ว เธอยังต้องทำงาน หาเงิน และต่อสู้กับเจ้าหน้าที่สังคมสงเคราะห์ที่คอยจ้องจะพรากสองพี่น้องให้ห่างกันอยู่ตลอด

‘สติทช์’ หรือสัตว์ทดลอง 626 ที่ถูกสร้างขึ้นโดย Dr. Jumba เพื่อทำลายล้าง เขาเป็นอาวุธชีวภาพทรงพลังที่พร้อมพังทุกอย่างที่ขวางหน้า แต่เพราะน่ากลัวจนเกินไป ทำให้หน่วยงานอวกาศมองว่าเป็นภัย และเนรเทศเขาไปยังพื้นที่ห่างไกล สติทช์ไม่รู้จักคำว่าครอบครัว ไม่มีความผูกพันใดๆ กับใคร แต่การที่เขาได้มาเจอกับลิโล่ ทำให้หัวใจดวงน้อยค่อยๆ กลับมาเต้นอย่างอบอุ่นอีกครั้ง

ใครจะเชื่อว่า เด็กหญิงประหลาดที่ชอบ Elvis Presley, หญิงสาวที่โดนเจ้าหน้าที่สังคมสงเคราะห์หมายหัว และสัตว์ประหลาดต่างดาวที่เกิดมาเพื่อทำลาย จะมารวมตัวกันอยู่ที่บ้านริมทะเลหลังคาแดงที่ฮาวาย และช่วยกันซ่อมแซมบ้านที่พังไปให้กลับมาสมบูรณ์อีกครั้ง

สร้างโอฮานะที่แม้ไม่เพอร์เฟกต์แต่อบอุ่น

‘ครอบครัว’ หมายถึง กลุ่มของบุคคลที่อยู่ร่วมกันโดยมีความสัมพันธ์ทางสายโลหิตหรือทางกฎหมาย แต่สำหรับ Lilo & Stitch สายสัมพันธ์ของครอบครัวถูกเรียงร้อยให้แน่นแฟ้นด้วยความเข้าใจซึ่งกันและกัน

โอฮานะ (Ohana) คือคำที่ลิโล่พูดย้ำตั้งแต่ต้นยันจบเรื่อง ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นของคนในประเทศฮาวาย ที่ให้ความสำคัญกับครอบครัวที่ไม่ได้หมายถึงแค่ครอบครัวทางสายเลือด แต่รวมถึงกลุ่มคนที่มีมิตรภาพดีๆ ให้แก่กัน

โอฮานะคือครอบครัว 

และครอบครัวหมายถึงไม่มีใครถูกทอดทิ้งหรือลืมเลือน

แม้ในตอนแรก ‘โอฮานะ’ จะเป็นเพียงคำพูดที่ผ่านหูซ้ายและทะลุหูขวาของสติทช์ไปเท่านั้น แต่เพราะความอบอุ่นของลิโล่ที่อ้าแขนโอบกอดเขาเอาไว้ เด็กหญิงไม่ได้มองว่าเขาเป็นสัตว์ประหลาดสีฟ้า แต่มองเขาเป็น ‘เพื่อน’ อีกคนในครอบครัว สอนการใช้ชีวิตบนโลกกว้างผ่านเสียงเพลงของ Elvis Presley ทำให้เขารู้จักมารยาท และอยากเปลี่ยนแปลงตัวเองเพื่อเป็นที่รักของผู้คนเหมือนดังราชาแห่งร็อกแอนด์โรลล์

ท้ายที่สุดจากสิ่งมีชีวิตที่ไม่มีใครต้องการ ‘สติทช์’ ค่อยๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของครอบครัว เช่นเดียวกับ ‘ลิโล่’ ที่ได้สติทช์มาเติมเต็มช่องว่างในใจที่ขาดหาย รวมถึง ‘นานิ’ พี่สาวที่เริ่มคลายความตึงเครียดของการเป็นหัวหน้าครอบครัวลง สุดท้ายพวกเขาก็กลายเป็น ‘โอฮานะ’ ที่แม้จะไม่ได้เพอร์เฟกต์ แต่ก็อบอุ่นและสมบูรณ์ยิ่งกว่าใคร

บางครั้งครอบครัวก็ไม่ได้เพอร์เฟกต์ 

แต่ก็ไม่ได้แปลว่าไม่ดี – ลิโล่

บ้านไม่ใช่สถานที่ แต่คือผู้คน

จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญที่ทำให้พวกเขา รวมถึงคนดูผ่านหน้าจออย่างเรา เข้าใจความหมายของคำว่า ‘บ้าน’ ยิ่งขึ้น คือฉากไคลแมกซ์ของเรื่อง เมื่อสติทช์กำลังหลบหนีจากการไล่ล่าของกัปตันแกนตู แม้ตัวเองจะรอดปลอดภัยแล้ว เขาก็ยังพยายามอย่างสุดความสามารถในการช่วยลิโล่ เพื่อนรักของเขาให้ออกมาจากแคปซูลที่ขังไว้ให้ได้ 

แต่หลังจากช่วยลิโล่ออกมาได้ สติทช์กลับถูกประธานสภาสหพันธ์กาแล็กติกจ้องจะพากลับไปอีกครั้ง ท่ามกลางความกดดันอันมหาศาล สติทช์กลับพูดต่อหน้าประธานอย่างไม่เกรงกลัว ด้วยประโยคที่ลิโล่พร่ำสอนเขาตลอดตั้งแต่เขาก้าวเท้ามาเหยียบบนพื้นโลก นั่นก็คือ ‘โอฮานะ หมายถึงครอบครัว และครอบครัวจะไม่ทิ้งกัน’

นี่คือกุญแจดอกสำคัญที่เข้ามาปลดล็อกปมหลักของเรื่อง ให้เรารู้ว่า ‘บ้าน’ ที่ประธานสภาสหพันธ์มองว่าเป็นที่ที่สติทช์ควรอยู่ แท้จริงแล้วมันกลับเป็นแค่เปลือกนอกเท่านั้น เพราะบ้านที่สติทช์ต้องการ คือการได้อยู่พร้อมหน้ากับคนที่เขารักอย่างลิโล่และนานินั่นเอง 

นี่คือครอบครัวของฉัน ฉันหามันเจอด้วยตัวเอง 

มันเล็กและไม่สมบูรณ์แบบ…แต่ก็ดีนะ – สติทช์

Lilo & Stitch พาเราดำดิ่งไปหาความหมายของคำว่า ‘บ้าน’ ที่ไม่ได้หมายถึงแค่ตึกสี่เหลี่ยมอย่างที่เราเคยเข้าใจ แต่เป็นบ้านที่พร้อมโอบรับความแตกต่าง บ้านที่เราสามารถทิ้งตัวจากความเหนื่อยล้า บ้านที่ทำให้คนที่ไม่เพอร์เฟกต์กลายเป็นคนที่สมบูรณ์ได้ โดยการเติมเต็มซึ่งกันและกัน บ้านหลังนี้ที่ใช้ความสัมพันธ์ก่อขึ้นแทนก้อนอิฐ เชื่อมมันให้แข็งแรงด้วยความเชื่อใจ ก่อนจะใช้ความห่วงใยเป็นหลังคาที่ปกป้องไม่ให้พังทลาย นี่แหละคือบ้านในความหมายของ Lilo & Stitch  

The post ‘โอฮานะหมายถึงครอบครัว’ ถอดบทเรียน Lilo & Stitch กับการตีความคำว่า ‘บ้าน’ ในมุมใหม่ appeared first on a day magazine.

ถ้าเราใช้ตามอง White on White (1918) คงเป็นเพียงแค่ภาพวาดสีขาวที่แทบจะกลืนไปกับผนัง แต่ถ้าเรามองให้ลึกด้วยหัวใจ จะเห็นถึงอุดมการณ์อันแน่วแน่ของ ‘คาซิเมียร์ มาเลวิช’ (Kazimir Malevich) ศิลปินหัวก้าวหน้าที่อยากปลดเปลื้องศิลปะจากพันธะทางโลกที่ผูกไว้ สู่ความบริสุทธิ์ที่แท้จริง  

นี่คือหนึ่งในผลงานศิลปะ Suprematism ที่ตั้งคำถามกับความฟุ้งเฟ้อของลวดลาย พาเรากลับไปสู่จุดเริ่มต้นของงานศิลป์ที่ใช้เพียงแค่เรขาคณิตถ่ายทอดอารมณ์และจิตวิญญาณของศิลปิน โดยที่ปราศจากกรอบของโลกแห่งวัตถุ 

ทำไมภาพกระดาษสีขาวธรรมดา ถึงสามารถสร้างกระเพื่อมให้กับวงการศิลปะ และกลายเป็นต้นแบบของสไตล์มินิมอลที่หลายคนคลั่งไคล้ในยุคนี้ ตามไปหาคำตอบไปด้วยกัน

ศิลปะคือความบริสุทธิ์ในตัวเอง

‘ความว่างเปล่า’ อาจเป็นสิ่งไร้ค่าและน่าเบื่อของใครหลายคน แต่ไม่ใช่สำหรับ ‘คาซิเมียร์ มาเลวิช’ (Kazimir Malevich) ศิลปินชาวรัสเซีย ผู้บุกเบิกลัทธิ Suprematism ที่มาจากคำว่า Supreme ซึ่งหมายถึง ‘ความเหนือกว่า’

Suprematism เชื่อว่าศิลปะมีความบริสุทธิ์ในตัวเองอยู่แล้ว หากศิลปินไปปรุงแต่งศิลปะด้วยภาพเหมือนของโลกแห่งความจริง ย่อมถือเป็นการด้อยค่าและไม่ให้เกียรติศิลปะ ดังนั้นงานส่วนใหญ่ของเขาจึงถูกถ่ายทอดผ่านรูปทรงที่เรียบง่ายอย่าง สี่เหลี่ยม วงกลม ไปจนถึงเส้นตรง และวางบนพื้นหลังเรียบๆ ที่ไม่มีรายละเอียดใดๆ 

เมื่อมีขาว ก็ต้องมีดำ ก่อนจะมี White on White ที่เรียกเสียงฮือฮาไปทั่ววงการศิลปะ มาเลวิชได้เดบิวต์ในลัทธิ Suprematism ด้วยภาพวาด The Black Square (1915) ที่ดำทมิฬสมชื่อ เขาใช้สีดำละเลงลงบนผืนผ้าใบ ไม่มีการตัดเส้น ไล่เฉดสี หรือลงมิติใดๆ เป็นเพียงสี่เหลี่ยมสีดำ ที่อยู่บนพื้นหลังสีขาวเท่านั้น 

โดยมาเลวิชมองว่า ‘สีดำ’ เป็นสัญญะของการสิ้นสุดศิลปะแบบเก่าที่บูชาความเหมือนจริง (Realism) และถูกใช้เป็นเครื่องมือในการเล่าเรื่องของมนุษย์ ก่อนที่เขาจะเริ่มสร้างศิลปะยุคใหม่ของตัวเอง โดยใช้ ‘สีขาว’ เป็นประตูไปสู่โลกใหม่ 

ฉันได้ก้าวข้ามขีดจำกัดของศูนย์ (zero) 

และเข้าสู่การสร้างสรรค์ใหม่ 

– คาซิเมียร์ มาเลวิช

สีขาวที่ว่างเปล่า แต่มีอยู่

ถ้าสังเกตดีๆ ผลงาน White on White ไม่ใช่แค่การนำกระดาษสีขาวมาแปะลงไปโต้งๆ บนผ้าใบ แต่มันคือศิลปะของการลงสี มาเลวิชวาดสี่เหลี่ยมสีขาว ซ้อนลงบนพื้นหลังสีขาว โดยใช้เทคนิคการลงน้ำหนักสีที่ต่างกัน เลือกใช้โทนสีขาวที่สว่างขึ้นมากกว่าพื้นหลัง พร้อมทั้งสร้างเทกเจอร์ของสีที่เป็นเอกลักษณ์จนทำให้กลายเป็นมิติที่ดูสมจริง

ความพิถีพิถันในแต่ละฝีพู่กันถือเป็นเสน่ห์ของภาพวาดสีขาวชิ้นนี้ หลายคนอาจมองว่า สีขาวอาจเป็นตัวแทนของความเรียบง่าย ไม่ซับซ้อน แต่ในขณะเดียวกัน ความธรรมดาเหล่านี้ กลับชวนให้เรามองให้ลึก และหาคำตอบถึง ‘นัย’ ที่ซ่อนอยู่

มาเลวิช เลือกใช้สีขาวเป็นตัวแทนของ ‘ความบริสุทธิ์’ เป็นสัญญะของการปลดปล่อยศิลปะจากการถูกใช้เพื่อเป็นตัวแทนในการนำเสนอเรื่องราวของโลกภายนอก ทั้งการเมือง ศาสนา รวมไปถึงความใคร่ นอกจากนั้นพื้นหลังสีขาวที่กลืนไปกับภาพวาด ยังเป็นการนำเสนอถึง ‘ความไร้ขอบเขต’ เหมือนกับแนวคิดเรื่องนิพพาน ที่หมายถึงสภาวะสูงสุดในการหลุดพ้นอีกด้วยเช่นกัน 

ศิลปะไม่จำเป็นต้องรับใช้ใคร 

แนวคิดหัวขบถที่แหวกค่านิยมศิลปะของมาเลวิช ถูกหล่อหลอมจากบริบทรอบข้าง โดยเหตุการณ์ที่เป็นตัวจุดชนวนการเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้ คือ ‘การปฏิวัติรัสเซีย’ ในปี 1917 เมื่อระบอบซาร์ถูกโค่นล้ม และแทนที่ด้วยพรรคบอลเชวิค (Bolsheviks) เหตุการณ์นี้ได้พลิกหน้าประวัติศาสตร์ของวงการศิลปะรัสเซียอย่างมหาศาล

จากศิลปะที่บูชาความ Realism และ Symbolism ให้ค่ากับความหรูหรา ฟู่ฟ่าของราชวงศ์และชนชั้นสูง ถูกขยับขยายให้เข้าถึงประชาชนทั่วไปมากยิ่งขึ้น จนเกิดเป็น ‘กระแสศิลปะอาวอง-การ์ด’ (Avant-Garde) ที่สนับสนุนแนวคิดใหม่ๆ ของวงการศิลปะ เพื่อสร้าง ‘ศิลปะแห่งอนาคต’ ที่ไม่ยึดติดกับอดีต และแน่นอนว่ามาเลวิช ก็เป็นหนึ่งในศิลปินที่มีอิทธิพลอย่างมากในลัทธินี้ 

แนวคิดที่มองว่าศิลปะไม่จำเป็นต้องรับใช้ใคร หรืออะไร ได้รับคำชื่นชมจากเหล่าปัญญาชนในยุคนั้น เพราะมันเปรียบเหมือนกุญแจที่มาปลดล็อกความคิดให้เป็นอิสระ และพาเราตีความศิลปะได้อย่างไร้ขอบเขต แต่น่าเสียดายที่ Suprematism กลับเสื่อมความนิยมลงเมื่อ โจเซฟ สตาลิน ขึ้นสู่อำนาจในช่วงปลายทศวรรษ 1920

ศิลปะเข้าสู่ยุคของ ‘สัจนิยมสังคมนิยม’ (Socialist Realism) ที่สตาลินใช้เพื่อเป็นเครื่องมือทางการเมือง แสดงภาพความรุ่งเรืองของระบอบคอมมิวนิสต์ และสร้าง Propaganda ครอบงำความคิดของประชาชนในยุคนั้น ทำให้โลกของศิลปะที่มาเลวิชอยากเห็น ค่อยๆ ลบเลือน และจางหายไปในที่สุด 

White on White อาจไม่ใช่ภาพที่ได้เกรด A+ ในวิชาศิลปะ รวมถึงไม่ใช่ภาพที่สร้างความอภิรมย์เวลามอง แต่คุณค่าของ White on White คือการสร้างแนวคิดใหม่ ให้โลกได้รู้ว่า ‘ศิลปะ’ ไม่จำเป็นต้องติดอยู่ในกรอบเดิมๆ เพื่อตอบสนองความต้องการที่ไม่รู้จบของมนุษย์ ศิลปะสามารถเป็นอะไรก็ได้ สร้างอะไรก็ได้ และอยู่ได้ด้วยตัวมันเอง

ศิลปะไม่จำเป็นต้องรับใช้รัฐหรือศาสนาอีกต่อไป 

และไม่ใช่เพียงเครื่องมือในการบันทึกประวัติศาสตร์ของผู้คน 

แต่ต้องการหลุดพ้นจากพันธนาการของวัตถุ 

ดำรงอยู่ด้วยตัวมันเอง โดยปราศจากการพึ่งพาสิ่งใด 

– คาซิเมียร์ มาเลวิช

The post ต้นฉบับความมินิมอล White on White การปลดปล่อยศิลปะสู่ความว่างเปล่าที่บริสุทธิ์ appeared first on a day magazine.

แน่นอนว่าซีนโรแมนติกหวานน้ำตาลร้อยแบบนี้ เป็นความฟินที่อยู่แค่ในโลกของอนิเมะเท่านั้น นี่คือฉากสารภาพรักสุดคลาสสิก ที่แฟนๆ การ์ตูนญี่ปุ่นคุ้นเคยเป็นอย่างดี แม้จะเห็นบ่อยจนชินตาในหลายเรื่อง แต่สิ่งที่ทำให้เราเขินตัวบิดได้อยู่เสมอ ต้องยกความดีความชอบให้กับมวลแสนหวานในช่วง ‘วันไวท์เดย์’ 

ไวท์เดย์ (ホワイトデー) คือวันแห่งความรักที่หวานฉ่ำไม่แพ้วาเลนไทน์ จัดขึ้นในทุกๆ วันที่ 14 มีนาคมของทุกปี โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อตอบแทนความรักและน้ำใจให้กับคนที่เคยสารภาพความรู้สึกกับเราในวันวาเลนไทน์ที่ผ่านมา

バレンタインに気持ちをもらったから、

ホワイトデーにはちゃんと気持ちを返したい。

ในวันวาเลนไทน์ ฉันได้รับความรู้สึกจากเธอ 

ดังนั้นในวันไวท์เดย์ ฉันอยากจะตอบกลับความรู้สึกนั้นอย่างจริงใจ

ในญี่ปุ่นวันสำคัญนี้ได้กลายเป็นธรรมเนียมที่รู้กันโดยทั่วว่า วันวาเลนไทน์คือวันที่ผู้หญิงสารภาพรักกับผู้ชาย ในขณะที่วันไวท์เดย์ คือวันที่ผู้ชายตอบกลับความรู้สึกเหล่านั้น โดยเราจะเห็นได้จากการนำเสนอผ่านสื่อ Soft Power สร้างชาติอย่าง ‘อนิเมะ’ ที่มักใช้ช่วงวันไวท์เดย์เป็นจุดไคลแมกซ์สำคัญของเรื่อง เพื่อทำให้คนดูอย่างเราซึมซับความสำคัญของวันนั้นตามไปด้วย 

เพื่อให้เข้ากับบรรยากาศแสนหวานของช่วงวันไวท์เดย์ เราอยากพาทุกคนไปตกหลุมรักวันความรักสีขาวนี้กันอีกครั้ง ผ่านความโรแมนติกของการ์ตูน 2D 

การตลาดขนมหวานสู่วันแห่งความโรแมนติก 

ใครๆ ก็รู้ว่าคนญี่ปุ่นล้วนเกิดมากับ DNA ความจริงจังขั้นสุด! ไม่ว่าจะเรื่องเล็กน้อยแค่ไหนก็ไม่มีปล่อยผ่าน แม้กระทั่งเรื่องความรักก็เช่นกัน ถึงขั้นมีวัฒนธรรมการสารภาพรักที่เรียกว่า ‘โคคุฮาคุ’ (告白) หมายถึงการบอกความรู้สึกของตัวเองให้กับอีกฝ่ายได้รับรู้ ซึ่งจะเกิดขึ้นเมื่อมีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอยากพัฒนาความสัมพันธ์ไปเป็นแฟน 

ในอดีตการสารภาพรักของชาวญี่ปุ่น มักเกิดขึ้นในช่วงวาเลนไทน์เหมือนกับประเทศอื่นๆ แต่ในปี 1977 บริษัทผลิตขนมชื่อ Ishimura Manseido ในฟุกุโอกะ กลับหัวหมออยากกระตุ้นยอดขายสินค้า จึงริเริ่มไอเดีย ‘Marshmallow Day’ เพื่อชวนคุณผู้ชายมอบมาร์ชแมลโลว์ตอบแทนผู้หญิงกลับ

ต่อมาในปี 1978 ‘สมาคมอุตสาหกรรมขนมแห่งชาติ’ เห็นโอกาสด้านการตลาด จึงต่อ

ยอดสู่การจัดตั้งวัน ‘White Day’ โดยมาจากความหมายของ ‘สีขาว’ ที่สื่อถึง ความบริสุทธิ์และความรักที่แท้จริง แนวคิดของวันนี้ได้รับอิทธิพลมาจาก ‘วัฒนธรรมการตอบแทน’ (Okaeshi – お返し) ของคนญี่ปุ่น ที่เชื่อว่าหากได้รับของขวัญจากใคร ก็ต้องมีการตอบแทนภายหลัง 

ดังนั้นเมื่อสามารถเชื่อมโยงการตลาดเข้ากับความเชื่อของคนได้แล้ว ผลลัพธ์ก็ตามคาด

ใช้เวลาเพียงไม่นาน วันไวท์เดย์ก็ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย รวมถึงมีการแพร่ขยายไปยังประเทศอื่นๆ ข้างเคียง ทั้งเกาหลีใต้ ไต้หวัน จีน รวมไปถึงเพื่อนบ้านอย่าง เวียดนาม 

ไวท์เดย์ในอนิเมะ โมเมนต์โรแมนติกที่แฟนๆ จดจำ

แม้เทศกาลไวท์เดย์จะฟีเวอร์ในประเทศญี่ปุ่นมากแค่ไหน แต่ความยากคือการส่งต่อวัฒนธรรมดังกล่าวไปยังประเทศอื่นๆ และแน่นอนว่า Soft Power ที่แข็งแรงมากๆ ของญี่ปุ่นก็คือ ‘อนิเมะ’ 

ขอยกมือสารภาพกันตรงนี้เลยว่า เราเองก็เป็นคนหนึ่งที่รู้จักวันไวท์เดย์เพราะการดูอนิเมะ โดยบ่อยครั้งที่วันความรักสีขาวนี้ถูกนำมาใช้เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของพล็อต หรือสร้างเป็นโมเมนต์โรแมนติกที่แฟนๆ ประทับใจ ทำให้คนดูอย่างเราค่อยๆ ซึมซับวัฒนธรรมการตอบรับความรักนี้ไปผ่านการดูฉากแสนหวานอย่างไม่ได้ตั้งใจ 

ตัวอย่างเช่น การ์ตูนชื่อดังอย่างยอดนักสืบจิ๋วโคนัน ที่มีตอนพิเศษสำหรับวันไวท์เดย์โดยเฉพาะอย่าง ‘วันไวท์เดย์แห่งการทรยศ’ เล่าถึงเรื่องราวของโคโกโร่ที่ได้รับเชิญไปร่วมงานปาร์ตี้ของบริษัทขนมหวานที่ออกสินค้าเป็นช็อกโกแลตไวท์เดย์ ก่อนจะเกิดเหตุการณ์ฆาตกรรมตามเส้นเรื่อง

อนิเมะอีกหนึ่งเรื่องที่หยิบเอาวันไวท์เดย์มาสร้างเป็นฉากน่ารักๆ ก็คือ ‘Komi-san wa, Comyusho Desu’ หรือ ‘โฉมงามพูดไม่เก่ง กับผองเพื่อนไม่เต็มเต็ง’ อนิเมะสุดฮีลใจที่ใครดูก็ต้องยิ้มตาม โดยซีนนี้คือซีนที่ ‘ทาดาโนะ’ ให้ของขวัญวันไวท์เดย์กับสาวสวยอย่าง ‘โคมิ’ เกิดเป็นมวลความน่ารักที่ชวนเขินจนจิกหมอน 

อิทธิพลของการใช้อนิเมะสื่อสารเรื่องวันไวท์เดย์ ไม่ใช่แค่สร้างการรับรู้ แต่ยังช่วยกระตุ้นยอดขายขนมหวานในช่วงวันแห่งความรักได้ตามที่ ‘สมาคมอุตสาหกรรมขนมแห่งชาติ’ ตั้งใจ มีร้านขายของที่ระลึกจำนวนไม่น้อยที่ผลิตสินค้าในธีมไวท์เดย์ที่ได้แรงบันดาลใจมาจากอนิเมะ รวมถึงการออกสินค้า Limited Edition ที่เกี่ยวข้องกับไวท์เดย์ 

ไม่ใช่แค่ช็อกโกแลตที่ขายดีเป็นเทน้ำเทท่า แต่ขนมหวานอื่นๆ ก็ได้รับความนิยมติดลมบนไม่ต่างกัน เป็นผลมาจากการสอดแทรกสัญญะ สร้างความหมายให้กับขนมแต่ละชนิด เพื่อใช้เป็นสื่อแทนในการบอกความรู้สึกในใจ ไม่ว่าจะเป็น

มาร์ชแมลโลว์ “ฉันปฏิเสธเธอ” เนื่องจากมาร์ชแมลโลว์เป็นขนมที่ละลายง่าย จึงแทนความรักที่จางหายไปอย่างรวดเร็ว

คุกกี้ “เราคงเป็นได้แค่เพื่อน” ความแห้งกรอบและแตกหักง่าย แทนความสัมพันธ์ Friend Zone ที่อาจแตกสลายได้ถ้ามีฝ่ายใดคิดเกินเพื่อน 

ลูกกวาด “ฉันชอบเธอ” รสชาติหวานของลูกอมที่ค่อยๆ ละลายในปาก เหมือนความสัมพันธ์ที่มั่นคง ยืนยาว และจะรักเพียงเธอตลอดไป 

เมื่อการให้มาพร้อมความกดดัน

แม้หัวใจหลักของวันไวท์เดย์ คือการตอบแทนความรักที่มอบให้ แต่นานวันเข้าการตอบแทนกลับกลายเป็นความกดดันที่ฝ่ายชายต้องแบกรับ เพราะนอกจากจะต้องซื้อคืนให้กับสาวๆ ที่ให้ของขวัญทุกคนแล้ว ยังต้องซื้อสินค้าที่มูลค่าแพงกว่าถึง 3 เท่า ตามธรรมเนียม ‘Sanbai Gaeshi’ ที่เป็นการรักษามารยาทในการให้และรับของขวัญ 

ทั้งหมดสะท้อนถึงค่านิยมของชาวญี่ปุ่นที่มองว่าผู้ชายคือช้างเท้าหน้า เป็นผู้นำครอบครัวที่ต้องเสียสละให้กับสมาชิกคนอื่นๆ จนกลายเป็น ‘หน้าที่ทางสังคม’ ที่บีบบังคับตั้งแต่ยังไม่ได้เริ่มต้นความสัมพันธ์เลยด้วยซ้ำ

นอกจากนั้นในมุมผู้หญิง การที่ต้องเป็นฝ่ายรอให้ผู้ชาย ‘ตัดสินใจ’ ว่าจะตอบแทนความรู้สึกหรือไม่ ก็สร้างความกดดันไม่ต่างกัน เมื่อคานอำนาจของความรักเทไปที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมากเกินไป ก็ไม่อาจจะรักษาความสัมพันธ์ให้ยั่งยืนได้ 

แต่แสงแห่งความหวังที่จะเห็นความรักที่เท่าเทียมดูเหมือนจะไม่ไกลเกินเอื้อม เพราะคนรุ่นใหม่ของญี่ปุ่น เริ่มมีการปรับเปลี่ยนธรรมเนียมให้ยืดหยุ่นมากขึ้นกว่าเดิม ผู้ชายไม่จำเป็นต้องให้ของขวัญแพงขึ้นถึง 3 เท่า รวมถึงฝ่ายหญิงก็ไม่ต้องรอคำตอบจากฝ่ายชายอย่างเดียวอีกต่อไป 

และสุดท้าย หวังว่าในอนาคตเราจะได้เห็น วันไวท์เดย์ที่เต็มไปด้วยรอยยิ้มแห่งความสุขและปราศจากความกดดันอย่างแท้จริง 

The post ความรักนั้นฉันขอคืนในวันไวท์เดย์ (White Day) จากประเพณีญี่ปุ่นสู่โมเมนต์โรแมนติกในโลกอนิเมะ appeared first on a day magazine.

ติดอันดับ 3 ของเมืองที่ผู้คนทำงานหนัก 

และขาดสมดุลการใช้ชีวิตมากที่สุดในโลก 

กรุงเทพฯ เจ้าของฉายามหานครที่ไม่เคยหลับใหล แต่ใครจะรู้ว่าท่ามกลางแสงไฟที่ศิวิไลซ์ กลับซ่อนความเหงาของคนทำงานไว้ทุกซอกหลืบของเมือง โดยเฉพาะเมื่อเข้าสู่เดือนมีนาคมที่ไม่มีวันหยุด มวลความซึมเศร้ายิ่งเพิ่มขึ้นจนต้องเสิร์ชหา ‘คลินิกแก้เหงาใกล้ฉัน’ 

ไม่ใช่แค่ชาวไทยที่เผชิญกับความโดดเดี่ยวเพียงลำพัง แต่เมืองใหญ่ในประเทศพัฒนาแล้วอย่างสหรัฐอเมริกาเองก็ไม่ต่างกัน ถึงขนาดมีการถ่ายทอดชีวิตวนลูปสุดเหงาของคนเมืองผ่านผลงานศิลปะ จนกลายเป็นภาพวาดสีน้ำมันชั้นครูที่หลายคนต้องเคยเห็นผ่านตา ซึ่งผลงานที่ว่านั่นก็คือ Nighthawks (1942) จาก Edward Hopper

นี่คือผลงานขึ้นหิ้งระดับที่ใครเห็นก็ต้องสัมผัสถึงความว่างเปล่าได้ทันที ภาพของร้านอาหารในยามดึกที่มีเพียงไม่กี่คนแวะเวียนมา รายล้อมด้วยแสงไฟสีอุ่นที่ตัดกับความมืดมิดของท้องถนน เป็นภาพที่เงียบงัน แต่กลับกึกก้องในใจผู้ชมมาทุกๆ ทศวรรษ 

และในปี 2025 นี้ เราอยากพาทุกคนย้อนไปสัมผัสความเหงาของคนเมืองในอดีต ผ่านไดอารีจากภาพวาดสีน้ำมันที่แสนโดดเดี่ยวนี้กันเลย

ความโดดเดี่ยวท่ามกลางผู้คน 

ณ มุมหนึ่งของร้านริมถนน ความมืดที่เริ่มเข้าปกคลุมเมืองช่วยขับเน้นให้แสงไฟนีออนโดดเด่นยิ่งกว่าคืนไหนๆ หญิงสาวและชายวัยกลางคนแต่งตัวดี นั่งจ้องแก้วน้ำอยู่ที่บาร์ ไม่มีบทสนทนา ไม่มีการพูดคุย มีเพียงเสียงช้อนส้อมกระทบจานที่ช่วยบรรเทาความเงียบงันของค่ำคืนนี้ลงไป 

ถ้าจะให้บรรยายภาพ Nighthawks ใน 1 ประโยค เราก็อดนึกถึงเพลงดังยุค 90s อย่าง ‘คนเดียวไม่เหงาเท่า 3 คน’ ขึ้นมาซะอย่างนั้น เพราะแม้ในภาพจะเต็มไปด้วยผู้คน แต่มันกลับแผ่มวลความโดดเดี่ยวออกมาจนเรารู้สึกอึดอัดแทนพวกเขาที่นั่งอยู่ 

ว่ากันว่า Edward Hopper ศิลปิน American Realism เจ้าของภาพวาดนี้ ได้แรงบันดาลใจจากตอนที่เขาเดินเล่นในนิวยอร์กตอนกลางดึก แม้เมืองจะสว่างไสวไปด้วยแสงไฟ แต่สิ่งที่ Hopper สัมผัสได้คือความเงียบเหงาและสันโดษท่ามกลางผู้คนที่ขวักไขว่ แทนที่จะนำเสนอความศิวิไลซ์ ซึ่งเป็นแนวทางหลักของงานศิลปะในยุคนั้น เขากลับเลือกหยิบภาพความโดดเดี่ยวนี้มาถ่ายทอดเป็นรูปวาดสีน้ำมันชิ้นนี้แทน 

Nighthawks คือผลงานที่พิสูจน์แล้วว่า Edward Hopper ไม่ใช่แค่ศิลปิน แต่เป็นนักบันทึกเรื่องราว ตั้งแต่เริ่มเรียนศิลปะ แทนที่จะตั้งใจเรียนเทคนิคในห้องเรียน เขากลับเลือกที่จะออกไปสำรวจความเป็นไปในเมือง ใช้เวลาทั้งวันกับการมองชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนผ่านหน้าต่าง และด้วยความช่างสังเกตนี้เอง ที่ทำให้เขามองเห็นช่องว่างของความเหงาขนาดใหญ่ จากชาวอเมริกันในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรม และนำมาสู่การสร้างสรรค์ผลงานในแนว American Realism

ศิลปะความเหงาที่เกิดจากแสงและเงา

ความเหงา คืออารมณ์ขุ่นมัวที่อยู่ภายใต้จิตใจของมนุษย์ ถึงจะมองไม่เห็น แต่กลับสัมผัสได้อย่างชัดเจน นี่คือความท้าทายของศิลปินในการถ่ายทอดความรู้สึกนามธรรมเหล่านี้ ให้ส่งไปถึงผู้เสพผลงาน 

Morning Sun (1952)

อาวุธลับของ Hopper ที่กลายเป็นเอกลักษณ์ของภาพวาดเขา คือการใช้ ‘แสงและเงา’ บดบังภาพบางส่วน และขับเน้นบางมุมให้เด่นชัดขึ้น ความคอนทราสต์ที่แตกต่างกันในภาพ สร้างความแตกต่างระหว่างโลกภายในและภายนอก เป็นดังเส้นนำสายตาให้เราโฟกัสไปที่จุดสำคัญของภาพ เช่นตัวเอกที่กำลังนั่งมองเหม่ออยู่นั่นเอง 

Rooms by the Sea (1951)

อีกหนึ่งเทคนิคคือการสร้างช่องว่างผ่านการจัดองค์ประกอบในรูป ถ้าสังเกตดูดีๆ ภาพส่วนใหญ่ของเขา มักจะวางตัวเอกไว้ที่มุมใดมุมหนึ่งของภาพ และเว้นช่องว่างที่ทำให้เขาและเธอเหล่านั้นดูตัวเล็กและโดดเดี่ยวในโลกกว้าง ซึ่งการจัดภาพแบบนี้ได้อิทธิพลมาจากเทคนิค Off-center ของการถ่ายภาพยนตร์

การใช้แสงและเงาที่โดดเด่นนี้เอง ทำให้ภาพของ Hopper กลายเป็นต้นแบบให้กับศิลปินและผู้กำกับภาพยนตร์หลายคน โดยเฉพาะในหนังสุดดาร์กอย่าง Film Noir ที่สะท้อนพลังด้านมืดในจิตใจมนุษย์

การปฏิวัติอุตสาหกรรมพลิกชีวิต

แม้ความโดดเดี่ยวของชีวิตวัยทำงานจะเป็นสิ่งที่ผูกติดกับเรามาทุกยุคทุกสมัย แต่ชนวนที่ทำให้มหานครนิวยอร์กกลายเป็นเมืองแห่งคนเหงาในยุคนั้น เป็นผลมาจากการปฏิวัติอุตสาหกรรมในช่วงปี 1940 ซึ่งเป็นเหตุการณ์ต่อเนื่องมาจากสงครามโลกครั้งที่ 2  

เมืองใหญ่อย่างนิวยอร์กกลายเป็นศูนย์กลางของการผลิตและธุรกิจ แรงงานจากหลากหลาย

ภูมิภาคหลั่งไหลเข้ามาภายในเขตเมืองเพื่อหวังจะให้ชุบชีวิตตัวเองด้วยความเจริญจากแสงสี และนำมาสู่แนวคิด American Dream ที่ฝังรากลึกในชีวิตคนทำงาน

Office at Night (1940)

ฝันของชาวอเมริกัน คือแนวความคิดที่บูชาการทำงานหนัก ภายใต้ความเชื่อที่ว่า หากเราตั้งใจมากพอ เราจะประสบความสำเร็จในสักวันหนึ่งอย่างแน่นอน แม้จะดูเป็นความมุ่งมั่นที่ดี แต่แนวคิดที่ตึงเกินไปกลับกัดกินจิตวิญญาณ และเปลี่ยนชาวอเมริกันในยุคนั้นให้กลายเป็น 

‘ซอมบี้’ ที่ใช้ชีวิตเพียงแค่ตื่นมาทำงานและหลับไป 

ฉากหลังยามดึกของ Nighthawks สะท้อนวัฒนธรรมการทำงานล่วงเวลาของคนเมืองในยุคนั้นได้เป็นอย่างดี การแวะกินมื้อเย็นเล็กๆ ก่อนกลับบ้าน อาจเป็นช่วงพักผ่อนเพียงสั้นๆ ที่ใครหลายคนรอคอย แต่เพราะต้องเร่งรีบกลับให้ถึงบ้านก่อนเริ่มวันใหม่ ทำให้พวกเขาเลือกจะใช้เวลาอยู่กับตัวเอง และตัดสิ่งที่ทำให้เสียเวลาอย่าง ‘การพูดคุย’ และ ‘สร้างสัมพันธ์’ ออกไป ดังนั้นจึงไม่แปลกที่แม้จะอยู่ท่ามกลางคนนับล้านในเมือง แต่คนทำงานกลับรู้สึกตัวคนเดียว

แม้ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมจะผ่านไปหลายร้อยปี แนวคิด American Dream อาจกลายเป็นแค่ขนบเชยๆ ที่คนสมัยก่อนยึดถือ แต่ตราบใดที่โลกยังคงหมุนด้วยเม็ดเงิน คนทำงานตัวเล็กๆ อย่างเรา ก็เป็นได้เพียงมดงานที่ต้องเป็นทาสทุนนิยมอยู่วันยังค่ำ ต่อให้เราไม่อยากนั่งก้มหน้าอยู่ที่ออฟฟิศแค่ไหน สุดท้ายเงินในกระเป๋าที่ร่อยหรอ ก็สั่งให้เรากลับไปใช้ชีวิตวนลูปแบบซอมบี้ และมีความเหงาเป็นเพื่อน (ไม่) สนิทอยู่ดี 

The post งานหนักทำให้คนเหงา! ชีวิตวนลูปของคนเมืองที่สะท้อนผ่าน Nighthawks appeared first on a day magazine.

ถ้าพูดถึงความตัวพ่อเรื่องคลั่งรักแมว ‘หลุยส์ เวน’ (Louis Wain) จิตรกรชาวอังกฤษคนนี้ไม่เป็นสองรองใคร ผลงานเกือบทุกชิ้นของเวนมีแมวเป็นตัวเอกของภาพ แต่แทนที่จะวาดรูปเหมือนธรรมดา เขากลับสร้างเอกลักษณ์ให้น้องเหมียวด้วยโทนสีฉูดฉาดและองค์ประกอบภาพที่ใครเห็นก็ต้องหยุดดู 

เวนสร้างลายเซ็นให้ผลงานตัวเองด้วยการใส่อากัปกิริยาของคนเข้าไปในแมว พาเจ้า 4 ขาไปจิบน้ำชา เต้นรำ ล้อมวงสังสรรค์ ประหนึ่งเป็นคนในสังคมชั้นสูง รวมไปถึงผลงานไฮไลต์อย่างเซตภาพ The Kaleidoscope Cats ที่โดดเด่นด้วยลวดลายซับซ้อน สีสันฉูดฉาด และองค์ประกอบเรขาคณิตที่ดูเหนือจริง ว่ากันว่านี่คืองานในบั้นปลายชีวิตของเวน ช่วงที่เขาถูกอาการจิตเวชครอบงำ จากความปวดร้าวในจิตใจถูกถ่ายทอดผ่านผืนผ้าใบจนนำมาสู่สไตล์งาน Psychedelic Art ที่ทรงอิทธิพล

สำหรับเวน แมวไม่ใช่แค่สัตว์ที่เลี้ยงไว้แก้เหงา แต่มันเยียวยาโลกทั้งใบให้กลับมามีสีสัน สร้างชื่อให้เขาในฐานะจิตรกร อยู่กับเขาในลมหายใจสุดท้ายของชีวิต และแม้เขาจะจากไปแล้ว แต่ฉายา Psychedelic Cats ศิลปินผู้คลั่งแมวยังคงอยู่ ถึงขนาดมีการนำชีวประวัติของเขาไปถ่ายทอดในภาพยนตร์เรื่อง The Electrical Life of Louis Wain ในปี 2021 อีกด้วย 

ตามไปรู้จักชีวิตที่เกิด แก่ เจ็บ และรักแมวแบบวนลูปของหลุยส์ เวนให้มากขึ้นกันเลย

Cats are my life’s work – Louis Wain 

ปลอบประโลมด้วยแมว

เส้นทางการเป็นตัวพ่อทาสแมวของเวน ไม่ได้ถูกพระเจ้าขีดไว้ตั้งแต่เกิด แต่มันมาจากความบังเอิญในชีวิต ที่พลิกผันทำให้เขาเข้าไปคลุกคลีกับเจ้า 4 ขา จนเกิดเป็นความผูกพันที่ตัดไม่ขาด 

หลุยส์ เวน เกิดและเติบโตในประเทศอังกฤษ และเริ่มเข้าสู่วงการศิลปะด้วยการเข้าเรียนใน  West London School of Art จากนั้นก็เดินตามเส้นทางศิลปินมาเรื่อยๆ ผลงานในช่วงแรกของเขาเน้นวาดภาพวิวทิวทัศน์ธรรมชาติ และภาพสัตว์ทั่วๆ ไป โดยที่ไม่มีแมวอยู่ในวงโคจร

จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญคือการแต่งงานกับ ‘เอมิลี่ ริชาร์ดสัน’ (Emily Richardson) สาวรุ่นพี่ที่อายุมากกว่าเขา 10 ปี ความรักที่ควรจะราบรื่นกลับมีอุปสรรคเมื่อเอมิลี่ป่วยเป็นวัณโรค ท่ามกลางความโศกเศร้าในโรงพยาบาล เวนได้รับเลี้ยงแมวตัวหนึ่งที่ชื่อว่า ‘ปีเตอร์’ และวาดภาพมันเป็นของขวัญให้กับภรรยาที่นอนป่วย ความน่ารักของแมวในภาพสร้างรอยยิ้มให้กับเอมิลี่ในบั้นปลายของชีวิต

ถึงแม้ภาพวาดแมวในวันนั้น จะไม่สามารถรักษาชีวิตของภรรยาเขาได้ แต่ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจอันยิ่งใหญ่ในเส้นทางศิลปินของเวน เขาสร้างโลกในอุดมคติผ่านแมวที่เป็นตัวเอก พามันทำกิจกรรมที่เหมือนกับมนุษย์ จับเจ้าเหมียวมาร้องเล่น เต้นรำบนผืนผ้าใบ จนเกิดเป็นเอกลักษณ์ที่ไม่เหมือนใคร และสร้างชื่อเสียงให้กับเขาในฐานะศิลปินผู้วาดแมว 

แมวที่ไม่ใช่แค่แมว

แมวอาจเป็นสัตว์ 4 ขาจอมหยิ่งสำหรับใครหลายคน แต่สำหรับหลุยส์ เวน เขามองความไม่สนโลกเหล่านั้นเป็น ‘ความน่าสนใจ’ ทั้งท่าทาง พฤติกรรมที่มองเผินๆ เหมือนจะคาดเดาไม่ได้ แต่ความจริงแล้วมันซ่อนเจตนาที่เราไม่รู้เอาไว้

เวนเชื่อว่าแมวมีอารมณ์และความรู้สึกไม่ต่างจากมนุษย์ นี่จึงเป็นสาเหตุที่เขาใส่บุคลิกของคนเข้าไปในแมว ประกอบกับอิทธิพลของการ์ตูนภาพประกอบในช่วงยุคนั้นที่หนังสือเด็กมักจะให้สัตว์แต่งกายเป็นคนและเป็นตัวดำเนินเรื่อง ทำให้เวนวาดภาพแมวในลักษณะเหมือนมนุษย์ ปกปิดขนนุ่มฟูด้วยชุดสูทตามแฟชั่นยุควิกตอเรีย และเปลี่ยนหน้านิ่งไร้อารมณ์ ให้แสดงความรู้สึกออกมาผ่านดวงตา 

ไม่ว่าจะ The Bachelor Party ปาร์ตี้สละโสดของสุภาพบุรุษแมวที่ล้อเลียนการปาร์ตี้ของเหล่าคุณผู้ชาย, A Kitten’s Christmas Party งานเลี้ยงวันคริสต์มาสของแก๊งเหมียวที่เหล่าแมวยืน 2 ขา เต้นรำทำเพลงกันเหมือนมนุษย์ หรือ The Naughty Kittens ห้องเรียนแมวที่มีนักเรียนตัวแสบกำลังถูกทำโทษ 

ภาพวาดของเวนเต็มไปด้วยชีวิตชีวา ราวกับมันกำลังเล่าเรื่องเหตุการณ์ในชีวิตประจำวันของเหล่าเหมียวให้เราได้เข้าใจ เขาไม่ได้วาดแค่แมวที่เหมือนจริง แต่เลือกที่จะสื่อสารความรู้สึกของพวกมันผ่านลายเส้นที่คล้ายกับการ์ตูน เป็นการผสานความสมจริงเข้ากับโลกแห่งจินตนาการ สร้างแมวในผืนผ้าใบให้เป็นตัวแทนอารมณ์และจิตใจในก้นบึ้งของมนุษย์

ความฉูดฉาดที่แลกมากับอาการป่วย

แม้เซตภาพวาดแมวเสมือนคนของเขา จะสร้างชื่อให้เวนเป็นที่รู้จักในยุคนั้น แต่ในช่วงบั้นปลายของชีวิต จากลายเส้นนุ่มนวลอ่อนโยนเป็นระเบียบ กลับแปรเปลี่ยนเป็นความแข็งทื่อตรงไปตรงมา และถูกละเลงทับด้วยสีสันที่ฉูดฉาดจนราวกับเป็นคนละคนวาด

The Kaleidoscope Cats คือเซตภาพที่เป็นผลมาจากอาการป่วยเป็นโรคจิตเภท (Schizophrenia) ของเวน แมวในโลกอุดมคติกลายเป็นแมว Abstract ที่ไม่มีอยู่จริง เวนเลือกที่จะใช้เรขาคณิตมาเรียงต่อกันให้กลายเป็นภาพแมวที่ซับซ้อน พร้อมสร้างความโดดเด่นด้วยสีสันที่จัดจ้านสะดุดตา 

องค์ประกอบของภาพเต็มไปด้วยความสับสน สะท้อนสภาพจิตใจของเขาที่ยุ่งเหยิง ดวงตาของแมวที่เคยยิ้มแย้ม กลับแข็งทื่อและดูเป็นกังวลอย่างเห็นได้ชัด พลังงานลบที่ถูกถ่ายทอดออกมา สร้างความขนลุกและอึดอัดให้กับคนที่จ้องมอง 

เวนใช้ชีวิตในช่วงบั้นปลายของเขาที่โรงพยาบาลจิตเภท แต่แม้จะป่วยหนักขนาดไหน เขาก็ยังคงจับพู่กันวาดรูปแมว ราวกับมันเป็นเครื่องแสดงอารมณ์ความรู้สึกเพียงอย่างเดียวของเขา 

เซตภาพวาดแมวของเวนอาจเห็นได้ทั่วไปในยุคนี้ แต่ถ้าย้อนกลับไปหลายร้อยปีก่อน ในยุคที่ศิลปะยังคงวนเวียนอยู่กับวิว ทิวทัศน์ และสังคมชนชั้นสูง การที่จิตรกรเลือกที่จะจรดพู่กันวาดภาพ ‘แมว’ สัตว์ที่ชาวอังกฤษในยุควิกตอเรีย (1837 – 1901) มองว่าเป็นลางร้ายนั้น ต้องใช้ความกล้าหลายเท่าตัว 

หลุยส์ เวนทำลายกรอบความอคติของคนต่อแมว และสร้างภาพลักษณ์ใหม่ให้กับมัน จากตัวนำโชคร้าย กลายเป็นสัตว์ที่น่ารักน่าเอ็นดู เป็นเพื่อนสนิท 4 ขาของมนุษย์ที่แม้จะมีโลกส่วนตัวไปสักหน่อย แต่ก็ไม่เคยทิ้งเราไปไหน เสน่ห์พิเศษที่ไม่มีสัตว์ไหนในโลกเหมือนนี้เอง ที่ทำให้ลัทธิทาสแมวทรงพลังมาทุกยุคสมัย 

I see cats in everything—joy, sadness, and madness. 

They are the mirrors of my soul. – Louis Wain 

The post ชาตินี้ขอวาดแค่แมว! เปิดเซตภาพ ‘หลุยส์ เวน’ ศิลปินผู้ชุบชีวิตโลกสีเทาด้วยน้องเหมียว 4 ขา  appeared first on a day magazine.