“เพื่อนที่อยู่ในเมืองจีนบอกว่า…”
“วงในบอกว่า….”
“หมอบอกว่า….”
“ได้ข่าวมาว่า….”

ตั้งแต่ต้นปี 2020 หลังเกิดการอุบัติภัยโรคระบาดของไวรัสโคโรนาหรือไวรัส COVID-19 พอโรคแพร่กระจายตัวจากเพียงถิ่นหนึ่งไปสู่ทั้งโลกอย่างรวดเร็ว หลายคนได้รับข่าวปลอมนับครั้งไม่ถ้วนจากทุกช่องทาง มีข้อมูล ข่าวสาร คำบอกเล่าหลั่งไหลไม่ขาดสายให้เราได้รับทราบ มีผู้ติดเชื้อและผู้เสียชีวิตเพิ่มขึ้นไว ชวนให้หวั่นระวังภัย

สิ่งที่ติดตามมากับโรคร้ายคือ ‘ข่าวปลอม’ และ ‘ข่าวลือ’ ระบาดทั่วไปทั้งโลก ทุกแพลตฟอร์ม

infodemic โปรดระวังภัยข้อมูลที่หลั่งไหลไม่ขาดสายแพร่ไปพร้อมกับโรคระบาด

เมื่อเกิดภัยพิบัติหรือโรคร้าย เกิดข่าวสารและคำกล่าวอ้างมากมายทำให้เราตื่นตระหนก การระบาดครั้งนี้ก่อให้เกิดข่าวปลอม (fake news) ขึ้นมากมายจนองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ออกมาเตือนให้ระมัดระวังภัยจาก infodemic ที่ตามมาด้วย

infodemic (n.) มาจาก information (ข้อมูล) + pandemic (โรคระบาด) ประกอบกัน แปลว่า ภัยพิบัติจากข้อมูลข่าวสารผิดเพี้ยนอันเกิดขึ้นคู่กับภัยโรคระบาดที่กระจายไปทั่ว เป็นภัยที่สามารถส่งต่อได้ง่ายเพียงคลิกแชร์หรือเล่าต่อให้สู่คนรอบตัว เพราะเมื่อมีข้อมูลหรือข่าวโคมลอยออกมามากเกินไป ข่าวจำนวนมากเป็นเพียงคลื่นรบกวน ข้อมูลจำนวนมากไม่ใช่ ‘ข้อเท็จจริง’ บ้างมีอคติปนผสมอยู่ เป็นเพียงความคิดเห็น บ้างเป็นการโจมตีสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยขาดหลักฐาน

นอกจากนี้ยังมีการส่งต่อข้อมูลวิธีการรักษาอันน่าอัศจรรย์จำนวนมากแต่น่าสงสัย ไม่ว่าจะเป็นกระเทียม น้ำมะนาว ปัสสาวะ หรือยาวิเศษอื่นใดที่ยังไม่ได้รับการยืนยันว่าช่วยป้องกันโรคหรือช่วยบรรเทาโรคให้หายได้จริงโดยไม่ต้องพึ่งแพทย์ ข้อมูลเหล่านี้ถูกส่งต่อจนกลายเป็นสร้างความหวังลมๆ แล้งๆ และความเข้าใจผิดให้กับคนทั่วไปแทนที่จะเข้ารับการรักษาและป้องกันการแพร่กระจายอย่างถูกวิธี

นอกจากต้องระวังตัวจากโรคระบาด ในยุคนี้เราต้องระวังตัวให้ปลอดภัยต่อข่าวปลอมและเรื่องเท็จ เพราะเราต่างมีโอกาสที่จะตระหนกตกใจ เผลอส่งต่อข่าวปลอมออกไปสู่เพื่อนฝูงคนรอบตัวด้วยความที่ไม่รู้แต่หวังดี ข่าวลวงเหล่านี้ก่อให้เกิดอุปสรรคต่อการตัดสินใจเพื่อการหาทางออกที่เหมาะสม ทำให้เราทำสิ่งที่ไม่จำเป็น วิตกเกินกว่าเหตุ เกิดความคิดไม่เป็นเหตุเป็นผลบางประการ แต่ละเลยสิ่งที่ควรทำ

เมื่อเห็นถึงภัย infodemic ที่เกิดขึ้น WHO ร่วมมือกับ Pinterest แพลตฟอร์มสำหรับแชร์ภาพ ให้ทุกครั้งที่มีคนเสิร์ชหาเกี่ยวกับไวรัสโคโรนา ระบบจะลิงก์ไปหน้าข้อมูลรวมภาพถูกต้องเพื่อช่วยสรุปความเข้าใจผิดหรือ mythbuster เกี่ยวกับโรคระบาดนี้ เช่น

• วิธีลดความเสี่ยง
• เมื่อไหร่ที่ควรสวมหน้ากาก
• วิธีการล้างมือที่ถูกต้อง
• ก่อนสวมและถอดหน้ากากควรล้างมือทุกครั้งด้วยสบู่และน้ำเปล่า
• การระวังเรื่องอาหารที่ปลอดภัย
• วิธีการเดินทางให้ปลอดภัย เมื่อไหร่ที่ควรระวัง งดการเดินทาง

WHO ยังต้องร่วมมือประสานงานกับบริษัทเทคโนโลยีแพลตฟอร์มต่างๆ ที่คนใช้ในการส่งต่อข่าวสารในชีวิตประจำวัน เช่น Facebook, Twitter, Google, WeChat รวมถึง Tiktok เพื่อนำพาไปสู่ข้อมูลที่ถูกต้องและร่วมกันกำจัดข่าวเท็จหรือข่าวลือให้หายไปจากไทม์ไลน์ของผู้ใช้  รวมทั้งแทรกข้อมูลที่ถูกต้องในประสบการณ์การใช้งาน เช่น ทุกครั้งที่คนเสิร์ชกูเกิลจะมีข่าวสารที่ถูกต้องขึ้นมาเป็นอันดับต้นๆ 

ข้อมูลเหล่านี้ที่ผู้คนส่งต่อให้กันในช่วงแรกของโรคก่อนจะระบุได้ชัดเจนเป็นทางการ กลายเป็น archive ให้นักวิจัยได้ใช้เป็นฐานข้อมูลเพื่อศึกษาแพตเทิร์นของข้อมูลเมื่อเกิดการอุบัติของโรคระบาดในอนาคตได้

นอกจากนี้แพลตฟอร์มอย่าง Weibo และ WeChat ในประเทศจีนกลายเป็นศูนย์รวมความอาลัย รำลึกแด่ผู้ที่จากไปด้วยไวรัสนี้ และเป็นที่รวมข่าวสารการแพร่กระจาย รวบรวมการบริจาค อาสาสมัคร และช่วยเหลือกันในชุมชน

การเซนเซอร์ข่าวด้านลบให้หายไปก็ไม่ใช่ทางออกที่ดี เมื่อเกิดการปิดบังข้อมูล ผู้คนในสังคมเลยต้องส่งต่อข้อมูลกันเอง และ ‘ข้อเท็จจริง’ ก็มีโอกาสปนเปื้อนได้ง่ายมาก การปกปิดความจริงทำให้ผู้คนเสียความมั่นใจและเสียความเชื่อมั่นในรัฐบาล และประเมินสถานการณ์ไม่ถูกว่าควรระวังตัวแค่ไหน ทำให้คนส่วนหนึ่งละเลยไม่เตรียมตัวป้องกันเท่าที่ควร

ภัยของข้อมูลร้ายๆ กระทบเราทุกคนได้อย่างไร

สิ่งที่ทรมานใจไม่แพ้โรคร้ายคือการติดตามข่าวด้วยความวิตกกังวลหรือโกรธแค้น บางคนนอนไม่หลับ และเกิดอาการ panic attack กำเริบ และเกิดความเครียดจนดำรงชีวิตอย่างไม่เป็นสุข หรือกระทั่งหักห้ามตัวเองจากชีวิตประจำวันปกติ

ด้วยความหวาดวิตกในโรคใหม่นี้ เราได้เห็นข่าวคนเชื้อสายเอเชียถูกเหยียดผิวและเชื้อชาติทั้งในโลกออนไลน์และชีวิตประจำวัน เพียงเพราะพูดภาษาจีน หน้าตาดูเป็นคนเอเชีย โดนถูกเหมารวมว่าเป็นตัวเชื้อโรคที่อันตรายน่ารังเกียจ ทั้งที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มเสี่ยงเลยก็ตาม เพราะไม่ใช่คนจีนทุกคนที่เป็นพาหะนำโรค หลายคนเป็นพลเมืองประเทศตะวันตก เกิดและโตที่นั่น และไม่เคยเดินทางไปประเทศที่มีการระบาดหรือได้ปฏิสัมพันธ์กับคนในกลุ่มเสี่ยงด้วยซ้ำ

อย่าลืมว่าโรคนี้ไม่ได้ผูกติดกับเชื้อชาติหรือสีผิว เราตัดสินคนจากรูปพรรณสัณฐานอย่างเดียวไม่ได้ ควรตรวจดูประวัติการเดินทางและปัจจัยอื่นๆ ประกอบด้วย ใครก็สามารถเป็นพาหะได้ สืบพบว่าชายชาวสหราชอาณาจักรคนหนึ่งที่มาสัมมนาที่สิงคโปร์เป็นต้นตอของผู้ติดเชื้ออีกหลายรายในยุโรปและอังกฤษ โดยที่เขาไม่ได้แสดงอาการป่วย

นอกจากนี้ยังมีคำศัพท์ที่ใช้เรียกผู้ที่แพร่โรคต่อให้คนจำนวนมากกว่าค่าเฉลี่ย คือ super spreader โรคนี้เป็นโรคใหม่ที่ทั้งโลกพยายามเข้าใจ แถมยังติดต่อได้ง่ายมาก หากรู้สึกว่าเสี่ยงก็ควรรีบไปตรวจมากกว่ากลัวการถูกประณามจากสังคม ชาวเกาหลีคนหนึ่งเชื่อว่าเป็นต้นเหตุให้เกิดเคสใหม่ถึงหลายรายในเกาหลี ทำให้เคสผู้ติดเชื้อในประเทศเกาหลีเพิ่มอย่างรวดเร็ว

COVID-19 เป็นโรคใหม่ที่ทั่วโลกกำลังพยายามเข้าใจและถอดรหัส คนที่ติดเชื้อก็คือคนอย่างเราๆ และอาจไม่แสดงอาการจนสามารถส่งต่อให้คนอื่นได้จำนวนมาก 

ภัยอีกอย่างจาก infodemic คือความวิตกของมวลชนที่มีอย่างท่วมท้น ทำให้ผู้ติดเชื้อที่มีอาการเบื้องต้นไม่กล้าออกไปขอความช่วยเหลือจากทางการ ไม่กล้าไปรับการตรวจและการรักษา เพราะกลัวว่าจะถูกสังคมรังเกียจว่าเป็นตัวแพร่โรคร้ายที่อันตราย แต่ยิ่งปล่อยทิ้งไว้ยิ่งมีโอกาสแพร่ต่อให้คนรอบตัวได้มากขึ้นไปอีก

การตั้ง ‘ชื่อโรค’ มีผลกับทัศนคติของผู้คนที่มีต่อโรค โรคระบาดของไวรัสโคโรนาหรือชื่อเดิมที่ไม่เป็นทางการคือ ‘ไวรัสอู่ฮั่น’ และต่อมาได้รับการตั้งชื่อสากลอย่างเป็นทางการว่า COVID-19 เพราะ WHO เห็นว่าการผูกชื่อโรคไว้กับ ‘สถานที่’ นั้นเป็นอันตรายอย่างยิ่ง ควรหาชื่อเรียกที่เรียกง่าย ใช้ทั่วไป และไม่ผูกไว้กับเชื้อชาติ สัตว์สปีชีส์ไหน หรือสถานที่แห่งใด

แน่นอนว่า มนุษย์อย่างเราๆ ย่อมต้องสนใจและตกใจกับข่าวร้ายและโรคภัยเพื่อความอยู่รอดปลอดภัย ข่าว เหตุการณ์ที่น่ากลัว และตัวเลขผู้เสียชีวิตที่เพิ่มขึ้นทำให้เราต้องตื่นตัวและระวัง เรายอมตื่นตระหนก ประหวั่นพรั่นพรึง ดีกว่าระวังไม่มากพอจนต้องเสียชีวิตหรือเจ็บป่วยจากความละเลย

พอข้อมูลข่าวสารที่มีมากทั้งวัน ติดต่อกันหลายวัน แถมยังมีข่าวปลอมเยอะกว่าจริงทำให้คนเริ่มเบื่อหน่ายเลิกสนใจไปเอง เพราะเราแทบไม่แน่ใจว่าอันไหนจริงไม่จริง ทำให้ผู้คนลดความระมัดระวังลงไปจากการป้องกันตัว จนเตรียมตัวและเตรียมใจไม่ถูก และประเมินไม่ได้ว่าเหตุการณ์ร้ายแรงแค่ไหน ใช้ชีวิตแบบไหนดี เรากลัวมากไปหรือน้อยไป

ข้อมูลที่ผิดหรือ misinformation เกิดขึ้นได้ง่ายมากเมื่อมีความกลัวและความตื่นตระหนกเป็นตัวกลางชั้นดี นำไปสู่การซื้อของที่ไม่จำเป็นจากความตื่นตระหนก (panic buying) จนของหมดจากชั้นในร้านสะดวกซื้อ ก่อให้เกิดความลำบากกับผู้ที่จำเป็นต้องใช้ เกิดการโก่งราคาสินค้า เกิดการแชร์ข้อมูลด้วยอารมณ์ชั่ววูบ ด้วยความกลัว ความหวังดี ที่ไม่ได้ใช้วิจารณญาณก่อนแชร์

ที่ฮ่องกงมีการจัดการด้านอนามัยที่ดีในที่สาธารณะ เช่น มีพนักงานเดินเช็ดทำความสะอาดเสาจับรถไฟฟ้าทุกรอบ ตามตึกสูงมีแผ่นสติกเกอร์พลาสติกครอบปุ่มลิฟต์ที่เปลี่ยนใหม่ทุกชั่วโมง ทุกครั้งที่เข้าอาคารใหญ่และสนามบินจะมีน้ำยาเจลแอลกอฮอล์จากระบบเซนเซอร์อัตโนมัติ ก๊อกน้ำในห้องน้ำสาธารณะเปลี่ยนเป็นระบบอัตโนมัติแทบทั้งหมด ทำให้ไม่ต้องสัมผัสโดยไม่จำเป็น ทำให้ล้างมือได้ง่ายและบ่อยกว่าที่ไทยเสียอีก 

แต่ความหวาดหวั่นในโรคและความไม่มั่นใจก็ทำให้สายการบินฮ่องกงต้องยกเลิกเที่ยวบินจำนวนมาก ย่านธุรกิจร้านค้าเงียบเหงาว่างเปล่าผิดหูผิดตา สนามบินโล่ง เที่ยวบินต้องยกเลิก แขกเข้าพักในโรงแรมเหลือเพียงหลักหน่วย เพราะนักท่องเที่ยวหายไปกว่า 99% เป็นตัวเลขที่รุนแรงชัดเจนมาก เชื่อว่าเศรษฐกิจของภูมิภาคน่าจะได้รับผลกระทบหนักในปีนี้

สถานการณ์โกลาหลที่ขับเคลื่อนความกลัวและความแพนิกของมวลชนเช่นนี้เปิดโอกาสให้คนที่พร้อมจะแสวงหาผลประโยชน์เพื่อขายบริการและสินค้าบางอย่างในราคาที่ไม่เป็นธรรมหรือไม่จำเป็น หรือใช้สถานการณ์เพื่อสอดแทรก agenda ส่วนตัวลงไปในข้อความแห่งความกลัว ไม่ว่าจะสอดแทรกทัศนคติที่เหยียดเชื้อชาติ เหยียดประเทศ หวังผลทางการเมือง 

ข่าวสารข้อมูลอันมากมายที่ถาโถมเข้ามาให้เราสับสนอาจแยกเราจากข้อมูลสำคัญอันจำเป็น 

สิ่งที่สำคัญไม่แพ้การระวังตัวให้ตัวเองปลอดภัยจากโรคร้าย หรือการระวังไม่เป็นส่วนหนึ่งของวงจรที่ส่งต่อข่าวปลอมให้แพร่ระบาดไปยังคนรอบตัวเรา 

ภูมิคุ้มกันต่อข่าวเท็จนั้นเราป้องกันได้เลย ณ ตอนนี้ เพียงแค่คิดพิจารณาให้ดีก่อนแชร์

อ้างอิง

cnbc.com

nytimes.com

pinterest.ch

technologyreview.com

The post ภาวะ infodemic : เมื่อโรคระบาดแพร่กระจายไปพร้อมข้อมูลปลอม appeared first on a day magazine.

เคยไหมเมื่อมองดูรายรับ-รายจ่ายก็รู้ตัวว่าจะฟุ่มเฟือยอีกต่อไปไม่ได้แล้ว เมื่อเราอาจอยากซื้อเสื้อผ้าราคาหลายพัน กระเป๋าราคาหลายหมื่น จากนั้นเราก็ห้ามใจซื้อของชิ้นใหญ่ๆ มาซื้อลิปสติกราคาหลักร้อย แค่ได้กดซื้อก็รู้สึกสบายใจ ได้ซื้อของใหม่ โล่งใจได้ใช้เงิน แม้เงินจะเหลือน้อยนิดในบัญชีก็ตาม

วันนี้ขอแนะนำให้รู้จักคำว่า lipstick effect (n.) ทฤษฎีแนวคิดที่ว่าเมื่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ ผู้บริโภคมีโอกาสจะซื้อของฟุ่มเฟือยลดลงแต่ก็ไม่หยุดซื้อ แทนที่จะซื้อของแพงชิ้นใหญ่ๆ อย่างกระเป๋าแบรนด์เนม ผู้คนจะซื้อสินค้าฟุ่มเฟือยชิ้นเล็กๆ อย่างลิปสติกแทน

ทฤษฎีนี้เชื่อว่าต่อให้เกิดวิกฤตเศรษฐกิจ สินค้าฟุ่มเฟือยอย่างเครื่องสำอางก็ยังจะขายได้อยู่ดี นอกจากตลาดเครื่องสำอาง สินค้าอย่างเบียร์ราคาแพง หรือแก็ดเจ็ตชิ้นเล็กๆ ก็อาจยังขายดีอยู่ ต่อให้เราไม่มีเงินมากพอ เราก็อดไม่ได้ที่จะซื้อของไม่จำเป็นเล็กๆ น้อยๆ แม้ขนาดชิ้นจะเล็กลงไปก็ตาม

ของมันต้องมี ต่อให้พี่จะขัดสนข้นแค้น

ในปี 2008 มีบทความใน New York Times กล่าวถึงคำพูดของ Leonard Lauder ผู้บริหารบริษัท Estée Lauder เขาเล่าว่าหลังการโจมตีของผู้ก่อการร้ายในเหตุการณ์ 9/11 ในปี 2001 เศรษฐกิจซบเซาลง แต่บริษัทขายลิปสติกได้ดีขึ้น เขาจึงสรุปว่าการซื้อลิปนั้นเป็นทางออก ของฟุ่มเฟือยเล็กๆ น้อยๆ ช่วยกระตุ้นอารมณ์ผู้ซื้อให้สดชื่นได้จากการจับจ่าย แม้ว่าของจะชิ้นเล็กลงก็ตามที

ในปีเดียวกันเศรษฐกิจโลกอยู่ในช่วงขาลง คนจับจ่ายลดลง แต่ L’Oréal เผยว่ายอดขายเครื่องสำอางเติบโตเพิ่มขึ้นถึง 5.3 เปอร์เซ็นต์ ยิ่งชีวิตยากคนเรายิ่งต้องการของเล็กๆ น้อยๆ ของสวยๆ งามๆ มาช่วยเสริมเติมความมั่นใจ ดังนั้นเมื่อเศรษฐกิจขาลง บริษัทเครื่องสำอางจึงต้องเตรียมลิปสติกคอลเลกชั่นใหม่ออกมาให้ทันการณ์เพื่อตอบรับความต้องการในยุคข้าวยากหมากแพง

ไม่ใช่แค่เพียงเครื่องสำอางเท่านั้น บทความจาก South China Morning Post ยังนำเสนอว่า สินค้าฟุ่มเฟือยเล็กๆ น้อยๆ อย่างเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไวน์นำเข้า เสื้อผ้ากีฬา ชุดชั้นใน ของใช้ส่วนตัวในชีวิตประจำวันนั้น ยอดขายไม่ตก ยอดขายอึดทนทานในช่วงเศรษฐกิจฝืดเคือง แม้ต้องประหยัดแต่ของมันต้องมี พี่ต้องจ่าย ของที่พอซื้อได้ยังยอดขายไม่ตก จึงน่าสนใจว่าไม่ได้แปลว่าทุกอุตสาหกรรมจะซบเซา ยอดขายของสินค้าบางประเภทอาจไม่ตกตามไปด้วย อย่างในประเทศจีนเมื่อเศรษฐกิจชะลอตัว ผู้คนอาจใช้เวลาออกกำลังกายมากขึ้น สินค้าอย่างชุดออกกำลังกายอาจขายดีขึ้นมา ธุรกิจไหนหัวใสและตาดีเล็งเห็นโอกาสก็อาจหาผลกำไรและเติบโตได้จากช่วงซบเซาและขาลงของมหภาค

ผู้ประกอบการจึงต้องหาให้เจอว่าเศรษฐกิจไม่ดี มีธุรกิจหรือของอะไรที่จะขายดีเพื่อตอบรับความต้องการบริโภคของคนที่อยากประหยัดแต่ก็อยากใช้เงินจับจ่ายใช้สอย เช่น อาจเกิดการจับจ่ายในประเทศเพิ่มแทนที่จะบินไปต่างประเทศ หรือปรากฏการณ์ staycation ที่เลือกเที่ยวหรูหราในเมืองใกล้เคียงมากขึ้นแทนที่จะไปยุโรป

อย่างไรก็ดี ไม่ใช่ทุกคนที่ยอมรับทฤษฎีนี้ คำกล่าวอ้างมาสนับสนุนแนวคิดนี้มักมาในรูปแบบของคำบอกเล่าหรือเรื่องเล่าของบางแบรนด์เท่านั้น ไม่อาจเห็นภาพโดยรวมของตลาดว่าลิปสติกทั้งหมดขายดีขึ้นจริงหรือเปล่า ช่วยเสริมความมั่นใจให้ธุรกิจความงาม แบรนด์เครื่องสำอางชั้นนำที่ยังทำกำไรในวันที่เศรษฐกิจซบเซา

ยิ่งไม่มี ยิ่งอยากสวยและอยากหาคู่ครอง

ในปี 2012 มีงานวิจัยจิตวิทยา Boosting Beauty in an Economic Decline: Mating, Spending, and the Lipstick Effect โดย Sarah Hill และคณะ มาช่วยยืนยันปรากฏการณ์นี้ โดยยึดโยงกับมุมมองของ evolutionary biology การซื้อลิปสติกเป็นผลกระทบทางอ้อมของการอยากหาคู่ครองในช่วงที่ขัดสน อนึ่งยิ่งอยู่ในช่วงยากลำบากและขาดแคลน ผู้หญิงยิ่งอยากจะดูสวยงาม น่าดึงดูด เพื่อหาคู่ครอง (mating) ที่รวยเพื่อรักษาความมั่นคงในทรัพยากรไว้ การซื้อลิปสติกจึงการเป็นลงทุนน้อยที่หวังผลมาก

ความผันผวนไม่แน่นอนของทรัพยากรไม่ได้เป็นปรากฏการณ์ของโลกสมัยใหม่ ในยุคสมัยก่อนก็มีทั้งช่วงอุดมสมบูรณ์และลำบากขาดแคลน

พอยิ่งลำบาก ยิ่งยากจน ยิ่งอยากดูรวย ดูสวย ดูแพง เพื่อแสดงความมั่นใจ เพื่อดึงดูดเพศตรงข้าม กล่าวคือในช่วงลำบากมนุษย์จะลงทุนกับการหาคู่ครองที่ได้ผลไวที่สุด และยอมลงทุนกับเครื่องสำอาง สกินแคร์ ยอมลดน้ำหนักแบบสุดโต่ง เพิ่มโอกาสในการหาคู่ในวันที่ทรัพยากรนั้นหายาก 

หลายคนไม่เข้าใจความสุขของการซื้อลิปสติกหลายสีมาทาปาก แม้ริมฝีปากนั้นกินพื้นที่ผิวเพียงน้อยนิดเมื่อเทียบกับผืนแผ่นผิวหนังทั้งร่างเรา แต่เป็นองค์ประกอบบนใบหน้าที่สำคัญ เพราะเป็นจุดนำสายตาที่สำคัญ แค่เติมปากได้ตรงใจก็อาจแฮปปี้ได้สบายใจ ส่วนใครเลือกสีลิปผิดชีวิตอาจเปลี่ยน เลยทำให้ต่อให้มีลิปสติกกี่แท่งเต็มบ้านก็ยังไม่พอต่อความต้องการ

หลายคนอาจมองว่าการซื้อลิปสติกปลอบประโลมใจนั้นเป็นการหลอกตัวเองว่าฉันยังฟุ่มเฟือยได้อยู่เพื่อแสดงความมั่นใจในวันที่ลำบาก สำหรับบางคนอาจจะแค่อยากเชียร์อัพตัวเองในวันที่เหนื่อยล้า วันที่รู้สึกจนมาก และด้วยเงินที่พอมี ซื้อลิปสติกสักแท่งคงไม่ฟุ่มเฟือยเกินไป พอจะช่วยชุบชูใจได้ในวันที่อ่อนล้าหมดแรง

แค่ทาลิปสีใหม่บนปาก ยิ้มหวานในกระจก ก็อาจรู้สึกดีขึ้นได้ เพื่อเตรียมตัวสู้กับชีวิตยากๆ ที่เราต้องเผชิญ

อ้างอิง

Boosting Beauty in an Economic Decline: Mating, Spending, and the Lipstick Effect
personal.tcu.edu

Hard Times, but Your Lips Look Great
nytimes.com

How the ‘lipstick effect’ can create a gloss in an economic downturn in Hongkong
scmp.com

Lipstick, the Recession and Evolutionary Psychology
blogs.scientificamerican.com

The post แม้ชีวิตจะลำบากแต่ปากฉันต้องสวย เมื่อลิปสติกขายดีในช่วงข้าวยากหมากแพง appeared first on a day magazine.

AI (artificial intelligence) ได้กลายเป็น hype word หรือคำฮิตแห่งยุคสมัยที่ฟังดูเท่ๆ ล้ำๆ AI แปลงร่างเป็นคำทางการตลาดที่ใช้เพิ่มมูลค่า ใช้เสริมภาพลักษณ์ให้สินค้า บริการ บริษัท ช่วยเสริมความล้ำ ทันสมัย ดูน่าเชื่อถือ โดยดูไม่ได้เข้าใจข้อจำกัดของเทคโนโลยีนี้ว่าในยุคนี้ทำอะไรได้บ้าง เหมาะกับอะไร และไม่เหมาะกับอะไร ควรใช้แก้ปัญหาอะไร หากไม่รู้ก็อาจตัดสินใจผิดๆ

เมื่อได้ยินใครพูดถึง AI แบบเลื่อนลอย เราแอบยิ้มแห้งด้วยความฉงนบ่อยครั้ง ปัญญาประดิษฐ์กลายเป็นสิ่งประดิษฐ์จากสวรรค์ที่แก้ไขได้ทุกปัญหาในโลกนี้ หุ่นยนต์รักษาทุกโรค ไม่ต่างจากน้ำมันงูวิเศษรักษาได้ทุกอาการตั้งแต่คัน ปวดเมื่อยทั่วไป ยันรักษามะเร็ง

AI Snake Oil น้ำมันงูตราหุ่นยนต์รักษาทุกโรค 

วันนี้เลยอยากแนะนำให้รู้จักคำว่า AI Snake Oil แปลว่า น้ำมันงูปัญญาประดิษฐ์ ปรากฏการณ์นำคำว่า AI ปัญญาประดิษฐ์มาแอบอ้างอย่างเลื่อนลอยว่ามีอภินิหารวิเศษเกินจริงแก้ปัญหาได้ทุกอย่าง ด้วยความเชื่อมั่นศรัทธาในน้ำมันงูว่ารักษาได้ทุกโรค

Arvind Narayanan คือผู้ริเริ่มคำว่า AI Snake Oil เขาเป็นอาจารย์ Computer Science จากมหาวิทยาลัย Princeton เชี่ยวชาญด้านจริยศาสตร์ในปัญญาประดิษฐ์ เมื่อเราได้ยินคำนี้ก็อยากหยิบมาเล่า ชอบที่เอาน้ำมันงูมาเปรียบเทียบกับปัญญาประดิษฐ์

ย้อนกลับไป คนสมัยก่อนเคยโดนหลอกขายน้ำมันแร่ทากาย (mineral oil) โดยบอกว่าเป็นน้ำมันงู บรรเทาทุกอาการ รักษาได้ทุกโรค นั่นคือการโอ้อวดสรรพคุณพิสดารวิเศษเกินจริง เวลาผ่านไป เราอาจไม่หลงกลกับน้ำมันงูอีกต่อไป แต่เหล่าพ่อค้าน้ำมันงูก็ยังแสวงหาคำใหม่ๆ มาหากินเพื่อหลอกขายเราได้เรื่อยๆ 

ในประวัติศาสตร์ มนุษย์ตื่นตากับความก้าวหน้าที่มาใหม่โดยที่มวลชนทั่วไปยังไม่เข้าใจดีนักเสมอมา หลายเทคโนโลยีรวมทั้งปัญญาประดิษฐ์คือความก้าวหน้าอันน่าตื่นตาและน่าสรรเสริญอย่างแท้จริง แต่หลายบริษัทก็หากินกับความเข้าใจผิดและความเข้าใจยาก นำคำว่า AI มาเติมให้กับอะไรก็ได้ที่เขาอยากขาย อยากเพิ่มราคา แม้สิ่งนั้นจะทำงานไม่ได้จริงตามที่สัญญา และอาจส่งผลเสียมากกว่าดี

How to ไม่ถูกหลอกจากคำว่า ‘เอไอ’ เพราะหุ่นยนต์ยังห่างไกลจากการทำได้ทุกสิ่ง ทำแทนได้ทุกคน

Narayanan เห็นปรากฏการณ์ AI Snake Oil บ่อยครั้ง ซึ่งส่งผลเสียต่ออุตสาหกรรม สังคม และความก้าวหน้าที่เกิดขึ้นจริง หลายบริษัทนำ AI มาแอบอ้างอย่างเลื่อนลอยเพื่อขายของ หลอกชาวบ้านตาใสอย่างเราที่ยังไม่เข้าใจกลไกที่ซับซ้อนและข้อจำกัดของเทคโนโลยี

เขาเลยเขียนสรุปไกด์ไลน์ How to recognize AI snake oil คู่มือวิธีการแยกแยะน้ำมันงูตราเอไอกำมะลอ เพื่อช่วยเราประเมินตัวเลือกได้ดีขึ้น แน่นอนว่ามีข้องดเว้นหรือมีสาขาอีกมากที่ไม่ได้หยิบมาพูดถึง สรุปคร่าวๆ ดังนี้

1. AI ประเภทการรับรู้ ภาพรวมของประเภทนี้คือ ก้าวหน้ารวดเร็ว เป็นที่ยอมรับแพร่หลาย เนื่องจากทำได้แม่นยำและรวดเร็วกว่าคน หากมีข้อมูลมากพอ ปัญญาประดิษฐ์จะสามารถเรียนรู้แพตเทิร์นได้อย่างรวดเร็ว แม่นยำขึ้นเรื่อยๆ และมีประเด็นที่น่าเป็นห่วงจากความแม่นยำและจริยธรรมการนำไปใช้

• content identification ระบุตัวตนของคอนเทนต์ การหาชื่อเพลงผ่านเสียง เช่น shazam และการเสิร์ชภาพด้วยภาพ
• medical diagnosis from scans การวินิจฉัยโรคผ่านภาพสแกน
• speech to text การแปลงเสียงพูดให้เป็นข้อความ
• face recognition การระบุตัวตนด้วยใบหน้า  
• deepfakes การสร้างภาพเคลื่อนไหวบุคคลปลอมขึ้นมา

2. AI ประเภทตัดสินใจอัตโนมัติ ห่างไกลจากความสมบูรณ์แบบแต่กำลังพัฒนา อาจช่วยกรองเบื้องต้น ช่วยลดงานคน และทำงานร่วมกับคนได้

• spam detection ตรวจจับสแปม
• detection of copyrighted material ตรวจจับคอนเทนต์ผิดลิขสิทธิ์ 
• automated essay grading ตรวจคะแนนเรียงความอัตโนมัติ
• hate speech detection ตรวจจับ hate speech
• content recommendation แนะนำคอนเทนต์

3. AI ประเภททำนายตัดสินใจซับซ้อน ควรสงสัยเป็นพิเศษเพราะห่างไกลจากความแม่นยำและมีผลร้ายทางจริยธรรมหากผิดพลาด สิ่งเหล่านี้ยากเพราะเราทำนายอนาคตไม่ได้ และยังเป็นจริงอยู่ ดังนั้นควรระมัดระวังการนำ AI มาใช้เป็นพิเศษ

• predicting criminal recidivism คาดเดาแนวโน้มการเป็นอาชญากรที่จะทำผิดซ้ำๆ
• predicting job performance ทำนายสมรรถภาพการทำงาน
• predictive policing การออกตรวจพื้นที่โดยคาดการณ์ล่วงหน้า
• predicting terrorist risk ทำนายความเสี่ยงเป็นผู้ก่อการร้าย
• predicting at-risk kids ทำนายเด็กที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงที่จะไม่ประสบความสำเร็จ

จะเห็นได้ว่าจุดอ่อนของปัญญาประดิษฐ์คือความแม่นยำ รวมทั้งผลเสีย ความไม่ยุติธรรม ความเสี่ยงที่ตามมาจากความไม่แม่นยำ และผลร้ายในเชิงจริยธรรม เช่น การตัดสินอาชญากร หรือการคาดเดาผู้ก่อการร้าย และทำนายความสามารถในการทำงานในอนาคต

AI นั้นเหมาะและทำได้ดีแค่ในบางหน้าที่เท่านั้น แต่คาดเดาผลลัพธ์ทางสังคมและชีวิตมนุษย์ที่ซับซ้อนยังไม่ได้ เราต้องขัดขืนต่อคนที่อยากขายของและปิดบังความจริงนี้ ทำให้เราตื่นตาเกิดเหตุจากความไม่รู้ เพราะในหลายๆ ครั้ง การให้คะแนนด้วยคนอาจถูกต้อง แม่นยำ โปร่งใส และอาจเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

นอกจากนี้หลายคนยังสับสนระหว่างการทำงานอัตโนมัติ (Automation) กับปัญญาประดิษฐ์ (artificial intelligence) การทำอัตโนมัติ มักเป็น task ที่ไม่ซับซ้อน ดีกับการจัดการทั่วไป ช่วยให้งานง่ายๆ ซ้ำๆ สบายขึ้น แต่ AI นั้นใช้กับงานขั้นตอนที่ต้องตัดสินใจซับซ้อนกว่า AI ไม่ได้ขึ้นกับกฎที่คนเขียนให้ แต่เรียนรู้จากข้อมูลที่เราบรรจุให้ระบบเรียนรู้ ซึ่งเลียนแบบการเรียนรู้ของสมองของมนุษย์

ยิ่งเอไอที่ไม่เวิร์กและส่งผลกระทบกับเราได้ทุกเมื่อ เรายิ่งต้องช่างใจให้หนัก

แน่นอนว่าหากเราไม่ได้ทำงานสายเทคโนโลยี ไม่ได้คิดจะทำงานด้านหุ่นยนต์หรือคอมพิวเตอร์ อ่านหรือเขียนโค้ดไม่เป็นสักบรรทัด เราไม่ต้องเข้าใจกลไกการทำงาน AI โดยละเอียด แต่ควรมีความรู้พื้นฐานมากพอเพื่อแยกแยะว่า AI ที่มีคนขายให้เรานั้นน่าเชื่อไหม

ผลิตภัณฑ์ซอฟต์แวร์คัดกรองเคนดิเดตผู้สมัครงาน ซึ่งแอบอ้างว่าเป็นระบบ AI ที่สามารถประเมินผู้สมัครได้ว่าเหมาะสมไหมผ่านวิดีโอสั้นๆ ความยาว 30 วินาที แถมบอกนิสัยใจคอได้ละเอียดหากใช้คอมมอนเซนส์คนทั่วไป มองดูก็รู้ว่าเหลือเชื่อเกินไป เป็นไปไม่ได้ที่เราจะบอกนิสัยใครได้ละเอียดผ่านภาพเคลื่อนไหวสั้นๆ ผู้เชี่ยวชาญ AI ก็เห็นด้วยว่าทำไม่ได้จริง เลขคะแนนที่ออกมาเลยเป็นแค่เลขสุ่มหลอกๆ

หากเชื่อมั่นในพลังความฉลาดไร้ของปัญญาประดิษฐ์มากไปโดยไร้ความเข้าใจ เราอาจกลายเป็นคนที่โดนหลอกได้ง่าย ยิ่งฟังพรีเซนต์เทชั่นและคำใหญ่ๆ จากคนที่ดูทันสมัยเชี่ยวชาญกว่าเรา เราและผู้วางแผนนโยบาย ผู้จัดการฝั่ง HR อาจโดนต้มตุ๋นได้ง่ายๆ และพึ่งพาให้หุ่นยนต์ตัดสินใจแทนในสิ่งที่ยังทำไม่ได้

เรื่องน่าเศร้าคือ บริษัทเหล่านี้สามารถหลอกเงินนักลงทุนได้มากมาย กอบโกยจากเทคโนโลยีที่มาแรง ระบบที่ผู้สมัครงานถูกคัดกรองโดยระบบ AI หลอกๆ ไม่แม่นยำ ก่อปัญหากับทุกคน ทั้งกับผู้สมัครงานที่ต้องเสี่ยงโชคกับระบบที่ไม่เที่ยง นักลงทุนที่เทเงินให้กับเทคโนโลยีที่เป็นไปไม่ได้ และบริษัทที่ซื้อบริการระบบราคาแพงเหล่านี้ไปใช้โดยไม่เข้าใจ ได้พนักงานที่โดนระบบสุ่มมา เสียเงินซื้อบริการที่ไม่เวิร์กโดยใช่เหตุ และที่สำคัญ ส่งผลเสียกับวงการปัญญาประดิษฐ์ที่ถูกเข้าใจผิด ถูกคาดหวังผิดๆ เป็นอุปสรรคกับความก้าวหน้าที่แท้จริง

มีคำแนะนำการสมัครงานสมัยใหม่ บางคนบอกให้แอบซ่อนคำว่า Oxford หรือ Cambridge มหาวิทยาลัยชั้นนำ ด้วยเทกซ์สีขาวในเรซูเม่และ CV เพื่อให้ผ่านการระบบคัดกรองใบสมัครงานอัตโนมัติ ฟังดูเป็นโลกดิสโทเปียเหลือเกิน หากเราต้องทำสิ่งที่ไม่มีความหมายเพื่อให้เอาใจหุ่นยนต์ให้พึงพอใจและให้เราผ่าน หากเราต้องแข่งขันกันผ่านเกณฑ์ที่ไม่เที่ยงแท้แม่นยำที่ถูกไว้ใจเกินไป

ยิ่ง AI เริ่มจะเข้ามามีบทบาทกับสังคมแพร่หลายขึ้นเรื่อยๆ ในฐานะเราประชาชน อาจถูกตัดสินผิดๆ ถูกทำนายผิดๆ หรือถูกจับผิดจาก AI โดยไม่รู้ตัวก็ได้ แต่สิ่งนี้ได้เกิดขึ้นจริงแล้วในปัจจุบัน และเป็นสิ่งที่เราต้องระวังช่วยกันสอดส่อง

เราต่างรู้สึกหวั่นกลัว รู้สึกสะเทือนที่จะถูกตัดสิน รู้สึกเหมือนจะถูกแทนที่ด้วย AI ได้ทุกเมื่อ ยุคของปัญญาประดิษฐ์ที่กำลังมา มีความก้าวหน้าเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว หุ่นยนต์กำลังมาแทนที่อะไรหลายๆ อย่าง เปลี่ยนแปลงชีวิต การเรียน ตลาดและแรงงาน แต่แนวคิดจำนวนมากยังใช้ไม่ได้จริง ยังมีความไม่รู้ มีความเข้าใจผิดๆ และมีผลกระทบตามมาที่ต้องศึกษาทำความเข้าใจกันต่อไปอีกมาก

หากเชื่อในพลังของเทคโนโลยีที่จะเปลี่ยนโลก เราต้องเข้าใจเสียก่อน และหากยิ่งไม่เชื่อ ไม่ไว้ใจ ยิ่งต้องเข้าใจเพื่อไม่ให้โดนหลอก ครั้งต่อไปหากมีใครเอาคำว่า AI มาขาย ตั้งใจให้เราตื่นตา ตื่นใจ ตื่นเต้น เราอาจต้องเอะใจ หรี่ตาสักสามวินาที สงสัยว่าสิ่งที่เขาเสนอนั้นทำได้จริงมากแค่ไหน

อย่าให้คนในอนาคตมองกลับมาแล้วเขาต้องหัวเราะให้กับความศรัทธางมงายเกินจริง เพราะน้ำมันงูตรา AI ยังรักษาไม่ได้ทุกโรค ยังไม่ฉลาดวิเศษมหัศจรรย์ไร้ข้อจำกัดอย่างที่เราหวัง :p

อ้างอิง

AI: the snake oil of the 21st century

How to recognize AI snake oil [pdf]

The post ไม่งงจะงงมาก เมื่อปัญญาประดิษฐ์กลายเป็นน้ำมันงูรักษาทุกโรค appeared first on a day magazine.

พวกเราเลยได้เห็นของผลิตใหม่ที่อยากดูเก่า ดูเรโทร เราโหยหาอดีตอันอบอุ่นสวยงาม เพราะความคุ้นเคยทำให้เรารู้สึกปลอดภัยและไว้ใจ แต่หลายๆ ครั้งข้อความทางการตลาดนั้นถูกออกแบบมาสื่อสารให้เราเชื่อใจ เพื่อที่เราจะได้ลองสินค้าและบริการของเขา เพื่อพาเราย้อนกลับไปในวันวานที่แสนดีและงดงาม มีเรื่องราว มีประวัติ มีรากเหง้าให้เราเชื่อมต่อ แม้มันอาจไม่จริงมากนัก

newstalgia ปรากฏการณ์สังเคราะห์อดีตขึ้นใหม่ให้โดนใจ น่าหลงใหล น่าจดจำ 

วันนี้เลยขอแนะนำให้รู้จักคำว่า ‘newstalgia’ แปลว่า ‘อดีตวันวานที่เพิ่งสร้างใหม่’ หรือเมื่อธุรกิจหรือแบรนด์ได้หยิบเอาเศษเสี้ยว กลิ่นอาย ส่วนประกอบจากอดีต มาปรุงมาป้ายเพื่อกระตุ้นความรู้สึกอบอุ่นของการโหยหาอดีตหรือ nostalgia บรรจุใส่ผลิตภัณฑ์ที่เพิ่งสร้างขึ้นมา

คำนี้ยังไม่ใช่คำศัพท์ทางการในพจนานุกรม แต่เริ่มมีคนพูดถึงบ่อยครั้งตามเทรนด์รักการย้อนอดีต ล่าสุดได้ถูกหยิบยกมาพูดถึงในนิตยสาร 1843 ของ The Economist ในเดือนพฤศจิกายน 2019 นี่เอง 

คำว่า nostalgia ที่เรารู้จักกันว่าเป็นอาการโหยหาอดีตอันหอมหวานชวนฝัน เดิมทีเคยแปลว่า อาการโหยหาคิดถึงบ้านจนป่วยไข้ (the state of being homesick) นอกจากนี้ยังถูกจัดเป็นโรคและสาเหตุการตายจริงๆ แต่ปัจจุบันยากมากๆ ที่คนจะตรอมใจตายเพราะคิดถึงบ้าน ความห่วงหาอาวรณ์ถูกบรรเทาโดยเทคโนโลยีการสื่อสารที่แพร่หลายและราคาถูกลง ไม่ว่าอยู่หนใดในโลกก็ติดต่อถึงกันได้ เห็นหน้า ได้ยินเสียง จากเดิมต้องรอจดหมายหรือโทรเลข ค่าเดินทางข้ามแดนก็ราคาถูกลงมาก การลาจากบ้าน การย้ายถิ่นที่อยู่ จึงไม่ใช่เรื่องใหญ่ที่ทำให้ล้มหมอนนอนเสื่อ เศร้าหมอง ล้มป่วย และไม่ได้หมายถึงสูญหายจากกันตลอดกาลเหมือนก่อน

นอกจากคำว่า newstalgia ยังมีคำว่า fauxstalgia, protonostalgia หรือ pseudo nostalgia ซึ่งแปลว่า ‘การโหยหาอดีตเทียม’ หรือการโหยหาวันวานที่ไม่เคยได้ผ่านมาในชีวิต เมื่อคนได้มโนฝันถึงอดีตที่ไม่ได้เกิดขึ้นกับตัวเอง บางครั้งฝันเลยไปถึงโลกในยุคที่เขายังไม่เกิดและเชื่อว่าดีกว่า จริงกว่า น่าไว้ใจกว่า ทั้งที่เขาทำได้เพียงรับรู้มันผ่านภาพ หนัง เพลง หรือคำบอกเล่าของคนอื่น

แต่ต้องอธิบายต่อว่า newstalgia นั้นต่างจาก fauxtalgia โดย newstalgia หมายถึงการตั้งใจสร้างของใหม่ให้รู้สึกว่าเก่า โดยนำภาพและคำจากอดีตวันวานมาประกอบรวมร่างและเคลือบ เพื่อช่วยทำให้แบรนด์ดูน่าเชื่อถือ แสนดี ช่วยเพิ่มความรู้สึกเชื่อมโยงระหว่างปัจจุบันกับอดีต ทำให้เรารู้สึกถึงคอนเนกชั่นบางอย่าง เกิดความไว้ใจ ให้รู้สึกคุ้นเคยเหมือนเป็นเพื่อนกันมานาน พูดจาภาษาเดียวกัน มีความทรงจำร่วมกัน

บทความใน 1843 ยกตัวอย่างแบรนด์สุราจินยี่ห้อหนึ่ง ซึ่งหากดูลุคแอนด์ฟีลที่คลาสสิก ย้อนยุค เคร่งขรึม หรูหรา เราอาจทึกทักว่าเป็นแบรนด์คลาสสิกอยู่มายาวนานเป็นร้อยปี แต่เมื่อย้อนไปดูประวัติศาสตร์ที่มา ค้นพบว่าเพิ่งก่อตั้งแบรนด์ขึ้นในปี 1999 หรือ 20 ปีนี้เอง

เมื่อโลกและคนเรียกร้องให้แบรนด์มีอดีต มีจิตใจ มีความรู้สึก มีอารมณ์ร่วม หลายๆ แบรนด์ที่ไม่มีอดีตและประวัติศาสตร์ยาวนานต้องไปเสาะหาเรื่องมาเล่าให้ได้เพื่อให้ดูน่าสนใจ เป็นมิตร เมื่อไม่มีจึงต้องปรุงแต่งเอาให้ถูกใจ หลายครั้งก็พาให้เรามโนไปถึงอดีตอันหอมหวานคลาสสิกที่ไม่เคยเกิดขึ้นจริง เป็นเพียงภาพลวงตาว่าเก่าย้อนยุคเพื่อตอบรับความพึงพอใจ

เมื่อเราหยิบยืมของเก่ามาแต่งแค่เปลือกจนไม่รู้ว่าใครเป็นใคร

ข้อดีของเทรนด์แฟชั่นย้อนยุคคือทำให้คนรุ่นใหม่หันมาบริโภคเสื้อผ้ามือสอง สะสมและหลงใหลของเก่า ทำให้คนหนุ่มสาวไม่อายที่จะใช้ของเก่า เสื้อผ้ามือสองมีเสน่ห์ พิเศษ มีจำกัด ช่วยเพิ่มความแตกต่าง บางตัวมีที่มาและเรื่องราวประกอบน่าสนใจ ของจากอดีตเกิดคุณค่าขึ้นอีกครั้ง กลายเป็นสมบัติล้ำค่าบอกตัวตนของคนร่วมสมัย บางชิ้นกลายเป็นของสะสมหายาก ราคาสูง มีเทรนด์ตามล่าไอเทมเหล่านั้น

ข้อดีของเทรนด์เสื้อผ้ามือสองนั้นช่วยเพิ่มรอบการใช้งานให้กับของที่ผลิตขึ้นบนโลก ช่วยลดความไว ความเร่งด่วนของกระแสแฟชั่นแบบใช้แล้วทิ้ง รีบสร้าง รีบใส่ ไม่กี่ครั้งก็หมดราคา พอคนพอใจของที่นำกลับมาใช้ก็ไม่ต้องผลิตเพิ่ม การใช้ของเดิมจนคุ้มค่านั้นประหยัดและช่วยลดโลกร้อน ซึ่งดีกับสิ่งแวดล้อม เพราะอุตสาหกรรมแฟชั่นนั้นขึ้นชื่อเรื่องใช้ทรัพยากรสิ้นเปลือง หมดอายุไว และใช้คาร์บอนฟุตปรินต์เป็นอันดับต้นๆ 

แต่เมื่อเทรนด์ของเก่าเข้าสู่คนจำนวนมาก เสื้อผ้ามือสองมีจำนวนจำกัด ไม่พอกับความต้องการของมวลชนก้อนใหญ่ในตลาดที่อยากย้อนยุค แบรนด์เสื้อผ้าก็ร่วมใจกันผลิตออกแบบของใหม่มาให้ดูเหมือนย้อนยุคเพื่อความคูล ทันสมัย กลายเป็นตกหลุมพรางของความเก่า หยิบยืมธีมเรโทรมาใช้ซํ้าๆ วนๆ จนดูเหมือนกันไปหมด

Dazed Digital เขียนถึงการติดหลุมแห่งอดีต (nostalgia pit) โดย Eve Epstein ได้อธิบายว่า “มันอันตรายหากผู้คนจะบริโภคแต่การโหยหาอดีตและนิยามตนเองจากมัน แต่ความอันตรายแท้จริงคือเมื่อเราเริ่มมองทุกอย่างและสัมผัสทุกสิ่งผ่านเลนส์ของ nostalgia ก่อนที่เวลาจะผ่านไปจริงๆ” 

คนในยุคก่อนหน้าเราเติบโตมากับแนวคิดอีกแบบว่าเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายเชื่อมโยงกับซับคัลเจอร์ ไม่ว่าจะมาจากยุค 50s, 60s หรือ 70s ล้วนมีรากทางวัฒนธรรม สังคม และประวัติศาสตร์ และเป็นพื้นที่แสดงออกทางสัญลักษณ์และอัตลักษณ์ของคนในซับคัลเจอร์เพื่อบ่งบอกว่าเขาเชื่อในอะไร มีแก่นความคิดยังไง เกิดการสร้างภาษาทางคำและภาพ เกิดสัญลักษณ์เพื่อแสดง statement บางอย่าง

ในยุคนี้อดีตทุกยุคถูกยำรวมเข้าด้วยกันอย่างผิวเผิน เพราะเราหยิบยืมของยุคเก่ามาใช้จนปนกันมั่วไปหมด ไม่มีความหมายใดเหลือซ่อนไว้เบื้องหลังเสื้อผ้าอาภรณ์ที่เราสวม ไม่มีสัญลักษณ์หรือข้อความใดนอกจากความพึงพอใจส่วนตัว ซึ่งก็ไม่ได้ผิดอะไร

ในการตลาดแห่ง storytelling โลกกระตุ้นให้ธุรกิจหยิบอดีตที่ไม่มีจริงออกมาขาย

เราต่างจับจ่ายซื้อของผ่านความรู้สึก เราไม่ได้ซื้อแค่สิ่งของแต่ซื้อเรื่องราวและที่มาของสิ่งของ อารมณ์ความรู้สึกจึงเป็นปัจจัยหลักในการจับจ่าย nostalgia เลยเป็นกลยุทธ์การตลาดชั้นเยี่ยมที่จะสร้างความไว้ใจให้กับแบรนด์ เพราะกระตุ้นอารมณ์ได้อย่างยอดเยี่ยม ทำให้เรา–ผู้ต้องการความคุ้นเคย ปลอดภัย และความสบายใจ ยิ่งคนรุ่นใหม่เกิดมาในยุคที่ชินชากับหน้าจอ เบื่อความทันสมัยและความว่องไวทันใจของเทคโนโลยีทุกสิ่งอย่าง พวกเขาย่อมตื่นตาและโหยหาความเนิบช้า ความคลาสสิก สัมผัสที่รู้สึกดีของสิ่งของจากวันวานที่พวกเขามาไม่ทัน ของที่ดูเก่านั้นเย้ายวน เซ็กซี่ มีราก มีเรื่องเล่า เพื่อให้เรารับเข้ามาในชีวิต เพื่อเสพเรื่องราวที่นอกเหนือไปจากสิ่งของและวัสดุที่จับต้องได้ เราจะยอมรับมันได้ไหมหากเป็นเพียงภาพลวงตาที่สร้างขึ้นมาตอบรับรสนิยมของเราที่ชอบและหลงใหลของเก่ามีเรื่องราว

เราทุกคนต่างประกอบร่างเป็นตัวตนขึ้นมาจากตัวตนของคนอื่น จากเรื่องเล่าและอดีตที่เกิดก่อนเรา เราสร้างตัวตน ยืมความหมายและความทรงจำจากผู้อื่นทั้งนั้น เด็กหนุ่มเด็กสาวไม่ผิดอะไรที่เกิดไม่ทัน แต่อยากจะสัมผัสและใช้ของที่ดูเก่าก่อนชีวิตที่เขามี อยากดูเหมือนคนในภาพถ่ายหรือหนังย้อนยุคคลาสสิกสวยงาม

ในยุคร่วมสมัยการหยิบยืมอดีตมาตีความใหม่เกิดขึ้นได้ตลอดเวลาและเกิดมานานแล้ว เพื่อความงาม เพื่อความรู้สึก หรือเพื่อความคุ้นเคยอันอบอุ่น และใครจะหยิบแรงบันดาลใจและสิ่งไหนมาตัดแปะประกอบเรื่องราวก็ได้ทั้งสิ้น เราอาจหยิบเอาประวัติศาสตร์ กลิ่นอาย หรือ element จากยุคไหนมาใช้เพื่อตอบรับฟังก์ชั่นบางอย่าง สร้างความสบายใจ สร้างความจูงใจ จรรโลงสายตา ตอบรับความปรารถนาบางอย่าง

ก่อนตื่นใจกับอดีตที่หอมหวานจากโฆษณาและการตลาด วันหน้าอาจจะลองเอะใจเล็กๆ ลองสงสัยว่าสิ่งที่เขาเล่าถึงนั้นมีรากที่มายังไง หรือเพียงหยิบยืมภาพและเปลือกอย่างฉาบฉวยมาเพื่อให้โดนใจวัยรุ่น กระตุ้นยอดไลก์หรือยอดขาย เพียงประกอบร่างจากวิญญาณวันวานแค่ให้รู้สึกคุ้นเคยและเชื่อใจรึเปล่า แล้วเราต้องแคร์ไหมกับอดีตที่เพิ่งสังเคราะห์ขึ้น

ครั้งหน้าที่มีใครขายความทรงจำวันวานหอมหวานให้กับเรา ลองสงสัยและชั่งใจ เพราะเขาอาจสร้างมันขึ้นมาหลอกให้เราตายใจและอ่อนไหวอย่างร้ายกาจ

อ้างอิง

Beyond Nostalgia: How Brands Can Leverage the Powers of ‘Fauxstalgia’ and ‘Newstalgia’
entrepreneur.com

Newstalgia: New Word Suggestion
collinsdictionary.com

The Nostalgia effect
dazeddigital.com

Urban Dictionary
urbandictionary.com

Vinyl Is Poised to Outsell CDs For the First Time Since 1986
rollingstone.com

Why a gin maker invented its own history
1843magazine.com

The post วันวานที่เพิ่งสร้างใหม่ ‘newstalgia’ ปรากฏการณ์สร้างอดีตขึ้นใหม่ให้เราตายใจว่ามันเก่า appeared first on a day magazine.

เมื่อเธอเริ่มเปล่งเสียงร้อง ทำนองคุ้นหูก็ดังขึ้นมา สรุปว่าเธอร้องเพลง Without You

แต่ด้วยไม่ใช่ภาษาหลัก เธอที่ไม่ถนัดภาษาอังกฤษฟังผิดจาก ‘can’t live without you’ เป็น ‘เคน ลี  ทูลิบู ดิบู ดาวชู’ และอุตส่าห์ไปตั้งชื่อใหม่ให้กับเพลงต้นฉบับเขาด้วยความไม่รู้

‘Ken Leeeeeeeeeeeeee
Tulibu dibu dauchuu’

‘I can’t live.
If living is without you.’

มีม Ken Lee

เมื่อมีคนนำเทปออดิชั่นนี้ไปลงยูทูบ ยอดวิวก็ถล่มทลาย คนทั่วโลกร่วมกันขำขันเธอที่ร้องเพลงเพี้ยนจนกลายเป็นอีกเพลงเลยทีเดียว Ken Lee จึงกลายเป็นมีมอินเทอร์เน็ตชั้นดีขึ้นหิ้งคลาสสิก มีคนแซวว่าดีกว่าเวอร์ชั่นออริจินอล และมารายห์ควรร้องคัฟเวอร์อีกทีหนึ่ง

เมื่อมีสื่อไปสัมภาษณ์ย้อนหลัง ฮาเซนก็อธิบายว่าเธอไม่ถนัดภาษาอังกฤษ นักร้องต้นแบบมารายห์ แครีย์ ก็เคยโพสต์ถึงมีมเพลง Ken Lee ด้วยความเอ็นดู

จริงๆ คนเราฟังเพลงเพี้ยนและผิดกันตลอดเวลามานานแล้ว ไม่ใช่แค่ภาษาอังกฤษ เพลงไทยเองก็มีคนไทยฟังผิด จากเนื้อเพลงต้นฉบับกลายเป็นคำใหม่ ความหมายใหม่ไปเฉย เช่น มีคนไทยฟังเพลง Rihanna เนื้อที่ร้องว่า ‘shine bright like a diamond’ กลายเป็น ‘เชนไดร้ท์ไลก์กะไบกอน’ หรือกับเพลงไทยก็มีคนไทยฟังเนื้อเพลง ‘ใส่โอ่งหินฝังดินเอาไว้’ กลายเป็น ‘ใส่อมยิ้มฝังดินเอาไว้’ ผู้เขียนเดาว่า ‘โอ่งหิน’ อาจไม่ได้เป็นสิ่งของที่ผู้ฟังบางกลุ่มคุ้นเคย

กระทั่งเพลง Kill This Love ของ BLACKPINK ก็ได้กลายเป็นเพลงชื่อเล่นว่า รปภ. เพี้ยนมาจากท่อน ‘rum, pum, pum, pum, pum, pum, pum’ เมื่อเพลงถูกนำไปทำเป็นเพลงสามช่าแดนซ์สายย่อ

mondegreen เราฟังเพี้ยนไปจากเนื้อเพลงกันตั้งแต่ยุค 50s

in other words สัปดาห์นี้เลยขอเสนอคำว่า mondegreen อ่านว่า มอน-เดอะ-กรีน ใช้เรียกคำหรือวลีที่ถูกฟังผิดเพี้ยนไปจากต้นฉบับในเพลงหรือบทกวี

คำว่า mondegreen ถูกใช้ครั้งแรกเมื่อปี 1954 ในเรียงความของนักเขียนนามว่า Sylvia Wright ที่มาเกิดจากเธอจากฟังเพลงบัลลาดสกอต The Bonny Earl of Moray ในสมัยเด็ก โดยฟังเพี้ยนไปจากวลีเดิมว่า ‘laid him on the green’ กลายเป็น ‘Lady Mondegreen’ ทำให้ความหมายผิดไปมาก

NME ได้ลิสต์เพลงจำนวนมากที่คนฟังผิดกันบ่อยจนเนื้อหาผิดเพี้ยนไป และหลายเพลงก็เป็นเพลงดังที่เราคุ้นๆ กัน เช่น

• ‘spare him his life from this monstrosity’ ฟังผิดเป็น ‘saving his life from this warm sausage tea’ จากเพลง Bohemian Rhapsody ของวง Queen
• ‘papa don’t preach’ ฟังผิดเป็น ‘poppadom peach’ จากเพลง Papa Don’t Preach ของ Madonna
• ‘lucy in the sky with diamonds’ ฟังผิดเป็น ‘blue seal in the sky with diamonds’ จากเพลง Lucy in the Sky with Diamonds ของ The Beatles
• ‘excuse me, while I kiss the sky’ ฟังผิดเป็น ‘excuse me while I kiss this guy’ จากเพลง Purple Haze ของ Jimi Hendrix

ทำไมถึงเกิดปรากฏการณ์​ mondegreen ขึ้นได้

ภาษาอังกฤษนั้นเต็มไปด้วย homophone หรือคำพ้องเสียง คำที่ออกเสียงคล้ายๆ กัน ซึ่งผู้ฟังต้องดูบริบทประกอบ แต่บางครั้งในเพลงก็อาจแต่งให้ไพเราะ เข้าจังหวะ และทำนอง จนเราเผลอฟังผิดเพี้ยนไปด้วย

และไม่ใช่แค่ภาษาอังกฤษเท่านั้น การฟังเสียงใดก็ตามประกอบไปด้วย 2 ส่วน 

ส่วนแรก คือส่วนเสียงที่หูเราได้รับมา เมื่อคลื่นเสียงส่งมาถึงประสาทหูและสมองของเรา 

ส่วนที่สอง คือส่วนสร้างความหมาย เมื่อสมองของเราแปลงเสียงทางฟิสิกส์ที่ได้ยินเป็นความหมายที่ได้ฟัง สมองเกิดความเข้าใจบางอย่าง เกิดการสื่อสาร เราอาจได้ยินเสียงเดียวกับคนอื่น แต่การตีความอาจพลาดไปจากเนื้อเพลงจริงๆ

สมองได้รับเสียงมาเป็นก้อน จากนั้นก็พยายามหาความหมายที่ดูเป็นไปได้มากที่สุด เหมือนเราได้แทรกไปฟังกลางบทสนทนา เลยจับต้นชนปลายไม่ถูก จึงประมวลเนื้อเพลงผิด

แน่นอนว่าเมื่อคนอื่นพูดด้วยสำเนียงที่เราไม่คุ้นเคย มีทำนองหรือการเน้นคำต่างจากเรา ความหมายที่เราได้ยินเลยเพี้ยนไป ยิ่งหากเพลงนั้นไม่ใช่ภาษาที่เราคุ้นเคย เนื้อเพลงอาจพูดถึงบริบทหรือวัฒนธรรมที่ต่างไป เราจึงฟังออกเท่าที่เราจะนึกออกได้

อย่าไปรู้สึกอับอายถ้าเราฟังผิดมาตลอด เพราะสมองของเราพยายามทำดีที่สุดแล้วที่จะกลั่นกรองคำจนได้ความหมายบางอย่างออกมา แม้มันจะไม่ตรง แต่เบื้องต้นก็ฟังดูเข้าท่า บางครั้งเราก็เชื่อและจดจำในสิ่งที่เราได้ยิน จนกระทั่งมาร้องคาราโอเกะกับคนอื่น หรืออ่านเจอเนื้อเพลงจริงๆ ถึงรู้ว่าตัวเองเข้าใจและจำเนื้อผิดมาตลอด

ตั้งแต่ยุค 90s ก็มีเว็บไซต์ชื่อ kissthisguy.com ซึ่งตั้งชื่อมาจากเนื้อเพลง ​Purple Haze ท่อนที่คนมักฟังผิดของเฮนดริกซ์นั่นแหละ เว็บนี้ให้คนส่งท่อน mondegreen ของตัวเองมารวมกันไว้จำนวนมาก และพบว่า 77 เปอร์เซ็นต์ของคนที่ฟังผิดคิดว่าเนื้อเพลงของตัวเองนั้นดีกว่าเนื้อเพลงที่ถูกต้องจริงๆ เสียอีก สำหรับบางคนบางเนื้อเพลงที่เขาเข้าใจผิดมาหลายปีนั้นติดหูติดสมองจนคุ้นชินไปแล้วและยากที่จะสลัดออกไปได้ กลายเป็นเรื่องขำขันไว้แลกเปลี่ยนกัน

mondegreen เป็นความตลกและความน่ารักของสมองและเสียงในภาษา ไม่จำเป็นต้องรู้สึกอับอายเพราะ mondegreen เกิดได้ตลอดเวลาและมีมานานแล้ว และทำให้เราได้แอบเห็นกระบวนการทำงานของภาษาอันซับซ้อน การสื่อสาร และการฟัง ที่ต้องฝึกฝนกันไป ลองนึกเพลงสักเพลงแล้วไปเสิร์ชเนื้อร้อง อาจพบว่าเราฟังผิดมาตลอดก็ได้

บางครั้งความผิดเพี้ยนของผู้ฟังก็ทำให้เพลงเกิดความหมายและมิติใหม่ๆ ที่ขยับขยายนอกเหนือไปจากความตั้งใจของผู้สร้าง กลายเป็นความสนุกสนานของการสื่อสารผ่านเสียง เปลี่ยนถ่ายความเป็นเจ้าของเพลงจากผู้ร้องสู่มวลชนอย่างแท้จริง

อ้างอิง

Excuse Me While I Kiss This Guy
newyorker.com

Know Your Meme: Ken Lee
knowyourmeme.com

Mondegreen 
merriam-webster.com

Sweet Slips Of the Ear: Mondegreens By Pamela Licalzi O’Connell
nytimes.com

‘We Built This City On Sausage Rolls’ And More Of The Most Commonly Misheard Song Lyrics
nme.com

The post ‘เชนไดร้ท์ไลก์กะไบกอน’ ไม่ใช่แค่คนไทยที่ฟังเพลงฝรั่งแล้วเพี้ยนผิดไปไกลจากเนื้อเพลงต้นฉบับ appeared first on a day magazine.

เราต่างกลัวว่าทางเลือกของเราวันนี้จะนำไปสู่อะไรในวันหน้า จะนำไปสู่ชีวิตแบบไหน เรากลัวความเสียดาย กลัวไม่ได้ใช้ชีวิตในแบบที่เราต้องการ กลัวไม่ได้ทำงานที่มีความหมาย มีภาระความหนักใจและความหวังของสังคมและผู้ใหญ่วางไว้บนบ่า ไม่ว่าจะทำตามฝัน ตามทักษะความถนัด หรือตามคำแนะนำของพ่อแม่หรือผู้ใหญ่ เราจะเลือกยังไง

ในเมื่อชีวิตคือการเรียนรู้ตลอดชีวิต แต่คำถามสำคัญที่ตามมาคือ ‘แล้วเราควรเรียนรู้อะไรล่ะ?’ ในเมื่อโลกนี้มีอะไรมากมายให้รู้ไม่มีสิ้นสุด มีข้อมูลอยู่มากมายให้เราเข้าไปถึง มีเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่ต้องตามให้ทัน ผู้เชี่ยวชาญ สำนักข่าว ต่างประกาศกร้าวว่า คนยุคใหม่ต้องรู้สิ่งนั้น เข้าใจสิ่งนี้ จนงง อาชีพนี้กำลังมา อาชีพนั้นกำลังไป จนน่าสับสน ไม่รู้ว่าตัวเองควรรู้ควรเรียนอะไรก่อนดี

ก่อนจะบอกให้เราเรียนรู้ตลอดชีวิต มาสำรวจก่อนว่าเราควรจะเรียนรู้อะไรก่อนดี

วันนี้ อยากให้พักความกังวลสับสนเอาไว้ ขอแนะนำให้รู้จักคำว่า Transferable Skills แปลว่า ทักษะที่เปลี่ยนถ่ายได้ ทักษะอันสามารถนำไปใช้ต่อได้เรื่อยๆ ไม่จำกัดอยู่ที่อาชีพใดอาชีพหนึ่ง อุตสาหกรรมใดอุตสาหกรรมหนึ่ง ไม่ว่าเราจะเลือกทำงานสายอาชีพไหน ทักษะประเภทนี้จะติดตัวเราไปในโลกที่เคลื่อนไป ตลาดแรงงานที่เปลี่ยนไปเรื่อยๆ ช่วยทำให้เรายืดหยุ่นและเป็นที่ต้องการอยู่เสมอ 

อะไรบ้างที่ถือเป็นทักษะอันส่งต่อถ่ายทอดได้ตลอดชีวิต ไม่ว่าเราจะเลือกทำงานอะไร ไม่ว่าเราจะทำงานสายไหน หรืออาจเผื่อใจว่าจะเปลี่ยนสายอาชีพวันหลัง

• การคิดเป็นเหตุเป็นผล (Critical Thinking) การวิเคราะห์ การคิดเป็นระบบ การลำดับความสำคัญ
• การแก้ปัญหา (Problem Solving)
• ความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) ความสามารถในการคิดสิ่งใหม่
• การสื่อสาร (Communication)
• การนำเสนอ (Presentation Skills) นำเสนอไอเดียและความคิดนั้นออกมาได้
• การทำงานเป็นทีม (Teamwork)
• ความเข้าใจและใช้เทคโนโลยีดิจิทัล (Digital Literacy)
• ความรู้เรื่องการเงิน (Financial Literacy)
• ความสามารถที่จะเรียนรู้สิ่งใหม่ (Ability to learn new things)

การไม่แน่ใจว่าเราสนใจอะไรหรือเก่งอะไรก็ไม่ได้หมายความว่าเราไม่เอาไหน ไม่มีความฝัน เราอาจเลือกฝึกฝนทักษะเหล่านี้ไปพลางๆ เป็นพื้นฐานชีวิต ไม่จำเป็นต้องกดดันตัวเองหากเรายังไม่รู้ว่าอยากทำอะไร ไม่รู้ตัวว่าชอบอะไร ยังไม่มีความปรารถนาอันเข้มข้นที่คนเรียกว่า ‘แพสชั่น’ อย่าได้หนักใจ แพสชั่นอาจไม่ใช่สิ่งที่เราพบเจอได้ในพริบตาหรือเกิดเพียงข้ามคืน อาจเกิดจากการลองหลายๆ อย่างแล้วค่อยๆ พบไปเองก็ได้

เดิม Transferable Skills คือทักษะสำหรับการบริหาร สำหรับผู้ประกอบการหรือเถ้าแก่ หรือที่เรียกว่า Enterprise Skills แต่จากการสำรวจพบว่า คนทำงานในยุคใหม่ต้องรู้รอบกว่าเดิม ต้องเข้าใจภาพรวม พวกเขาต้องมองเห็นปัญหา อธิบาย และเสนอทางแก้ปัญหาได้

การที่ต้องบัญญัติคำนี้ขึ้นมาก็เพื่อต้องการระบุทักษะที่แตกต่างจาก ทักษะทางวิชาชีพ (Technical Skills) ซึ่งมักจำกัดอยู่กับตำแหน่งงาน ชนิดงาน สาขาอาชีพ หรืออุตสาหกรรม ทักษะเฉพาะเหล่านี้ต้องการใบประกอบวิชาชีพ วุฒิ ปริญญา หรือประสบการณ์ผ่านการทำงานบางสายอาชีพที่เฉพาะ เช่น ทักษะการผ่าตัดเมื่อเราเป็นแพทย์ ทักษะการเขียนโปรแกรมหากเราทำงานเป็นวิศวกรคอมพิวเตอร์ ซึ่งทักษะเฉพาะนี้ก็ยังสำคัญและจำเป็น สามารถทดสอบได้ ทักษะอาชีพทางสาขา STEM (Science, Technology, Engineering, Math) ก็ยังสำคัญและเป็นตัวขับเคลื่อนนวัตกรรมและความก้าวหน้าของโลกอย่างเลี่ยงไม่ได้ แต่ทักษะทั่วๆ ไป อย่างทักษะทางสังคม การร่วมมือ การสื่อสาร การตลาด หรือความสามารถทางดิจิทัล ก็เป็นส่วนประกอบที่ทำให้ความรู้ออกจากวงวิชาการไปถึงคนในสังคมวงกว้างได้

หากโลกการทำงานเปลี่ยนไป วิธีการสอน การเรียน ก็ควรเปลี่ยนตาม

หลายปีที่ผ่านมา ความก้าวหน้าของนวัตกรรมและเครื่องจักรเข้ามาแทนที่หลายๆ ประเภทงานในหลายอุตสาหกรรม องค์กร The Foundation for Young Australians จึงทำสรุปรายงาน New Work Order เกี่ยวกับทักษะในอนาคต เพื่อเยาวชนในประเทศออสเตรเลีย แทนที่เราจะเดาว่าอนาคตต้องการอะไร เขาสรุปผลที่ได้จากการใช้วิเคราะห์ big data ข้อมูลที่เก็บจาก 6,000 เว็บไซต์หางาน และประกาศโฆษณาจำนวน 4.2 ล้านชิ้นจริงๆ ในเวลา 3 ปี พบว่า โฆษณาประกาศรับสมัครงานมีแนวโน้มที่จะระบุหาคนที่มีทักษะ Transferable Skills เพิ่มสูงขึ้นและจำเป็นไม่แพ้ทักษะทางวิชาชีพ แม้กระทั่งในงานขั้น entry-level ก็ต้องการความสามารถด้านความคิดสร้างสรรค์ การคิดเป็นเหตุเป็นผล และทักษะการนำเสนอ เพิ่มขึ้น

The New Basics: Big data reveals the skills young people need for the New Work Order

ดังนั้นไม่ว่าจะทำงานอะไร หากมีทักษะเหล่านี้ที่นอกเหนือจากทักษะวิชาชีพก็มีโอกาสที่จะเรียกค่าตอบแทนได้สูงกว่า ซึ่งนำไปสู่ข้อเสนอว่าระบบการศึกษาและครูก็ควรปรับตัวตามความต้องการที่เปลี่ยนแปลงไป เช่น

• ปรับและคิดวิธีการสอนที่ตอบรับการทำงานแบบใหม่ 
• ปรับระบบการศึกษา เช่น คิดระบบการให้คะแนน วิธีการให้เกรดใหม่ ออกแบบวิชาหรือหลักสูตรที่ทำให้นักเรียนได้ฝึกทักษะ Transferable Skills เพิ่มจากเดิม เช่น โปรเจกต์ cross-disciplinary ข้ามสายและข้ามวิชามากขึ้น (เช่น การร่วมมือกันระหว่างครูวิทย์กับครูศิลปะเพื่อให้นักเรียนทำโปรเจกต์ผลิตสื่อวิทยาศาสตร์)
• พัฒนาครูให้เข้าใจตลาดงานแบบใหม่มากขึ้น แสดงภาพที่ชัดเจนขึ้นว่าตลาดปัจจุบันต้องการอะไร ทำให้นักเรียนได้เตรียมตัวว่าตนเองกำลังก้าวไปสู่อะไร
• การเป็นพาร์ตเนอร์กับผู้ประกอบการ เพื่อฝึกนักเรียนจากสถานการณ์จริง ด้วยโจทย์จริงจากการจำลองการทำงาน

อย่างไรก็ดี ทักษะเหล่านี้อาจไม่จำเป็นต้องหาจากการเรียนในโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยเท่านั้น แต่เกิดจากการสะสมประสบการณ์การทำงาน การลองผิดลองถูก การฝึกงาน การเป็นอาสาสมัคร การรันโปรเจกต์เล็กๆ การเข้าค่าย การฟังทอล์ก การเวิร์กช็อป การกระตือรือร้นหาความรู้ด้วยตนเอง หรือกระทั่งฝึกตอนเริ่มทำงานแล้วก็ยังได้ 

มีเด็กจำนวนน้อยคนที่มุ่งมั่นเลือกคณะที่ชอบหรือสายอาชีพที่อยากทำได้อย่างมั่นใจ ทักษะแบบ Transferable Skills นั้นยืดหยุ่น กว้าง และปรับใช้ได้ตลอดชีวิต ต่อให้เราไม่ได้ทำงานในด้านที่เรียนมาโดยตรง แต่ความสัมพันธ์ มิตรภาพ พลังงานความสร้างสรรค์ ประสบการณ์การแก้ปัญหา การจัดการ การทำงานร่วมกับคนอื่นๆ ที่เราสร้างระหว่างทางจะไม่สูญเปล่า 

อย่าวิตกกังวลเกินไปกับตัวเลือกวันนี้ เพราะเราจะเปลี่ยนไปและเราเปลี่ยนใจได้

หนังสือ 80,000 Hours โดย Benjamin Todd ได้เตือนใจว่า เวลา 40 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ทำให้เราต้องทำงานยาวนานถึง 80,000 ชั่วโมงในชั่วชีวิตหนึ่ง ฟังดูนานแสนนานมากๆ และฟังดูน่ากลัวหากเราไม่ได้ทำงานที่รักหรือมีความหมาย เราคงต้องตั้งใจเลือกให้ดีว่าอยากทำงานอะไรกับเวลาที่เรามี แต่ข้อดีของการทำงานในยุคนี้คือ เวลาอันยาวนานนี้ก็อาจทำให้เราเปลี่ยนใจได้ระหว่างทางโดยที่ไม่สายไป และเราอาจพบสิ่งที่เรารักที่จะทำระหว่างทำงานไปก็ไม่เป็นไร อย่ากดดันตัวเองเกินไป

80,000 Hours – Benjamin Todd

อายุขัยของคนรุ่นใหม่มีแนวโน้มที่จะยาวนานขึ้นไปอีก คนรุ่นใหม่มีโอกาสสูงที่จะเปลี่ยนอาชีพ มีโอกาสย้ายสายอาชีพง่ายกว่าเดิม ไม่มีใครรู้เลยว่าคณะที่เราเลือกเพื่อนำไปสู่อาชีพที่เราอยากทำในอนาคตจะตอบโจทย์เราอยู่ไหม อาชีพหรืออุตสาหกรรมที่เราสนใจจะเป็นยังไงในไม่กี่ปีข้างหน้า 

ยิ่งอายุยืนยาวเรายิ่งต้องเรียนรู้ที่จะลื่นไหล ปรับตัว ตามแนวโน้มสถิติอายุประชากรโลก พวกเราคนรุ่นใหม่จะมีอายุขัยที่ยาวนานขึ้นกว่าคนรุ่นก่อนหน้าอีก แต่อย่านึกว่าหมายความว่า เราต้องมีอายุเกษียณที่ยืนนานขึ้นเพียงอย่างเดียว อายุที่ยืนนานมีผลให้ชีวิตทั้งชีวิตปรับเปลี่ยนไป ไม่ใช่ช่วงท้ายชีวิตที่ยืดออกไปเท่านั้น แต่คือการที่ชีวิตของเราถูกซอยออกเป็นส่วนสั้นๆ ที่ยาวขึ้น เราอาจมีวัยรุ่นที่ยาวนาน ทำให้เรามีเวลาได้ลองและตัดสินใจ เราอาจมีช่วงต้นอาชีพที่ยาวนานกว่าเดิม มีช่วงเวลาหนุ่มสาวก่อนจะลงหลักปักฐานที่นานกว่าเดิม วิธีคิดเกี่ยวกับอาชีพและการทำงานต้องเปลี่ยนตามไปด้วย

สิ่งหนึ่งที่อาจช่วยให้วัยรุ่นหรือพ่อแม่รู้สึกผ่อนคลายจากความกังวลได้ การงานในยุคใหม่อาจจะไม่ใช่การเลือกเส้นทางหนึ่งและค่อยๆ ปีนป่ายบันไดองค์กรไปเรื่อยๆ จนถึงยอดเขาแห่งความสำเร็จ จากนั้นก็เกษียณพร้อมนาฬิกาเรือนทองหรือบ้านพักตากอากาศอีกแล้ว แม้ยังไม่พบทางที่อยากเลือกเดิน ไม่เจอสิ่งที่ถนัด ไม่ต้องกลัวว่าตัวเองจะเลือกผิดแล้วชีวิตจะจบสิ้นลงตรงนั้นเลย แก้ไขไม่ได้ ต้องอยู่กับตัวเลือกที่ไม่โอเคตลอดชีวิต ภายใต้แนวโน้มอายุขัยที่ยาวนานกว่าเดิม

นอกจากเกรดที่ถูกบันทึกลงกระดาษ ประสบการณ์ชีวิตด้านอื่นๆ คือทักษะอันล้ำค่า

เด็กไทยใช้เวลาจำนวนมากแข่งขันกันในเชิงวิชาการ ขยัน ตั้งใจเรียน เพื่อเพิ่มเกรด ถูกกดดันให้เลือกอนาคตทั้งที่ยังไม่รู้และไม่เข้าใจ มุ่งมั่นสอบเข้าคณะหรือมหาวิทยาลัยที่ฝันไว้ แต่นอกจากเกรดที่ถูกบันทึกไว้บนใบกระดาษแล้ว ยังมีทักษะด้านอื่นๆ ที่สำคัญไม่แพ้กัน และเรียนรู้ได้นอกห้องเรียน แก้ปัญหาเฉพาะหน้า ใช้ความคิดสร้างสรรค์ ไม่ว่าจะทำงานอาชีพไหน สายไหน นำเราไปสู่โอกาสชีวิตที่หลากหลาย ยืดหยุ่น ตอบรับอนาคตการทำงานที่เคลื่อนที่ไปเรื่อยๆ ไม่หยุดนิ่ง

อย่างแฮชแท็ก #มหาลัยมาหาอะไร ที่ติด trending ไปเร็วๆ นี้ ทำให้ได้เห็นมุมมองที่หลากหลายว่าเราไปเรียนทำไม นอกจากวิชาความรู้แล้ว ยังมีประสบการณ์และโอกาสอื่นๆ อีกมากที่เก็บเกี่ยวได้ขณะที่เป็นนักศึกษา ไม่ว่าจะเป็นการจัดการเวลา (time management), การทำงานกลุ่มกับเพื่อน (teamwork), การจัดการกับความเครียด (stress management), การเข้าร่วมกิจกรรมเพื่อผลักดันประเด็นที่เราสนใจ (activism)

สำหรับผู้เขียนได้ฝึกการฟังอย่างตั้งใจ (active listening), การคิดวิเคราะห์ (critical thinking) และการถกเถียงกับอาจารย์ในชั้นเรียน หรือกระทั่งฝึกการนำเสนอหน้าห้องให้น่าสนใจ ก็เป็นทักษะที่นำมาใช้ได้เรื่อยๆ ในการทำงาน สิ่งเหล่านี้ไม่ได้มี license หรือ certificate อะไร แถมระบุได้ยากใน CV หรือเรซูเม แต่ก็ขาดไม่ได้เลยในชีวิตการทำงาน

นอกจากความสามารถทางวิชาการหรือทักษะวิชาชีพ Transferable Skills เป็นส่วนเสริมนำเราไปสู่โอกาสที่หลากหลาย คนหนึ่งคนไม่จำเป็นต้องทำอาชีพเดียวตลอดชีวิตอีกแล้ว และหลายคนหากมีโอกาสและความสามารถก็อาจทำประโยชน์ได้กว้างขึ้น

อย่าง Leonardo DiCaprio แม้เราจะรู้จักเขาในฐานะนักแสดงชั้นนำ แต่เขาเป็นนักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อมด้วย เขานำชื่อเสียงและต้นทุนจากอาชีพนักแสดงไปต่อยอดสู่ด้านอื่นๆ ซึ่งเขาเริ่มทำเมื่อพร้อมหรือพบประเด็นที่สนใจซึ่งอยากโฟกัสและผลักดัน

ที่มา lifegate.com

หรือในไทยก็มี อเล็กซ์ เรนเดลล์ แม้เราจะรู้จักเขาในฐานะนักแสดงตั้งแต่เด็ก ปัจจุบันเขาซึ่งอายุ 29 ปีได้หันมาขับเคลื่อนด้านสิ่งแวดล้อม โดยก่อตั้ง Environmental Education Centre Thailand (EEC Thailand) เพื่อสอนให้เด็กๆ เข้าใจเรื่องสิ่งแวดล้อมผ่านการเข้าค่ายเรียนรู้ พอมีผู้ติดตามในอินสตาแกรมมากถึง 1.5 ล้านคน เมื่อใช้ส่งสารเรื่องสิ่งแวดล้อมถึงเด็กๆ และคนรุ่นใหม่ก็ย่อมส่งเสียงได้ แม้เขาจะไม่ได้เป็นนักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมก็สามารถขับเคลื่อนประเด็นและสร้างอิมแพกต์ได้

ใครอ่านแล้วยังคิดไม่ตกหรืออยากถกต่อ เราอยากชวนไปฟังประสบการณ์จากพี่ๆ หลากหลายสาขาอาชีพที่ผ่านมาก่อนที่ Brand’s Summer Camp Plus ซึ่งจัดโดย Brand’s ซุปไก่สกัด อย่างมั่นคงมาตลอดหลายปี เพื่อให้น้องๆ มัธยมได้สำรวจอนาคตและตนเอง ฟังคำแนะแนวเส้นทางอาชีพหลายๆ ด้าน เผื่อเป็นตัวช่วยในการตัดสินใจ

ตอนนี้ที่นั่ง Talk มีผู้ลงทะเบียนเต็มแล้ว แต่ยังมีโควต้าพิเศษจำนวน 20 ที่นั่งสำหรับผู้อ่าน a day เพียงส่งข้อความมาทาง inbox เพจ a day magazine โดยระบุ 1. ชื่อ-สกุล 2. อีเมล 3. เบอร์ติดต่อ แล้วทีมงานจะติดต่อกลับไปคอนเฟิร์มที่นั่งกับ 20 คนแรกที่ระบุข้อมูลมาครบถ้วนตามกำหนด ส่วนบัตรสามารถรับได้ที่หน้างาน

ส่วนน้องๆ คนไหนที่ลงทะเบียนไม่ทันก็ไม่ต้องเสียใจ ยังสามารถดูไลฟ์และคลิปย้อนหลังได้ที่ brandssummercamp.com/talk  และสามารถทำแบบทดสอบคณะในฝันได้ที่ brandscareerdiscovery.com/signin

ในโลกที่ไม่แน่นอน อย่าได้วิตกกังวลจนเกินไป เริ่มต้นจากการศึกษาก่อนว่า เราควรจะเตรียมสมองและร่างกายให้พร้อมต่อการเรียนรู้อะไรดีในโลกที่ความรู้มีมากมายไปหมด Transferable Skills จะเป็น back-up plan และต้นทุนชีวิตให้กับเราได้เสมอ

สิ่งที่เราได้ลองทำ ลองผิด ลองถูก ไม่เคยสูญเปล่า เสียเวลา จะฝังรากเป็นพื้นฐานที่อยู่กับเราต่อไปแม้วันข้างหน้าที่เราเปลี่ยนไปหรือเปลี่ยนใจ

โลกที่เคลื่อนไหวตลอดเวลานั้นยินดีกับความยืดหยุ่นเสมอ

อ้างอิง

80,000 Hours: Find a fulfilling career that does good by Benjamin Todd

Power Up: UK skills Boosting transferable skills to achieve inclusive growth and mobility

THE NEW BASICS: Big data reveals the skills young people need for the New Work Order

The post Transferable Skills วัยรุ่นจ๋า หากยังคิดเรื่องอนาคตไม่ตก ให้ฝึกฝนทักษะเหล่านี้ไปก่อน appeared first on a day magazine.

ไม่กี่ปีมานี้ เริ่มเกิดนวนิยาย เรื่องแต่ง หนังสือ ภาพยนตร์ ที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศโลกมากขึ้นเรื่อยๆ จนเกิดชื่อเรียกผลผลิตทางวัฒนธรรมเหล่านี้ว่า cli-fi (อ่านว่า ไคล–ไฟ) ซึ่งย่อมาจากคำว่า climate fiction หรือนวนิยายเกี่ยวกับสภาวะการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ 

cli-fi หรือ ไคลไฟ เลียนเสียงมาจากนิยาย sci-fi หรือนวนิยายวิทยาศาสตร์ (science fiction) ที่เราคุ้นเคยกว่า แต่ cli-fi นั้นไม่จำเป็นต้องเกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์โดยตรง อาจเป็นเรื่องสั้น บทกวี ที่ลงรายละเอียดถึงประเด็นทางศีลธรรมหรือปรัชญาที่วนเวียนอยู่รอบสภาวะโลกร้อน 

หากโลกร้อนเป็นความจริง แล้วทำไมคนยังต้องการนิยายเกี่ยวกับโลกร้อนอีกล่ะ

cli-fi เล่าถึงชีวิต ปรัชญา ความเป็นมนุษย์ ในภาวะโลกร้อน เพื่อให้เราตั้งคำถามกับความเป็นมนุษย์ภายใต้สภาพอากาศที่เปลี่ยนไป

ช่วงปี 2000s นักข่าวและนักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อมชาวอังกฤษ Dan Bloom เป็นผู้ริเริ่มคำว่า cli-fi เป็นคนแรก เพื่อชักชวนให้นักเขียนนวนิยาย ศิลปิน และกวี ลองสำรวจความเป็นมนุษย์และความเป็นไปได้จากสภาวะ climate change ที่สภาพอากาศและสภาพแวดล้อมเปลี่ยนไปทั้งโลก

ย้อนกลับไปปี 1962 J. G. Ballard เขียนนิยาย sci-fi เรื่อง The Drowned World เล่าสภาวะน้ำท่วมทั่วโลกปี 2145 ผู้คนหนีออกจากลอนดอนที่กลายเป็นหนองน้ำและถูกยึดครองโดยสัตว์ป่า นักวิทยาศาสตร์อาศัยอยู่ตามยอดตึกใหญ่ที่ยังไม่ถูกน้ำท่วม เรื่องนี้จึงถูกยกให้เป็นบรรพบุรุษต้นสายเรื่องแรกๆ ของ cli-fi

The Drowned World (1962) – J. G. Ballard ปกสำนักพิมพ์ Penguin

เมื่อสรรพสิ่งบนโลกนั้นเกี่ยวข้องกันเป็นสายใยของระบบนิเวศ ภัยพิบัติรุนแรงต่อเนื่อง การสูญพันธุ์ การขาดแคลนทรัพยากรและอาหาร นำมาสู่ความเหลื่อมล้ำ การทำลายล้าง และนำไปสู่สงครามโลกได้ cli-fi จินตนาการและสำรวจความเป็นไปได้ว่า หากคนในรุ่นลูกหลานรุ่นถัดไปจากพวกเราต้องอาศัยอยู่ในโลกอีกแบบที่ต่างไป ซึ่งโลกที่เขาอยู่หลังจากนี้อาจไม่เหมือนโลกปัจจุบันที่พวกเราคุ้นเคยอีกแล้ว มนุษย์จำนวนหนึ่งอาจอยู่รอด ปรับตัว

ยกตัวอย่างนิยายเรื่อง Gold Fame Citrus โดย Claire Vaye Watkins ตีพิมพ์เมื่อปี 2015 บรรยายสภาพชีวิตในรัฐแคลิฟอร์เนียภายใต้สภาวะแห้งแล้ง ผู้คนขาดน้ำ แย่งชิงเครื่องดื่มเพื่อความอยู่รอด ทุกคนอยู่รอดโดยน้ำอัดลมกระป๋องที่หลงเหลืออยู่ตามคฤหาสน์ร้าง เมื่อได้ยินข่าวลือว่าตรงไหนยังมีน้ำเหลืออยู่ คนก็ออกติดตาม และพบว่ามีกองกำลังติดอาวุธเฝ้าทรัพยากรที่เหลืออยู่ นี่จึงเป็นเรื่องความรักอันเปราะบางท่ามกลางจลาจล และการตามหาน้ำในโลกอันแห้งแล้ง

cli-fi อาจพูดถึงชีวิตตัวละครไม่กี่ปีข้างหน้าที่ชินชากับสภาวะน้ำท่วม cli-fi อาจเป็นเรื่องราวของตัวละครผู้ตามหาครอบครัวหรือคนรักที่พลัดพรากสูญหายหลังภัยพิบัติ เมื่อธรรมชาติเอาคืนมนุษย์และนำไปสู่ความวุ่นวาย การแก่งแย่ง และสงคราม ทำให้ชีวิตต้องตกอยู่ภายใต้ความขาดแคลน นอกจากนี้ยังสามารถแทรกความจริงและเกร็ดวิทยาศาสตร์ที่น่าสนใจลงไปในนวนิยายได้อีกด้วย ทำให้ผู้อ่านค่อยๆ คิด วิเคราะห์ และทำความเข้าใจประเด็นนี้มากขึ้น

ไม่ใช่แค่โลกดิสโทเปียในอนาคตเท่านั้น นิยาย cli-fi อย่าง MURI (2019) โดย Ashley Shelby เล่าสภาวะน้ำแข็งละลายผ่านสายตาและจิตใจของหมีขาวขั้วโลก ทดลองเข้าไปสำรวจจิตใจของสิ่งมีชีวิตที่ไม่ใช่คน ภายใต้ความเปลี่ยนแปลงรุนแรงของระบบนิเวศจนไร้ที่อยู่อาศัยในเวลาที่โลกใกล้สิ้นใจ

สภาพเมืองลาสเวกัสเมื่อความแห้งแล้งและฝุ่นเข้าครอบคลุมจนอาศัยอยู่ไม่ได้ ในหนัง sci-fi เรื่อง Blade Runner 2049 (2017) ถูกเล่าด้วยภาพผ่านสายตา cinematographer นาม Roger Deakins 

เมื่อเรื่องซับซ้อน ยิ่งใหญ่ และอ่อนไหว นวนิยายจะช่วยสื่อสารและอธิบายได้ดี

หลายคนอาจสงสัยว่า แค่อ่านข่าว อ่านรายงาน และอ่านข้อเท็จจริง ยังไม่เพียงพออีกเหรอ สำหรับความเข้าใจในประเด็นภาวะโลกร้อนที่โลกประสบนี้  

คำตอบก็คือปัญหาโลกร้อน วิกฤตสภาพอากาศ เป็นเรื่องซับซ้อนและยิ่งใหญ่กว่าตัวเรามากๆ ไม่ใช่แค่ใหญ่ในเชิงขนาดเท่านั้น แต่ยังมีมิติของปรัชญา ศีลธรรม ความเป็นมนุษย์ dilemma มาเกี่ยวข้องด้วย สภาวะโลกร้อนไม่ใช่แค่เรื่องของเราในฐานะผู้บริโภคหนึ่งคนเท่านั้นที่จะเลือกใช้หรือไม่ใช้รถไฟฟ้า ไปเซเว่นฯ เอาถุงหรือไม่เอา ใช้หลอดพลาสติกหรือโลหะ ปัญหานี้เกี่ยวพันกับระดับมหภาค นโยบายสาธารณะ เกี่ยวกับสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง รัฐบาลของทั้งโลก ยิ่งใหญ่ไปกว่าการขีดขอบเขตชายแดนของประเทศไหน

ไม่แปลกที่หลายคนรับข้อมูลแล้วรู้สึก overwhelm ตระหนก ตกใจ งุนงง สับสน และอาจพาไปสู่การไม่ยอมรับ ปฏิเสธการมีจริง ปัดตกให้เป็นเรื่องแต่ง หรือไม่ก็เข้าสู่โหมดหดหู่ สิ้นหวังไปเลย โลกแม่งแย่เกินเยียวยา เราก็ใช้ชีวิตทำมาหากินกันต่อไป ลืมๆ ไปว่าปัญหามีอยู่ รุนแรง และจริงมากแค่ไหน 

นิยายและศิลปะอาจพาเราไปสู่ทางเลือกที่มากกว่าการปฏิเสธ ไม่ยอมรับความจริง หรือสิ้นหวัง การเสพนิยาย cli-fi อาจค่อยๆ พาผู้อ่านเข้าสู่โลกที่ยังไม่จริง ช่วยจำลองเหตุการณ์ ตัวละคร ฉาก บทสนทนา ความเป็นไปได้ และสภาวะแวดล้อมต่างๆ สิ่งที่จะตามมาเมื่อสภาพอากาศโลกเปลี่ยนแปลงไป พาเราไปสำรวจรายละเอียด จินตนาการถึงสิ่งที่ยังไม่เกิด พาเราไปตกอยู่ในความซับซ้อน ความคลุมเครือ ซึ่งอาจช่วยให้มองโลกร้อนในมิติที่หลากหลายและละเมียดอย่างสร้างสรรค์ 

นิยาย cli-fi พาเราไปสำรวจความพิลึกพิลั่น ความไร้เหตุผลของความเป็นคน ทำให้ผู้อ่านมองว่าการเมืองและสิ่งแวดล้อมเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต ไม่ใช่เรื่องไกลตัวที่เกิดขึ้นแถวป่าแอมะซอนในอีกซีกโลกหรือในมหาสมุทรที่ไหน

นิยาย cli-fi ยังสามารถลงดีเทลในแง่มุมอื่นๆ เช่น ความสัมพันธ์ ความรัก หรือความเป็นแม่ ในสภาวะวิกฤตที่คับขัน การเอาตัวรอด การตั้งอุณหภูมิความสัมพันธ์ในสภาวะที่อากาศร้อนขึ้นไม่กี่องศาจะเกิดอะไรขึ้นได้บ้าง นี่คือหน้าที่ของศิลปะที่จะเข้าไปสำรวจความเป็นไปได้เหล่านี้

เว็บไซต์ Chicago Reviews of Books ได้เริ่มบล็อกชื่อ Burning Worlds (โลกที่กำลังมอดไหม้) เพื่ออัพเดตความเคลื่อนไหวในหนังสือ เรื่องสั้น และบทกวีแนว cli-fi ซึ่งมีเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ มาพร้อมกับประเด็น climate change กลายเป็นประเด็นที่รุนแรง เร่งด่วน ที่ต้องร่วมกันแก้ไขก่อนจะสาย เริ่มมีคลาสวิชาวรรณกรรม cli-fi ผุดขึ้นตามมหาวิทยาลัยอย่าง Brown University เพื่อศึกษา สำรวจ วิเคราะห์ และลงลึกไปในนิยายสายนี้อย่างถึงพริกถึงขิงด้วย 

Temple University ยังมีเว็บไซต์หน้า teaching cli-fi ทำลิสต์หนังสือ ไกด์ไลน์การสอน และสื่อการสอนสำหรับคลาส cli-fi ไว้ด้วยหากผู้สอนอยากบรรจุ cli-fi เข้าไปในหลักสูตรคลาสของตัวเอง

วิกฤตสภาพอากาศ โลกพัง มอดไหม้ อาจไม่ใช่เรื่องของคนในโลกอนาคตอันไกลอีกต่อไป

ในปีนี้เราได้เห็นการประท้วงวิกฤตสภาะโลกร้อน #ClimateStrike ทั่วโลกเพื่อกดดันภาครัฐบาล ภาคธุรกิจ และคนทั่วไป ถึงวิกฤตที่กำลังจะมาถึงหากไม่บรรเทาเยียวยาอย่างจริงจัง เราได้เห็น The Guardian เปลี่ยนการใช้คำที่เกี่ยวข้องกับสภาวะโลกร้อนให้รุนแรงและจริงจังขึ้นจากใช้คำว่า climate change สู่คำว่า climate breakdown หรือ climate crisis เพราะสภาพแวดล้อมไม่ใช่แค่เปลี่ยนแปลงหรืออุ่นขึ้น แต่โลกกำลังร้อนระอุ รุนแรง มอดไหม้ และล่มสลายลงตรงหน้าเรา สภาพแวดล้อม ระบบนิเวศ ไม่ใช่เรื่องไกลตัวแต่เป็นส่วนหนึ่งของสายใยที่เราต้องพึ่งพาอาศัย

นวนิยายสาย cli-fi จึงเป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมว่าในยุคนี้ ความกลัวของผู้คนได้เคลื่อนสู่รูปแบบใหม่อันเกี่ยวข้องกับภูมิศาสตร์และสภาพอากาศ ภัยพิบัติที่นำไปสู่การล่มสลายและสูญพันธุ์ จากเดิมที่เป็นความกลัวในวิกฤตนิวเคลียร์หรือสงครามโลกในยุคก่อนหน้านี้ เป็นความกลัวต่อการสูญสิ้นของมนุษยชาติและสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ในโลกความจริงที่เข้าใกล้โลกในนิยาย sci-fi ขึ้นเรื่อยๆ 

เราเป็นคนหนึ่งที่เติบโตมากับนวนิยาย sci-fi ซึ่งมักเล่าถึงมนุษย์ในเวลาอนาคตอันใกล้บ้าง ไกลบ้าง โดยนำเสนอภาพความเป็นอยู่ของมนุษยชาติในอนาคตอันสิ้นหวัง ระบบนิเวศโลกพังทลาย ท่ามกลางอวกาศที่กว้างใหญ่และเวิ้งว้าง ในยุคที่มนุษย์ต้องหลีกหนีไปอยู่ดาวอื่นเพราะโลกไม่เหมาะกับการอยู่อาศัย สำหรับเราในสมัยเด็ก narrative เหล่านี้เหมือนเป็นเพียงเหตุการณ์ในจินตนาการถึงเทคโนโลยีแสนล้ำและดวงดาวอวกาศที่อยู่แสนไกล แต่วิกฤตแห่งอนาคตอาจมาไวและใกล้เรากว่าที่คิด และโลกเป็นดาวเคราะห์เดียวที่เรามี พวกเราทั้งโลกยังหนีไปไหนไม่ได้ เรายังเป็นส่วนหนึ่งในระบบใหญ่ที่หลุดรอดออกมาไม่ได้ แต่มนุษยชาติก็มาไกลเกินกว่าจะกลับไปใช้ชีวิตเอาตัวรอดในป่า เราต้องพึ่งพาระบบเมือง ระบบรัฐ และเทคโนโลยี เพื่อให้อยู่รอดปลอดภัย

วิกฤตการณ์สภาพอากาศอาจไม่ใช่เรื่องของคนในโลกอนาคตอันไกลอีกต่อไปแล้ว หายนะนั้นใกล้และจริงกว่าที่เราเคยคิด นักวิทยาศาสตร์เตือนว่ามีโอกาสสูงที่โลกจะเปลี่ยนแปลงจนเลยจุดที่มนุษย์จะหันหลังและแก้ไขให้กลับคืนมาได้ พวกเราได้เห็นความเหลื่อมล้ำ ระบบที่ห่วยแตก และผู้มีอำนาจที่ไร้เหตุผลจนเข้าขั้นแอ็บเสิร์ด น่าหงุดหงิดรำคาญใจ จนชวนให้ลืมๆ ไป หรือสิ้นหวัง

ช่างน่าสงสัยว่า แล้วมนุษย์ตัวเล็กๆ จะทำอะไรได้ล่ะ ก่อนจะสิ้นหวังหรือไม่ยอมรับความจริง เราอาจเริ่มจากพยายามทำความเข้าใจผ่านนิยาย cli-fi สักเล่มก็ได้ 

ในช่วงเวลาที่โลกดิสโทเปียดูจริงขึ้นเรื่อยๆ หรือพวกเราจะค่อยๆ เคลื่อนเข้าไปอาศัยอยู่ในโลก cli-fi โดยไม่ทันได้ตั้งตัว

อ้างอิง

Chicago Review of Books: Burning Worlds

Gold Fame Citrus

MURI by Ashley Shelby

Teaching Cli-fi

Why the Guardian is changing the language it uses about the environment

The post ซ้อมน้ำท่วม ซ้อมมีรัก ซ้อมแล้ง ใน Cli-Fi นวนิยายเกี่ยวกับสภาวะการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ  appeared first on a day magazine.

นักเขียนสายดิบดาร์ก Chuck Palahniuk เขียนประโยคนี้ลงในหนังสือนิยายแสบๆ คันๆ อันโด่งดัง อย่าง Fight Club ในปี 1996 และคำนี้ก็ปรากฏในเวอร์ชั่นหนังปี 1999 ด้วย จากนั้นการใช้ snowflake หรือเกล็ดหิมะ เพื่อเปรียบคนที่ทึกทักสำคัญตนว่าพิเศษ แตกต่าง ก็เริ่มเป็นที่รู้จักแพร่หลายใน popular culture และกลายเป็นคำจำกัดความของหนุ่มสาวและวัยรุ่นยุคใหม่

เราอาจสงสัยว่าทำไมต้องเปรียบเทียบลักษณะคนกับ ‘เกล็ดหิมะ’ ด้วยนะ หลายคนอาจเคยได้ยินว่าผลึกเกล็ดหิมะนั้นมีโครงสร้างสวยงามวิเศษตามธรรมชาติ เมื่อส่องขยายดูก็พบว่ามีหลากหลายรูปร่าง ไม่ซํ้าแบบ แต่ละผลึกก็แตกต่างกัน ในขณะเดียวกัน เกล็ดหิมะก็มีคุณสมบัติเปราะบางเหลือเกิน เพียงแตะเบาๆ ก็สลาย ละลายหายไปได้ในพริบตา คำนี้จึงเป็นคำอุปมาชั้นดีกึ่งๆ ประชดว่า ‘เจ้าผลึกหิมะน้อยอันอ่อนไหว’

ผลึกหิมะที่มีหลากหลายรูปทรงช่างพิเศษแปลกตาและมีค่า
/ Smithsonian Institute flickr.com

จากคำเปรียบเปรยนิสัยกลายเป็นคำเหมารวมไว้เรียกคนรุ่นใหม่

ในปี 2016 พจนานุกรม Collins ได้บัญญัติคำว่า ‘snowflake generation’ หรือรุ่นสมัยแห่งเกล็ดหิมะ ให้กลายเป็นคำสำคัญประจำปี แปลว่าคนหนุ่มสาวในช่วงปี 2010s ที่ถูกมองว่าไม่อดทนและอ่อนไหวต่อคำโจมตีกว่าคนรุ่นก่อนหน้า (The young adults of the 2010s, viewed as being less resilient and more prone to taking offence than previous generations.) คำนี้จึงแสดงลักษณะคนรุ่นใหม่ว่าช่างเปราะบางอ่อนไหว และสำคัญตนว่าตัวเองพิเศษเหนือใคร ยอมรับคนที่เห็นต่างไม่ได้ 

‘เกล็ดหิมะอันพิเศษแตกต่าง’ กลายเป็นคำที่ผู้ใหญ่ใช้กล่าวค่อนแคะแซะว่า ดูสิ ‘เด็กสมัยนี้’ คิดว่าตนเองพิเศษเหนือใคร ไม่อดทน ไม่พยายาม ด้วยคติที่ว่าคนในยุคใหม่ถูกปลูกฝังเลี้ยงดูโดยพ่อแม่รุ่นเบบี้บูมเมอร์ที่ทะนุถนอมอย่างดี พ่อแม่คอยพร่ำว่าพวกเขาพิเศษและสำคัญ จนพวกเขาอ่อนไหว ไม่เอาไหน และเหยาะแหยะเกินไป กลายเป็นคนรุ่นใหม่ที่สนใจแต่ตัวเองและขี้เกียจ

Your Army Needs You
ที่มา: apply.army.mod.uk

ในปี 2019 คำว่า snowflake ถูกใช้ในแคมเปญโฆษณา ‘Your Army Needs You’ (กองทัพต้องการคุณ) ซึ่งกองทัพบกสหราชอาณาจักร หรือ British Army ใช้เพื่อดึงดูดคนหนุ่มสาวเจเนอเรชั่น Z (อายุประมาณ 16-25 ปี) เพื่อให้สมัครเป็นทหารในกองทัพ ผ่านโปสเตอร์และวิดีโอ

เราจะเห็นว่าคำว่า snowflake ได้ถูกรวบรวมเข้ากับชุดคำที่ใช้เรียกคนรุ่นใหม่ที่ถูกผูกติดกับอินเทอร์เน็ตและมือถือ อย่าง selfie addicts (คนเสพติดเซลฟี), game addicts (คนติดเกม), phone zombie (ซอมบี้ติดมือถือ) ไม่แน่ใจว่าถ้อยคำที่รุนแรงค่อนแคะนี้จะทำให้คนหนุ่มสาวอ่านแล้วกระแทกใจจนอยากทิ้งสิ่งที่อยู่ตรงหน้าไปรับใช้ชาติหรือไม่ 

แม้จะมีคนไม่พอใจ ตั้งคำถาม และออกมาวิจารณ์เยอะมากๆ ว่าเหมารวมคนรุ่นใหม่ว่าไม่เอาไหน ติดเกม ติดมือถือ คิดว่าตัวเองพิเศษ แต่เว็บไซต์ The Drum ก็ได้ระบุว่าแคมเปญนี้ทำให้คนรุ่นใหม่สมัครเป็นทหารมากถึง 16,000 คน ในช่วงเดือนมกราคม-มีนาคม 2019 แถมกระตุ้นให้คนเปิดดูเว็บไซต์เป็นล้านครั้ง หากทางกองทัพตั้งใจใช้กลยุทธ์ที่ว่ายิ่งมีคนด่า ยิ่งมีคนเห็น ยิ่งมีคนสนใจ และสารก็ยิ่งไปถึงเป้าหมายที่ต้องการ ก็ถือว่าประสบความสำเร็จมาก

วิดีโอ Your Army Needs You ซึ่งมีคนกดไลก์ 1,000 คนและอันไลก์ในจำนวนพอๆ กัน

เมื่อคำเปรียบเทียบกัดกร่อนจิตใจถูกใช้ปิดปาก ‘คนรุ่นใหม่’

จากคำที่ใช้เน้นย้ำว่าทุกคนสำคัญ พิเศษ กลายเป็นคำที่ใช้ค่อนแคะแซะคนรุ่นใหม่ในช่วงการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาและการลงประชามติ Brexit ในปี 2016 คำนี้ถูกใช้เพื่อตัดพลังและจำกัดเสียงและความเคลื่อนไหวว่าไม่สำคัญ อ่อนแอ และไร้เดียงสา snowflake กลายเป็นคำที่แสดงถึงช่องว่างระหว่างวัยของคนต่างยุคต่างสมัย กลายเป็นคำที่ผู้ใหญ่ใช้เรียกเด็กเมื่อเกิดการปะทะกันระหว่างรุ่นที่เติบโตต่างกัน

ในปี 2015 มีเหตุการณ์ที่ศาสตราจารย์และนักศึกษามหาวิทยาลัยเยลได้ถกเถียงกันเรื่องชุดวันฮาโลวีนที่ถูกมองว่าไม่เหมาะสมทางวัฒนธรรม จนทำให้ความสนุกหดหายไป คนรุ่นใหม่ซีเรียสเกินไปว่าอะไร PC ไม่ PC อะไรทำได้ อะไรทำไม่ได้

จากคำที่ใช้จำกัดความนิสัยส่วนบุคคลกลายเป็นคำที่ถูกใช้จำกัดความและเหมารวมคนรุ่นใหม่ทั้งยุค snowflake มากไปกว่านั้น คำนี้ได้ถูกขยายการใช้งานออกไปอีก นอกเหนือจาก ‘snowflake generation’ (คนรุ่นเกล็ดหิมะ) ยังมีคำว่า ‘special snowflake syndrome’ (โรคเกล็ดหิมะพิเศษ) ที่มีความหมายในทางลบและค่อนแคะดูถูก 

จากคำที่เคยใช้เพื่อแสดงถึงความสำคัญ มีคุณค่า เป็นปัจเจกบุคคล กลายเป็นคำที่ใช้แซะคนรุ่นใหม่ว่าอย่าสำคัญตัวผิด เป็นคำแซะทางการเมืองที่ทำให้คนรุ่นใหม่กลายเป็นเด็กเมื่อวานซืนที่บอบบางและหลงตัวเอง ก่อนจะกลายเป็นคำแพร่หลายอย่างที่เรารู้จักในช่วงปี 2010s

ก่อนที่ Palahniuk จะหยิบคำนี้มาใส่ในนิยายชื่อดัง คำว่า snowflake ถูกใช้ในวาระทางสังคมและการเมืองหลายครั้ง อย่างในปี 1860 สหรัฐอเมริกาใช้คำนี้ในแวดวงคนผิวสีที่รณรงค์ให้เลิกทาสและเรื่องความเท่าเทียมกัน ในยุคนั้นการเปรียบเทียบกับ snowflake ให้ความหมายโดยนัยคือการที่สังคมให้คุณค่ากับคนผิวขาวมากกว่าคนผิวสี ซึ่งเกล็ดหิมะก็เป็นสีขาวเหมือนสีผิวของคนขาว และ snowflake ยังเคยถูกใช้จำกัดความคนผิวสีที่มีลักษณะอุปนิสัยเหมือน ‘คนขาว’ ลืมรากเหง้าของตัวเอง

ไม่ใช่เรื่องบังเอิญที่ในปี 2016 ปีเดียวกันนี้ได้เกิดการลงมติ Brexit และการเลือกตั้งของอเมริกาครั้งที่แล้วที่ได้ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เข้ามาบริหารประเทศ ท่ามกลางเสียงสะอื้นไห้ของคนรุ่นใหม่ผู้ผิดหวัง เสียใจ กับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น คนรุ่นแก่ดูถูกคนรุ่นใหม่ว่าเจ้าพวกเกล็ดหิมะ ช่างอ่อนไหว ไร้เดียงสา ไม่รู้อะไร คำนี้จึงถูกใช้เพื่อการปะทะกันระหว่างรุ่น

ไม่มีอะไรจะปิดปาก หรือลดคุณค่าความเห็นของใครสักคนได้ดีไปกว่าการบอกว่าเขานั้นได้รับ ‘สิทธิประโยชน์’ การที่ผู้ใหญ่มองความเห็นของคนรุ่นใหม่และเหยียดหยันว่า ‘ดูสิ พวกเธอโชคดีมากแค่ไหน’ เป็นการผลักและกดดันให้ผู้เห็นปัญหาหุบปากไป อย่าสำคัญตัวผิด อย่าบ่น อย่าอิดออด อย่าแสดงความเห็น อย่าเรียกร้อง รับผิดชอบชีวิตตัวเองพอ อย่าประท้วงสอบถามถึงความไม่เป็นธรรมในสังคม ปัญหาในชีวิตพวกเธอเกิดจากความอ่อนแอไม่เอาไหน ความไม่ขยัน และความไม่อดทนเองนะ

การแปะป้ายให้กับกลุ่มคนหนุ่มสาวว่าเป็น snowflake สามารถตัดกำลังใจและทำให้พวกเขาสูญเสียความมั่นใจ จะแสดงออกและขับเคลื่อนอะไรเสียงของเขาก็กลายเป็นไร้ความหมาย อ่อนเกินกว่าจะเปลี่ยนแปลงระบบของโลกนี้ได้ และทำให้ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นช้าลงไปอีก ทั้งที่โลกนี้ยังมีปัญหาอีกมากที่ต้องได้รับการแก้ไขให้ทันท่วงที

การแปะป้ายคนรุ่นใหม่ไม่ใช่เรื่องใหม่ของประวัติศาสตร์โลก

การแปะป้ายคนรุ่นใหม่ไม่ใช่เรื่องใหม่แต่อย่างใด และคนหนุ่มสาวทุกยุคทุกสมัยก็มีความปรารถนาจะเปลี่ยนแปลงโลกและระบบที่เขาเติบโตให้ดียิ่งขึ้น คนรุ่นเราเกิดมาโดยได้เป็นพยานของวิกฤตการณ์ทางการเงินและวิกฤตการณ์โลกร้อนที่ดูสิ้นหวัง ไร้ทางออก เห็นความเหลื่อมล้ำที่หนักอึ้ง มองเห็นความวุ่นวายทางสังคมและการเมือง คนรุ่นใหม่ไม่ได้ไร้เดียงสาและพยายามกำลังต่อกรกับระบบอันยิ่งใหญ่กว่าตัวเขามาก หากใช้เหตุผลก็ดูสิ้นหวังสิ้นดี ทำไปทำไมไร้ผล ความเชื่อที่จะเปลี่ยนแปลงจึงต้องใช้ใช้อุดมคติและพลังใจพลังกายสูงมากๆ 

ตอนเราไปเที่ยวที่ฮานอย เวียดนาม ไปเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์คุกสงคราม เห็นคนแก่ๆ หลายคนมาที่นี่เพื่อดูอดีตของตัวเองที่เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์โลก ในห้องสงครามเวียดนามซึ่งมีรวมภาพการประท้วงจากทั่วโลก มีลุงชาวอเมริกันคนหนึ่งพูดอย่างภูมิใจ ว่า ‘We were there, we were in the protest!’ ตอนเขายังหนุ่มสาวเขาเคยเข้าร่วมประท้วงสงครามเวียดนาม ตอนนี้พวกเขากลับมาดูประวัติศาสตร์ที่ตนเองเคยเป็นส่วนร่วมเล็กๆ ในความเคลื่อนไหวนั้น

นึกย้อนไปถึงสมัยฝึกงานที่บริษัทกราฟิกแห่งหนึ่งที่กัวลาลัมเปอร์ มาเลเซีย เพื่อนของเจ้านายจากเดนมาร์กโม้ให้ฟังว่า สมัยหนุ่มๆ เขาได้ไปร่วมเดินประท้วงเรื่อง LGBT กับ Harvey Milk ที่ซานฟรานซิสโกด้วยนะ แม้ไม่มีใครจดจำความสำคัญของเขาได้นอกจากตัวเขาเองที่บันทึกเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์เอาไว้เป็นส่วนหนึ่งของตัวตนและชีวิต

เหล่าผู้ใหญ่มองกลับไปและภูมิใจกับวัยหนุ่มสาวอันมีพลังของตน แต่กลับมองว่าทำไมคนหนุ่มสาวสมัยนี้สนใจแต่ตัวเอง ช่างไม่รู้เรื่องราวอะไร ไม่เข้าใจระบบและโลกที่เขากำลังต่อต้านและประท้วงสอบถามดีพอ นักเคลื่อนไหวรุ่นใหม่และคนตื่นตัวทางสังคมได้แต่ถูกปรามาสซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า ‘เด็กสมัยนี้จะไปรู้อะไร’ จะเปลี่ยนแปลงอะไรได้ จะไปเข้าใจอะไร ยิ่งเร้าให้คนรุ่นใหม่ต้องพิสูจน์ตัวเองว่า ไม่ได้เปราะปางอ่อนไหวอย่างที่เขาวิจารณ์ โดนด่า โดนทำร้าย ก็ยังทนได้และถกเถียงอย่างใจเย็น ไม่ได้ละลายง่ายๆ เหมือนเกล็ดหิมะอันบอบบางที่แตะต้องไม่ได้อย่างที่ผู้ใหญ่ว่า ความเคลื่อนไหวที่แข็งแรงนี้ต่อเนื่องไม่ใช่แค่การรวมตัวกันเพื่อเซลฟีแล้วจบไปเท่านั้น หากแต่เป็นการต่อสู้ระยะยาว

ในฐานะคนอายุวัยยี่สิบปลายๆ เราเชื่อว่าจงพูดออกมาหากเราเห็นสิ่งที่ยังไม่ดีพอ หากไม่พอใจ และเราเชื่อว่ามันดีได้กว่านี้ หากเรายังไม่สิ้นหวัง อย่าคิดว่าเสียงเราเล็กจนไม่มีความหมายในทางสถิติ เพราะเสียงของเราทุกคนมีอิทธิพลต่อคนรอบตัว แม้เราเปลี่ยนใจเขาไม่ได้ แต่เราคือตัวแทนและความเห็นหนึ่ง อย่าได้หวั่นไหวต่อความไม่พิเศษ ไม่สำคัญ หรือรู้สึกไร้พลัง เพราะเพียงแค่ได้แลกเปลี่ยนกับคนรอบตัวก็มีความหมายและสำคัญแล้ว 

แม้ในโลกที่ทุกคนพิเศษ แตกต่าง จะทำให้ไม่มีใครพิเศษและแตกต่าง แม้คนรุ่นใหม่จะรู้ตัวว่าตนเองไม่พิเศษ ไม่สำคัญ ดูไร้พลัง แต่ใครๆ ก็สามารถเป็นพลังขับเคลื่อนเล็กๆ ที่ไม่ไร้ความหมายให้กับคนรอบตัวเขาได้ พูดสิ่งที่คิดและทำสิ่งที่เชื่อได้

เราต่างหวังว่าสิ่งที่เราเชื่อมั่นจะคงทนต่อกาลเวลา และเราจะมองกลับมาด้วยความภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของความก้าวหน้า

คนรุ่นใหม่จงพิสูจน์ตัวเองว่า เราไม่ได้เป็นเกล็ดหิมะที่ละลายง่ายๆ อย่างที่เขาว่า

อ้างอิง

apply.army.mod.uk

collinsdictionary.com

metro.co.uk

play.acast.com

The post “วัยรุ่นยุคใหม่อ่อนไหวราวเกล็ดหิมะ” คำที่ผู้ใหญ่ใช้สบประมาทหนุ่มสาวว่าบอบบางและสนใจแต่ตัวเอง appeared first on a day magazine.

วันนี้เราเลยขอแนะนำศัพท์ที่เพิ่งเกิดใหม่ไม่กี่ปีมานี้จากพฤติกรรมการเล่นโซเชียลมีเดีย คือคำว่า sharenting คำที่เกิดขึ้นเพื่อตั้งคำถามเกี่ยวกับการโพสต์แชร์รูปลูกๆ จนเกินพอดีของเหล่าผู้ปกครอง

sharenting (n.) เกิดจากการผสมคำว่า (share + parenting) ใช้เรียกกิจกรรมที่พ่อแม่ยุคใหม่ชอบโพสต์แชร์ภาพลูกน้อยจนเกินพอดี ซึ่งอาจนำไปสู่การเผยข้อมูลส่วนตัวและรายละเอียดกิจกรรมที่เด็กๆ ทำจนอาจส่งผลกระทบได้ในอนาคต

คำว่า sharenting ถูกบัญญัติไว้ใน Collins Dictionary ในปี 2016 โดยเป็นคำที่เกิดขึ้นมาพร้อมคำวิจารณ์และข้อถกเถียงถึงสิทธิในการเผยแพร่ข้อมูลส่วนตัวของเด็กโดยพ่อแม่ลงในพื้นที่สาธารณะอย่างอินเทอร์เน็ต หนังสือพิมพ์ The Wall Street Journal เป็นผู้ริเริ่มคำนี้ โดยเริ่มตีพิมพ์บทความโดยใช้คำว่า oversharenting หรือการแชร์ข้อมูลและรูปลูกมากเกินไป เพื่อตั้งคำถามเรื่องสิทธิความเป็นส่วนตัวของเด็ก

รูปเด็กน้อยไม่มีพิษภัย ใครๆ ก็อยากเก็บความทรงจำดีๆ ของการเป็นพ่อแม่เอาไว้

งานวิจัยหนึ่งในสหราชอาณาจักรพบว่า โดยเฉลี่ยแล้ว เด็กคนหนึ่งจะมีรูปลงในออนไลน์ถึง 1,500 รูป ก่อนจะอายุ 5 ขวบเสียอีก โพสต์เกี่ยวกับเด็กๆ นั้นเรียกคะแนนความสนใจและการกดไลก์จากเพื่อนๆ ได้เป็นอย่างดี และกลายเป็นขุมทรัพย์ทางการตลาดชั้นยอด

เมื่อแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียอย่างเฟซบุ๊กและอินสตาแกรมกลายเป็นสถานที่บอกเล่าเรื่องราวความสุข การเคลื่อนไหวในชีวิตประจำ เป็นแหล่งแลกเปลี่ยนประสบการณ์ที่น่าจดจำ หลายคนมองว่าการโพสต์รูปลูกคือการแสดงถึงความสัมพันธ์ของครอบครัวอย่างจริงใจ ช่วยสื่อสารเรื่องราวของพ่อแม่ที่ห่วงใย เป็นพื้นที่แลกเปลี่ยน ขอคำปรึกษา และพ่อแม่จำนวนมากก็ชินกับการลงรูปลูกทุกวัน วันละหลายรูปจนท่วมล้นไทม์ไลน์ 

การมีลูกเป็นประสบการณ์ที่ลํ้าค่าและอบอุ่นสวยงาม การเลี้ยงลูกเป็นเรื่องยากและใช้พลังงานมหาศาล เด็กๆ ในช่วงปีแรกๆ ก็เติบโตไวจนน่าใจหาย เป็นเรื่องธรรมดาที่พ่อแม่ย่อมอยากเก็บบันทึกความเป็นไป รายละเอียด และพัฒนาการความเปลี่ยนแปลงของลูกโดยละเอียด

การลงรูปเด็กๆ มีข้อดีคือช่วยเชื่อมสัมพันธ์เพื่อนๆ ญาติๆ และแลกเปลี่ยนความรู้ในชุมชนคนเป็นพ่อแม่ ไม่น่าจะมีอะไรเสียหายหากไม่คิดร้ายและไม่คิดมาก แค่เก็บความทรงจำดีๆ ไว้ แต่อย่าลืมว่าลูกน้อยนั้นเลือกไม่ได้ และสิ่งที่ถูกโยนไปในสายธารอินเทอร์เน็ตนั้นจะอยู่ทนตลอดไปแม้จะลบไปแล้วก็ตาม

ทุกครั้งที่พ่อแม่โพสต์รูปหรือข้อมูลส่วนตัวใดๆ ของลูกลงอินเทอร์เน็ต พวกเขากำลังสร้าง digital footprint หรือรอยพิมพ์ดิจิทัลให้กับลูก ซึ่งอาจถูกสืบค้นพบได้ในอนาคต ซึ่งรอยพิมพ์เหล่านี้อาจเริ่มต้นตั้งแต่พวกเขายังไม่เกิดด้วยซํ้า และเด็กๆ ก็เลือกไม่ได้  อินเทอร์เน็ตมีความทรงจำเกี่ยวกับพวกเขาก่อนที่พวกเขาจะจำความได้เสียด้วยซ้ำ 

เมื่อพ่อแม่สร้างตัวตนออนไลน์ให้ลูกก่อนเขาจะรู้เดียงสา

สิ่งนี้ไม่ใช่แค่เรื่องที่ ‘ถ้าไม่พอใจ ไม่อยากดูก็กดอันฟอลโลว์ไปสิ’ เพราะเกี่ยวข้องกับชีวิตของเด็กๆ ที่โพสต์รูปตัวเองไม่ได้  ชีวิตของพวกเขาถูกจดจ้องโดยคนอีกมากที่มองดูอยู่ผ่านโพสต์ของพ่อแม่โดยพวกเขาอาจไม่รู้ตัวหรือยินยอมเลย

เมื่อพ่อแม่ได้ลงรูปลูกเพื่อบอกเล่าเรื่องราวชีวิตของพวกเขา ในขณะเดียวกันก็ได้ก่อร่างสร้างตัวตนออนไลน์ให้กับพวกเขาก่อนที่พวกเขาจะพูดได้เดินได้เสียอีก

แม้ดูไม่มีพิษไม่มีภัย และพ่อแม่ก็ไม่มีเจตนาร้ายใดๆ ก็อาจเกิดผลกระทบจากการลงรูป 

ชีวิตของเด็กๆ ได้ถูกเขียนขึ้นก่อนที่เขาจะเลือกเล่าชีวิตของตัวเองในมุมที่เขาปรารถนา และเริ่มมีเด็กจำนวนหนึ่งที่เริ่มโตพอ และขอร้องให้พ่อแม่ลบโพสต์ที่น่าอายเกี่ยวกับพวกเขาในวัยเด็ก รูปที่พ่อแม่ว่าน่ารักน่าชัง ตลกน่าเอ็นดู อาจน่าอายสำหรับพวกเขาก็ได้เมื่อโตขึ้น อย่าลืมว่าสิ่งที่โพสต์ไปไม่ได้หายไปไหน ในอนาคตอาจถูกสืบค้นพบโดยเพื่อนร่วมชั้นเรียน มหาวิทยาลัย หรือสถานที่ทำงานในอนาคตก็ได้โดยไม่ได้รับความยินยอม

ประเทศฝรั่งเศสได้ออกกฎหมายที่พ่อแม่อาจเข้าคุกหรือเสียค่าปรับได้ หากโพสต์ข้อมูลส่วนตัวหรือภาพถ่ายของลูกลงออนไลน์โดยไม่ได้รับอนุญาตจากเด็ก อาจดูโหดร้ายที่ลูกจะฟ้องพ่อแม่ตัวเองจากเรื่องเล็กน้อย แต่เด็กในบางช่วยอายุอาจไม่ได้อยากถูกบันทึกภาพเก็บไว้และเผยแพร่ไปในที่สาธารณะก็ได้

สัญญาณว่าพ่อแม่คนใดมีพฤติกรรมลงรูปลูกมากเกินไป

• เพื่อนๆ เริ่มอันเฟรนด์หรืออันฟอลโลว์คุณเพราะดูภาพทารกซํ้าๆ จำนวนมากไม่ไหวแล้ว
• พ่อแม่สนใจว่าโมเมนต์ต่างๆ ในชีวิตนั้นควรเก็บบันทึกด้วยกล้องมือถือให้ทันมากกว่าสวัสดิภาพของลูก เช่น เมื่อลูกล้มหรือบาดเจ็บ พ่อแม่หยิบมือถือถ่ายก่อนจะช่วยเหลือ
• คุณลงรูปลูกอัพเดตทั้งวัน เมื่อคุณไม่ได้ลงรูปลูกไม่กี่วัน เพื่อนถามว่าลูกเป็นอะไรหรือเปล่า

ไม่มีใครรู้ว่าภาพที่โพสต์ลงในอินเทอร์เน็ตมีโอกาสจะถูกส่งต่อนำพาไปไหนบ้าง ในเบื้องต้นอาจฟังดูพารานอยด์หรือมองโลกในแง่ร้ายเกินไป แต่ในอินเทอร์เน็ต มีพฤติกรรมที่เรียกว่า ‘digital kidnapping’ คือเมื่อคนแปลกหน้าขโมยรูปลูกน้อยและโพสต์ใหม่เองราวกับเป็นลูกของตัวเอง ภาพและหน้าของเด็กๆ ได้ถูกบรรจุชื่อและเรื่องราวใหม่โดยไม่ได้รับความยินยอมจากพ่อแม่ และที่สำคัญไม่ได้รับความยินยอมจากตัวเด็กเองที่ยังไม่รู้ประสาแต่ถูกเอาใบหน้าและตัวตนไปใช้ นอกจากนี้ ภาพเด็กยังมีโอกาสถูกดูดขโมยไปฝังเก็บอยู่ใน archive ของเว็บไซต์คนที่เป็น pedophile หรือคนที่มีอารมณ์ทางเพศกับเด็ก สิ่งเหล่านี้ฟังดูดาร์กแต่ก็เกิดขึ้นจริงในโลกออนไลน์

เมื่อเด็กๆ เติบโตขึ้นมา มองกลับไป พวกเขาอาจไม่พอใจหรืออับอายในรูปที่พ่อแม่โพสต์ไปแล้วไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใดก็ตาม แต่ไม่สามารถถอนคืนได้หมดจด เพราะรูปของพวกเขาไม่ได้ปรากฏแค่ในกรอบรูปติดฝาผนังบ้านให้แขกชมเชย หรือไม่ได้อยู่ในอัลบั้มภาพถ่ายที่เก็บไว้ในลิ้นชัก รูปและภาพเคลื่อนไหวของพวกเขาได้ถูกเผยแพร่ไปในอินเทอร์เน็ตอันเป็นที่สาธารณะ

ประเด็นนี้จึงนำไปสู่ข้อถกเถียงในความขัดแย้งระหว่าง ‘เสรีภาพในการแสดงออก’ ของพ่อแม่ผู้ปกครองกับ ‘สิทธิในความเป็นส่วนตัว’ ของเด็กๆ ที่ยังเล็กเกินกว่าจะเลือกเล่าชีวิตของตัวเองได้ และเลือกไม่ได้ว่าจะมีตัวตนบนโลกออนไลน์ไหม แต่พ่อแม่ก็บรรจุลงในโพสต์เสียแล้ว  

สิ่งที่เราว่าน่ารักอาจเป็นสิ่งน่าอายสำหรับลูกก็ได้เมื่อเขาโตขึ้น

ทารกมนุษย์มีช่วงวัยทารกที่ยาวนานกว่าจะดูแลตัวเองและหาอาหารเองได้ เด็กทารกถูกออกแบบมาให้เอ็นดูตามธรรมชาติ ความน่ารัก บอบบาง ไร้เดียงสานั้นน่าเก็บบันทึกไว้ 

ในวันนี้ เราคงห้ามพ่อแม่ให้งดหรือลบรูปลูกไม่ได้ แต่พ่อแม่ควรคิดให้ดีก่อนกดโพสต์รูปหรือข้อมูลของลูกลงในกลุ่มใดๆ ในพื้นที่อินเทอร์เน็ตที่ไม่เป็นส่วนตัว และคิดเสมอว่าทุกคำและทุกภาพที่ลงไปอาจพบได้ที่อื่นนอกเหนือจากในโปรไฟล์ของเรา ทุกครั้งที่เราแท็กใครสักคน เพื่อนของเขาก็จะเห็นด้วย และควรงดลงข้อมูลส่วนตัวที่อาจเป็นอันตรายได้ และหากลูกเริ่มโตพอที่จะรู้เรื่อง ควรถามลูกเสมอว่าสามารถโพสต์รูปและเรื่องราวของเขาได้ใช่ไหม และพ่อแม่ต้องถามตัวเองเสมอว่ารูปนี้โอเคไหม หากเป็นผู้ใหญ่ เช่นภาพที่กึ่งเปลือย หรือภาพตลกๆ น่าอาย ภาพเด็กน้อยที่อาละวาดโวยวายร้องไห้ และที่สำคัญอย่าเขียนอะไรที่เมื่อเด็กๆ โตพอจะอ่านแล้วอาจไม่พอใจได้ในอนาคต หากใจเย็นพอและรอได้ เก็บรูปลูกของคุณไว้ รอโพสต์แชร์ในวันที่เขาเริ่มรู้เรื่องและยินยอมให้นำเรื่องของเขาไปฝังไว้ในโลกออนไลน์

แม้เด็กๆ เป็นทารกที่น่ารักไร้เดียงสาในวันนี้ ในวันหน้าอีกไม่นานพวกเขาจะเติบโตกลายเป็นวัยรุ่นและกลายเป็นผู้ใหญ่ที่มีความคิดอ่านเป็นของตัวเอง ย้อนกลับมาดูสิ่งที่คุณโพสต์เกี่ยวกับพวกเขา และวันหนึ่ง พวกเขาอาจต้องการสร้างตัวตนของตัวเองในแบบที่เขาพอใจ เรื่องตลกน่ารักในวันนี้อาจกลายเป็นเรื่องน่าอายได้เสมอ

บอกตัวเองเสมอว่า สิ่งใดที่กดเผยแพร่ไปแล้วในพื้นที่สาธารณะของอินเทอร์เน็ต สิ่งนั้นจะคงอยู่ตลอดไป ไม่สามารถเรียกกลับคืนหรือลบล้างได้หมดจด

ต่อให้ลูกน่ารักน่าอวดแค่ไหนก็ตาม โปรดชั่งใจก่อนจะกดโพสต์

อ้างอิง

collinsdictionary.com
nytimes.com
scholarship.law.ufl.edu
telegraph.co.uk

The post สิ่งที่คุณว่าน่ารักอาจน่าอายสำหรับลูกเมื่อเขาโต ‘sharenting’ เมื่อพ่อแม่รังแกฉันด้วยการโพสต์รูป appeared first on a day magazine.

ในภาษาเยอรมัน มีความรู้สึกอันแปลได้ยาก ใช้คำว่า ‘ruinenlust’ ผสมขึ้นจาก ruinen ที่แปลว่าซาก และ lust ที่แปลว่าแรงปรารถนา ความต้องการ ความพึงพอใจ รวมแล้วหมายถึง ‘ความพึงพอใจ หลงใหล หรือรู้สึกดึงดูดในซากปรักหักพัง ความรู้สึกรัก หลงใหลในสถานที่หรือสิ่งที่พังทลายไปแล้ว เกิดความรู้สึกซาบซึ้งถึงความงามของสถานที่ที่ถูกทอดทิ้ง’

Ruin Porn กลุ่มคนเก็บภาพถ่ายซากปรักหักพังอันสวยงาม

เมืองที่เคยเฟื่องฟูในอดีตอย่างดีทรอยต์ เคยคึกคักจากอุตสาหกรรมรถยนต์จนถูกเรียกว่าเป็น Motor City แต่บัดนี้ได้ล้มเหลวจากเศรษฐกิจซบเซาหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 บางส่วนของเมืองเหมือนซากหลังสงคราม เมืองที่คึกคักกลับกลายเป็นดินแดนรกร้างว่างเปล่า ดีทรอยต์กลายเป็นเมืองที่อับเฉา เต็มไปด้วยบ้านร้าง คนว่างงาน สถิติอาชญากรรมสูง และกลายเป็นเมืองที่ดึงดูดช่างภาพให้ไปเก็บภาพสถานที่ที่ถูกทิ้งร้างว่างเปล่า ผู้คนหยุดมองสถานที่หรือเมืองที่ตายไปแล้วไม่ได้ พวกเขารู้สึกกระหายและสงสัย

ความสนใจในความงดงามของความผุพังทำให้เกิดกลุ่มความเคลื่อนไหว จนเกิดคำว่า ‘Ruin Porn’ ซึ่งใช้เรียกนักถ่ายภาพที่ถูกดึงดูดและกระหายที่จะเก็บภาพเมืองร้าง จนเกิดกระแสวิจารณ์ว่าเป็นการเสพหนังโป๊แห่งซากปรักหักพัง

ปรากฏการณ์นี้เริ่มต้นในปี 2009 เมื่อบล็อกเกอร์เก็บภาพเมืองดีทรอยต์อันซบเซา จึงเกิดเป็นความเคลื่อนไหวของกลุ่มคนที่ถ่ายภาพสถานที่ร้าง เช่น บ้านร้าง ห้างสรรพสินค้า หรือโรงงานที่ล้มเลิกปิดกิจการ ความสวยงามกึ่งหลอน ความผุกร่อนสลายของวัสดุและสิ่งก่อสร้างของมนุษย์ ชวนให้คิดถึงฉากเมืองร้างในหนังซอมบี้ หลังโรคระบาด หรือวันสิ้นโลกที่เงียบเชียบและว่างเปล่า

ช่างภาพอย่าง Andrew Moore ได้ตีพิมพ์หนังสือ Detroit Disassembled กลายเป็นการจุดประกายและกระพือความเคลื่อนไหวของ Ruin Porn ในฐานะงานศิลปะ ในโลกอินเทอร์เน็ตที่ภาพและสารถูกส่งออกไปอย่างว่องไว ช่วยแพร่กระจายความกระหายและความใคร่ในซากปรักหักพัง

ความกระหายโหยหาความงามของสถานที่ร้างนำมาสู่คำถามว่า ผิดไหม หรือควรไหม เพราะการเข้าไปสำรวจสอดส่องจ้องมองสถานที่ร้างอย่างไร้ขอบเขตมักหมายถึงการบุกรุกเข้าไปในที่ร้างที่อาจผิดกฎหมาย อันตราย และเสี่ยงต่อชีวิต เพราะโครงสร้างของสถานที่นั้นๆ อาจไม่แข็งแรง

ขณะเดียวกัน ดีทรอยต์ยังไม่ได้ตายสิ้นลมหายใจสนิท ชีวิตในเมืองนี้ไม่ได้ถูกกวาดกำจัดด้วยสึนามิหรือระเบิดปรมาณู ยังมีผู้มีชีวิตหลงเหลือและดำเนินชีวิตอยู่ พวกเขายังพยายามต่อสู้เพื่อรอดชีวิต พวกเขายังไม่ตายในเมืองที่ลมหายใจแผ่วเบา การกระจายภาพจำดีทรอยต์ว่าเหลือแค่ซากอาจยิ่งทำร้ายคนที่ยังอยู่และพยายามเอาตัวรอด

ในกรุงเทพมหานครเองก็มีตึกร้างอย่าง ‘สาทร ยูนิค ทาวเวอร์’ ซึ่งดึงดูดนักผจญภัยผู้แสวงหาความตื่นเต้น พานักท่องเที่ยวให้ขึ้นไป ตามมาซึ่งการเกิดแรงบันดาลใจ สู่เรื่องเล่า ตำนาน จนกลายเป็นแรงบันดาลใจให้ภาพยนตร์สยองขวัญอย่าง เพื่อน..ที่ระลึก อีกด้วย

ซากปรักหักพังเตือนให้เรารู้ซึ้งถึงความไม่จีรังของชีวิต

Ruin Porn ไม่ได้เพิ่งเกิดจากความสนใจในการล่มสลายของดีทรอยต์ ความหลงใหลในซากปรักหักพังมีมานานแล้วในประวัติศาสตร์ ย้อนกลับไปในยุคเรอเนซองซ์หรือยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ ศิลปินชาวอิตาเลียนหวนกลับไปหลงใหลในซากอารยธรรมกรีกและโรมัน พยายามรื้อฟื้น และระลึกถึงความสวยงามรุ่งเรืองในอดีตที่จบลงไปแล้ว พร้อมกับหยิบจับส่วนประกอบต่างๆ มาสร้างงานศิลปะ

ในปี 2014 Tate Gallery ที่ลอนดอน ก็มีนิทรรศการ ‘Ruin Lust’ ที่สรรเสริญซากและการทำลาย ซึ่งรวมงานศิลปะที่แสดงภาพซาก สงคราม และการสิ้นโลก จากศตวรรษที่ 17 จนถึงปัจจุบัน

ในแง่การท่องเที่ยว หากเป็นซากอารยธรรมโบราณ นักท่องเที่ยวไม่น้อยที่หลงใหลในการท่องเที่ยวดูซากอารยธรรมโบราณ พิจารณาความรุ่งเรืองที่เกิดขึ้นและดับลง เตือนใจให้ระลึกถึงสถานที่และผู้คนที่เคยมีชีวิตมาก่อนหน้า เช่น ซากภูเขาไฟแห่งเมืองปอมเปอี ณ อิตาลี ที่กิจกรรมและชีวิตถูกแช่แข็งจากภูเขาไฟวิซุเวียสระเบิด ชวนชมวิถีชีวิตและลมหายใจของอดีตที่ถูกแช่แข็ง สิ่งของ ร่างกาย ไปจนถึงหลักฐานการมีอยู่ของชีวิตอันถูกรักษาไว้ด้วยลาวาภูเขาไฟ

ภาพแสดงหายนะจากภูเขาไฟวิซุเวียสแห่งปอมเปอีในผลงานศิลปิน  The Destruction of Pompeii and Herculaneum: John Martin 1789–1854

กิจกรรมของผู้ชื่นชมซากปรักหักพัง การทำลายล้าง ความฉิบหาย นำมาซึ่งคำถามเชิงจริยธรรมในการท่องเที่ยว การส่องดูซากศพเหยื่อผู้เคราะห์ร้าย รวมถึงความผุพังของโบราณสถานจากนักท่องเที่ยวที่เข้ามาทวีความทรุดโทรมเร็วขึ้น ทำให้เมืองที่ตายไปแล้วต้องตายอีกครั้งจากการบุกรุกของคนนอกที่ไม่ระมัดระวัง

ซากปรักหักพังเตือนให้เรารู้ซึ้งถึงผีร้ายแห่งความไม่เท่าเทียมในโลก

หากเป็นซากความพังทางเศรษฐกิจและการเมือง นักท่องเที่ยวบางคนมาจากชีวิตที่มีระบบและสาธารณูปโภคที่ปลอดภัย มาจากบ้านที่สบาย มาจากสถานที่ที่มีชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดี อาชญากรรมเกิดขึ้นตํ่า พวกเขาแสวงหาสถานที่อื่นๆ ในโลกที่ยังไม่สมบูรณ์ แต่ก็อันตรายกับการที่เราจะโรแมนติไซส์ความพัง ความเสี่ยง ความอันตราย อดีตอันโหดร้าย และความตายของคนจำนวนมาก นั่นทำให้เราตระหนักว่าเราต่างหนีไปจากบริบททางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองไม่พ้น

จึงน่าตั้งคำถามต่อความกระหายที่พานักท่องเที่ยวจากโลกที่หนึ่งไปสู่เมืองโลกที่สามดิบๆ พังๆ เพื่อสำรวจซากบ้านเมืองต่างถิ่น และมองดูผู้คนที่โชคร้ายในการเมืองและเศรษฐกิจในฐานะความสุนทรี กลายเป็นสิ่งที่เรียกว่า ‘Poverty Porn’  คือการมองดูความโชคร้ายของเพื่อนร่วมโลกเพื่อเกิดประสบการณ์ชีวิต

Morbid Curiosity ความใคร่สงสัยใน ‘ความตาย’ ของสถานที่

ทำไมเราถึงสนใจภาพเมืองที่กร่อนสลาย คราบฝุ่นสกปรกจากการถูกทอดทิ้ง และเศษซากจากการถูกทำลาย กระจกแตก สนิม สิ่งของที่กำลังเน่าสลาย ภาพที่แสนเศร้าและสกปรกเหล่านี้แสดงถึงเวลา ธรรมชาติ ความตาย และความเป็นไปของโลกที่มีเกิดมีดับ

เรารู้สึกตื่นเต้นสงสัยในความตายของคนและความตายของสถานที่ มนุษย์มีความรู้สึกนี้ที่เรียกว่า ‘Morbid Curiosity’ หรือความกระหายใคร่สงสัยในสิ่งที่ทำให้เราระลึกถึงการมีอยู่ของความตาย ข่าวร้าย และหายนะ ไม่ว่าจะด้วยความรู้สึกสนใจในความเป็นมนุษย์ ประสบการณ์แห่งการผจญภัยในความไม่รู้ในสภาพแวดล้อมที่ไม่น่าดู อยากสัมผัสซากอดีตที่เคยรุ่งเรือง หรือเสี้ยวซากชีวิตของผู้สูญสลายจากหายไปก่อนหน้าเรา  

ซากปรักหักพังอันเกิดจากตำนานเรื่องเล่าในอดีตชวนให้เราสงสัยว่าอะไรที่ทำให้สถานที่ ‘ตาย’ ลง เกิดอะไรขึ้น พวกเขาในตอนนี้เป็นอย่างไร

แต่สถานที่ ไม่เหมือนสิ่งมีชีวิตที่เน่าสลายในเวลาอันรวดเร็ว จึงใช้เวลานานกว่าจะผุกร่อนและถูกธรรมชาติค่อยๆ แทรกซึมและเอาคืน ในความตายของเมือง อีกมุมหนึ่งธรรมชาติได้ฟื้นคืนกลับมา

เมืองเชอร์โนบิลหรือฟูกูชิมะ ซึ่งกลายเป็น no-entry zone จากหายนะจากของปรมาณูรั่วไหล ทั้งพื้นที่ถูกปกคลุมและอยู่ไม่ได้ด้วยค่ากัมมันตภาพรังสีสูงเกินกว่าการดำรงชีวิต เมืองเหล่านี้จึงถูกทิ้งให้รกร้างเงียบงัน กิจกรรมทุกชนิดหยุดลง ผู้คนต้องสละบ้านเรือนและหนีไป และบางคนก็ทิ้งชีวิตบางส่วนไว้ที่นี่

เวลาผ่านไปเมื่อไร้มนุษย์ ผืนป่าและสัตว์ป่าได้ขยายอาณาเขตอีกครั้งจนเกิดสัญญาณชีวิตใหม่ และนำมาสู่การท่องเที่ยว เชื้อเชิญคนที่สงสัยและกล้าเสี่ยงมาส่องดูซากเพื่อเตือนใจให้เห็นผลกระทบจากความก้าวหน้าของเทคโนโลยีมนุษย์ในมุม worst case scenario

ซากปรักหักพังของสถานที่เตือนเราถึงการมีอยู่ของความตาย ที่มนุษย์ใคร่ครวญสงสัย ถวิลหา และหยุดจ้องมองดูไม่ได้ ซากปรักหักพังชวนให้ระลึกถึงสิ่งที่เคยมีและดับไป

การมองดูซากปรักพังคอยเตือนเราว่าตัวเราและสถานที่ที่เราอยู่ วันหนึ่งก็คงถึงคราวอวสาน ล่มสลายดับไปให้คนรุ่นต่อไปได้สงสัยและมองกลับมาดู

อ้างอิง

30 Years After Chernobyl, Nature Is Thriving | National Geographic

Andrew Moore: Detroit Disassembled

Ruin Lust

The Destruction of Pompei and Herculaneum:  John Martin 1789–1854

The Psychology of Ruin Porn

The post ทำไมเราจึงหลงรักความเหลวแหลกแตกสลาย? ว่าด้วยความหลงใหลในซากปรักหักพัง appeared first on a day magazine.