อบขนมบำบัด : เมื่อการใช้มือหยิบ จับ ตวง วัด ช่วยคลายความวิตกกังวลได้ดี

anxiety baking (n.) การอบขนมเพื่อผ่อนคลายอาการวิตกกังวล การอบขนมนั้นเป็นกิจกรรมบำบัดที่ทำได้ง่าย ราคาประหยัด นอกจากนี้ยังแบ่งปันคนอื่นได้ด้วย และทำให้สุขภาพจิตดีขึ้น

เราอยู่ในยุควิกฤติแห่งความกังวล (anxiety epidemic) โรควิตกกังวล (anxiety disorder) กลายเป็นโรคทางใจแห่งยุคสมัย สิ่งที่ต่างไปจากความวิตกกังวลทั่วไปก็คือ เมื่อความวิตกกังวลมีผลกระทบและรบกวนชีวิตประจำวันมากๆ อย่างการหวาดกลัวกับอนาคตหรือเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นอย่างรุนแรง จะมีผลให้หัวใจเต้นเร็ว ตัวสั่น กระสับกระส่าย ยํ้าคิดยํ้าทำ นอนไม่หลับ หวาดระแวง

ช่วงปลายปีที่ผ่านมา The Atlantic รายงานเทรนด์ล่าสุดในสหรัฐอเมริกาว่า กิจกรรรมอบขนมเพื่อผ่อนคลายกังวล (anxiety baking) คลายความเครียด ช่วยเสริมสุขภาพจิต ทำให้ใจสงบนิ่ง อยู่กับปัจจุบันมากขึ้น การอบขนมนั้นฝึกการรอคอยอย่างใจเย็น ค่อยๆ ตวง วัด ทำให้มือเลอะแป้งเสียบ้าง และพบว่าช่วยคลายกังวลว้าวุ่นได้ดี เพราะการอบขนมเป็นกิจกรรมที่ต้นทุนไม่สูง ไม่ต้องใช้ทักษะการทำอาหารขั้นสูง แถมช่วยคลายเครียดเบื้องต้นได้เมื่อเทียบกับการไปเข้าคอร์สบำบัดต่อเนื่องและพบจิตแพทย์ที่มีราคาแพง หลายคนสังเกตเห็นสูตรขนมถูกแพร่กระจายไปทั่วโซเชียลเน็ตเวิร์ก ภาพขนมทำเองถูกถ่ายลงอินสตาแกรมจนเหมือนสะกดจิต การันตีว่าการอบขนมเพื่อคลายกังวลนั้นฮิตและช่วยบำบัดได้

เมื่อเราใช้ชีวิตในยุค information technology งานของเรามักเริ่มและจบลงในคอมพิวเตอร์ เราก็ยิ่งใช้มือของเราจับ สร้าง หรือทำสิ่งต่างๆ ลดลง การอบขนมยังทำให้เราใช้มือถือลดลง เพราะมือเลอะอยู่ การได้วัด ตวง และโฟกัสสิ่งที่อยู่ตรงหน้า เหมือนการนั่งสมาธิหรือฝึกลมหายใจ การทำขนมๆ เล็กๆ น้อยๆ ไม่ว่าจะเป็นคุกกี้ บราวนี่ หรือเค้ก มาแบ่งปันเพื่อนๆ และคนรอบตัวนั้นยังช่วยให้เราได้เชื่อมต่อสานสัมพันธ์กับคนอื่นมากขึ้น ช่วยให้สุขภาพจิตดีจากการแบ่งปันผู้อื่น เป็นการทำความดีเล็กๆ น้อยๆ ด้วย

ทำไมต้องอบ? แล้วทำไมไม่ต้ม ผัด แกง ทอด?

หลายคนอาจสงสัยว่า การทำอาหารอย่างอื่นช่วยคลายกังวลได้หรือเปล่า การปรุงอาหารวิธีใดก็ตามนั้นช่วยให้เกิดความสบายใจได้ทั้งนั้น เพียงแต่การอบขนมสามารถผลิตอาหารที่แบ่งปันเพื่อนได้ง่ายมาก และเก็บรักษาไว้ได้ง่ายหากทำแล้วกินไม่หมด ธรรมชาติของการอบนั้นต้องทำปริมาณมากกว่าคนหนึ่งคนกินอยู่แล้ว และอาหารอื่นๆ อาจจะเก็บรักษาเอาไว้ยากกว่า ลองคิดว่าหากเราอยากจะตำส้มตำหรือทำสลัดกุ้งทอดเพื่อบำบัดก็คงทำได้ แต่การเก็บรักษาให้สดนั้นยากกว่าขนม คนไทยก็อาจจะปรับปรุงวิธีให้เหมาะกับความถนัด เครื่องมือ และวัตถุดิบที่มีในบ้านเราก็ได้

จะว่าไป พฤติกรรมการหาอะไรทำเพื่อดึงสติ ทำงานอดิเรกคลายเครียดและลดความหมกมุ่นไม่ใช่สิ่งใหม่บนโลกนี้แต่อย่างใด เราต่างมีกิจกรรมอื่นช่วยดึงสติ เปลี่ยนโฟกัสชั่วคราวได้เหมือนกัน ไม่ว่าจะทำงานบ้าน ถูบ้าน ล้างจาน รีดผ้า หรือทำสปาเกตตี้อย่างเชื่องช้าหมือนตัวละครโทรุ โอกาดะ พ่อบ้านในนิยายของฮารูกิ มูราคามิ หรือจะไปเรียนทำอาหารจริงจัง ลาพักร้อน นัดกินข้าวกับเพื่อน เรียนศิลปะ เล่นโยคะ เรียนเต้น ปั้นเซรามิก หรือแค่นอนหลับสักงีบ ก็อาจทำให้อะไรดีขึ้นได้ทั้งนั้น

anxiety epidemic วิกฤติความกังวลของคนสมัยนี้

สิ่งที่น่าสนใจไปกว่ากิจกรรมคลายเครียดคือความกังวลที่เพิ่มสูงขึ้น ในปี 2018 ผลสำรวจจากสถาบัน American Psychiatric Association พบว่าคนอเมริกันระบุว่าตัวเองรู้สึกวิตกกังวลเพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้า 40 เปอร์เซ็นต์ ในชีวิตที่รีบเร่งรวดเร็วและการแข่งขันสูงขึ้นเรื่อยๆ คนทุ่มเททำงานยาวนานและมักกลับดึก เราปรุงอาหารเองลดลงและเลือกซื้ออาหารนอกบ้านมากกว่า ทุกนาทีถูกแปลงเป็นมูลค่าและการงานที่ทำให้เราสำคัญ มีตัวตน และมีความหมาย ไม่ได้มีแค่คนหนุ่มสาว Generation Y เท่านั้นที่หมดใจ หมดไฟ และกังวลว้าวุ่นในอนาคตที่ไม่แน่นอนและโลกที่เปลี่ยนไวขึ้นเรื่อยๆ

เมื่อมวลแห่งความกังวลได้คืบคลานมาปกคลุมชีวิตเรา หากมองให้ลึกลงไป ความกังวลอาจมาจากปัญหาอันซับซ้อนและยิ่งใหญ่กว่าปัญหาของปัจเจกบุคคล เราต่างต้องเผชิญกับความกดดันจากเศรษฐกิจที่ไม่แน่นอน ความรู้สึกสิ้นหวังจากความผันผวนของสถานการณ์บ้านเมือง การเลื่อนการเลือกตั้ง อินเทอร์เน็ตยังกระพือความไม่มั่นใจ ทำให้เราอดเปรียบเทียบตัวเองกับความสำเร็จของคนรุ่นราวคราวเดียวกันไม่ได้ เรื่องเหล่านี้ไม่ได้แก้ไขได้ด้วยใครคนหนึ่งหรือการอบขนมเป็นเวลากี่ชั่วโมงก็ตาม

หลายคนอาจมองว่าการอบขนมเพื่อคลายเครียดเป็นการแก้ปัญหาที่ฟังดูน่าขันและแก้ปัญหาเล็กน้อยในระยะสั้น ใครวิตกว่าตัวเองจะเป็นโรค anxiety disorder จริงจังก็ควรไปพบจิตแพทย์และรับการบำบัดจากมืออาชีพ เพราะการอบขนมอาจเพียงช่วยเยียวยาอาการวิตกเล็กน้อยด้วยการหาอะไรง่ายๆ ทำเพื่อฝึกฝนและปล่อยวางจากปัญหาที่แก้ไม่ตก

การอบขนม ไม่ใช่การแก้ต้นเหตุของปัญหา

เราต่างก็มีเหตุแห่งความทุกข์หมื่นพันประการอันแตกต่างกันไป การอบขนมไม่สามารถทำให้รักที่สลายไปคืนมาใหม่ ไม่ได้ทำให้เราประสบความสำเร็จ มีชีวิตที่มั่นคง มีคนรอบตัวที่ดี หรือดูเป็นคนดีมีอนาคตอันสดใสได้ทันตา มีปัญหามากมายในโลกที่เราแค่เปลี่ยนพฤติกรรมตัวเอง หรือเปลี่ยนทัศนคติก็ไม่เพียงพอ การอบขนมไม่สามารถทำให้ปัญหาของเราหายไปจากโลกได้

anxiety baking เป็นแค่หนึ่งในเทรนด์ดูแลตัวเอง (self-care) เพื่อหาความสมดุลระหว่างชีวิตและงาน (work-life balance) ให้เราไม่หมดไฟ หมดแรงไปเสียก่อน ยังมีอีกหลายเทคนิค how-to สูตร และเคล็ดลับ บริหารเวลาแบบเทคนิค pomodoro เทรนด์ทิ้งของไม่จำเป็นทำให้ชีวิตดี วิ่งมาราธอน ขี่จักรยาน เดินทางไกล นั่งสมาธิ ดำนํ้า ปีนเขา เล่นโยคะ วาดรูป และอะไรอีกมากมาย และอีกหลากกิจกรรมที่สัญญาว่าจะทำให้ชีวิตเราดีขึ้น ทำให้เรามีความสุขขึ้นมาได้ และสำหรับบางคนที่ได้ลองถึงแม้ไม่เวิร์กก็ไม่เป็นไร

การอบขนมอาจเป็นจุดเริ่มต้นหรือข้อเสนอแนะให้เราลองพักสมองจากปัญหาข้างหน้า ความทุกข์ ความว้าวุ่น ใช้มือเราทำของเล็กๆ น้อยๆ แม้ความกังวลอาจบรรเทาพอให้เรารู้สึกดี สบายใจได้ชั่วคราว แค่นอนหลับผ่านไปอีกวันหรืออีกคืน ก็ไม่เห็นเป็นไร การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างสังคม การเมือง และเศรษฐกิจอันซับซ้อน ต้องใช้เวลาและเป็นการต่อสู้ระยะยาว

ลองอบขนมตรงหน้าอย่างใจเย็น แค่ลองทำอะไรเล็กๆ น้อยๆ เพื่อดึงสติให้ไม่เป็นบ้าไปเสียก่อน ก็อาจจะเพียงพอแล้ว